text:
# Station Zvolen
Station Zvolen (officieel: Zvolen osobná stanica) (afkorting: Zvolen os. st.) is het belangrijkste passagiersstation van de Slowaakse stad Zvolen en het grootste station van de regio Banská Bystrica.

## Ligging
Dit station is zuidwestelijk van het stadscentrum gelegen, aan de noordelijke oever van de rivier Slatina, vlak bij het park Inžiniera Štefana Višňovského. Tegenover het gebouw ligt het autobusstation. Via de Ulica Tomáša Garrigue Masaryka kan het complex bereikt worden.
In het begin was -ten zuiden van het stadscentrum- een andere treinstopplaats voor reizigers in gebruik. Na de bouw van het actuele station werd het oorspronkelijke emplacement in hoofdzaak benut voor de goederendienst met de toepasselijke naam: Zvolen - nákladná stanica.

## Geschiedenis

### Het ontstaan
In het begin van de jaren 1860 was er een aanzienlijke toename van steenkoolverbruik in het toenmalige Hongarije. In mei 1861 werd een ontginningsbedrijf Svätoštefanská opgericht, met de exploitatie van het steenkoolgebied Salgótarján als doel. In datzelfde jaar werd tijdens de algemene vergadering van deze onderneming besloten om een spoorlijn "Lučenec - Fiľakovo - Salgótarján - Pázstó - Hatvan - Aszód - Isaszeg - Pest" aan te leggen. Teneinde het transport van gedolven steenkool mogelijk te maken vroeg het bedrijf daarvoor een concessie aan.
Op 19 januari 1863 werd de concessie verleend aan de "Pest-Lučenec-Banská Bystrica-spoorweg- en steenkoolmaatschappij": Satoštofan. In deze concessie was de verplichting opgenomen, om uiterlijk tegen 1866 de lijn te verwezenlijken van Pest tot Lučenec, en ze moest voor 1870 verlengd worden van Lučenec tot Banská Bystrica.
Vermits de onderneming evenwel problemen ondervond bij de financiering van die spoorweg, werd deze in 1868 door de staat opgekocht en werd de spoorlijn omgedoopt tot Uhorskú severnú železnicu. Na de overname werd de aanleg van het spoor op het grondgebied van het huidige Slowakije intensief verdergezet.
Tevens werd beslist een verbinding aan te leggen tussen de betrokken lijn en de in aanbouw zijnde verbinding "Košice-Bohumín". Het bijkomende traject liep van Zvolen via Hronská Dúbrava en Kremnica naar Vrútky.
De sectie Salgótarián - Fiľakovo - Lučenec werd op 4 mei 1871 in gebruik genomen. Zvolen werd een maand later -op 18 juni 1871- bereikt, bij de afwerking van het baanvak Lučenec - Zvolen. Zodoende werd Zvolen een essentieel spoorwegknooppunt.

### Heden
De bouw van het huidige passagiersstation begon in 1952 op de plaats van een voormalige halte Zvolen - Hrad. Reeds in 1959 werd het gedeeltelijk in dienst gesteld maar de voltooiing volgde pas in 1963.
Het actuele station fungeert anno 2023 niet alleen als een belangrijke schakel op de zuidelijke dwarslijn Bratislava - Košice, maar ook als begin- of eindpunt voor verscheidene andere lijnen: Šahy, Čata, Levice, Nové Zámky, Banská Bystrica, Vrútky, Žilina, Banská Štiavnica en Lučenec.

### Modernisering
Moderniseringswerken werden in 2019 aangevangen en beëindigd in 2022. Deze omvatten onder meer de renovatie van het hoofdgebouw en plaatsing van nieuwe liften voor de toegang tot de perrons.
Gelijktijdig deed de stad Zvolen van 2020 tot 2022 aanpassingswerken op het plein tegenover het gebouw. Ook legde men een fietsenstelplaats aan, evenals nieuwe parkeerplaatsen voor motorvoertuigen.

## Lijnen
- Lijn 150: naar Nové Zámky
- Lijn 153: naar Čata
- Lijn 160: naar Košice (stad in Slowakije)
- Lijn 170: naar Vrútky
- Lijn 171: naar Diviaky[1].

## Vervoersmaatschappij
De spoorweginstelling behoort tot de infrastructuur van de ŽSR.
Het reizigersvervoer wordt verzorgd door de ŽSSK.

## Treinsoorten
Treinen van de volgende categorieën hebben een stilstand in Zvolen:
- Stoptrein (Os) (Osobný vlak)
- Sneltrein (R) (Rýchlik)
- Regionale sneltrein (RR) (Regionálny Rýchlik)
- Regionale Express (REX) (Regional Express)

## Trivia
In de buurt van "Zvolen osobná stanica" staat een replica van de Hurban Pantsertrein.
Dit is één van de gepantserde treinen die gebruikt werden in de Slowaakse Nationale Opstand tijdens de Tweede Wereldoorlog.
De originele trein was de tweede van drie dergelijke exemplaren. Hij werd begin oktober 1944 gemaakt door de arbeiders van de plaatselijke spoorwegwerkplaatsen.
De replica werd gemaakt voor de productie van de film: Deň, ktorý neumrie

## Andere stations
In de omgeving zijn er nog andere stations in gebruik voor het vervoer van reizigers:
- het noordelijk gelegen Zvolen Mesto (vlak bij het stadscentrum), aan het kruispunt van de straten: Sokolska en Bystrický rad (lijn Zvolen - Banská Bystrica),
- Železničná stanica Zvolen nákladná stanica[vertaling 8], ten oosten van "Zvolen osobná stanica", eveneens op de lijn naar Košice. Alhoewel deze stopplaats de aanduiding goederenstation in haar benaming voert, wordt ze toch door een beperkt aantal reizigerstreinen bediend.

title: Station Zvolen

wikitext:
{{Infobox station
| naam              = Station Zvolen
| afbeelding        = Zvolen - cyklotrasa pri železničnej stanici -a.jpg
| onderschrift      = '''Zvolen osobná stanica'''
| plaats            = [[Zvolen]] (Slowakije)
| afbeeldingsbreedte = 400px
| stationscode      =
| type              = Reizigersstation
| opening           = 1959
| sluiting          =
| heropening        =
| hersluiting       =
| perrons           =
| perronsporen      = 4 (+1)
| perrontoegang     = Trappen en liften
| toegang           =
| spoorlijn         = • Lijn 150 : Zvolen - [[Nové Zámky]],
• Lijn 153 : Zvolen - [[Čata]],
• Lijn 160 : Zvolen - [[Košice (stad in Slowakije)|Košice]],
• Lijn 170 : Zvolen - [[Vrútky]],
• Lijn 171 : Zvolen - Diviaky.
| RandstadRail      =
| metrolijn         =
| tramlijn          =
| stadsbus          =
| trolleybus        =
| streekbus         = vertrekken in het autobusstation « Autobusova Stanica » tegenover het station
| schoolbus         =
| rnet              =
| qliner            =
| qlink             =
| ulink             =
| bizzliner         =
| brabantliner      =
| buurtbus          =
| lijntaxi          =
| belbus            =
| nachtbus          =
| exploitant        =
| aantalreizigers   =
| ov-chipkaart      =
| kaart             =
| volgend station   =
| vorig station     =
| positiekaartnaam  = Slowakije
| lat_deg           = 48
| lat_min           = 34
| lat_sec           = 12
| lat_dir           = N
| lon_deg           = 19
| lon_min           = 07
| lon_sec           = 13
| lon_dir           = E
}}

'''Station Zvolen''' (officieel: ''Zvolen osobná stanica'') (afkorting: Zvolen os. st.)<ref group="vertaling">Zvolen - Reizigersstation</ref> is het belangrijkste passagiersstation van de [[Slowakije|Slowaakse]] stad [[Zvolen]] en het grootste station van de [[Banská Bystrica (regio)|regio Banská Bystrica]].

==Ligging==
Dit station is zuidwestelijk van het stadscentrum gelegen, aan de noordelijke oever van de rivier ''[[Slatina (rivier)|Slatina]]'', vlak bij het park ''Inžiniera Štefana Višňovského''.<ref group="vertaling"> Ingenieur Štefan Višňovský-park</ref> Tegenover het gebouw ligt het autobusstation.<ref group="vertaling">Slowaaks: Autobusova stanica</ref> Via de ''Ulica [[Tomáš Masaryk|Tomáša Garrigue Masaryka]]''<ref group="vertaling">Thomas Garrigue Masaryka-straat</ref> kan het complex bereikt worden.

In het begin was -ten zuiden van het stadscentrum- een andere treinstopplaats voor reizigers in gebruik. Na de bouw van het actuele station werd het oorspronkelijke [[emplacement]] in hoofdzaak benut voor de goederendienst met de toepasselijke naam: ''Zvolen - nákladná stanica''.<ref group="vertaling">Zvolen - goederenstation</ref>

==Geschiedenis==
===Het ontstaan===
[[Bestand:Zólyom 1915, vasútállomás. Fortepan 92435.jpg|thumb|270px|{{center|Taferelen in het station, anno '''1915'''.}}]]
In het begin van de [[1860-1869|jaren 1860]] was er een aanzienlijke toename van [[steenkool]]verbruik in het toenmalige [[Koninklijk Hongarije (1526-1867)|Hongarije]]. In mei 1861 werd een ontginningsbedrijf ''Svätoštefanská'' opgericht, met de exploitatie van het steenkoolgebied ''[[Salgótarján]]'' als doel. In datzelfde jaar werd tijdens de algemene vergadering van deze onderneming besloten om een spoorlijn "[[Lučenec]] - [[Fiľakovo]] - [[Salgótarján]] - Pázstó - [[Hatvan]] - [[Aszód]] - [[Isaszeg]] - [[Pest (stadsdeel)|Pest]]" aan te leggen. Teneinde het transport van gedolven steenkool mogelijk te maken vroeg het bedrijf daarvoor een concessie aan.

Op 19 januari 1863 werd de concessie verleend aan de "Pest-Lučenec-[[Banská Bystrica (stad)|Banská Bystrica]]-spoorweg- en steenkoolmaatschappij": ''Satoštofan''. In deze concessie was de verplichting opgenomen, om uiterlijk tegen 1866 de lijn te verwezenlijken van Pest tot Lučenec, en ze moest voor 1870 verlengd worden van Lučenec tot Banská Bystrica.
Vermits de onderneming evenwel problemen ondervond bij de financiering van die spoorweg, werd deze in 1868 door de staat opgekocht en werd de spoorlijn omgedoopt tot ''Uhorskú severnú železnicu''.<ref group="vertaling">Noord-Hongaarse Spoorweg</ref> Na de overname werd de aanleg van het spoor op het grondgebied van het huidige [[Slowakije]] intensief verdergezet.
Tevens werd beslist een verbinding aan te leggen tussen de betrokken lijn en de in aanbouw zijnde verbinding "[[Košice (stad in Slowakije)|Košice]]-[[Bohumín]]". Het bijkomende traject liep van Zvolen via [[Hronská Dúbrava]] en [[Kremnica]] naar [[Vrútky]].
De sectie Salgótarián - Fiľakovo - Lučenec werd op 4 mei 1871 in gebruik genomen. Zvolen werd een maand later -op 18 juni 1871- bereikt, bij de afwerking van het baanvak Lučenec - Zvolen. Zodoende werd Zvolen een essentieel spoorwegknooppunt.

===Heden===
[[Bestand:Zvolen railway station, Slovakia.JPG|thumb|270px|{{center|Interieur. Lokettenzaal en wachtzaal.}}]]
De bouw van het huidige passagiersstation begon in [[1952]] op de plaats van een voormalige halte ''Zvolen - Hrad''. Reeds in 1959 werd het gedeeltelijk in dienst gesteld maar de voltooiing volgde pas in 1963.

Het actuele station fungeert anno 2023 niet alleen als een belangrijke schakel op de zuidelijke dwarslijn [[Bratislava]] - Košice, maar ook als begin- of eindpunt voor verscheidene andere lijnen: [[Šahy]], [[Čata]], [[Levice (Slowakije)|Levice]], [[Nové Zámky]], Banská Bystrica, Vrútky, [[Žilina (stad)|Žilina]], [[Banská Štiavnica]] en Lučenec.

===Modernisering===
Moderniseringswerken werden in 2019 aangevangen en beëindigd in 2022. Deze omvatten onder meer de renovatie van het hoofdgebouw en plaatsing van nieuwe liften voor de toegang tot de perrons.

Gelijktijdig deed de stad Zvolen van 2020 tot 2022 aanpassingswerken op het plein tegenover het gebouw. Ook legde men een fietsenstelplaats aan, evenals nieuwe parkeerplaatsen voor motorvoertuigen.

==Lijnen==
[[Bestand:Zvolen - Pamätná tabuľa padlým -b.jpg|thumb|230px|{{center|Herdenkingsplaat voor de gevallenen in het station (Tweede Wereldoorlog).}}]]
* [[Spoorlijn Nové Zámky - Zvolen|Lijn 150]]: naar [[Nové Zámky]]
* [[Spoorlijn Zvolen – Čata|Lijn 153]]: naar [[Čata]]
* [[Spoorlijn Zvolen – Košice|Lijn 160]]: naar [[Košice (stad in Slowakije)]]
* [[Spoorlijn Zvolen – Vrútky|Lijn 170]]: naar [[Vrútky]]
* [[Spoorlijn Zvolen – Diviaky|Lijn 171]]: naar Diviaky<ref>'''Diviaky''' is een stadsdeel van [[Turčianske Teplice]].</ref>.

==Vervoersmaatschappij==
De spoorweginstelling behoort tot de infrastructuur van de [[Železnice Slovenskej republiky|ŽSR]].
Het reizigersvervoer wordt verzorgd door de [[Železničná spoločnosť Slovensko|ŽSSK]].

==Treinsoorten==
Treinen van de volgende categorieën hebben een stilstand in Zvolen:
* Stoptrein (Os) (Osobný vlak)
* Sneltrein (R) (Rýchlik)
* Regionale sneltrein (RR) (Regionálny Rýchlik)
* Regionale Express (REX) (Regional Express)
[[Bestand:Zvolen Železničná stanica, Staničný nápis.jpg|thumb|]]

==Trivia==
In de buurt van "Zvolen osobná stanica" staat een replica van de ''Hurban Pantsertrein''.<ref group="vertaling">Pancierového vlaku Hurban</ref>
Dit is één van de gepantserde treinen die gebruikt werden in de [[Slowaakse Nationale Opstand]] tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]].
De originele trein was de tweede van drie dergelijke exemplaren. Hij werd begin oktober [[1944]] gemaakt door de arbeiders van de plaatselijke spoorwegwerkplaatsen.

De replica werd gemaakt voor de productie van de film: ''Deň, ktorý neumrie''<ref>''Deň, ktorý neumrie'' - ''De dag die nooit sterft''. Oorlogsfilm uit 1974 die zich in 1944 afspeelt tijdens de Slowaakse Nationale Opstand tegen het autoritaire Slowaakse regime van [[Jozef Tiso]] en de [[Slowaakse Volkspartij]].</ref>

==Andere stations==
[[Bestand:Zvolen osobná stanica sneh.jpg|thumb|300px|]]
In de omgeving zijn er nog andere stations in gebruik voor het vervoer van reizigers:
* het noordelijk gelegen ''Zvolen Mesto'' (vlak bij het stadscentrum), aan het kruispunt van de straten: ''Sokolska'' en ''Bystrický rad'' (lijn Zvolen - Banská Bystrica),
* ''Železničná stanica Zvolen nákladná stanica''<ref group="vertaling">Zvolen - Goederenstation</ref>, ten oosten van "Zvolen osobná stanica", eveneens op de lijn naar Košice. Alhoewel deze stopplaats de aanduiding ''goederenstation'' in haar benaming voert, wordt ze toch door een beperkt aantal reizigerstreinen bediend.

==Zie ook==
* [[Zvolen]]
* [[Okres Zvolen]]
* [[Železničná spoločnosť Slovensko|Slowaakse Spoorwegen ŽSSK]]

==Externe link==
* {{sk}} {{en}} [https://www.zssk.sk Dienstregeling Slowaakse Spoorwegen]
* {{sk}} {{en}} [https://www.zssk.sk/en/open-hours/?stationName=Zvolen%20os.st.&stationNumber=984&numDays=7&lang=en ŽSSK - Loket - Openingsuren]

{{Commonscat|Zvolen train station}}
{{Appendix|1=Bronnen|2=
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=sk|titel=Železničná stanica Zvolen osobná stanica|oldid=7509846|datum=20230329}}
----
'''Voetnoten'''
{{References}}
----
'''Vertalingen'''
{{References|group=vertaling}}
}}

[[Categorie:Spoorwegstation in Slowakije|Zvolen]]
[[Categorie:Banská Bystrica (regio)]]

title: Station Zvolen

Type: Reizigersstation

Perrontoegang: Trappen en liften

title: Spoorlijn(en)

Spoorlijn: • Lijn 150 : Zvolen - Nové Zámky, · • Lijn 153 : Zvolen - Čata, · • Lijn 160 : Zvolen - Košice, · • Lijn 170 : Zvolen - Vrútky, · • Lijn 171 : Zvolen - Diviaky.

title: Ligging

Plaats: Zvolen (Slowakije)

Ligging: Station Zvolen (Slowakije) · Station Zvolen

Portaal: Openbaar vervoer


text:
# Pictografisch schrift
Het pictografische schrift, ideografische schrift of beeldschrift is de oudste vorm van schrift op aarde. Het werd rond 3300 v.Chr. in Sumer uitgevonden.
Oorspronkelijk werd het vooral gebruikt om aantallen uit te drukken, bij wijze van betalingsbewijs. Drie koeien werden afgebeeld als, inderdaad, drie koeienkoppen. Later werden de afbeeldingen als een soort rebus gebruikt waarin de afbeeldingen ieder de waarde van een lettergreep kregen. De vroegste vormen komen uit Uruk en Jemdet Nasr in Zuidoost-Irak, maar ook uit Ninive verder stroomopwaarts en uit Syrië (zoals Tell Brak) en Iran (Susa en Godin Tepe).
Omdat het tekenen van de afbeeldingen tijdrovend en lastig was, ontwikkelde het schrift zich later in het spijkerschrift dat eenvoudiger was, ofschoon het nog wel jaren kostte om het goed te leren schrijven. Schrijvers waren echter veel gevraagd voor de administratie van stad en tempel. Het schrift is daarmee zo'n slordige 5300 jaar oud.
Wanneer een pictografisch schrift met arbitraire tekens voor abstracte begrippen wordt aangevuld en de tekens gestileerd worden en daardoor minder herkenbaar worden, ontwikkelt het zich tot een logografisch schrift.

wikiname: nlwiki

title: Pictografisch schrift

in_language: nl

wikitext:
Het '''pictografische schrift''', '''ideografische schrift''' of '''beeldschrift''' is de oudste vorm van [[schrift]] op aarde. Het werd rond 3300 v.Chr. in [[Sumer]] uitgevonden.

Oorspronkelijk werd het vooral gebruikt om aantallen uit te drukken, bij wijze van betalingsbewijs. Drie koeien werden afgebeeld als, inderdaad, drie koeienkoppen. Later werden de afbeeldingen als een soort [[rebus]] gebruikt waarin de afbeeldingen ieder de waarde van een lettergreep kregen. De vroegste vormen komen uit [[Uruk]] en [[Jemdet Nasr]] in Zuidoost-Irak, maar ook uit [[Ninive]] verder stroomopwaarts en uit Syrië (zoals [[Tell Brak]]) en Iran ([[Susa (Iran)|Susa]] en Godin Tepe).

Omdat het tekenen van de afbeeldingen tijdrovend en lastig was, ontwikkelde het schrift zich later in het [[spijkerschrift]] dat eenvoudiger was, ofschoon het nog wel jaren kostte om het goed te leren schrijven. Schrijvers waren echter veel gevraagd voor de administratie van stad en tempel. Het schrift is daarmee zo'n slordige 5300 jaar oud.

Wanneer een pictografisch schrift met arbitraire tekens voor abstracte begrippen wordt aangevuld en de tekens gestileerd worden en daardoor minder herkenbaar worden, ontwikkelt het zich tot een [[logografisch schrift]].

== Zie ook ==
*[[Hiëroglief]]
*[[Pictogram]]

[[Categorie:Schriftsysteem]]


text:
# Sarpsborgstadion
Sarpsborg stadion is een voetbalstadion in de Noorse stad Sarpsborg in de provincie Viken. Het stadion, geopend in 1930, is de thuisbasis van de fusieclub Sarpsborg 08 FF. In 2008 lag er rond het veld nog een atletiekpiste.

## Sarpsborg Kunstisbane
De Sarpsborg Kunstisbane is een kunstijsbaan in Sarpsborg in de provincie Østfold in het zuiden van Noorwegen. De rechthoekige ijsbaan is gelegen naast het Sarpsborg stadion. De ijsbaan is vooral in gebruik als bandybaan. De plaatselijke bandyclub Sarpsborg Bandyklubbs maakt gebruik van de ijsbaan. De kunstijsbaan is geopend in 1985 en tot stand gekomen met steun van de gemeente en vrijwilligers van de bandyafdeling van de Sarpsborg Fotballklubbs.
De ijsbaan is in gebruik vanaf de tweede week van november tot en met februari - afhankelijk van de weersomstandigheden.

## Voormalige ijsbaan Sarpsborg stadion
Het Sarpsborg Stadion is een voormalige natuurijsbaan in Sarpsborg in de provincie Østfold in het zuiden van Noorwegen. De ijsbaan lag op 31 meter boven zeeniveau. De natuurijsbaan was in gebruik van 1906 tot 1990.

title: Sarpsborgstadion

wikitext:
{{Infobox stadion
| naam stadion                        = Sarpsborg stadion
| naam                                =
| bijnaam                             =
| UEFA-sterren                        =
| plaats                              = {{NO-VLAG}} [[Sarpsborg]], [[Noorwegen]]
| capaciteit                          = 8.000
| geopend                             = 1930
| bespelers                           = [[Sarpsborg 08 FF]]
| eerste wedstrijd                    =
| architect                           =
| afbeelding                          = MFF-Sarpsborg_08_Europa_League_2018-2019.jpg
| afbeelding2                         =
| onderschrift2                       =
}}
'''Sarpsborg stadion''' is een voetbalstadion in de [[Noorwegen|Noorse]] stad [[Sarpsborg]] in de provincie [[Viken (provincie)|Viken]]. Het stadion, geopend in [[1930]], is de thuisbasis van de fusieclub [[Sarpsborg 08 FF]]. In 2008 lag er rond het veld nog een atletiekpiste.

== Sarpsborg Kunstisbane ==
De '''Sarpsborg Kunstisbane''' is een kunstijsbaan in [[Sarpsborg]] in de provincie [[Østfold]] in het zuiden van [[Noorwegen]]. De rechthoekige ijsbaan is gelegen naast het Sarpsborg stadion. De ijsbaan is vooral in gebruik als [[bandy]]baan.<ref>https://www.sarpsborg.com/kultur-og-fritid/kunstisbanen/</ref> De plaatselijke bandyclub ''Sarpsborg Bandyklubbs'' maakt gebruik van de ijsbaan. De kunstijsbaan is geopend in 1985 en tot stand gekomen met steun van de gemeente en vrijwilligers van de bandyafdeling van de Sarpsborg Fotballklubbs.

De ijsbaan is in gebruik vanaf de tweede week van november tot en met februari - afhankelijk van de weersomstandigheden.

== Voormalige ijsbaan Sarpsborg stadion ==
{{Infobox ijsstadion
| naam = Sarpsborg Stadion
| afbeelding =
| onderschrift =
| plaats = [[Sarpsborg]]
| land = {{NO}}
| hoogte = 31 meter boven [[zeeniveau]]
| type = Openlucht, [[natuurijsbaan]]
| lengte = 400m
| gebruiker =
| open sinds = 1906
| gesloten sinds = 1990
| capaciteit =
| opvolger =
| baanrecord 500m = 40,1
| rijder 500m = {{SE-VLAG}} [[Hasse Börjes]]
| baanrecord 1000m = 1.23,5
| rijder 1000m = {{NO-VLAG}} [[Svein-Erik Stiansen]]
| baanrecord 1500m = 2.09,3
| rijder 1500m = {{NO-VLAG}} [[Svein-Erik Stiansen]]
| baanrecord 3000m = 4.27,5
| rijder 3000m= {{NO-VLAG}} [[Fred Anton Maier]]
| baanrecord 5000m = 7.48,0
| rijder 5000m = {{NO-VLAG}} [[Per Willy Guttormsen]]
| baanrecord sprint vierkamp = 170,850
| rijder sprint vierkamp = {{NO-VLAG}} [[Johan Lind]]
| baanrecord kleine vierkamp = 178,950
| rijder kleine vierkamp = {{NO-VLAG}} [[Per Willy Guttormsen]]
| baanrecord dames 500m = 47,4
| rijdster 500m = {{NO-VLAG}} [[Kirsti Biermann]]
| baanrecord dames 1000m = 1.40,0
| rijdster 1000m = {{NO-VLAG}} [[Rita Fjærli]]
| baanrecord dames 1500m = 2.18,60
| rijdster 1500m = {{NO-VLAG}} [[Eva Gundrosen]]
}}
Het '''Sarpsborg Stadion''' is een voormalige [[natuurijs]]baan in [[Sarpsborg]] in de provincie [[Østfold]] in het zuiden van [[Noorwegen]]. De ijsbaan lag op 31 meter boven zeeniveau. De natuurijsbaan was in gebruik van 1906 tot 1990.

{{Clearboth}}

== Externe link ==
* {{en}} [https://www.speedskatingnews.info/en/data/rink/NOSP/ Sarpsborg Stadion Sarpsborg] speedskatingnews.info

{{Appendix|2=
{{References}}
}}

{{Navigatie bandybanen Noorwegen}}
{{Navigatie voormalige ijsbanen Noorwegen}}

{{Coor title dms|59|17|10.6|N|11|05|51.8|E|type:landmark_scale:3125_region:NO}}

[[Categorie:Bandybaan]]
[[Categorie:Bouwwerk in Østfold]]
[[Categorie:Sarpsborg]]
[[Categorie:Voetbalstadion in Noorwegen]]
[[Categorie:Sport in Østfold]]

title: Sarpsborg stadion

Plaats: Sarpsborg, Noorwegen

Bespelers: Sarpsborg 08 FF

Portaal: Sport

title: Sarpsborg Stadion

Plaats: Sarpsborg

Land: Noorwegen

Hoogte: 31 meter boven zeeniveau

Type: Openlucht, natuurijsbaan

title: Baanrecords - mannen

500m: Hasse Börjes · 40,1

1000m: Svein-Erik Stiansen · 1.23,5

1500m: Svein-Erik Stiansen · 2.09,3

3000m: Fred Anton Maier · 4.27,5

5000m: Per Willy Guttormsen · 7.48,0

Sprint: Johan Lind · 170,850

Kleine: Per Willy Guttormsen · 178,950

title: Baanrecords - vrouwen

500m: Kirsti Biermann · 47,4

1000m: Rita Fjærli · 1.40,0

1500m: Eva Gundrosen · 2.18,60

Portaal: Schaatsen


text:
# Plateumaris
Plateumaris is een geslacht van kevers uit de familie bladkevers (Chrysomelidae).
De wetenschappelijke naam van het geslacht werd in 1859 gepubliceerd door Carl Gustaf Thomson.

## Soorten
- Plateumaris affinis Kunze, 1818
- Plateumaris akiensis Tominaga & Katsura, 1984
- Plateumaris balli Askevold, 1991
- Plateumaris bracata Scopoli, 1772
- Plateumaris caucasica Zaitzev, 1930
- Plateumaris consimilis Schrank, 1781
- Plateumaris discolor Panzer, 1795
- Plateumaris dorsata Hayashi, 1997
- Plateumaris kinugasana Hayashi, 2001
- Plateumaris rustica Kunze, 1818
- Plateumaris schaefferi Askevold, 1991
- Plateumaris sericea Linnaeus, 1761
- Plateumaris sulcifrons Weise, 1900
- Plateumaris tenuicornis Balthasar, 1934
- Plateumaris virens Hayashi, 1999
- Plateumaris weisei Duvivier, 1885

title: Plateumaris

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Plateumaris''
| titelweergave = cursief
| afbeelding = Plateumaris.sericea.jpg
| afbeeldingtekst = ''[[Plateumaris sericea]]''
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Bladkevers|Chrysomelidae]] (Bladkevers)
| taxon = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| w-naam = ''Plateumaris''
| auteur = [[Carl Gustaf Thomson|Thomson]]
| datum = 1859
}}

'''''Plateumaris''''' is een [[geslacht (biologie)|geslacht]] van [[kevers]] uit de familie [[bladkevers]] (Chrysomelidae).<ref>[https://web.archive.org/web/20130927083459/https://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/ChrysoIndex0.htm Chrysomelidae] in Synopsis of the described Coleoptera of the World, 13 december 2008. Gearchiveerd op 27 september 2013.</ref>
De wetenschappelijke naam van het geslacht werd in 1859 gepubliceerd door [[Carl Gustaf Thomson]].

== Soorten ==
* ''[[Plateumaris affinis]]'' Kunze, 1818
* ''[[Plateumaris akiensis]]'' Tominaga & Katsura, 1984
* ''[[Plateumaris balli]]'' Askevold, 1991
* ''[[Plateumaris bracata]]'' Scopoli, 1772
* ''[[Plateumaris caucasica]]'' Zaitzev, 1930
* ''[[Plateumaris consimilis]]'' Schrank, 1781
* ''[[Plateumaris discolor]]'' Panzer, 1795
* ''[[Plateumaris dorsata]]'' Hayashi, 1997
* ''[[Plateumaris kinugasana]]'' Hayashi, 2001
* ''[[Plateumaris rustica]]'' Kunze, 1818
* ''[[Plateumaris schaefferi]]'' Askevold, 1991
* ''[[Plateumaris sericea]]'' Linnaeus, 1761
* ''[[Plateumaris sulcifrons]]'' [[Julius Weise|Weise]], 1900
* ''[[Plateumaris tenuicornis]]'' Balthasar, 1934
* ''[[Plateumaris virens]]'' Hayashi, 1999
* ''[[Plateumaris weisei]]'' Duvivier, 1885

{{Appendix}}

[[Categorie:Bladkevers]]

title: Plateumaris

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Chrysomelidae (Bladkevers)

title: Geslacht

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Handelshogeschool
Een handelshogeschool (businessschool) is een instelling voor hoger onderwijs in de bedrijfskunde en verwante vakgebieden. Er wordt over het algemeen onderwezen in administratie, boekhouding, financiën, marketing, public relations, organisatiekunde en strategisch management.
ESCP Europe werd gesticht in 1819 en is daarmee de oudste handelshogeschool ter wereld.
Enkele bekende businessschools zijn de Harvard Business School, de Wharton School, de London Business School en INSEAD.

## Classificatie van bedrijfsscholen
Kaplan classificeert businessschools volgens vier Kenmerken:
1. Kompas (internationaal/globaal-regionaal/lokaal): Bedrijfsscholen kunnen worden geclassificeerd volgens een continuüm met internationale/globale scholen aan een uiteinde en regionale/lokale scholen aan het andere uiteinde.
2. Kaart / Cultuur (Europa-VS): Onafhankelijk van hun eigenlijke (fysieke) locatie, kunnen bedrijfsscholen worden geclassificeerd op basis van het feit of ze het Europese model of het Amerikaanse model volgen.
3. Kapitaal (publiek-privaat): Bedrijfsscholen kunnen openbaar (door de overheid) of privaat worden gefinancierd; bijvoorbeeld via giften of lesgeld.
4. Kern (lesgeven-onderzoek): Bedrijfsscholen kunnen worden geclassificeerd op basis van het feit of een school lesgeven of onderzoek als haar voornaamste focus beschouwt.

## Nederland
In Nederland zijn enkele businessschools (gericht op post-experience bedrijfskundig onderwijs), zowel van hogescholen waaronder Business School Nederland, Rotterdam Business School, Beeckestijn Business School, als ook academisch waaronder de Maastricht School of Management, Nyenrode Business Universiteit, TIAS School for Business and Society, Amsterdam Business School en Rotterdam School of Management.

## België

### Businessschools in België
| Oprichting | Businessschool                                     | Onderwijsinstelling                                    | Campussen                            | Accreditaties            | Programma's                                                                         |
| ---------- | -------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------ | ------------------------------------ | ------------------------ | ----------------------------------------------------------------------------------- |
| 1897       | Louvain School of Management                       | Université catholique de Louvain                       | Louvain-la-Neuve, Bergen             | EQUIS, CEMS              |                                                                                |
| 1898       | HEC Liège                                          | Université de Liège                                    | Liège                                | AACSB, EFMD/EPAS, CGE    | BSc, M.A., MSc, MPA, Phd, Advance Masters, Professional Masters, Executive Programs |
| 1899       | Solvay Brussels School of Economics and Management | Université libre de Bruxelles                          | Brussel                              | AMBA, EQUIS, CGE         | BSc, MSc, Phd, Advance Masters, Professional Masters, Executive Programs            |
| 1953       | Vlerick Business School                            | Katholieke Universiteit Leuven, Universiteit Gent      | Gent, Brussel, Sint-Petersburg       | AACSB, AMBA, EQUIS, NVAO | Advance Masters, Professional Masters, Executive Programs                           |
| 1954       | ICHEC Brussels Management School                   | Independent                                            | Brussel                              | EFMD/EPAS                |                                                                                |
| 1959       | Antwerp Management School                          | Universiteit Antwerpen                                 | Antwerpen                            | AACSB, AMBA, EQUIS, NVAO | MSc, Phd, Advance Masters, Professional Masters, Executive Programs                 |
| 1988       | EHSAL Management School                            | Katholieke Universiteit Leuven, Odisee                 | Brussel                              |                          | Professional Masters, Executive Programs                                            |
| 1992       | UBI Business School                                | Middlesex University London                            | Brussel, Luxemburg, Madrid, Shanghai | AMBA                     | BSc, MSc, BSc, advance masters, professional masters, executive programs            |
| 2000       | Flanders Business School                           | Katholieke Universiteit Leuven, Hogeschool Thomas More | Antwerpen                            | NVAO                     | Professional Masters, Executive Programs                                            |

### Geschiedenis van het economisch onderwijs in België
| Oprichting |  | Plaats    | Businessschool / Faculteit                                                  | Geschiedenis                                                                                | Huidige onderwijsinstelling                                                                                |
| ---------- |  | --------- | --------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ | -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| 1852       |  | Antwerpen | Institut Saint-Ignace                                                       | later École Supérieure de Commerce Saint- Ignace, later Sint-Ignatius Handelshogeschool, later Universitaire Faculteiten Sint-Ignatius Antwerpen | Faculteit Bedrijfswetenschappen en economie, Universiteit Antwerpen                                                                                |
| 1852       |  | Antwerpen | Institut Supérieur de Commerce de l'État                                    | later Rijkshandelshogeschool Antwerpen, later Rijksuniversitair Centrum Antwerpen                                                                | Faculteit Bedrijfswetenschappen en economie, Universiteit Antwerpen                                                                                |
| 1858       |  | Brussel   | Institut Saint-Louis                                                        | later Facultés universitaires Saint-Louis                                                                                | Université Saint-Louis                                                                                |
| 1899       |  | Brussel   | Département d'Économie (Université libre de Bruxelles)                      |                                                                                | Solvay Brussels School of Economics and Management                                                                                |
| 1903       |  | Brussel   | École de Commerce Solvay                                                    | later Solvay Business School                                                                                | Solvay Brussels School of Economics and Management                                                                                |
| 1923       |  | Antwerpen | Handelshogeschool voor Juffrouwen                                           | later Handelshogeschool Antwerpen, later Lessius Hogeschool Antwerpen                                                                            | Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen, Katholieke Universiteit Leuven Campus Antwerpen - Carolus                                             |
| 1925       |  | Brussel   | Economische Hogeschool Sint-Aloysius                                        | later HUB-EHSAL                                                                                | Professionele bachelors: Odisee & academisch onderwijs: Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen, Katholieke Universiteit Leuven campus Brussel |
| 1953       |  | Gent      | Seminarie voor Productiviteitsstudie en -Onderzoek (Rijksuniversiteit Gent) | later Vlerick Leuven Gent Management School                                                                                | Vlerick Business School                                                                                |
| 1959       |  | Antwerpen | Instituut voor Postuniversitair Onderwijs (UFSIA)                           | later Universiteit Antwerpen Management School                                                                                | Antwerp Management School                                                                                |
| 1988       |  | Brussel   | EHSAL Management School (EHSAL)                                             |                                                                                | EHSAL Management School                                                                                |
| 1992       |  | Brussel   | UBI Business School                                                         |                                                                                | Academische bachelors, MBA, master in the management of AI and technology                                                                          |

title: Handelshogeschool

wikitext:
Een '''handelshogeschool''' ('''businessschool''') is een instelling voor [[hoger onderwijs]] in de [[bedrijfskunde]] en verwante vakgebieden. Er wordt over het algemeen onderwezen in [[administratie]], [[boekhouding]], [[financiën]], [[marketing]], [[public relations]], [[organisatiekunde]] en [[strategisch management]].

[[ESCP Europe]] werd gesticht in 1819 en is daarmee de oudste handelshogeschool ter wereld.<ref name="Focus">{{Cite web |url=http://www.generation-europe.eu/assets/resources/youth_centre/career_development_and_employment/career_guidance/FocusOn2012-09Business-SchoolUK.pdf |title=Focus On - Generation Europe Foundation - Business schools and career opportunities |bezochtdatum=20 september 2013 |archiefdatum=21 september 2013 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20130921053937/http://www.generation-europe.eu/assets/resources/youth_centre/career_development_and_employment/career_guidance/FocusOn2012-09Business-SchoolUK.pdf |dodeurl=ja }}</ref><ref>[[Andreas Kaplan|Kaplan, Andreas M.]] (2014) European Management and European Business Schools: Insights from the History of Business Schools, European Management Journal - {{DOI|10.1016/j.emj.2014.03.006}}</ref>

Enkele bekende ''businessschools'' zijn de [[Harvard Business School]], de [[Wharton School]], de [[London Business School]] en [[INSEAD]].

==Classificatie van bedrijfsscholen==
[[Andreas Kaplan|Kaplan]] classificeert businessschools volgens vier '''K'''enmerken: <ref>{{Cite journal|title=Andreas Kaplan: A school is "a building that has four walls…with tomorrow inside": Toward the reinvention of the business school | doi=10.1016/j.bushor.2018.03.010 | journal=Business Horizons}}</ref>
# '''K'''ompas (internationaal/globaal-regionaal/lokaal): Bedrijfsscholen kunnen worden geclassificeerd volgens een continuüm met internationale/globale scholen aan een uiteinde en regionale/lokale scholen aan het andere uiteinde.
# '''K'''aart / [[Cultuur]] ([[Europa (werelddeel)|Europa]]-[[Verenigde Staten|VS]]): Onafhankelijk van hun eigenlijke (fysieke) locatie, kunnen bedrijfsscholen worden geclassificeerd op basis van het feit of ze het Europese model of het Amerikaanse model volgen.
# '''K'''apitaal (publiek-privaat): Bedrijfsscholen kunnen openbaar (door de overheid) of privaat worden gefinancierd; bijvoorbeeld via giften of lesgeld.
# '''K'''ern (lesgeven-[[onderzoek]]): Bedrijfsscholen kunnen worden geclassificeerd op basis van het feit of een school lesgeven of onderzoek als haar voornaamste focus beschouwt.

==Nederland==
In Nederland zijn enkele businessschools (gericht op post-experience bedrijfskundig onderwijs), zowel van hogescholen waaronder [[Business School Nederland]], Rotterdam Business School, Beeckestijn Business School, als ook academisch waaronder de [[Maastricht School of Management]], [[Nyenrode Business Universiteit]], [[TIAS School for Business and Society]], [[Amsterdam Business School]] en [[Rotterdam School of Management, Erasmus University|Rotterdam School of Management]].

==België==
===Businessschools in België===
{| class="wikitable sortable" style="width:100%"
|-
! Oprichting
! class="unsortable"| Businessschool
! class="unsortable"| Onderwijsinstelling
! class="unsortable"| Campussen
! class="unsortable"| Accreditaties
! class="unsortable"| Programma's
|-
|1897
|[[Louvain School of Management]]
|[[Université catholique de Louvain]]
|[[Louvain-la-Neuve]], [[Bergen (België)|Bergen]]
|EQUIS, CEMS
|
|-
|1898
|[[HEC Liège]]
|[[Universiteit van Luik|Université de Liège]]
|[[Luik (stad)|Liège]]
|AACSB, EFMD/EPAS, CGE
|BSc, M.A., MSc, MPA, Phd, Advance Masters, Professional Masters, Executive Programs
|-
|1899
|[[Solvay Brussels School of Economics and Management]]
|[[Université libre de Bruxelles]]
|[[Brussel (stad)|Brussel]]
|AMBA, EQUIS, CGE
|BSc, MSc, Phd, Advance Masters, Professional Masters, Executive Programs
|-
|1953
|[[Vlerick Business School]]
|[[Katholieke Universiteit Leuven]], [[Universiteit Gent]]
|[[Gent]], [[Brussel (stad)|Brussel]], [[Sint-Petersburg]]
|AACSB, AMBA, EQUIS, NVAO
|Advance Masters, Professional Masters, Executive Programs
|-
|1954
|[[ICHEC Brussels Management School]]
|Independent
|[[Brussel (stad)|Brussel]]
|EFMD/EPAS
|
|-
|1959
|[[Antwerp Management School]]
|[[Universiteit Antwerpen]]
|[[Antwerpen (stad)|Antwerpen]]
|AACSB, AMBA, EQUIS, NVAO
|MSc, Phd, Advance Masters, Professional Masters, Executive Programs
|-
|1988
|[[EHSAL Management School]]
|[[Katholieke Universiteit Leuven]], [[Odisee]]
|[[Brussel (stad)|Brussel]]
|
|Professional Masters, Executive Programs
|-
|1992
|[[:en:United_Business_Institutes|UBI Business School]]
|Middlesex University London
|Brussel, Luxemburg, Madrid, Shanghai
|AMBA
|BSc, MSc, BSc, advance masters, professional masters, executive programs
|-
|2000
|[[Flanders Business School]]
|[[Katholieke Universiteit Leuven]], [[Thomas More (hogeschool)|Hogeschool Thomas More]]
|[[Antwerpen (stad)|Antwerpen]]
|NVAO
|Professional Masters, Executive Programs
|}

===Geschiedenis van het economisch onderwijs in België===
{| class="wikitable sortable" style="width:100%"
|-
! style="width:5%;"| Oprichting
!
! Plaats
! style="width:30%;" class="unsortable"| Businessschool / Faculteit
! class="unsortable"| Geschiedenis
! class="unsortable"| Huidige onderwijsinstelling
|-
|1852
|
|Antwerpen
|Institut Saint-Ignace
|later École Supérieure de Commerce Saint- Ignace, later Sint-Ignatius Handelshogeschool, later Universitaire Faculteiten Sint-Ignatius Antwerpen
|Faculteit Bedrijfswetenschappen en economie, [[Universiteit Antwerpen]]
|-
|1852
|
|Antwerpen
|Institut Supérieur de Commerce de l'État
|later Rijkshandelshogeschool Antwerpen, later Rijksuniversitair Centrum Antwerpen
|Faculteit Bedrijfswetenschappen en economie, [[Universiteit Antwerpen]]
|-
|1858
|
|Brussel
|Institut Saint-Louis
|later Facultés universitaires Saint-Louis
|[[Université Saint-Louis]]
|-
|1899
|
|Brussel
|Département d'Économie (Université libre de Bruxelles)
|
|[[Solvay Brussels School of Economics and Management]]
|-
|1903
|
|Brussel
|École de Commerce Solvay
|later Solvay Business School
|[[Solvay Brussels School of Economics and Management]]
|-
|1923
|
|Antwerpen
|Handelshogeschool voor Juffrouwen
|later Handelshogeschool Antwerpen, later Lessius Hogeschool Antwerpen
|Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen, [[Katholieke Universiteit Leuven Campus Antwerpen - Carolus]]
|-
|1925
|
|Brussel
|Economische Hogeschool Sint-Aloysius
|later HUB-EHSAL
|Professionele bachelors: [[Odisee]] & academisch onderwijs: Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen, [[Katholieke Universiteit Leuven campus Brussel]]
|-
|1953
|
|Gent
|Seminarie voor Productiviteitsstudie en -Onderzoek (Rijksuniversiteit Gent)
|later Vlerick Leuven Gent Management School
|[[Vlerick Business School]]
|-
|1959
|
|Antwerpen
|Instituut voor Postuniversitair Onderwijs (UFSIA)
|later Universiteit Antwerpen Management School
|[[Antwerp Management School]]
|-
|1988
|
|Brussel
|[[EHSAL Management School]] (EHSAL)
|
|[[EHSAL Management School]]
|-
|1992
|
|Brussel
|UBI Business School
|
|Academische bachelors, MBA, master in the management of AI and technology
|}

==Externe link==
*{{en}} [http://rankings.ft.com/businessschoolrankings/ Business school rankings], ''Financial Times''.

{{Appendix|2=
{{References}}
}}

[[Categorie:Schooltype]]
[[Categorie:Businessschool| ]]


text:
# Pseudodiala
Pseudodiala is een geslacht van weekdieren uit de klasse van de Gastropoda (slakken).

## Soorten
- Pseudodiala acuta (Carpenter, 1864)
- Pseudodiala aequinoctialis Gofas, 1995
- Pseudodiala corollaria Gofas, 1995
- Pseudodiala niso Gofas, 1995
- Pseudodiala puncturina Dos Santos & Absalão, 2006

title: Pseudodiala

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Pseudodiala''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Weekdieren|Mollusca]] (Weekdieren)
| klasse = [[Slakken|Gastropoda]] (Slakken)
| onderklasse = [[Caenogastropoda]]
| orde = [[Littorinimorpha]]
| superfamilie = [[Rissooidea]]
| familie = [[Barleeiidae]]
| taxon = [[geslacht (biologie)|Geslacht]]
| w-naam = ''Pseudodiala''
| auteur = Ponder
| datum = 1967
| commons =
| species =
| worms = 391638
}}
'''''Pseudodiala''''' is een [[geslacht (biologie)|geslacht]] van [[weekdieren]] uit de [[klasse (biologie)|klasse]] van de [[Slakken|Gastropoda]] (slakken).

== Soorten ==
* ''[[Pseudodiala acuta]]'' (Carpenter, 1864)
* ''[[Pseudodiala aequinoctialis]]'' Gofas, 1995
* ''[[Pseudodiala corollaria]]'' Gofas, 1995
* ''[[Pseudodiala niso]]'' Gofas, 1995
* ''[[Pseudodiala puncturina]]'' Dos Santos & Absalão, 2006

[[Categorie:Barleeiidae]]

title: Pseudodiala

Stam: Mollusca (Weekdieren)

Klasse: Gastropoda (Slakken)

Onderklasse: Caenogastropoda

Orde: Littorinimorpha

Superfamilie: Rissooidea

Familie: Barleeiidae

title: Geslacht

Portaal: Biologie


text:
# Low cost producer
Een Low cost producer is een onderneming die tracht haar geproduceerde producten tegen zo een laag mogelijke verkoopprijs aan te bieden door zo goedkoop mogelijk te produceren.  In functie daarvan kan een low cost producer haar verkoopprijzen aan de grote winkelketens laag houden.
Men kan goedkoop produceren doordat ze kunnen genieten van schaalvoordelen.

title: Low cost producer

wikitext:
Een '''Low cost producer''' is een onderneming die tracht haar geproduceerde producten tegen zo een laag mogelijke verkoopprijs aan te bieden door zo goedkoop mogelijk te produceren.  In functie daarvan kan een low cost producer haar verkoopprijzen aan de grote winkelketens laag houden.

Men kan goedkoop produceren doordat ze kunnen genieten van schaalvoordelen.
{{Beginnetje|economie|2=2007|3=06|4=22}}

[[Categorie:Bedrijfstype]]


text:
# Chi Muoi Lo
Chi Muoi Lo (Phan Rang, Vietnam, 31 oktober 1976), is een Vietnamees-Amerikaans acteur, filmregisseur, filmproducent en scenarioschrijver.

## Biografie
Muoi Lo is geboren in Vietnam in een gezin van Chinese ouders met dertien kinderen. Later is hij met zijn familie geëmigreerd naar Amerika. Zij werden hiervoor geholpen door de Joodse Verbond van Amerika die hen vestigde in Philadelphia. Muoi Lo studeerde één jaar op de Temple University in Philadelphia voordat hij een volledige beurs kreeg voor masteropleiding op de American Conservatory Theater in San Francisco. Muoi Lo heeft ook gestudeerd aan de Governor's School for the Arts en aan de Children's Theater in New York. Op middelbare school slaagde hij voor drama. Muoi Lo spreekt vloeiend drie talen: Vietnamees, Chinees en Engels.
Muoi Lo begon in 1989 met acteren in de film Vietnam War Story: The Last End. Hierna heeft hij nog meerdere rollen gespeeld zoals Kindergarten Cop (1990), Buffy the Vampire Slayer (1992), Indecent Proposal (1993), Hot Shots! Part Deux (1993), Vanishing Son (1995), Dirt (2008) en Ghosts of Girlfriends Past (2009).

## Prijzen
- 1999 WorldFest Houston in de categorie Grote Prijs voor de film Catfish in Black Bean Sauce - gewonnen.
- 1999 Filmfestival van Florida in de categorie Publieksprijs met de film Catfish in Black Bean Sauce – gewonnen.
- 1999 Filmfestival van Florida in de categorie Jury Prijs met de film Catfish in Black Bean Sauce – gewonnen.

## Filmografie

### Tv-films
Uitgezonderd korte films.
- 2013 This Is the End - als Jang
- 2013 Secret Lives of Husbands and Wives - als Dean Nguyen
- 2009 Ghosts of Girlfriends Past – als James
- 2005 Faith of My Fathers – als Prick
- 2004 Sucker Free City – as Tuk
- 1999 Catfisch in Black Bean Sauce – als Dwayne Williams en Sap
- 1997 The Relic – als Dr. Greg Lee
- 1994 Vanishing Son IV – als Wago
- 1994 Vanishing Son III – als Wago
- 1994 Vanishing Son II – als Wago
- 1994 Vanishing Son – als Wago
- 1993 Hot Shots! Part Deux – als afgedankte Thai Kick bokser
- 1993 Indecent Proposal – als architect student
- 1992 Buffy the Vampire Slayer – als vampier
- 1990 Kindergarten Cop – als Mitch de drugsdealer
- 1990 China Cry: A True Story – als Than
- 1990 Vietnam, Texas – als Sammy
- 1989 Gleaming the Cube – als stoere kerel
- 1989 Vietnam War Story: The Last Days – als Dinh

### Televisieseries
Uitgezonderd eenmalige gastrollen.
- 2008 Dirt – als Nam – 2 afl.
- 1995 Vanishing Son – als Wago Chang – 13 afl.
- 1991 In the Heat of the Night – als Mike Chin – 2 afl.
- 1990 China Beach – als Arvn en Bellhop en koopman – 3 afl.
- 1990 Quantum Leap – als Vinh – 2 afl.

### Filmproducent
- 2022 Broken - televisieserie
- 2021 Mastering the Business of Acting - televisieserie - 14 afl.
- 1999 Catfish in Black Bean Sauce - film

### Filmregisseur
- 1999 Catfish in Black Bean Sauce - film

### Scenarioschrijver
- 2022 Broken - televisieserie
- 2021 Mastering the Business of Acting - televisieserie - 8 afl.
- 1999 Catfish in Black Bean Sauce - film

title: Chi Muoi Lo

wikitext:
{{Infobox acteur
| naam              = Chi Muoi Lo
| afbeelding        =
| onderschrift      =
| volledige naam    =
| geboortenaam      =
| geboren           = [[31 oktober]] [[1976]]
| geboorteplaats    = [[Phan Rang-Tháp Chàm]]
| overleden         =
| overlijdensplaats =
| land              = {{VN}}
{{US}}
| bijnaam           =
| pseudoniem        =
| jaren-actief      = [[1989]] - heden
| beroep            = [[acteur]]
[[filmproducent]]
[[filmregisseur]]
[[scenarioschrijver]]
| website           =
| imdb              = 0516286
| ibdb              =
}}
'''Chi Muoi Lo''' ([[Phan Rang-Tháp Chàm|Phan Rang]], [[Vietnam]], [[31 oktober]] [[1976]]), is een Vietnamees-[[Verenigde Staten|Amerikaans]] [[acteur]], [[filmregisseur]], [[filmproducent]] en [[scenarioschrijver]].

==Biografie==
Muoi Lo is geboren in Vietnam in een gezin van [[China|Chinese]] ouders met dertien kinderen. Later is hij met zijn familie [[emigratie|geëmigreerd]] naar Amerika. Zij werden hiervoor geholpen door de ''Joodse Verbond van Amerika'' die hen vestigde in [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]]. Muoi Lo studeerde één jaar op de ''Temple University'' in Philadelphia voordat hij een volledige [[beurs (geldsom)|beurs]] kreeg voor [[master (graad)|master]]opleiding op de ''American Conservatory Theater'' in [[San Francisco]]. Muoi Lo heeft ook gestudeerd aan de ''Governor's School for the Arts'' en aan de ''Children's Theater'' in [[New York (stad)|New York]]. Op middelbare school slaagde hij voor [[drama (kunst en cultuur)|drama]]. Muoi Lo spreekt vloeiend drie talen: Vietnamees, Chinees en Engels.

Muoi Lo begon in 1989 met acteren in de film ''[[Vietnam War Story: The Last End]]''. Hierna heeft hij nog meerdere rollen gespeeld zoals ''[[Kindergarten Cop]]'' (1990), ''[[Buffy the Vampire Slayer (film)|Buffy the Vampire Slayer]]'' (1992), ''[[Indecent Proposal]]'' (1993), ''[[Hot Shots! Part Deux]]'' (1993), ''[[Vanishing Son (televisieserie)|Vanishing Son]]'' (1995), ''[[Dirt (televisieserie)|Dirt]]'' (2008) en ''[[Ghosts of Girlfriends Past]]'' (2009).

==Prijzen==
* 1999 ''WorldFest Houston'' in de categorie ''Grote Prijs'' voor de film ''[[Catfish in Black Bean Sauce]]'' - gewonnen.
* 1999 ''[[Filmfestival van Florida]]'' in de categorie ''Publieksprijs'' met de film ''Catfish in Black Bean Sauce'' – gewonnen.
* 1999 ''Filmfestival van Florida'' in de categorie ''Jury Prijs'' met de film ''Catfish in Black Bean Sauce'' – gewonnen.

==Filmografie==
===Tv-films===
Uitgezonderd [[korte film]]s.
* 2013 ''[[This Is the End]]'' - als Jang
* 2013 ''[[Secret Lives of Husbands and Wives]]'' - als Dean Nguyen
* 2009 ''[[Ghosts of Girlfriends Past]]'' – als James
* 2005 ''[[Faith of My Fathers]]'' – als Prick
* 2004 ''[[Sucker Free City]]'' – as Tuk
* 1999 ''[[Catfisch in Black Bean Sauce]]'' – als Dwayne Williams en Sap
* 1997 ''[[The Relic]]'' – als Dr. Greg Lee
* 1994 ''[[Vanishing Son IV]]'' – als Wago
* 1994 ''[[Vanishing Son III]]'' – als Wago
* 1994 ''[[Vanishing Son II]] ''– als Wago
* 1994 ''[[Vanishing Son]]'' – als Wago
* 1993 ''[[Hot Shots! Part Deux]]'' – als afgedankte Thai Kick bokser
* 1993 ''[[Indecent Proposal]]'' – als architect student
* 1992 ''[[Buffy the Vampire Slayer (film)|Buffy the Vampire Slayer]]'' – als vampier
* 1990 ''[[Kindergarten Cop]]'' – als Mitch de drugsdealer
* 1990 ''[[China Cry: A True Story]]'' – als Than
* 1990 ''[[Vietnam, Texas]]'' – als Sammy
* 1989 ''[[Gleaming the Cube]]'' – als stoere kerel
* 1989 ''[[Vietnam War Story: The Last Days]]'' – als Dinh

===Televisieseries===
Uitgezonderd eenmalige gastrollen.
* 2008 ''[[Dirt (televisieserie)|Dirt]]'' – als Nam – 2 afl.
* 1995 ''[[Vanishing Son (televisieserie)|Vanishing Son]]'' – als Wago Chang – 13 afl.
* 1991 ''[[In the Heat of the Night (televisieserie)|In the Heat of the Night]]'' – als Mike Chin – 2 afl.
* 1990 ''[[China Beach]]'' – als Arvn en Bellhop en koopman – 3 afl.
* 1990 ''[[Quantum Leap (televisieserie uit 1989)|Quantum Leap]]'' – als Vinh – 2 afl.

===Filmproducent===
*2022 ''[[Broken (Amerikaanse serie)|Broken]]'' - televisieserie
*2021 ''[[Mastering the Business of Acting]]'' - televisieserie - 14 afl.
*1999 ''[[Catfish in Black Bean Sauce]]'' - film

===Filmregisseur===
*1999 ''[[Catfish in Black Bean Sauce]]'' - film

===Scenarioschrijver===
*2022 ''[[Broken (Amerikaanse serie)|Broken]]'' - televisieserie
*2021 ''[[Mastering the Business of Acting]]'' - televisieserie - 8 afl.
*1999 ''[[Catfish in Black Bean Sauce]]'' - film

{{Appendix|2=
*{{en}}[[:en:Chi Muoi Lo|Chi Muoi Lo]] op de Engelstalige Wikipedia
* {{Link IMDb naam}}
}}

{{DEFAULTSORT:Moui Lo, Chi}}
[[Categorie:Amerikaans filmacteur]]
[[Categorie:Amerikaans televisieacteur]]
[[Categorie:Amerikaans filmregisseur]]
[[Categorie:Amerikaans filmproducent]]
[[Categorie:Amerikaans scenarioschrijver]]

title: Algemene informatie

Geboren: 31 oktober 1976

Geboorteplaats: Phan Rang-Tháp Chàm

Land: Vietnam · Verenigde Staten

title: Werk

Jaren actief: 1989 - heden

Beroep: acteur · filmproducent · filmregisseur · scenarioschrijver


text:
# Kong Sang-jeong
Kong Sang-jeong (Koreaans: 공상정) (Seoel, 22 juni 1996) is een Zuid-Koreaans shorttrackster.
Tijdens de 2014 won Kong de gouden medaille in de relay.

## Resultaten

### Olympische Winterspelen
| Jaar | Plaats | Resultaten |
| ---- | ------ | ---------- |
| 2014 | Sotsji | relay      |

1992: Cutrone, Daigle, Lambert, Perreault ·
1994: Chun, Kim S.-h., Kim Y.-m., Won ·
1998: An, Chun, Kim, Won ·
2002: Choi E.-k., Choi M.-k., Joo, Park ·
2006: Byun, Choi, Jeon, Jin, Kang ·
2010: Sun, Wang, Zhang, Zhou ·
2014: Cho, Kim, Kong, Park, Shim ·
2018: Choi, Kim A.-l., Kim Y.-j., Lee, Shim ·
2022: Van Kerkhof, Poutsma, Schulting, Velzeboer

title: Kong Sang-jeong

wikitext:
{{Infobox sporter
| afbeelding        = Kong_Sang-Jeong.jpg
| onderschrift      =
| naam              =
| bijnaam           =
| geboortedatum     =[[22 juni]] [[1996]]
| geboorteplaats    =[[Seoel]]
| overlijdensdatum  =
| overlijdensplaats =
| nationaliteit  = {{KR}}
| lengte            =1,61m
| gewicht           =
| discipline        = [[Shorttrack (schaatsen)|Shorttrack]]
| trainer           =
| 1etitel           =
| OS                = 2014
| Extra             =
}}
'''Kong Sang-jeong''' ([[Koreaans]]: 공상정) ([[Seoel]], [[22 juni]] [[1996]]) is een [[Zuid-Korea]]ans [[Shorttrack (schaatsen)|shorttrackster]].

Tijdens de [[Shorttrack op de Olympische Winterspelen 2014|2014]] won Kong de gouden medaille in de relay.

==Resultaten==
=== Olympische Winterspelen ===
{| class="wikitable"
! Jaar !! Plaats !! Resultaten
|-
| [[Shorttrack op de Olympische Winterspelen 2014|2014]] || {{RU-VLAG}} [[Sotsji]] || [[Bestand:Gold medal.svg|16px|Gouden medaille]] relay
|}

{{Appendix|2=
* {{Link Olympedia-profiel|id=128110}}
{{References}}
}}
{{Navigatie olympisch kampioen|inhoud=
{{Navigatie olympisch kampioen/shorttrack 3000m aflossing vrouwen}}
}}
{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Kong, Sang-jeong}}
[[Categorie:Zuid-Koreaans shorttracker]]
[[Categorie:Zuid-Koreaans olympisch kampioen]]

title: Persoonlijke informatie

Geboorteplaats: Seoel

Nationaliteit: Zuid-Korea

title: Sportieve informatie

Discipline: Shorttrack


text:
# Philyra taekoae
Philyra taekoae is een krabbensoort uit de familie van de Leucosiidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1972 door Takeda.

title: Philyra taekoae

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Philyra taekoae''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Geleedpotigen|Arthropoda]] ([[Geleedpotigen]])
| klasse = [[Malacostraca]]
| orde = [[Tienpotigen|Decapoda]]
| familie = [[Leucosiidae]]
| geslacht = ''[[Philyra (geslacht)|Philyra]]''
| w-naam = ''Philyra taekoae''
| auteur = Takeda
| datum = 1972
| haakjes =
| commons =
| species =
| worms = 441293
}}
'''''Philyra taekoae''''' is een [[krabben]]soort uit de familie van de [[Leucosiidae]].<ref>Davie, P. (2012). ''Philyra taekoae'' Takeda, 1972. Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=441293</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1972 door Takeda.

{{Appendix}}
{{Beginnetje|biologie|2013|03|21}}

[[Categorie:Philyra (geslacht)|taekoae]]

title: Philyra taekoae

Klasse: Malacostraca

Orde: Decapoda

Familie: Leucosiidae

Geslacht: Philyra

title: Soort


text:
# Zwangerschap
Zwangerschap (graviditeit) is de toestand waarin een vrouw een bevruchte eicel (zygote), en vervolgens embryo en foetus, in zich draagt.

## Meetschalen van de zwangerschapsduur
Om de fase in een zwangerschap uit te drukken zijn twee 'leeftijden' van belang (twee meetschalen):
1. de postmenstruele leeftijd (PML): de verstreken tijd sinds de eerste dag van de laatste menstruatie. De zwangerschapsduur wordt meestal uitgedrukt als de postmenstruele leeftijd in weken. Als iemand "tien weken zwanger is", betekent dit dus over het algemeen dat de PML tien weken is. Gemiddeld vindt de bevalling plaats bij een PML van 40 weken. Aan het begin van de zwangerschap wordt op basis daarvan de datum bepaald waarop de bevalling naar schatting plaatsvindt (uitgerekende datum, in statistische termen de verwachtingswaarde van de datum van de bevalling).
2. de conceptionele leeftijd (in het Engels fertilization age, ook aangeduid als de 'embryonale leeftijd' en later 'foetale leeftijd'): de leeftijd van een embryo bij een zwangerschap vanaf het moment van de conceptie (bevruchting). De conceptionele leeftijd wordt over het algemeen gebruikt in de beschrijving van de prenatale ontwikkeling van een foetus en in de neonatologie in het algemeen. Het moment van bevruchting wordt over het algemeen geschat op ongeveer twee weken na de eerste dag van de laatste menstruatie. Als iemand volgens de PML "tien weken zwanger is", is de conceptionele leeftijd dus over het algemeen acht weken. Gemiddeld vindt de bevalling plaats bij een conceptionele leeftijd van 38 weken.

Men kan de PML in eerste instantie meestal exacter vaststellen dan de conceptionele leeftijd. In een latere fase van de zwangerschap kan de conceptionele leeftijd beter worden bepaald dan in het begin, op basis van de grootte van de foetus.

## Verloop
Een zwangerschap wordt in het algemeen ingedeeld in drie kwart jaren, zwangerschapstrimesters genoemd. Een trimester komt overeen met dertien weken.

### Eerste trimester
De ovulatie (eisprong) vindt gemiddeld twee weken na de eerste dag van een menstruatie plaats, als zwangerschap volgt dus bij een PML van twee weken. Binnen een etmaal daarna vindt dan de bevruchting (conceptie) plaats, waarbij een zaadcel een eicel bevrucht, waardoor er een zygote (bevruchte eicel) wordt gevormd. De zaadcel is over het algemeen afkomstig van een ejaculatie (zaadlozing) in de vagina bij vaginale geslachtsgemeenschap, niet meer dan drie etmalen voor de bevruchting. Circa zes dagen na de bevruchting volgt de innesteling, de nidatie van het embryo (de morula) in het baarmoederslijmvlies van de baarmoeder. Na een bevruchting blijven daaropvolgende menstruaties uit. Een zwangerschapstest is over het algemeen zinvol vanaf de dag dat de eerstvolgende menstruatie wordt verwacht: de test is, in het geval van zwangerschap, in het algemeen positief vanaf die dag of 1 à 2 dagen later. Eerder is de kans op een fout-negatieve uitslag groot.
Voor de innesteling deelt de zygote zich in kleinere cellen, een klompje totipotente (nog ongedifferentieerde) cellen dat zich excentrisch in de blastocyste bevindt. Circa zes dagen na de bevruchting, dus bij een PML van 3 weken, zijn er 16 tot 32 cellen en volgt de innesteling (nidatie) van het embryo (de morula) in het baarmoederslijmvlies (endometrium).
Gedurende de eerste drie maanden van een zwangerschap, het eerste zwangerschapstrimester, voelt een deel van de aanstaande moeders zich vaak misselijk, en kan de geur van sommige levensmiddelen, bijvoorbeeld van koffie, als zeer onprettig worden ervaren. Het is mogelijk dat deze zwangerschapsmisselijkheid het embryo beschermt tegen stoffen die schade kunnen berokkenen.

### Tweede trimester
Tijdens de middelste drie maanden van een zwangerschap voelen de meeste aanstaande moeders zich beter. Na ongeveer zestien weken kan de zwangere vrouw de foetus voelen bewegen (schoppen).

### Derde trimester
Gedurende de laatste drie maanden gaat het kind in de baarmoeder veel energie vragen: het groeit snel en neemt toe in gewicht. Daardoor voelen aanstaande moeders zich sneller moe. Een zwangere vrouw komt gemiddeld ongeveer twaalf kilo aan, sommigen tot 25 kilo, tijdens de zwangerschap. Slechts ongeveer een derde daarvan is het gewicht van het kind zelf.
De zwangerschap eindigt met de geboorte van het kind. De bevalling vindt plaats bij een postmenstruele leeftijd van gemiddeld 40 weken, dus een conceptionele leeftijd van gemiddeld 38 weken. Een "zwangerschapsduur" (PML bij de bevalling) tussen 37 en 42 weken wordt als normaal beschouwd. Dit wordt de "à terme periode" genoemd.
De foetus gaat op het eind van de zwangerschap het stresshormoon cortisol aanmaken. Dit hormoon komt via de placenta in het bloed van de zwangere vrouw. Onder invloed van dit hormoon en de hormonen oxytocine en prostaglandine worden de weeën opgewekt.

### Herstel
Na de geboorte van het kind kan het zes weken tot enkele maanden duren voordat de lichamelijke toestand van de vrouw weer enigszins is teruggekeerd tot die van vóór de zwangerschap. Deze periode heet 'ontzwangering' of puerperium. Borstvoeding speelt een positieve rol in dit proces.

## Stadia in beeld
(aantal maanden refereert aan PML)
- 1 maand
- 2 maanden
- 3 maanden
- 4 maanden
- 5 maanden
- 6 maanden
- 7 maanden
- 8 maanden
- 9 maanden

- 26 en 40 weken
- 27, 29, 31 en 33 weken

## Preventie en abortus
Wanneer zwangerschap voorkomen dient te worden en men zich niet wil onthouden van seks, dan kan gebruik worden gemaakt van voorbehoedmiddelen. Bij ongewenste zwangerschap wordt soms abortus toegepast.

## Zwangerschap en afweersysteem
Cytokine IL-10 is voor de aanleg van een gezonde zwangerschap en het voorkomen van vroeggeboortes nodig.
B-cellen hebben aan het begin van de zwangerschap een dempend effect op het afweersysteem en vergroten daarmee de tolerantie van het ‘lichaamsvreemde materiaal’ van het embryo dat voor de helft uit lichaamsvreemd materiaal van de partner bestaat.
NK-cellen in de baarmoeder zorgen daar dat het embryo, dat voor de helft 'lichaamsvreemd' niet wordt afgestoten. Ook helpen de NK-cellen mee om de bloedvaten van de moederkoek meer open te zetten, zodat voeding het embryo beter bereikt. Onderzoek liet zien dat de menstruatie van een deel van de vrouwen die miskramen hadden gehad een lager aantal NK-cellen bevatte, vergeleken met vrouwen die geen miskramen hadden gehad.

## Verschijnselen bij zwangerschap
Een vrouw in de zwangerschap is kwetsbaar. Bij alle vrouwen doen zich verschijnselen voor die een direct gevolg zijn van de zwangerschap. Dat kunnen zijn:
- Vermoeidheid
- Misselijkheid en braken
- Brandend maagzuur
- Het uitblijven van de menstruatie
- Donker wordende tepels en een donkere, verticale streep op de buik, linea nigra
- Vaak moeten plassen

### Innestelingsbloeding
Een aantal zwangere vrouwen krijgt nog een bloeding op het moment dat hun volgende menstruatie had moeten komen. Deze bloeding wordt veroorzaakt door het bevruchte embryo dat zich innestelt in het baarmoederslijmvlies. Zo'n implantatiebloeding gaat doorgaans met minder bloedverlies en minder buikkrampen gepaard. Bloedverlies in het verdere verloop van de zwangerschap kan heel onschuldig zijn, maar men doet er toch goed aan in een dergelijk geval een arts te raadplegen. Het kan immers ook wijzen op een dreigende miskraam, zeker als de bloeding hevig en pijnlijk is.

### Problemen, ziekten en syndromen gedurende de zwangerschap
Naar schatting vijftien procent van de vastgestelde zwangerschappen eindigt in een miskraam. Van alle bevruchte eicellen gaat zelfs ongeveer 50% te gronde, maar meestal is dat al vóór de vrouw merkt dat ze zwanger is.
Ziekten en problemen die zich met betrekking tot de zwangerschap kunnen voordoen zijn:
- Bekkenpijn (ook wel bekkeninstabiliteit of symfysiolyse), pijn en instabiliteit in het bekken door weker en rekbaarder worden van verbindingen in het bekken.
- Bloedverlies, veroorzaakt door
  - Placentaloslating
  - Vasa praevia of voorliggende placenta
- Groeistoornissen, achterstand of voorlopen van de groei.
- Hoge bloeddruk
- Miskraam of een abortus
  - Intra-uteriene vruchtdood (IUVD)
- Polyhydramnion, te veel vruchtwater of oligohydramnion, te weinig vruchtwater.
- Pre-eclampsie of zwangerschapsvergiftiging
- Stuitligging
- Vroeggeboorte
- Vanishing Twin Syndrome, het verdwijnen van een van de twee embryo's
- Vroegtijdige en voortijdige gebroken vliezen
- Vroegtijdige en voortijdige weeën
- Zwangerschapsmisselijkheid of hyperemesis gravidarum

Behalve bovenstaande problemen en ziekten, zijn er ook problemen die tijdens zwangerschap ontstaan of verergeren, maar die ook voorkomen zonder zwangerschap. Dat zijn bijvoorbeeld suikerziekte, schildklierziekten: hyperthyreoïdie en hypothyreoïdie, stollingsstoornissen.

#### Buitenbaarmoederlijke zwangerschap
Normaal nestelt de bevruchte eicel zich in de baarmoeder of uterus. Nestelt de eicel zich ergens anders, dan spreekt men van een buitenbaarmoederlijke zwangerschap of 'extra-uteriene graviditeit'.

## Begeleiding

### Roken en alcohol
Zowel roken als het gebruik van alcohol tijdens de zwangerschap kunnen nadelige gevolgen hebben voor de gezondheid en ontwikkeling van het ongeboren kind. Toch blijft één op de vier vrouwen drinken en blijft ongeveer één op de vijf zwangere vrouwen roken.

#### Alcohol
Alcohol dringt door de placenta en kan daardoor de foetus beschadigen in alle stadia van de zwangerschap. Kinderen die zijn blootgesteld aan alcohol tijdens de zwangerschap huilen meer, slapen slechter, reageren trager en kalmeren ook langzamer na opwinding. Ze hebben gemiddeld een lager IQ, meer leerstoornissen en sociale problemen. Zelfs consumptie van minder dan één glas alcohol per dag kan leiden tot een verhoogde kans op groeiafwijkingen, een miskraam en doodgeboorte.
Blootstelling aan dagelijkse hoge alcoholdoseringen tijdens de ontwikkeling van de foetus kan leiden tot het foetale-alcoholsyndroom (FAS). FAS-kinderen hebben een groeiachterstand, afwijkende gelaatskenmerken en neurologische afwijkingen. Gerelateerde aandoeningen zijn Alcohol-Related Neurodevelopmental Disorder (ARND) en Alcohol-Related Birth Defects (ARBD). ARND lijkt op FAS, maar dan zonder de uiterlijke kenmerken en ARBD betreft lichamelijke afwijkingen zoals hart-, bot- en orgaanproblemen.

#### Roken
Giftige stoffen die worden geïnhaleerd door roken of meeroken, zoals nicotine, cadmium en koolmonoxide, beïnvloeden de groei van de vrucht. Nicotine leidt tot vaatvernauwing en koolmonoxide neemt in het bloed de plaats in van zuurstof. Daardoor krijgt de vrucht minder bloed, dus minder voedingsstoffen, en minder zuurstof. Mede daardoor is het geboortegewicht van de baby van rokende vrouwen gemiddeld 250 gram lager. Een lager geboortegewicht geeft ook een grotere kans op perinatale sterfte van het kind. Roken leidt ook tot verhoogde kans op onvruchtbaarheid: bij rokende vrouwen is de tijd tot de conceptie gemiddeld 30% langer dan bij niet-rokende vrouwen. Roken tijdens de zwangerschap vergroot de kans op een miskraam of vroeggeboorte. In het eerste levensjaar van de baby is de kans op luchtweginfecties en wiegendood groter.
Cadmium veroorzaakt dikkere basaalmembranen om kleine bloedvaten, in de gonaden en ook in de placenta, bijgevolg wordt de uitwisseling van voedingstoffen en het metabolisme voor de foetus bemoeilijkt. Door de schade in de gonaden zijn er minder gezonde sperma- en ei-cellen.
Zelfs de kleinkinderen van vrouwen die roken tijdens de zwangerschap kunnen hier nog schade van ondervinden, namelijk een hogere kans op astma en een slechtere longfunctie. Dit geldt vrijwel uitsluitend voor de kleinzoons, van wie de oma aan de kant van hun moeder rookte tijdens de zwangerschap. De relatie van grootmoeder via de moeder hangt samen met het feit dat eicellen in een vrouwelijk embryo al tijdens de zwangerschap worden aangelegd. Zaadcellen ontstaan pas in en na de puberteit.

### Voeding
Het Voedingscentrum heeft een lijst van voedingsmiddelen opgesteld die vrouwen tijdens de zwangerschap beter niet kunnen eten met onder andere rauw vlees, rauwmelkse kaas, roofvissen, geneeskrachtige kruiden, drop. Tijdens de zwangerschap kunnen de eetgewoonte drastisch veranderen. De drang naar zoet, en soms weer zuur voedsel wordt groter. Uit onderzoek van de Queens Mary Universiteit is gebleken dat vrouwen die tijdens hun zwangerschap veel suikerhoudende producten eten, meer kans hebben dat het kind te kampen krijgt luchtwegproblemen, zoals astma en stofallergie. Een ander gevolg van deze verandering is dat deze toename van zoete en/of zure producten een negatieve impact kan hebben op het gebit. Dit heeft als gevolg dat het tandglazuur aangetast kan worden. Dit verhoogt de risico op gaatjes en tanderosie. Experts in tandheelkunde geven dan ook aan dat het van uiterst belang is dat er extra aandacht wordt besteed aan de verzorging van het gebit tijdens de zwangerschap.

### Vrijen
Tijdens het eerste trimester van de zwangerschap kan de vrouw last hebben van misselijkheid, braakneigingen of vermoeidheid. Deze factoren kunnen ervoor zorgen dat de zin of het plezier in vrijen vermindert. Ook moeten sommige vrouwen vaker plassen, een gevoel dat tijdens geslachtsgemeenschap nog kan worden versterkt. Het feit dat de borsten gevoeliger worden, maakt dat sommige vrouwen het aanraken ervan onprettig vinden. Anderen vinden juist seksueel genot in deze verhoogde gevoeligheid.
Veel van de ongemakken uit het begin van de zwangerschap, verdwijnen in het tweede trimester. De vagina wordt breder en produceert meer vocht, dat lichtjes van geur verschilt ten opzichte van vroeger. Veel vrouwen voelen zich in deze periode sneller of vaker opgewonden.
Het is een wijdverbreid misverstand dat vrijen tijdens de laatste fase, het derde trimester van de zwangerschap aanleiding zou kunnen geven tot een te vroege geboorte. Uit onlangs verschenen rapporten blijkt dat deze veronderstelling onjuist is. In gevallen dat vrijen een oorzaak leek te zijn van een vervroegde bevalling, bleek de werkelijke oorzaak vaak een infectie in de vagina te zijn. Als er geen sprake was van ziekmakende micro-organismen in de vagina, leek eerder het tegendeel waar te zijn: meer vrijen leidde dan juist tot minder vroeggeboorten.
Het vrijen in de missionarishouding, waarbij de man op de vrouw ligt, kan echter wel door de dikke buik bemoeilijkt worden. Borststimulatie kan resulteren in de afscheiding van biestmelk of colostrum, wat volkomen normaal is maar door sommige koppels als storend wordt ervaren. Soms raadt de arts geslachtsverkeer af. Dit gebeurt meestal indien er zich ernstige problemen voordoen tijdens de zwangerschap.

## Zwangerschap in kunst
- Zwangerschapskorset
- Een zwangere vrouw,
 18e eeuw
- Beeld van een zwangere vrouw,
 Danny Osborne
- Man en zwangere vrouw,
 Gustav Klimt
- Schilderij,
 Gustav Klimt, 1903
- Zwangere vrouw met kind,
 Heinrich Zille
- Twee handen,
 Guus Hellegers, 1986
- Zwangere Maria,
 kathedraal van Évora
 Portugal
- Cycladenidool van een zwangere vrouw
- Cycladenidool van een zwangere vrouw
- The Pregnant Woman,
 Toronto
- Beeld van zwangere vrouw
- Tempel van Hatsjepsoet
- Ex voto
- Zwangere vrouw gekleed in de zon staat op de maan, 1450
- Zwangere vrouw en man
- Beeld van zwangere vrouw, Mexico
- Zwangere vrouw van Steven Whyte

title: Zwangerschap

wikitext:
{{Zie artikel|Dit artikel gaat alleen over de mens. Voor dieren, zie [[Gestatie]].}}
[[Bestand:Pregnancy 26 weeks 1.jpg|thumb|Een 26 weken zwangere vrouw]]
[[Bestand:Grosse derGebarmutter in den einzelneMonaten derSchwangerschaft.gif|thumb|De groei van de baarmoeder tijdens de zwangerschap]]
[[Bestand:Hoact21.jpg|thumb|Prenataal onderzoek]]
'''Zwangerschap''' (''graviditeit'') is de toestand waarin een [[vrouw]] een [[Bevruchting|bevruchte]] [[eicel]] ([[zygote]]), en vervolgens [[embryo]] en [[foetus]], in zich draagt.

== Meetschalen van de zwangerschapsduur ==
{{Zie hoofdartikel|Postmenstruele leeftijd|Conceptionele leeftijd}}
Om de fase in een zwangerschap uit te drukken zijn twee 'leeftijden' van belang (twee [[meten|meetschalen]]):<ref>https://www.oudersvannu.nl/zwanger/zwangerschap/hoe-lang-duurt-een-zwangerschap-echt</ref>
# de [[postmenstruele leeftijd]] (PML): de verstreken tijd sinds de eerste dag van de laatste [[menstruatie]]. De zwangerschapsduur wordt meestal uitgedrukt als de postmenstruele leeftijd in weken. Als iemand "tien weken zwanger is", betekent dit dus over het algemeen dat de PML tien weken is. Gemiddeld vindt de bevalling plaats bij een PML van 40 weken. Aan het begin van de zwangerschap wordt op basis daarvan de datum bepaald waarop de bevalling naar schatting plaatsvindt (''uitgerekende datum'', in statistische termen de [[verwachtingswaarde]] van de datum van de bevalling).
# de [[conceptionele leeftijd]] (in het Engels ''fertilization age'', ook aangeduid als de 'embryonale leeftijd' en later 'foetale leeftijd'): de leeftijd van een embryo bij een zwangerschap vanaf het moment van de ''conceptie'' ([[bevruchting]]). De conceptionele leeftijd wordt over het algemeen gebruikt in de beschrijving van de prenatale ontwikkeling van een foetus en in de [[neonatologie]] in het algemeen. Het moment van bevruchting wordt over het algemeen geschat op ongeveer twee weken na de eerste dag van de laatste menstruatie. Als iemand volgens de PML "tien weken zwanger is", is de conceptionele leeftijd dus over het algemeen acht weken. Gemiddeld vindt de bevalling plaats bij een conceptionele leeftijd van 38 weken.

Men kan de PML in eerste instantie meestal exacter vaststellen dan de conceptionele leeftijd. In een latere fase van de zwangerschap kan de conceptionele leeftijd beter worden bepaald dan in het begin, op basis van de grootte van de foetus.

== Verloop ==
Een zwangerschap wordt in het algemeen ingedeeld in drie [[kwartaal|kwart jaren]], zwangerschapstrimesters genoemd. Een trimester komt overeen met dertien weken.

=== Eerste trimester ===
[[Bestand:Innesteling blastula.jpg|thumb|left|Innesteling]]
[[Bestand:2905 Implantation.jpg|thumb|left|Innesteling]]
[[Bestand:Human Embryo.JPG|thumb|left|Een intact menselijk embryo met een embryonale leeftijd van zes weken of een zwangerschapsduur van acht weken.]]

De [[ovulatie]] (eisprong) vindt gemiddeld twee weken na de eerste dag van een [[menstruatie]] plaats, als zwangerschap volgt dus bij een PML van twee weken. Binnen een etmaal daarna vindt dan de [[bevruchting]] (conceptie) plaats, waarbij een [[zaadcel]] een [[eicel]] bevrucht, waardoor er een [[zygote]] (bevruchte eicel) wordt gevormd. De zaadcel is over het algemeen afkomstig van een [[ejaculatie (mannen)|ejaculatie]] (zaadlozing) in de [[Menselijke vagina|vagina]] bij [[vaginale geslachtsgemeenschap]], niet meer dan drie etmalen voor de bevruchting. Circa zes dagen na de bevruchting volgt de [[innesteling]], de ''nidatie'' van het embryo (de [[morula]]) in het [[baarmoederslijmvlies]] van de [[baarmoeder]]. Na een bevruchting blijven daaropvolgende menstruaties uit. Een [[zwangerschapstest]] is over het algemeen zinvol vanaf de dag dat de eerstvolgende menstruatie wordt verwacht: de test is, in het geval van zwangerschap, in het algemeen positief vanaf die dag of 1 à 2 dagen later. Eerder is de kans op een [[Fout-positief en fout-negatief#Fout-negatief|fout-negatieve]] uitslag groot.

Voor de innesteling deelt de zygote zich in kleinere cellen, een klompje [[totipotent]]e (nog ongedifferentieerde) cellen dat zich excentrisch in de [[blastocyste]] bevindt. Circa zes dagen na de bevruchting, dus bij een PML van 3 weken, zijn er 16 tot 32 cellen en volgt de [[innesteling]] (nidatie) van het embryo (de [[morula]]) in het [[baarmoederslijmvlies]] (endometrium).

Gedurende de eerste drie maanden van een zwangerschap, het eerste zwangerschapstrimester, voelt een deel van de aanstaande moeders zich vaak misselijk, en kan de geur van sommige levensmiddelen, bijvoorbeeld van koffie, als zeer onprettig worden ervaren. Het is mogelijk dat deze [[zwangerschapsmisselijkheid]] het embryo beschermt tegen stoffen die schade kunnen berokkenen.{{Bron?||2017|07|10}}

=== Tweede trimester ===
Tijdens de middelste drie maanden van een zwangerschap voelen de meeste aanstaande moeders zich beter.{{Bron?||2017|07|18}} Na ongeveer zestien weken kan de zwangere vrouw de [[foetus]] voelen bewegen (''schoppen'').

===Derde trimester ===
Gedurende de laatste drie maanden gaat het kind in de baarmoeder veel energie vragen: het groeit snel en neemt toe in gewicht. Daardoor voelen aanstaande moeders zich sneller moe. Een zwangere vrouw komt gemiddeld ongeveer twaalf kilo aan, sommigen tot 25 kilo, tijdens de zwangerschap. Slechts ongeveer een derde daarvan is het gewicht van het kind zelf.

De zwangerschap eindigt met de geboorte van het kind. De [[bevalling]] vindt plaats bij een [[postmenstruele leeftijd]] van gemiddeld 40 weken, dus een conceptionele leeftijd van gemiddeld 38 weken. Een "zwangerschapsduur" (PML bij de bevalling) tussen 37 en 42 weken wordt als normaal beschouwd. Dit wordt de "''à terme'' periode" genoemd.

De foetus gaat op het eind van de zwangerschap het stresshormoon [[cortisol]] aanmaken. Dit hormoon komt via de [[placenta]] in het bloed van de zwangere vrouw. Onder invloed van dit hormoon en de hormonen [[oxytocine]] en [[Prostaglandinen|prostaglandine]] worden de [[Bevalling|weeën]] opgewekt.

===Herstel===
Na de geboorte van het kind kan het zes weken tot enkele maanden duren voordat de lichamelijke toestand van de vrouw weer enigszins is teruggekeerd tot die van vóór de zwangerschap. Deze periode heet 'ontzwangering' of ''puerperium''. [[Borstvoeding]] speelt een positieve rol in dit proces.

== Stadia in beeld ==
:''(aantal maanden refereert aan PML)''
[[Bestand:Pregnancy month by month.gif|left|thumb|Stadia van de zwangerschap]]
<gallery>
Bestand:Month 1.svg|1 maand
Bestand:Month 2.svg|2 maanden
Bestand:Month 3.svg|3 maanden
Bestand:Month 4.svg|4 maanden
Bestand:Month 5.svg|5 maanden
Bestand:Month 6.svg|6 maanden
Bestand:Month 7.svg|7 maanden
Bestand:Month 8.svg|8 maanden
Bestand:Month 9.svg|9 maanden
</gallery>

<gallery>
Bestand:Pregnancy comparison.jpg|26 en 40 weken
Bestand:Advanced stages of pregnancy.jpg|27, 29, 31 en 33 weken
</gallery>

== Preventie en abortus ==
Wanneer zwangerschap voorkomen dient te worden en men zich niet wil [[Seksuele onthouding|onthouden van seks]], dan kan gebruik worden gemaakt van [[Anticonceptie|voorbehoedmiddelen]]. Bij ongewenste zwangerschap wordt soms [[abortus]] toegepast.

== Zwangerschap en afweersysteem ==
Cytokine [[IL-10]] is voor de aanleg van een gezonde zwangerschap en het voorkomen van vroeggeboortes nodig.

[[B-cel|B-cellen]] hebben aan het begin van de zwangerschap een dempend effect op het afweersysteem en vergroten daarmee de tolerantie van het ‘lichaamsvreemde materiaal’ van het embryo dat voor de helft uit lichaamsvreemd materiaal van de partner bestaat.<ref>[https://www.radboudumc.nl/nieuws/2020/b-cellen-van-de-baarmoeder-belangrijk-voor-gezonde-zwangerschap B cellen van de baarmoeder belangrijk voor gezonde zwangerschap]</ref>

[[NK-cel|NK-cellen]] in de baarmoeder zorgen daar dat het embryo, dat voor de helft 'lichaamsvreemd' niet wordt afgestoten. Ook helpen de NK-cellen mee om de bloedvaten van de [[placenta|moederkoek]] meer open te zetten, zodat voeding het embryo beter bereikt. Onderzoek liet zien dat de [[menstruatie]] van een deel van de vrouwen die [[miskraam|miskramen]] hadden gehad een lager aantal NK-cellen bevatte, vergeleken met vrouwen die geen miskramen hadden gehad.<ref>[https://www.radboudumc.nl/nieuws/2022/menstruatiebloed-onderzoeken-een-schat-aan-informatie Menstruatiebloed onderzoeken? Een schat aan informatie!]</ref>

== Verschijnselen bij zwangerschap ==
Een vrouw in de zwangerschap is kwetsbaar. Bij alle vrouwen doen zich verschijnselen voor die een direct gevolg zijn van de zwangerschap. Dat kunnen zijn:
* [[Vermoeidheid]]
* [[Misselijkheid]] en [[Braken (lichaamsfunctie)|braken]]
* Brandend maagzuur
* Het uitblijven van de [[menstruatie]]
* Donker wordende [[tepel]]s en een donkere, verticale streep op de buik, [[linea nigra]]
* Vaak moeten [[Urineren|plassen]]

=== Innestelingsbloeding ===
Een aantal zwangere vrouwen krijgt nog een bloeding op het moment dat hun volgende menstruatie had moeten komen. Deze bloeding wordt veroorzaakt door het bevruchte embryo dat zich innestelt in het baarmoederslijmvlies. Zo'n implantatiebloeding gaat doorgaans met minder bloedverlies en minder buikkrampen gepaard. Bloedverlies in het verdere verloop van de zwangerschap kan heel onschuldig zijn, maar men doet er toch goed aan in een dergelijk geval een arts te raadplegen. Het kan immers ook wijzen op een dreigende [[miskraam]], zeker als de bloeding hevig en pijnlijk is.

=== Problemen, ziekten en syndromen gedurende de zwangerschap ===
Naar schatting vijftien procent van de vastgestelde zwangerschappen eindigt in een [[miskraam]]. Van alle bevruchte eicellen gaat zelfs ongeveer 50% te gronde, maar meestal is dat al vóór de vrouw merkt dat ze zwanger is.

Ziekten en problemen die zich met betrekking tot de zwangerschap kunnen voordoen zijn:

* Bekkenpijn (ook wel [[bekkeninstabiliteit]] of symfysiolyse), pijn en instabiliteit in het bekken door weker en rekbaarder worden van verbindingen in het bekken.
* Bloedverlies, veroorzaakt door
** [[Placentaloslating]]
** [[Vasa praevia]] of voorliggende [[placenta]]
* Groeistoornissen, achterstand of voorlopen van de groei.
* [[Hypertensie|Hoge bloeddruk]]
* [[Miskraam]] of een abortus
** [[Intra-uteriene vruchtdood|Intra-uteriene vruchtdood (IUVD)]]
* [[Polyhydramnion]], te veel vruchtwater of [[oligohydramnion]], te weinig vruchtwater.
* [[Pre-eclampsie]] of zwangerschapsvergiftiging
* [[Stuitligging]]
* [[Prematuur (voortplanting)|Vroeggeboorte]]
* Vanishing Twin Syndrome, het verdwijnen van een van de twee embryo's
* Vroegtijdige en voortijdige gebroken vliezen
* Vroegtijdige en voortijdige [[wee]]ën
* [[Zwangerschapsmisselijkheid]] of hyperemesis gravidarum

Behalve bovenstaande problemen en ziekten, zijn er ook problemen die tijdens zwangerschap ontstaan of verergeren, maar die ook voorkomen zonder zwangerschap. Dat zijn bijvoorbeeld [[Diabetes mellitus|suikerziekte]], schildklierziekten: [[hyperthyreoïdie]] en [[hypothyreoïdie]], [[stollingsstoornis]]sen.

====Buitenbaarmoederlijke zwangerschap====
Normaal nestelt de bevruchte eicel zich in de [[baarmoeder]] of uterus. Nestelt de eicel zich ergens anders, dan spreekt men van een [[buitenbaarmoederlijke zwangerschap]] of 'extra-uteriene graviditeit'.

== Begeleiding ==
=== Roken en alcohol ===
Zowel [[Roken (tabak)|roken]] als het gebruik van [[ethanol|alcohol]] tijdens de zwangerschap kunnen nadelige gevolgen hebben voor de gezondheid en ontwikkeling van het ongeboren kind. Toch blijft één op de vier vrouwen drinken en blijft ongeveer één op de vijf zwangere vrouwen roken.<ref>{{Citeer web |url=http://www.verloskundigen-groningen.nl/gezond-zwanger-worden/ |titel=Gezond zwanger worden |bezochtdatum=14 januari 2013 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20140302004432/http://www.verloskundigen-groningen.nl/gezond-zwanger-worden/ |archiefdatum=2 maart 2014 |dodeurl=ja}}</ref><ref name="KWF">KWF Kankerbestrijding (2003). ''Kinderen? Stop dan met roken!'' Persbericht 5 februari 2003</ref>{{Bron?|Bron van 2003, inmiddels zijn we heel wat jaren verder|2017|07|04}}

==== Alcohol ====
[[Bestand:Waarom mag je niet drinken als je zwanger bent.webm|thumb|Waarom mag je niet drinken als je zwanger bent? - [[Universiteit van Nederland]]]]
Alcohol dringt door de placenta en kan daardoor de [[foetus]] beschadigen in alle stadia van de zwangerschap. Kinderen die zijn blootgesteld aan alcohol tijdens de zwangerschap [[huilen]] meer, [[Slaap (rust)|slapen]] slechter, reageren trager en kalmeren ook langzamer na opwinding. Ze hebben gemiddeld een lager [[Intelligentiemeting#Het IQ|IQ]], meer [[leerstoornis]]sen en sociale problemen. Zelfs consumptie van minder dan één glas alcohol per dag kan leiden tot een verhoogde kans op groeiafwijkingen, een miskraam en [[doodgeboorte]].<ref name="stap">{{Citeer web |url=http://www.alcoholenzwangerschap.nl |title=Zwanger? ... en alcohol? |author=[[Stichting Alcoholpreventie]] |bezochtdatum=11 juni 2021 |archiefdatum=25 juni 2021 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20210625050836/https://www.alcoholenzwangerschap.nl/ |dodeurl=no}}</ref>

Blootstelling aan dagelijkse hoge alcoholdoseringen tijdens de ontwikkeling van de foetus kan leiden tot het [[Foetale-alcoholsyndroom|foetale-alcoholsyndroom (FAS)]]. FAS-kinderen hebben een groeiachterstand, afwijkende [[gelaat]]skenmerken en [[neurologie|neurologische]] afwijkingen. Gerelateerde aandoeningen zijn Alcohol-Related Neurodevelopmental Disorder (ARND) en Alcohol-Related Birth Defects (ARBD).<ref name="stap" /> ARND lijkt op FAS, maar dan zonder de uiterlijke kenmerken en ARBD betreft lichamelijke afwijkingen zoals [[hart]]-, [[bot (anatomie)|bot]]- en [[orgaan]]problemen.

==== Roken ====
Giftige stoffen die worden geïnhaleerd door roken of meeroken, zoals [[nicotine]], [[cadmium]] en [[Koolstofmonoxide|koolmonoxide]], beïnvloeden de groei van de vrucht. Nicotine leidt tot vaatvernauwing en koolmonoxide neemt in het bloed de plaats in van [[Dizuurstof|zuurstof]].<ref name="KWF" /> Daardoor krijgt de vrucht minder bloed, dus minder voedingsstoffen, en minder zuurstof. Mede daardoor is het geboortegewicht van de baby van rokende vrouwen gemiddeld 250 gram lager. Een lager geboortegewicht geeft ook een grotere kans op perinatale sterfte van het kind. Roken leidt ook tot verhoogde kans op onvruchtbaarheid: bij rokende vrouwen is de tijd tot de conceptie gemiddeld 30% langer dan bij niet-rokende vrouwen. Roken tijdens de zwangerschap vergroot de kans op een miskraam of vroeggeboorte. In het eerste levensjaar van de baby is de kans op luchtweginfecties en wiegendood groter.

Cadmium veroorzaakt dikkere basaalmembranen om kleine bloedvaten, in de [[gonaden]] en ook in de [[placenta]], bijgevolg wordt de uitwisseling van voedingstoffen en het metabolisme voor de foetus bemoeilijkt. Door de schade in de gonaden zijn er minder gezonde sperma- en ei-cellen.

Zelfs de kleinkinderen van vrouwen die roken tijdens de zwangerschap kunnen hier nog schade van ondervinden, namelijk een hogere kans op astma en een slechtere longfunctie. Dit geldt vrijwel uitsluitend voor de kleinzoons, van wie de oma aan de kant van hun moeder rookte tijdens de zwangerschap. De relatie van grootmoeder via de moeder hangt samen met het feit dat eicellen in een vrouwelijk embryo al tijdens de zwangerschap worden aangelegd. Zaadcellen ontstaan pas in en na de [[puberteit]].<ref>https://web.archive.org/web/20210604091836/https://www.umcg.nl/-/gevolgen-roken-oma-longfunctie-kleinkinderen</ref>

=== Voeding ===
Het [[Voedingscentrum]] heeft een lijst van voedingsmiddelen opgesteld die vrouwen tijdens de zwangerschap beter niet kunnen eten met onder andere rauw vlees, rauwmelkse kaas, roofvissen, geneeskrachtige kruiden, drop.<ref>[https://web.archive.org/web/20170704170614/http://www.voedingscentrum.nl/nl/mijn-kind-en-ik/zwanger/wat-kan-ik-wel-en-niet-eten-tijdens-mijn-zwangerschap-.aspx Wat kan ik wel en niet eten tijdens mijn zwangerschap?]</ref> Tijdens de zwangerschap kunnen de eetgewoonte drastisch veranderen. De drang naar zoet, en soms weer zuur voedsel wordt groter. Uit onderzoek van de Queens Mary Universiteit is gebleken dat vrouwen die tijdens hun zwangerschap veel suikerhoudende producten eten, meer kans hebben dat het kind te kampen krijgt luchtwegproblemen, zoals [[astma]] en [[Allergie|stofallergie]].<ref>{{Citeer boek|titel=Maternal intake of sugar during pregnancy and childhood respiratory and atopic outcomes|auteurlink=Seif O. Shaheen|auteur=Seif O. Shaheen|medeauteurs=Annabelle Bédard, Kate Northstone, A. John Henderson, Seif O. Shaheen|taal=en|url=https://doi.org/10.1183/13993003.00073-2017|uitgever=European Respiratory Society|datum=July 5, 2017|pagina's=|ISBN=|accessdate=juli 6, 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211011091241/https://erj.ersjournals.com/content/50/1/1700073|dodeurl=no}}</ref> Een ander gevolg van deze verandering is dat deze toename van zoete en/of zure producten een negatieve impact kan hebben op het gebit. Dit heeft als gevolg dat het [[tandglazuur]] aangetast kan worden. Dit verhoogt de risico op gaatjes en tanderosie. Experts in tandheelkunde geven dan ook aan dat het van uiterst belang is dat er extra aandacht wordt besteed aan de verzorging van het gebit tijdens de zwangerschap.<ref>{{Citeer web|url=https://www.dentalzorg.nl/blog/zwangerschap-gebit/|titel=Zwangerschap en het gebit|bezochtdatum=2020-07-06|datum=2014-04-15|werk=Dentalzorg Tandheelkunde|taal=nl|archiefdatum=2020-07-06|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200706094029/https://www.dentalzorg.nl/blog/zwangerschap-gebit/|dodeurl=no}}</ref>

=== Vrijen ===
Tijdens het eerste trimester van de zwangerschap kan de vrouw last hebben van [[misselijkheid]], [[Braken (lichaamsfunctie)|braakneigingen]] of [[vermoeidheid]]. Deze factoren kunnen ervoor zorgen dat de zin of het [[Geluk (emotie)|plezier]] in [[vrijen]] vermindert. Ook moeten sommige vrouwen vaker [[Urine|plassen]], een gevoel dat tijdens [[geslachtsgemeenschap]] nog kan worden versterkt. Het feit dat de [[Borst (hoofdbetekenis)|borsten]] gevoeliger worden, maakt dat sommige vrouwen het aanraken ervan onprettig vinden. Anderen vinden juist seksueel genot in deze verhoogde gevoeligheid.

Veel van de ongemakken uit het begin van de zwangerschap, verdwijnen in het tweede [[kwartaal|trimester]]. De [[vagina]] wordt breder en produceert meer vocht, dat lichtjes van [[geur]] verschilt ten opzichte van vroeger. Veel vrouwen voelen zich in deze periode sneller of vaker [[Seksuele opwinding|opgewonden]].{{Bron?||2017|07|04}}

Het is een wijdverbreid misverstand dat vrijen tijdens de laatste fase, het derde trimester van de zwangerschap aanleiding zou kunnen geven tot een te vroege geboorte. Uit onlangs verschenen rapporten blijkt dat deze veronderstelling onjuist is.{{Bron?||2017|07|04}} In gevallen dat vrijen een oorzaak leek te zijn van een vervroegde bevalling, bleek de werkelijke oorzaak vaak een infectie in de vagina te zijn. Als er geen sprake was van ziekmakende [[micro-organisme]]n in de vagina, leek eerder het tegendeel waar te zijn: meer vrijen leidde dan juist tot minder vroeggeboorten.

Het vrijen in de [[missionarishouding]], waarbij de man op de vrouw ligt, kan echter wel door de dikke buik bemoeilijkt worden. Borststimulatie kan resulteren in de afscheiding van biestmelk of [[colostrum]], wat volkomen normaal is maar door sommige koppels als storend wordt ervaren. Soms raadt de [[arts]] geslachtsverkeer af. Dit gebeurt meestal indien er zich ernstige problemen voordoen tijdens de zwangerschap.

== Zie ook ==
* [[Chronologie van de menselijke zwangerschapsontwikkeling]]
* [[Couvade]]
* [[Echografie#Toepassing bij zwangerschap|Echografie bij zwangerschap]]
* [[Positiekleding]]
* [[Zwangerschapscursus]]
* [[Zwangerschapsdiscriminatie]]

== Externe links ==
* [https://web.archive.org/web/20071011002853/http://www.3dpregnancy.com/calendar/18-weeks-pregnant.html Afbeeldingen menselijk embryo en foetus per week in chronologische volgorde].
* [https://www.ehd.org/virtual-human-embryo/ages.php?stage=1 Virtual human embryo]

== Zwangerschap in kunst ==
<gallery>
Bestand:Pregnant corset.gif|Zwangerschapskorset
Bestand:Pregnant woman made by Muḥammad Arzānī.jpg|Een zwangere vrouw, <br /> 18e eeuw
Bestand:Merrion Square maid.jpg|Beeld van een zwangere vrouw, <br /> Danny Osborne
Bestand:Klimt - Schwangere mit Mann nach links 001.jpg|Man en zwangere vrouw, <br /> [[Gustav Klimt]]
Bestand:Gustav Klimt 023.jpg|Schilderij, <br /> [[Gustav Klimt]], 1903
Bestand:Heinrich Zille Schwangere mit Kind.jpg|Zwangere vrouw met kind, <br /> [[Heinrich Zille]]
Bestand:Twee Handen Guus Hellegers Prins Bernhardlaan Utrecht.JPG|Twee handen, <br /> Guus Hellegers, 1986
Bestand:Evora88.jpg|Zwangere Maria, <br /> [[kathedraal]] van [[Évora (stad)|Évora]] <br /> [[Portugal]]
Bestand:Pregnant Cycladic figurine Getty Villa 90.AA.114.jpg|[[Cycladenidool]] van een zwangere vrouw
Bestand:Cycladic figurine 71-30.jpg|[[Cycladenidool]] van een zwangere vrouw
Bestand:The Pregnant Woman.jpg|The Pregnant Woman, <br /> [[Toronto]]
Bestand:WLANL - Urville Djasim - Beeld van zwangere vrouw - Statue of pregnant woman.jpg|Beeld van zwangere vrouw
Bestand:Hatshepsut temple2.JPG|[[Tempel]] van [[Hatsjepsoet]]
Bestand:Ex-voto gallo-romain Halatte 070908 05.jpg|[[Ex voto]]
Bestand:The Woman Clothed in the Sun (Speculum humanae salvationis).jpg|Zwangere vrouw gekleed in de zon staat op de maan, 1450
Bestand:Boxberg Nochten - Findlingspark 28 ies.jpg|Zwangere vrouw en man
Bestand:FemaleFigMNVirreinato.JPG|Beeld van zwangere vrouw, [[Mexico (land)|Mexico]]
Bestand:NURTUREguild.jpg|Zwangere vrouw van Steven Whyte
</gallery>

{{Appendix}}
{{Commonscat}}
{{Navigatie voortplantingssysteem}}
{{Navigatie embryogenese}}
{{Woordenboek}}

[[Categorie:Zwangerschap| ]]


text:
# Tadten
Tadten is een gemeente in de Oostenrijkse deelstaat Burgenland, gelegen in het district Neusiedl am See (ND). De gemeente heeft ongeveer 1400 inwoners.

## Geografie
Tadten heeft een oppervlakte van 36,1 km². Het ligt in het uiterste oosten van het land.
Andau · Apetlon · Bruckneudorf · Deutsch Jahrndorf · Edelstal · Frauenkirchen · Gattendorf · Gols · Halbturn · Illmitz · Jois · Kittsee · Mönchhof · Neudorf bei Parndorf · Neusiedl am See · Nickelsdorf · Pama · Pamhagen · Parndorf · Podersdorf am See · Potzneusiedl · Sankt Andrä am Zicksee · Tadten · Wallern im Burgenland · Weiden am See · Winden am See · Zurndorf
- Gemeinsame Normdatei: 4119491-3
- Virtual International Authority File: 235528589
- WorldCat: E39PCjHmYfW4yvYWBjcdJdYvRC

title: Tadten

wikitext:
{{Infobox plaats in Oostenrijk
| naam=Tadten
| altnaam=
| wapen= [[Bestand:AUT Tadten COA.jpg|100px]]
| vlag=
| deelstaat= [[Burgenland]]
| district= [[Neusiedl am See (district)|Neusiedl am See]]
| gemeentenummer = 1 07 20
| oppervlakte= 36,1
| hoogte=
| postcode= 7162
| netnummer=
| kenteken=ND
| website=
| lat_deg = 47
| lat_min = 46
| lat_sec = 0
| lat_dir = N
| lon_deg = 16
| lon_min = 58
| lon_sec = 0
| lon_dir = E
| mark=
| image=
| image1= GuentherZ 2012-07-31 0072 Tadten Ortskapelle Johannes Nepomuk.jpg
| image2=
| caption=
| caption1= RK Kapel in Tadten
| caption2=
| burgemeester=
}}
'''Tadten''' is een gemeente in de [[Oostenrijk]]se [[deelstaat]] [[Burgenland]], gelegen in het district [[Neusiedl am See (district)|Neusiedl am See]] (ND). De gemeente heeft ongeveer 1400 inwoners.

==Geografie==
Tadten heeft een oppervlakte van 36,1 km². Het ligt in het uiterste oosten van het land.

{{Navigatie district Neusiedl am See}}
{{Bibliografische informatie}}

[[Categorie:Gemeente in Burgenland]]

title: Situering

Deelstaat: Burgenland

District: Neusiedl am See

title: Algemeen

title: Overig

Kenteken: ND

Website: Officiële website

title: Detailkaart

Detailkaart: · Locatie in Burgenland

title: Foto's

Foto's: RK Kapel in Tadten

Portaal: Centraal-Europa


text:
# Paul Aeby
Paul Aeby (Fribourg, 10 september 1910) was een Zwitsers voetballer. Hij was de broer van Georges Aeby

## Carrière
Aeby speelde gedurende zijn carrière voor de Zwitserse ploegen BSC Young Boys, FC Grenchen en FC Bern. Hij kwam tot twintig interlands waarin hij vier keer scoorde voor Zwitserland.

title: Paul Aeby

wikitext:
{{Infobox voetballer
| spelernaam                  = Paul Aeby
| volledigenaam               =
| afbeelding                  =
| onderschrift                =
| geboortedatum               = [[10 september]] [[1910]]
| geboortestad                = [[Fribourg (stad)|Fribourg]]
| geboorteland                = [[Zwitserland]]
| overlijddatum               = ?
| stadvanoverlijden           =
| landvanoverlijden           = [[Zwitserland]]
| nationaliteit               =
| lengte                      =
| been                        =
| positie                     = [[Aanvaller (voetbal)|Aanvaller]]
| gestopt                     = 1947
| jeugdjaren                  =
| jeugdteams                  =
| seizoen                     = 1936–1939
1939–1942
1942–1947
| club                        = {{CH-VLAG}} [[BSC Young Boys]]
{{CH-VLAG}} [[FC Grenchen]]
{{CH-VLAG}} [[FC Bern]]
| wedstr(goals)               =
| interlandjaren              = 1936–1946
| interlandteam               = [[Zwitsers voetbalelftal (mannen)|Zwitserland]]
| interlandwedstrijden(goals) = 20{{0|00}}(4)
| trainersjaren               =
| getraindeclubs              =
| erelijstjaren               =
| erelijst                    =
| medailles                   =
}}
'''Paul Aeby''' ([[Fribourg (stad)|Fribourg]], [[10 september|10 septembe]]<nowiki/>r [[1910]]) was een Zwitsers voetballer. Hij was de broer van [[Georges Aeby (voetballer)|Georges Aeby]]

==Carrière==
Aeby speelde gedurende zijn carrière voor de Zwitserse ploegen [[BSC Young Boys]], [[FC Grenchen]] en [[FC Bern]]. Hij kwam tot twintig interlands waarin hij vier keer scoorde voor [[Zwitsers voetbalelftal (mannen)|Zwitserland]].

{{Appendix|2=
* https://www.transfermarkt.nl/paul-aebi/profil/spieler/316101
}}

{{DEFAULTSORT:Aeby, Paul}}
[[Categorie:Zwitsers voetballer]]

title: Persoonlijke informatie

Geboortedatum: 10 september 1910

Geboorteplaats: Fribourg, Zwitserland

Overlijdensplaats: Zwitserland

Positie: Aanvaller

title: Clubinformatie

Clubinformatie: Voetbalcarrière geëindigd in 1947

title: Senioren

Seizoen: Club · W 0(G)

BSC Young Boys · FC Grenchen · FC Bern

title: Interlands

Zwitserland · 2000(4)

Portaal: Voetbal


text:
# Xenosimulium
Xenosimulium is een muggenondergeslacht uit de familie van de kriebelmuggen (Simuliidae). De wetenschappelijke naam van het ondergeslacht is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1969 door Crosskey (als geslacht).

title: Xenosimulium

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Xenosimulium''
| afbeelding =
| orde = [[Diptera]] (Tweevleugeligen)
| onderorde = [[Muggen|Nematocera]] (Muggen)
| familie = [[Kriebelmuggen|Simuliidae]] (Kriebelmuggen)
| geslacht = ''[[Simulium]]''
| taxon = Ondergeslacht
| w-naam = ''Xenosimulium''
| auteur = Crosskey
| datum = 1969<ref name=Crosskey1969>{{Ts.|Crosskey, R. W.}} (1969) A re-classification of the Simuliidae (Diptera) of Africa and its islands. Bulletin of the British Museum (Natural History) Entomology Suppl, 14 1969: 1-195</ref>
| commons =
| species =
}}
'''''Xenosimulium''''' is een [[muggen]]ondergeslacht uit de familie van de [[Kriebelmuggen|kriebelmuggen (Simuliidae)]].<ref>{{Brontabel|2004-Crosskey-Howard}}</ref> De wetenschappelijke naam van het ondergeslacht is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1969 door Crosskey (als geslacht).

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2014|07|19}}

[[Categorie:Simulium|*]]

title: Xenosimulium

Orde: Diptera (Tweevleugeligen)

Onderorde: Nematocera (Muggen)

Familie: Simuliidae (Kriebelmuggen)

Geslacht: Simulium

title: Ondergeslacht