text:
# Zone van Mya arenaria en Hydrobia ulvae
De Zone van Mya arenaria en Hydrobia ulvae of MOL.A is een molluskenbiozone in het mariene Vroeg Pleistoceen van Nederland.
De zone is vernoemd naar twee meestal algemeen optredende soorten: Mya arenaria en Hydrobia ulvae.
Hoewel een van de naamgevende soorten (Hydrobia ulvae) op grond van zoölogische prioriteitsregels tegenwoordig anders genoemd wordt, blijft de oorspronkelijke naam van de biozone met de 'verouderde' taxonnaam volgens de aanbevelingen in de International Stratigraphic Guide gehandhaafd.
De zone werd in 1975 door Spaink geïntroduceerd als onderdeel van een biozonering van de mariene afzettingen uit het Boven Mioceen tot en met het Vroeg Pleistoceen van Nederland. De zone is aanwezig in het bovenste deel van de Formatie van Maassluis en heeft voornamelijk een Tiglien ouderdom.

## Definitie
De zone is gedefinieerd als een associatiezone (assemblage zone). Dat betekent dat van een gegeven aantal soorten die een 'assemblage' kunnen vormen een aantal in de bestudeerde laag moet voorkomen om de aangetroffen fossiele fauna tot die zone te kunnen rekenen. Hoewel dus alle als kenmerkend beschouwde soorten bij elkaar kunnen worden aangetroffen is het niet noodzakelijk dat al deze soorten daadwerkelijk aanwezig zijn. Het is zelfs niet noodzakelijk dat de naamgevende soorten van de zone in de onderzochte laag aanwezig zijn.
Spaink (1975) beschouwde het gezamenlijke voorkomen van een aantal van de volgende soorten als kenmerkend voor deze zone:
| - Peringia ulvae - Littorina littorea - Nucella lapillus - Euspira nitida | - Retusa obtusa - Astarte montagui - Cerastoderma edule - Lucinella juttingae | - Donax vittatus - Macoma praetenuis - Scrobicularia plana - Mya arenaria |

Natuurlijk zijn dit niet alle soorten die uit deze zone bekend zijn maar deze beperkte lijst geeft al aan dat de associatie duidt op een zeer ondiepe zee. Vaak zijn ook houtresten en land- en zoetwater mollusken aanwezig wat op kustnabijheid en/of uitmondende rivieren duidt. De belangrijkste stratigrafische indicatoren in deze laatste groep zijn Lithoglyphus jahni en Borysthenia goldfussiana, maar vooral Viviparus glacialis. Deze laatste soort is een zoetwater kieuwslak die alleen uit het Pretiglien en Tiglien bekend is. De gehele molluskenfauna en de overige palaeontologische en sedimentologische kenmerken duiden op wadachtige, lagunaire en estuariene omstandigheden. Klimatologisch wijst alles op gematigde omstandigheden.
De MOL.A zone werd beschreven als de jongste van een serie molluskenzones beginnend in het Boven Mioceen. Van oud naar jong zijn dit de zones MOL.E tot en met MOL.A. (zie het schema onderaan deze pagina). Hoewel het type zone dit niet noodzakelijk maakt werden deze zones vooral tijdstratigrafisch opgevat. Waarschijnlijk is dat grotendeels terecht maar later onderzoek heeft uitgewezen dat de werkelijkheid ingewikkelder is. In de oorspronkelijke zin volgde MOL.A de oudere zone MOL.B op. MOL.A werd gezien als het op grond van mariene mollusken gebaseerde tijdsequivalent van het Tiglien, terwijl MOL.B equivalent aan het Pretiglien zou zijn. Het klimaatsignaal in de fauna's van MOL.A is boreaal-gematigd, terwijl dat van de fauna's in MOL.B arctisch tot hoog boreaal is. Tussen fauna's die tot MOL.A gerekend worden zijn vrij grote verschillen en hetzelfde is het geval bij MOL.B fauna's.

## Afwisseling van MOL.A en MOL.B?
Het is gebleken dat fauna's uit beide zones elkaar niet simpel opvolgen maar dat die opeenvolging zich meer dan eens herhaalt: er is dus een afwisseling van verschillende klimaatcycli aanwezig in het complex van MOL.A en MOL.B. Het is nog onduidelijk hoeveel klimaatcycli er in de mariene molluskenfauna's van het Nederlandse Vroeg Pleistoceen herkend kunnen worden.

## Eerste optreden vanMacoma balthicain de Noordzee
De 'top' van de zone komt overeen met de top van de Formatie van Maassluis en lijkt in het grootste deel van Nederland even oud en in een periode van afkoeling aanwezig te zijn. Mogelijk zijn jongere delen daar door erosie verdwenen. In de omgeving van Brielle is de top van de zone echter duidelijk iets jonger dan in de rest van het land. In een grondboring bij Zuurland vlak bij Brielle werd in een fauna die tot deze zone behoort, tevens Macoma balthica aangetroffen. In de rest van Nederland is Macoma balthica afwezig in afzettingen waarin MOL.A aanwezig is. Het verschijnen van deze 'pacifische' soort in de Noordzee is een belangrijke gebeurtenis die in de Engelse fossiele schelpenfauna's uit East Anglia al in 1877 werd opgemerkt. De soort komt daar in de jongste van de zogenaamde Crag fauna's voor, de Weybourn Crag, in de oudere Norwich Crag ontbreekt zij. In de betreffende boring bij Zuurland liggen de lagen waarin in de MOL.A fauna tevens het nonnetje aanwezig is, op lagen met dezelfde zone maar zonder deze soort. Dat lijkt dus op de situatie zoals die in Engeland bestaat.

## Biozones in Nederland
| chronostratigrafie | chronostratigrafie | Associatiezone                                         | Associatiezone                                         | Associatiezone                                         | Zonesymbool |
| ------------------ | ------------------ | ------------------------------------------------------ | ------------------------------------------------------ | ------------------------------------------------------ | ----------- |
| Onder- Pleistoceen | Tiglien            | Zone van Mya arenaria en Hydrobia ulvae                | Zone van Mya arenaria en Hydrobia ulvae                | Zone van Mya arenaria en Hydrobia ulvae                | MOL.A       |
| Onder- Pleistoceen | Pretiglien         | Zone van Serripes groenlandicus en Yoldia lanceolata   | Zone van Serripes groenlandicus en Yoldia lanceolata   | Zone van Serripes groenlandicus en Yoldia lanceolata   | MOL.B       |
| Plioceen           | Piacenzien         | Zone van Nassarius propinquus en Lentidium complanatum | Zone van Nassarius propinquus en Lentidium complanatum | Zone van Nassarius propinquus en Lentidium complanatum | MOL.C       |
| Plioceen           | Piacenzien         | Zone van Turritella triplicata en Yoldia semistriata   | MOL.D                                                  | Subzone van Nassarius reticosus en Chlamys opercularis | MOL.D1      |
| Plioceen           | Zanclien           | Zone van Turritella triplicata en Yoldia semistriata   | MOL.D                                                  | Subzone van Chlamys gerardi en Astarte trigonata       | MOL.D2      |
| Boven Mioceen      | Boven Mioceen      | Zone van Arcoperna sericea en Chlamys tigerina         | Zone van Arcoperna sericea en Chlamys tigerina         | Zone van Arcoperna sericea en Chlamys tigerina         | MOL.E       |

## Relaties met vroeger en elders gebruikte eenheden
Equivalenten van deze zone zijn aanwezig in Engeland (de Norwich Crag Formation in East Anglia) en België. In België komen in de overeenkomende afzettingen echter geen kalkige fossielen voor. Er is daar dus niets van de schelpenfauna bekend.

## Mollusken uit zone MOL.A
- Littorina littorea
(alikruik)
- Scrobicularia plana
(platte slijkgaper)
- Donax vittatus
(zaagje)
- Nucella lapillus
(purperslak)

title: Zone van Mya arenaria en Hydrobia ulvae

wikitext:
[[Bestand:Wood-1 XXVIII-2 Mya arenaria.jpg|thumb|100px]]
[[Bestand:Herklots 1859 VI 10 Peringia ulvae.jpg|thumb|100px|
''Mya arenaria'' en
''Peringia ulvae''
naamgevende soorten voor MOL. A]]
De '''Zone van ''Mya arenaria'' en ''Hydrobia ulvae''''' of '''MOL.A''' is een [[mollusk]]en[[biozone]] in het mariene [[Vroeg Pleistoceen]] van [[Nederland]].

De zone is vernoemd naar twee meestal algemeen optredende soorten: ''[[Mya arenaria]]'' en ''[[Hydrobia ulvae]]''.
Hoewel een van de naamgevende soorten ''(Hydrobia ulvae)'' op grond van [[zoölogie|zoölogische]] [[Zoölogische nomenclatuur|prioriteitsregel]]s tegenwoordig anders genoemd wordt, blijft de oorspronkelijke naam van de biozone met de 'verouderde' [[taxon]]naam volgens de aanbevelingen in de [[International Stratigraphic Guide]] gehandhaafd.

De zone werd in 1975 door [[Gerard Spaink|Spaink]] geïntroduceerd als onderdeel van een biozonering van de mariene [[sediment|afzettingen]] uit het [[Mioceen|Boven Mioceen]] tot en met het [[Vroeg Pleistoceen]] van Nederland. De zone is aanwezig in het bovenste deel van de [[Formatie van Maassluis]] en heeft voornamelijk een [[Tiglien]] ouderdom.

==Definitie==
De zone is gedefinieerd als een [[biozone|associatiezone]] (''assemblage zone''). Dat betekent dat van een gegeven aantal soorten die een 'assemblage' kunnen vormen een aantal in de bestudeerde laag moet voorkomen om de aangetroffen [[fossiel]]e fauna tot die zone te kunnen rekenen. Hoewel dus alle als kenmerkend beschouwde soorten bij elkaar kunnen worden aangetroffen is het niet noodzakelijk dat al deze soorten daadwerkelijk aanwezig zijn. Het is zelfs niet noodzakelijk dat de naamgevende soorten van de zone in de onderzochte laag aanwezig zijn.

Spaink (1975) beschouwde het gezamenlijke voorkomen van een aantal van de volgende soorten als kenmerkend voor deze zone:
{|
|valign="top"|
*''[[Peringia ulvae]]''
*''[[Littorina littorea]]''
*''[[Nucella lapillus]]''
*''[[Euspira nitida]]''
|valign="top"|
*''[[Retusa obtusa]]''
*''[[Astarte montagui]]''
*''[[Cerastoderma edule]]''
*''[[Lucinella juttingae]]''
|valign="top"|
*''[[Donax vittatus]]''
*''[[Macoma praetenuis]]''
*''[[Scrobicularia plana]]''
*''[[Mya arenaria]]''
|}

Natuurlijk zijn dit niet alle soorten die uit deze zone bekend zijn maar deze beperkte lijst geeft al aan dat de associatie duidt op een zeer ondiepe zee. Vaak zijn ook houtresten en land- en zoetwater mollusken aanwezig wat op kustnabijheid en/of uitmondende rivieren duidt. De belangrijkste [[stratigrafie|stratigrafische]] indicatoren in deze laatste groep zijn ''[[Lithoglyphus jahni]]'' en ''[[Borysthenia goldfussiana]]'', maar vooral ''[[Viviparus glacialis]]''. Deze laatste soort is een zoetwater [[kieuwslak]] die alleen uit het [[Pretiglien]] en [[Tiglien]] bekend is. De gehele molluskenfauna en de overige palaeontologische en [[sedimentologie|sedimentologische]] kenmerken duiden op [[Wad (zeegebied)|wadachtige]], [[lagune|lagunaire]] en [[estuarium|estuariene]] omstandigheden. Klimatologisch wijst alles op gematigde omstandigheden.

De MOL.A zone werd beschreven als de jongste van een serie molluskenzones beginnend in het Boven Mioceen. Van oud naar jong zijn dit de zones MOL.E tot en met MOL.A. (zie het schema onderaan deze pagina). Hoewel het type zone dit niet noodzakelijk maakt werden deze zones vooral [[chronostratigrafie|tijdstratigrafisch]] opgevat. Waarschijnlijk is dat grotendeels terecht maar later onderzoek heeft uitgewezen dat de werkelijkheid ingewikkelder is. In de oorspronkelijke zin volgde MOL.A de oudere zone [[Zone van Serripes groenlandicus en Yoldia lanceolata|MOL.B]] op. MOL.A werd gezien als het op grond van mariene mollusken gebaseerde tijdsequivalent van het [[Tiglien]], terwijl MOL.B equivalent aan het [[Pretiglien]] zou zijn. Het klimaatsignaal in de fauna's van MOL.A is boreaal-gematigd, terwijl dat van de fauna's in MOL.B arctisch tot hoog boreaal is. Tussen fauna's die tot MOL.A gerekend worden zijn vrij grote verschillen en hetzelfde is het geval bij MOL.B fauna's.

==Afwisseling van MOL.A en MOL.B?==
Het is gebleken dat fauna's uit beide zones elkaar niet simpel opvolgen maar dat die opeenvolging zich meer dan eens herhaalt: er is dus een afwisseling van verschillende [[klimaatcyclus|klimaatcycli]] aanwezig in het complex van MOL.A en MOL.B. Het is nog onduidelijk hoeveel klimaatcycli er in de mariene molluskenfauna's van het Nederlandse Vroeg Pleistoceen herkend kunnen worden.

==Eerste optreden van ''[[Macoma balthica]]'' in de Noordzee==
De 'top' van de zone komt overeen met de top van de [[Formatie van Maassluis]] en lijkt in het grootste deel van Nederland even oud en in een periode van afkoeling aanwezig te zijn. Mogelijk zijn jongere delen daar door [[erosie]] verdwenen. In de omgeving van [[Brielle]] is de top van de zone echter duidelijk iets jonger dan in de rest van het land. In een [[grondboring]] bij [[Zuurland]] vlak bij [[Brielle]] werd in een fauna die tot deze zone behoort, tevens ''[[Macoma balthica]]'' aangetroffen. In de rest van Nederland is ''Macoma balthica'' afwezig in afzettingen waarin MOL.A aanwezig is. Het verschijnen van deze '[[Grote Oceaan|pacifische]]' soort in de Noordzee is een belangrijke gebeurtenis die in de Engelse fossiele schelpenfauna's uit [[East Anglia (regio)|East Anglia]] al in 1877 werd opgemerkt. De soort komt daar in de jongste van de zogenaamde [[Crag (sediment)|Crag]] fauna's voor, de [[Weybourn Crag]], in de oudere [[Norwich Crag]] ontbreekt zij. In de betreffende boring bij Zuurland liggen de lagen waarin in de MOL.A fauna tevens het nonnetje aanwezig is, op lagen met dezelfde zone maar zonder deze soort. Dat lijkt dus op de situatie zoals die in Engeland bestaat.

== Biozones in Nederland ==
{{Tabel molluskenbiozones (Spaink) Nederland}}

==Relaties met vroeger en elders gebruikte eenheden==
Equivalenten van deze zone zijn aanwezig in [[Engeland]] (de [[Norwich Crag Formation]] in [[East Anglia (regio)|East Anglia]]) en [[België]]. In België komen in de overeenkomende afzettingen echter geen kalkige fossielen voor. Er is daar dus niets van de schelpenfauna bekend.

==Mollusken uit zone MOL.A==
<gallery>
Bestand:Littorina littorina.jpg| ''[[Littorina littorea]]''
(alikruik)
Bestand:Scrobicularia plana 2b.jpg| ''[[Scrobicularia plana]]''
(platte slijkgaper)
Bestand:Donax vittatus.jpg| ''[[Donax vittatus]]''
(zaagje)
Bestand:Nucella lapillus2.jpg| ''[[Nucella lapillus]]''
(purperslak)
</gallery>

{{Appendix|2=
* {{en}} {{Aut|Beets, C.}}, 1946. ''The Pliocene and Lower Pleistocene Gastropods in the collections of the Geological Foundation in the Netherlands.'' Mededelingen Geologische Stichting (Haarlem), C-IV-I(6): 166 pp.
* {{en}} {{Aut|Gibbard, P.L., West, R.G., Zagwijn, W.H., Balson, P.S., Burger, A.W., Funnell, B.M., Jeffery, D.H., De Jong, J., Van Kolfschoten, T., Lister, A.M., Meijer, T., Norton, P.E.P., Preece, R.C., Rose, J., Stuart, A.J., Whiteman, C.A., Zalasiewicz, J.A.}}, 1991. ''Early and Early Middle Pleistocene correlations in the southern North Sea Basin.'' Quaternary Science Reviews 10: 23-52.
* {{en}} {{Aut|Harmer, F.W.}}, 1877. ''Tellina balthica and the Norwich Crag.'' Transactions of the Norfolk and Norwich Naturalists' Society., 2: 377-380.
* {{en}} {{Aut|Harmer, F.W.}}, 1904. ''The pleistocene deposits of East Anglia.'' Proceedings Yorkshire Geological Society, XV(2): 315-329.
* {{en}} {{Aut|Heering, J.}}, 1950. ''Pelecypoda (and Scaphopoda) of the Pliocene and older-Plistocene deposits of the Netherlands.'' Mededelingen Geologische Stichting, C-IV-1, no 9., pp. 1-225.
* {{nl}} {{Aut|Kuijper, W.J.}}, 1973. ''Kwartaire land- en zoetwatermollusken uit een boring bij Brielle, Nederland.'' Mededelingen van de Werkgroep voor Tertiaire en Kwartaire Geologie, 10(4): 111- 137.
* {{en}} {{Aut|Meijer, T.}}, 1986. ''Non-marine biozonation in relation to transgressions in the Quaternary of the Netherlands.'' Ninth International Malacological Congress, Abstracts, p.53. Edinburgh.
* {{en}} {{Aut|Meijer, T.}}, 1988. ''Mollusca from the borehole Zuurland-2 at Brielle, the Netherlands (an interim report).'' Mededelingen van de Werkgroep voor Tertiaire en Kwartaire Geologie 25: 49-60.
* {{en}} {{Aut|Meijer, T., Cleveringa, P., Munsterman, D.K. and Verreussel, R.M.C.H.}}, 2006. ''The Early Pleistocene Praetiglian and Ludhamian pollen stages in the North Sea Basin and their relationship to the marine isotope record.'' Journal of Quaternary Science, 21: 307-310.
* {{nl}} {{Aut|Spaink, G.}}, 1975. ''Zonering van het mariene Onder-Pleistoceen en Plioceen op grond van mollusken fauna's.'' In: W.H.Zagwijn & C.J. van Staalduinen (eds), Toelichting bij geologische overzichtskaarten van Nederland. Rijks Geologische Dienst, Haarlem: 118-122.
* {{en}} {{Aut|Zagwijn, W.H. & Doppert, J.W.Chr.}}, 1978. ''Upper Cenozoic of the Southern North Sea Basin: Palaeoclimatic and palaeogeographic evolution.'' Geologie en Mijnbouw, 57: 577-588.
}}

[[Categorie:Geologie van Nederland]]
[[Categorie:Geologisch tijdperk]]
[[Categorie:Biostratigrafie]]
[[Categorie:Pleistoceen]]
[[Categorie:Paleomalacologie]]


text:
# Bisdom Lund
Het bisdom Lund (Zweeds: Lunds stift) is een bisdom van de Zweedse Kerk met zetel in de stad Lund.
Het bisdom werd als Deens rooms-katholiek bisdom opgericht in 1060. Het gebied werd afgesplitst van het bisdom Roskilde. Het was suffragaan aan het aartsbisdom Bremen.
Vanaf 1104 was hier de aartsbisschoppelijke zetel voor vrijwel geheel Scandinavië en Finland ten tijde van de Unie van Kalmar. Het werd onafhankelijk van het aartsbisdom Bremen. Onder andere de bisdommen Sleeswijk, Ribe en Aarhus werden suffragane bisdommen. In 1152 werd Noorwegen van het aartsbisdom afgesplitst in het aartsbisdom Nidaros en in 1164 werd in Zweden het aartsbisdom Uppsala opgericht. Dit aartsbisdom was echter nog geruime tijd suffragaan aan Lund.
In 1536 werd het rooms-katholieke aartsbisdom als gevolg van de Reformatie opgeheven. Het werd een luthers bisdom onder gezag van het aartsbisdom Uppsala.
- Dom van Lund
- Wapen van het bisdom

wikiname: nlwiki

title: Bisdom Lund

in_language: nl

wikitext:
[[Bestand:Map of Diocese of Lund.svg|thumb|Bisdom Lund]]
Het '''bisdom Lund''' ([[Zweeds]]: ''Lunds stift'') is een bisdom van de [[Zweedse Kerk]] met zetel in de stad [[Lund (stad in Skåne)|Lund]].

Het bisdom werd als [[Denemarken|Deens]] [[Rooms-Katholieke Kerk|rooms-katholiek]] bisdom opgericht in 1060. Het gebied werd afgesplitst van het [[bisdom Roskilde]]. Het was [[suffragaan bisdom|suffragaan]] aan het [[aartsbisdom Bremen]].

Vanaf 1104 was hier de aartsbisschoppelijke zetel voor vrijwel geheel [[Scandinavië]] en [[Finland]] ten tijde van de [[Unie van Kalmar]]. Het werd onafhankelijk van het [[aartsbisdom Bremen]]. Onder andere de bisdommen Sleeswijk, Ribe en Aarhus werden suffragane bisdommen. In 1152 werd Noorwegen van het aartsbisdom afgesplitst in het aartsbisdom Nidaros en in 1164 werd in Zweden het aartsbisdom Uppsala opgericht. Dit aartsbisdom was echter nog geruime tijd suffragaan aan Lund.

In 1536 werd het rooms-katholieke aartsbisdom als gevolg van de [[Reformatie]] opgeheven. Het werd een [[Lutheranisme|luthers]] bisdom onder gezag van het [[aartsbisdom Uppsala]].

<gallery>
Domkyrkan i Lund.jpg|[[Dom van Lund]]
Lund stift vapen.svg|Wapen van het bisdom
</gallery>

==Externe links==
* [https://www.svenskakyrkan.se/lundsstift/ officiële website]
* [http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dl552.html Voormalige aartsbisdom Lund op catholic-hierarchy.org]

{{commonscat|Diocese of Lund}}

[[Categorie:Zweedse Kerk]]
[[Categorie:Bisdom in Zweden|Lund]]
[[Categorie:Lund (Zweden)]]


text:
# Tathorhynchus plumbea
Tathorhynchus plumbea is een vlinder uit de familie uilen (Noctuidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1898 door Distant.
De soort komt voor in tropisch Afrika.

title: Tathorhynchus plumbea

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam = ''Tathorhynchus plumbea''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| familie = [[Uilen (vlinders)|Noctuidae]] (Uilen)
| onderfamilie = [[Amphipyrinae]]
| geslacht = ''[[Tathorhynchus]]''
| w-naam = ''Tathorhynchus plumbea''
| auteur = Distant
| datum = 1898
| haakjes = ja
| species =
| commons =
}}
'''''Tathorhynchus plumbea''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie [[uilen (vlinders)|uilen]] (Noctuidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1898 door Distant.

De soort komt voor in [[Afrotropisch gebied|tropisch Afrika]].

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|2012-DePrins-DePrins}} [bezocht 30-3-2013]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|03|31}}

[[Categorie:Tathorhynchus|plumbea]]
[[Categorie:Dier uit het Afrotropisch gebied]]

title: Tathorhynchus plumbea

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Noctuidae (Uilen)

Onderfamilie: Amphipyrinae

Geslacht: Tathorhynchus

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Veeltermen voor sommen van machten van rekenkundige progressies
Het zijn veeltermen die, wanneer hun variabele gelijk is aan het aantal toegevoegde machten, de som berekenen van machten met rekenkundige grondslagen en constante exponenten. Het probleem is dus om deze veeltermen zo te vinden dat
{\displaystyle S_{n}^{p}(h,d)=\sum _{k=0}^{n-1}(h+kd)^{p}=h^{p}+(h+d)^{p}+\cdots +(h+(n-1)d)^{p},}
{\displaystyle S_{n}^{p}(h,d)} een veelterm is als functie van n die afhankelijk is van de parameters {\displaystyle p,h,d}
met {\displaystyle p} en {\displaystyle n} gehele niet-negatieve getallen, {\displaystyle h} de eerste term van een rekenkundige reeks en {\displaystyle d\neq 0} verschil van dezelfde progressie, zijnde {\displaystyle h} en {\displaystyle d} elk reëel getal of complex getal
{\displaystyle S_{n}^{p}(1,1)=\sum _{k=0}^{n-1}(1+k)^{p}=\sum _{k=1}^{n}k^{p}=1^{p}+2^{p}+\dots +n^{p}\quad } zijn de polynomen geïdentificeerd door de formule van Faulhaber postuum gepresenteerd door Jacob Bernoulli in 1713;

{\displaystyle S_{n}^{p}(0,1)=\sum _{k=0}^{n-1}k^{p}=0^{p}+1^{p}+\dots +(n-1)^{p}\quad } zijn de veeltermen die alleen verschillen van de vorige in het teken van een monoom van graad {\displaystyle p};
{\displaystyle S_{n}^{p}(1,2)=\sum _{k=0}^{n-1}(1+2k)^{p}=1^{p}+3^{p}+\dots +(2n-1)^{p}\quad } zijn de veeltermen door sommen van machten van opeenvolgende oneven getallen.

## Methode met matrices
Voor elke positieve {\displaystyle m} wordt het algemene geval opgelost met de volgende formule: {\displaystyle \quad {\vec {S_{n}}}(h,d)=T(h,d)A^{-1}{\vec {N_{n}}}\quad ,} waar
{\displaystyle [{\vec {S_{n}}}(h,d)]_{r}=S_{n}^{r-1}(h,d),\quad [T(h,d)]_{r,c}={\begin{cases}0,&{\text{als }}c>r,\\{\binom {r-1}{c-1}}h^{r-c}d^{c-1}&{\text{als }}c\leq r.\end{cases}},\quad [A]_{r,c}={\begin{cases}0,&{\text{als }}c>r,\\{\binom {r}{c-1}},&{\text{als }}c\leq r,\end{cases}},\quad [{\vec {N_{n}}}]_{r}=n^{r},}
met {\displaystyle r} en {\displaystyle c} .
waarbij {\displaystyle r} (rij), {\displaystyle c} (kolom) en {\displaystyle m} (matrixvolgorde) gehele getallen zijn.

## Voorbeelden
De formule in het bijzondere geval {\displaystyle m=5~(p=0,1,...,m-1)} wordt :
{\displaystyle {\begin{pmatrix}S_{n}^{0}({h,d})\\S_{n}^{1}({h,d})\\S_{n}^{2}({h,d})\\S_{n}^{3}({h,d})\\S_{n}^{4}({h,d})\end{pmatrix}}={\begin{pmatrix}1&0&0&0&0\\h&d&0&0&0\\h^{2}&2hd&d^{2}&0&0\\h^{3}&3h^{2}d&3hd^{2}&d^{3}&0\\h^{4}&4h^{3}d&6h^{2}d^{2}&4hd^{3}&d^{4}\\\end{pmatrix}}{\begin{pmatrix}1&0&0&0&0\\1&2&0&0&0\\1&3&3&0&0\\1&4&6&4&0\\1&5&10&10&5\\\end{pmatrix}}^{-1}{\begin{pmatrix}n\\n^{2}\\n^{3}\\n^{4}\\n^{5}\end{pmatrix}}}
En in het speciale geval van {\displaystyle m=5,~h=1,~d=2}, wordt de som van de {\displaystyle n} eerste opeenvolgende oneven getallen berekend.
Het berekenen van de matrix T(h,d), waarvan de elementen het binomium van Newton volgen met de toegewezen waarden, d.w.z. T(1,2), en het vinden van de inverse matrix van de onderste driehoekige matrix A verkregen uit de besloten driehoek van Pascal van het laatste element van elke rij (matrix gevormd uit de Bernoulli-getallen, weergegeven in rood), hebben we :
{\displaystyle T(1,2)={\begin{pmatrix}1&0&0&0&0\\1&2&0&0&0\\1&4&4&0&0\\1&6&12&8&0\\1&8&24&32&16\\\end{pmatrix}},\qquad A^{-1}={\begin{pmatrix}\color {red}1\color {black}&0&0&0&0\\\color {red}-{\frac {1}{2}}\color {black}&{\frac {1}{2}}&0&0&0\\\color {red}{\frac {1}{6}}\color {black}&-{\frac {1}{2}}&{\frac {1}{3}}&0&0\\\color {red}0\color {black}&{\frac {1}{4}}&-{\frac {1}{2}}&{\frac {1}{4}}&0\\\color {red}-{\frac {1}{30}}\color {black}&0&{\frac {1}{3}}&-{\frac {1}{2}}&{\frac {1}{5}}\end{pmatrix}}}
Door de rijen met de kolommen van de twee matrices te vermenigvuldigen, krijgen we
{\displaystyle {\begin{pmatrix}S_{n}^{0}({1,2})\\S_{n}^{1}({1,2})\\S_{n}^{2}({1,2})\\S_{n}^{3}({1,2})\\S_{n}^{4}({1,2})\end{pmatrix}}={\begin{pmatrix}1&0&0&0&0\\0&1&0&0&0\\-{\frac {1}{3}}&0&{\frac {4}{3}}&0&0\\0&-1&0&2&0\\{\frac {7}{15}}&0&-{\frac {8}{3}}&0&{\frac {16}{5}}\end{pmatrix}}{\begin{pmatrix}n\\n^{2}\\n^{3}\\n^{4}\\n^{5}\\\end{pmatrix}}={\begin{pmatrix}n\\n^{2}\\-{\frac {1}{3}}n+{\frac {4}{3}}n^{3}\\-n^{2}+2n^{4}\\{\frac {7}{15}}n-{\frac {8}{3}}n^{3}+{\frac {16}{5}}n^{5}\\\end{pmatrix}}.}
en dus
{\displaystyle S_{n}^{0}(1,2)=n,\quad S_{n}^{1}(1,2)=n^{2},\quad S_{n}^{2}(1,2)=-{\frac {1}{3}}n+{\frac {4}{3}}n^{3},\quad S_{n}^{3}(1,2)=-n^{2}+2n^{4},\quad S_{n}^{4}(1,2)={\frac {7}{15}}n-{\frac {8}{3}}n^{3}+{\frac {16}{5}}n^{5}.}.
Als we alleen rekening houden met de eerste drie toevoegingen, hebben we:
{\displaystyle S_{3}^{0}(1,2)=3,\quad S_{3}^{1}(1,2)=9,\quad S_{3}^{2}(1,2)=35,\quad S_{3}^{3}(1,2)=153,\quad S_{3}^{4}(1,2)=707=1^{4}+3^{4}+5^{4}.}
Op dezelfde manier, omdat
{\displaystyle T(0,1)={\begin{pmatrix}1&0&0&0&0\\0&1&0&0&0\\0&0&1&0&0\\0&0&0&1&0\\0&0&0&0&1\\\end{pmatrix}},\qquad T(1,1)={\begin{pmatrix}1&0&0&0&0\\1&1&0&0&0\\1&2&1&0&0\\1&3&3&1&0\\1&4&6&4&1\\\end{pmatrix}}}
hebben we:
{\displaystyle {\begin{pmatrix}S_{n}^{0}({0,1})\\S_{n}^{1}({0,1})\\S_{n}^{2}({0,1})\\S_{n}^{3}({0,1})\\S_{n}^{4}({0,1})\end{pmatrix}}={\begin{pmatrix}1&0&0&0&0\\-{\frac {1}{2}}&{\frac {1}{2}}&0&0&0\\{\frac {1}{6}}&-{\frac {1}{2}}&{\frac {1}{3}}&0&0\\0&{\frac {1}{4}}&-{\frac {1}{2}}&{\frac {1}{4}}&0\\-{\frac {1}{30}}&0&{\frac {1}{3}}&-{\frac {1}{2}}&{\frac {1}{5}}\end{pmatrix}}{\begin{pmatrix}n\\n^{2}\\n^{3}\\n^{4}\\n^{5}\\\end{pmatrix}}={\begin{pmatrix}n\\-{\frac {1}{2}}n+{\frac {1}{2}}n^{2}\\{\frac {1}{6}}n-{\frac {1}{2}}n^{2}+{\frac {1}{3}}n^{3}\\{\frac {1}{4}}n^{2}-{\frac {1}{2}}n^{3}+{\frac {1}{4}}n^{4}\\-{\frac {1}{30}}n+{\frac {1}{3}}n^{3}-{\frac {1}{2}}n^{4}+{\frac {1}{5}}n^{5}\end{pmatrix}}.}
{\displaystyle {\begin{pmatrix}S_{n}^{0}({1,1})\\S_{n}^{1}({1,1})\\S_{n}^{2}({1,1})\\S_{n}^{3}({1,1})\\S_{n}^{4}({1,1})\end{pmatrix}}={\begin{pmatrix}1&0&0&0&0\\+{\frac {1}{2}}&{\frac {1}{2}}&0&0&0\\{\frac {1}{6}}&+{\frac {1}{2}}&{\frac {1}{3}}&0&0\\0&{\frac {1}{4}}&+{\frac {1}{2}}&{\frac {1}{4}}&0\\-{\frac {1}{30}}&0&{\frac {1}{3}}&+{\frac {1}{2}}&{\frac {1}{5}}\end{pmatrix}}{\begin{pmatrix}n\\n^{2}\\n^{3}\\n^{4}\\n^{5}\\\end{pmatrix}}={\begin{pmatrix}n\\{\frac {1}{2}}n+{\frac {1}{2}}n^{2}\\{\frac {1}{6}}n+{\frac {1}{2}}n^{2}+{\frac {1}{3}}n^{3}\\{\frac {1}{4}}n^{2}+{\frac {1}{2}}n^{3}+{\frac {1}{4}}n^{4}\\-{\frac {1}{30}}n+{\frac {1}{3}}n^{3}+{\frac {1}{2}}n^{4}+{\frac {1}{5}}n^{5}\end{pmatrix}}.}

## Methode met Bernoulli polynomen
De volgende formule lost het probleem impliciet op met behulp van Bernoulli polynomen:
{\displaystyle S_{n}^{p}(h,d)={\frac {d^{p}}{p+1}}(B_{p+1}(n+{\frac {h}{d}})-B_{p+1}({\frac {h}{d}}))}

### Voorbeelden
In het bijzonder:
{\displaystyle S_{n}^{p}(1,1)={\frac {B_{p+1}(n+1)-B_{p+1}(1)}{p+1}}}
{\displaystyle S_{n}^{p}(0,1)={\frac {B_{p+1}(n)-B_{p+1}(0)}{p+1}}}
{\displaystyle S_{n}^{p}(1,2)=2^{p}{\frac {B_{p+1}(n+{\frac {1}{2}})-B_{p+1}({\frac {1}{2}})}{p+1}}}

#### Bernoulli polynomen
De eerste Bernoulli polynomen zijn:
{\displaystyle B_{0}(x)=1\,}
{\displaystyle B_{1}(x)=x-{\frac {1}{2}}\,}
{\displaystyle B_{2}(x)=x^{2}-x+{\frac {1}{6}}\,}
{\displaystyle B_{3}(x)=x^{3}-{\frac {3}{2}}x^{2}+{\frac {1}{2}}x\,}
{\displaystyle B_{4}(x)=x^{4}-2x^{3}+x^{2}-{\frac {1}{30}}\,}
{\displaystyle B_{5}(x)=x^{5}-{\frac {5}{2}}x^{4}+{\frac {5}{3}}x^{3}-{\frac {1}{6}}x\,}
{\displaystyle B_{6}(x)=x^{6}-3x^{5}+{\frac {5}{2}}x^{4}-{\frac {1}{2}}x^{2}+{\frac {1}{42}}\,} .
{\displaystyle B_{7}(x)=x^{7}-{\frac {7}{2}}x^{6}+{\frac {7}{2}}x^{5}-{\frac {7}{6}}x^{3}+{\frac {1}{6}}x\,} .
{\displaystyle B_{8}(x)=x^{8}-4x^{7}+{\frac {14}{3}}x^{6}-{\frac {7}{3}}x^{4}+{\frac {2}{3}}x^{2}-{\frac {1}{30}}\,} .
{\displaystyle B_{9}(x)=x^{9}-{\frac {9}{2}}x^{8}+6x^{7}-{\frac {21}{5}}x^{5}+2x^{3}-{\frac {3}{10}}x\,}

## Voetnoten
1. ↑   (la)  Jacob Bernoulli, Ars Conjectandi, 1713
2. ↑  Dit hangt af van het feit dat{\displaystyle \sum _{k=0}^{n-1}k^{p}=\sum _{k=1}^{n}k^{p}-n^{p}}, die, voor {\displaystyle p\geq 0},  {\displaystyle +{\frac {1}{2}}n^{p}} in {\displaystyle -{\frac {1}{2}}n^{p}} transformeert.
3. ↑  (en)  Giorgio Pietrocola, Binomial matrices for polynomials calculating sums of powers with bases in arithmetic progression, Academia.edu, 2019
4. ↑  (en)  András Bazsó, István Mező, On the coefficients of power sums of arithmetic progressions ,Journal of Number Theory, v. 153, pp 117-123, 2015

wikitext:
Het zijn veeltermen die, wanneer hun variabele gelijk is aan het aantal toegevoegde machten, de som berekenen van machten met rekenkundige grondslagen en constante exponenten. Het probleem is dus om deze veeltermen zo te vinden dat
: <math>S_n^p(h,d)=\sum_{k=0}^{n-1}(h+kd)^p = h^p + (h+d)^p + \cdots + (h+(n-1)d)^p,</math>
<math>S_n^p(h,d)</math> een veelterm is als functie van n die afhankelijk is van de parameters <math>p, h, d</math>
met <math>p</math> en <math>n</math> gehele niet-negatieve getallen, <math>h</math> de eerste term van een [[rekenkundige reeks]] en <math>d\ne 0</math> verschil van dezelfde progressie, zijnde <math>h</math> en <math>d</math> elk [[reëel getal]] of [[complex getal]]

<math>S_n^p(1,1)=\sum_{k=0}^{n-1}(1+k)^p= \sum_{k=1}^{n}k^p=1^p+2^p+\dots+n^p \quad </math> zijn de polynomen geïdentificeerd door de [[formule van Faulhaber]] [[postuum]] gepresenteerd door [[Jacob Bernoulli]] in 1713;
<ref>  {{la}} [https://archive.org/details/bub_gb_kz9nvk99EWoC/page/n139/mode/2up Jacob Bernoulli, Ars Conjectandi, 1713]</ref>

<math>S_n^p(0,1)=\sum_{k=0}^{n-1}k^p=0^p+1^p+\dots+(n-1)^p \quad</math> zijn de veeltermen die alleen verschillen van de vorige in het teken van een monoom van graad <math>p</math>;<ref>Dit hangt af van het feit dat<math>\sum_{k=0}^{n-1}k^p=\sum_{k=1}^{n}k^p-n^p</math>, die, voor <math> p \ge 0</math>,  <math>+\frac{1}{2}n^p</math> in <math>-\frac{1}{2}n^p</math> transformeert.</ref>

<math>S_n^p(1,2)=\sum_{k=0}^{n-1}(1+2k)^p=1^p+3^p+\dots+(2n-1)^p \quad</math> zijn de veeltermen door sommen van machten van opeenvolgende oneven getallen.

== Methode met matrices ==
Voor elke positieve <math>m</math> wordt het algemene geval opgelost met de volgende formule: <math>\quad\vec{S_n}(h,d)=T(h,d)A^{-1}\vec{N_n}\quad,</math> waar

<math> [\vec{S_n}(h,d)]_{r}=S_n^{r-1}(h,d),\quad [T(h,d)]_{r,c}=\begin{cases}0, &\text{als } c>r,\\
\binom{r-1}{c-1}h^{r-c}d^{c-1}&\text{als } c\leq r.\end{cases}, \quad
[A]_{r,c}=\begin{cases} 0, &\text{als }c>r,\\
\binom{r}{c-1}, &\text{als }c\leq r,\end{cases}, \quad
[\vec{N_n}]_r=n^{r},</math>
met <math>r</math> en <math>c</math> .
waarbij <math>r</math> (rij), <math>c</math> (kolom) en <math>m</math> (matrixvolgorde) [[Geheel getal|gehele getallen]] zijn.
<ref>{{en}} Giorgio Pietrocola, [https://www.academia.edu/125139092/Binomial_matrices_for_polynomials_calculating_sums_of_powers_with_bases_in_arithmetic_progression Binomial matrices for polynomials calculating sums of powers with bases in arithmetic progression], [[Academia.edu]], 2019</ref>

== Voorbeelden ==
De formule in het bijzondere geval <math>m=5~ (p=0,1,...,m-1)</math> wordt :

: <math>
\begin{pmatrix}
S_n^0({h,d})\\
S_n^1({h,d})\\
S_n^2({h,d})\\
S_n^3({h,d})\\
S_n^4({h,d})
\end{pmatrix}=
\begin{pmatrix}
1& 0& 0& 0&0\\
h& d& 0& 0&0\\
h^2& 2hd& d^2& 0&0\\
h^3& 3h^2d& 3hd^2& d^3&0\\
h^4& 4h^3d& 6h^2d^2& 4hd^3& d^4\\
\end{pmatrix}
\begin{pmatrix}
1& 0& 0& 0&0\\
1& 2& 0& 0&0\\
1& 3& 3& 0&0\\
1& 4& 6& 4&0\\
1& 5& 10& 10&5\\
\end{pmatrix}^{-1}
\begin{pmatrix}
n\\
n^2\\
n^3\\
n^4\\
n^5
\end{pmatrix}</math>

En in het speciale geval van <math>m=5,~ h=1,~ d=2 </math>, wordt de som van de <math>n</math> eerste opeenvolgende oneven getallen berekend.

Het berekenen van de [[Matrix (wiskunde)|matrix]] T(h,d), waarvan de elementen het [[binomium van Newton]] volgen met de toegewezen waarden, d.w.z. T(1,2), en het vinden van de inverse matrix van de [[Driehoeksmatrix|onderste driehoekige matrix]] A verkregen uit de besloten [[driehoek van Pascal]] van het laatste element van elke rij (matrix gevormd uit de [[Bernoulligetal|Bernoulli-getallen]], weergegeven in rood), hebben we :
:<math>
T(1,2)=\begin{pmatrix}
1& 0& 0& 0& 0\\
1& 2& 0& 0& 0 \\
1& 4& 4& 0& 0\\
1& 6& 12& 8& 0 \\
1& 8& 24& 32& 16 \\
\end{pmatrix},
\qquad
A^{-1}=\begin{pmatrix}
\color{red}1 \color{black}&0 &0 &0 &0\\
\color{red}-\frac{1}{2}\color{black}&\frac{1}{2}&0 &0 &0\\
\color{red}\frac{1}{6}\color{black}&-\frac{1}{2}&\frac{1}{3} &0 &0\\
\color{red}0\color{black}&\frac{1}{4}&-\frac{1}{2}&\frac{1}{4} &0\\
\color{red}-\frac{1}{30}\color{black}&0&\frac{1}{3}&-\frac{1}{2}&\frac{1}{5}
\end{pmatrix}

</math>

Door de rijen met de kolommen van de twee matrices te vermenigvuldigen, krijgen we

: <math>\begin{pmatrix}
S_n^0({1,2})\\
S_n^1({1,2})\\
S_n^2({1,2})\\
S_n^3({1,2})\\
S_n^4({1,2})
\end{pmatrix}=
\begin{pmatrix}
1 &0 &0 &0 &0\\
0&1&0 &0 &0 \\
-\frac{1}{3}&0&\frac{4}{3} &0 &0 \\
0&-1&0&2 &0 \\
\frac{7}{15}&0&-\frac{8}{3}&0&\frac{16}{5}
\end{pmatrix}
\begin{pmatrix}
n\\
n^2\\
n^3\\
n^4\\
n^5\\
\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}
n\\
n^2\\
-\frac{1}{3}n+\frac{4}{3}n^3\\
-n^2+2n^4\\
\frac{7}{15}n-\frac{8}{3}n^3+\frac{16}{5}n^5\\
\end{pmatrix}.</math>
en dus

<math>S_n^0(1,2)=n,
\quad S_n^1(1,2)=n^2,
\quad S_n^2(1,2)=-\frac{1}{3}n+\frac{4}{3}n^3,
\quad S_n^3(1,2)=-n^2+2n^4,
\quad S_n^4(1,2)=\frac{7}{15}n-\frac{8}{3}n^3+\frac{16}{5}n^5.
</math>.

Als we alleen rekening houden met de eerste drie toevoegingen, hebben we:

<math> S_3^0(1,2)=3, \quad  S_3^1(1,2)=9, \quad S_3^2(1,2)=35, \quad S_3^3(1,2)=153, \quad S_3^4(1,2)=707=1^4+3^4+5^4. </math>

Op dezelfde manier, omdat
:<math>
T(0,1)=\begin{pmatrix}
1& 0& 0& 0& 0\\
0& 1& 0& 0& 0 \\
0& 0& 1& 0& 0\\
0& 0& 0& 1& 0 \\
0& 0& 0& 0& 1 \\
\end{pmatrix},
\qquad
T(1,1)=\begin{pmatrix}
1& 0& 0& 0& 0\\
1& 1& 0& 0& 0 \\
1& 2& 1& 0& 0\\
1& 3& 3& 1& 0 \\
1& 4& 6& 4& 1 \\
\end{pmatrix}</math>

hebben we:

: <math>\begin{pmatrix}
S_n^0({0,1})\\
S_n^1({0,1})\\
S_n^2({0,1})\\
S_n^3({0,1})\\
S_n^4({0,1})
\end{pmatrix}=
\begin{pmatrix}
1 &0 &0 &0 &0\\
-\frac{1}{2}&\frac{1}{2}&0 &0 &0\\
\frac{1}{6}&-\frac{1}{2}&\frac{1}{3} &0 &0\\
0&\frac{1}{4}&-\frac{1}{2}&\frac{1}{4} &0\\
-\frac{1}{30}&0&\frac{1}{3}&-\frac{1}{2}&\frac{1}{5}
\end{pmatrix}
\begin{pmatrix}
n\\
n^2\\
n^3\\
n^4\\
n^5\\
\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}
n\\
-\frac{1}{2}n+\frac{1}{2}n^2\\
\frac{1}{6}n-\frac{1}{2}n^2+\frac{1}{3}n^3\\
\frac{1}{4}n^2-\frac{1}{2}n^3+\frac{1}{4}n^4\\
-\frac{1}{30}n+\frac{1}{3}n^3-\frac{1}{2}n^4+\frac{1}{5}n^5
\end{pmatrix}.</math>

: <math>\begin{pmatrix}
S_n^0({1,1})\\
S_n^1({1,1})\\
S_n^2({1,1})\\
S_n^3({1,1})\\
S_n^4({1,1})
\end{pmatrix}=
\begin{pmatrix}
1 &0 &0 &0 &0\\
+\frac{1}{2}&\frac{1}{2}&0 &0 &0\\
\frac{1}{6}&+\frac{1}{2}&\frac{1}{3} &0 &0\\
0&\frac{1}{4}&+\frac{1}{2}&\frac{1}{4} &0\\
-\frac{1}{30}&0&\frac{1}{3}&+\frac{1}{2}&\frac{1}{5}
\end{pmatrix}
\begin{pmatrix}
n\\
n^2\\
n^3\\
n^4\\
n^5\\
\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}
n\\
\frac{1}{2}n+\frac{1}{2}n^2\\
\frac{1}{6}n+\frac{1}{2}n^2+\frac{1}{3}n^3\\
\frac{1}{4}n^2+\frac{1}{2}n^3+\frac{1}{4}n^4\\
-\frac{1}{30}n+\frac{1}{3}n^3+\frac{1}{2}n^4+\frac{1}{5}n^5
\end{pmatrix}.</math>

== Methode met Bernoulli polynomen ==
De volgende formule lost het probleem impliciet op met behulp van [[Bernoulli polynomen]]:
<math>S_n^p(h, d)=\frac{d^p}{p+1}(B_{p+1}(n+\frac{h}{d})-B_{p+1}(\frac{h}{d}))</math>
<ref>{{en}} András Bazsó, István Mező, [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022314X15000839?via%3Dihub On the coefficients of power sums of arithmetic progressions] ,Journal of Number Theory, v. 153, pp 117-123, 2015</ref>

=== Voorbeelden ===
In het bijzonder:

<math>S_n^p(1,1)=\frac{B_{p+1}(n+1)-B_{p+1}(1)}{p+1}</math>

<math>S_n^p(0,1)=\frac{B_{p+1}(n)-B_{p+1}(0)}{p+1}</math>

<math>S_n^p(1,2)=2^p\frac{B_{p+1}(n+\frac{1}{2})-B_{p+1}(\frac{1}{2})}{p+1}</math>

==== Bernoulli polynomen ====
De eerste Bernoulli polynomen zijn:

:<math>B_0(x)=1\,</math>

:<math>B_1(x)=x-\frac{1}{2}\,</math>

:<math>B_2(x)=x^2-x+\frac{1}{6}\,</math>

:<math>B_3(x)=x^3-\frac{3}{2}x^2+\frac{1}{2}x\,</math>

:<math>B_4(x)=x^4-2x^3+x^2-\frac{1}{30}\,</math>

:<math>B_5(x)=x^5-\frac{5}{2}x^4+\frac{5}{3}x^3-\frac{1}{6}x\,</math>

:<math>B_6(x)=x^6-3x^5+\frac{5}{2}x^4-\frac{1}{2}x^2+\frac{1}{42}\,</math> .

:<math>B_7(x)=x^7-\frac{7}{2}x^6+\frac{7}{2}x^5-\frac{7}{6}x^3+\frac{1}{6}x\,</math> .

:<math>B_8(x)=x^8-4x^7+\frac{14}{3}x^6-\frac{7}{3}x^4+\frac{2}{3}x^2-\frac{1}{30}\,</math> .

:<math>B_9(x)=x^9-\frac{9}{2}x^8+6x^7-\frac{21}{5}x^5+2x^3-\frac{3}{10}x\,</math>

== Voetnoten ==
<references/>

[[Categorie:Veelterm]]


text:
# Trechus escalerai
Trechus escalerai is een keversoort uit de familie van de loopkevers (Carabidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1903 door Abeille de Perrin.

title: Trechus escalerai

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Trechus escalerai''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Loopkevers|Carabidae]] (Loopkevers)
| onderfamilie = [[Trechinae]]
| geslacht = ''[[Trechus]]''
| w-naam = ''Trechus escalerai''
| auteur = [[Abeille de Perrin]]
| datum = 1903
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Trechus escalerai''''' is een [[kevers|kever]]soort uit de familie van de [[Loopkevers|loopkevers (Carabidae)]].<ref>Anichtchenko A. et al., (editors): [https://carabidae.org/search?rank=0&text=Trechus+escalerai Carabidae of the World] (bezocht: 20 tot 28 maart 2013)</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1903 door Abeille de Perrin.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|28}}

[[Categorie:Trechus|escalerai]]

title: Trechus escalerai

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Carabidae (Loopkevers)

Onderfamilie: Trechinae

Geslacht: Trechus

title: Soort


text:
# Strade Bianche 2022
De Italiaanse wielerwedstrijd Strade Bianche werd in 2022 verreden op zaterdag 5 maart. Voor de mannen was het de zestiende editie en voor de vrouwen de achtste. In 2021 won de Nederlander Mathieu van der Poel bij de mannen en de Nederlandse Chantal van der Broek-Blaak bij de vrouwen. Zij werden respectievelijk opgevolgd door de Sloveen Tadej Pogačar en de Belgische Lotte Kopecky op de erelijst.

## Mannen
De koers bij de mannen is onderdeel van de UCI World Tour 2022. De winnaar van 2021, de Nederlander Mathieu van der Poel, werd opgevolgd door de Sloveen Tadej Pogačar op de erelijst. Van de 149 renners die van start gingen finishten er 87.

### Deelnemende ploegen
Er namen 22 ploegen deel. Van de achttien World Tour-ploegen ontbrak het team van Cofidis. Van de twee startgerechtigde ploegen op basis van hun prestaties in de UCI ProSeries 2021 namen Alpecin-Fenix en Arkéa-Samsic beide deel. De UCI ProSeriesteams van Bardiani-CSF-Faizanè, Drone Hopper-Androni Giocattoli en EOLO-Kometa kregen hun wildcard toegewezen door organisator RCS Sport.

### Uitslag
| Plaats  | Naam                  | Ploeg                              | Tijd     |
| ------- | --------------------- | ---------------------------------- | -------- |
| Winnaar | Tadej Pogačar         | UAE Team Emirates                  | 4u47'49" |
| 2       | Alejandro Valverde    | Movistar Team                      | + 37"    |
| 3       | Kasper Asgreen        | Quick Step-Alpha Vinyl             | + 46"    |
| 4       | Attila Valter         | Groupama-FDJ                       | + 1'07"  |
| 5       | Peio Bilbao           | Bahrain Victorious                 | 1'09"    |
| 6       | Jhonatan Narváez      | INEOS Grenadiers                   | z.t.     |
| 7       | Quinn Simmons         | Trek-Segafredo                     | + 1'21"  |
| 8       | Tim Wellens           | Lotto Soudal                       | + 1'25"  |
| 9       | Simone Petilli        | Intermarché-Wanty-Gobert Matériaux | + 1'35"  |
| 10      | Sergio Higuita        | BORA-hansgrohe                     | + 1'53"  |
| 11      | Michael Valgren       | EF Education-EasyPost              | + 1'55"  |
| 12      | Floris De Tier        | Alpecin-Fenix                      | + 1'57"  |
| 13      | Lorenzo Rota          | Intermarché-Wanty-Gobert Matériaux | z.t.     |
| 14      | Sébastien Reichenbach | Groupama-FDJ                       | z.t.     |
| 15      | Ruben Guerreiro       | EF Education-EasyPost              | z.t.     |
| 16      | Toms Skujiņš          | Trek-Segafredo                     | + 2'00"  |
| 17      | Andrea Vendrame       | AG2R-Citroën                       | + 2'02"  |
| 18      | Jai Hindley           | BORA-hansgrohe                     | + 2'03"  |
| 19      | Filippo Zana          | Bardiani-CSF-Faizanè               | + 2'05"  |
| 20      | Carlos Rodriguez      | INEOS Grenadiers                   | + 2'07"  |
|         |                       |                                    |          |
| 39      | Joris Nieuwenhuis     | Team DSM                           | + 8'14"  |

## Vrouwen
De koers bij de vrouwen was onderdeel van de UCI Women's World Tour 2022 in de categorie 1.WWT. De winnares van 2021, de Nederlandse Chantal van der Broek-Blaak, werd opgevolgd door de Belgische Lotte Kopecky; zij werd tevens de eerste Belgische winnares op de erelijst. Van de 139 rensters die van start gingen, finishten er 85.

### Deelnemende ploegen
Er namen 24 ploegen deel; twintig met elk zes rensters, drie ploegen met vijf en één ploeg met vier rensters. Alle veertien World Tourploegen namen deel. Van de tien wildcards ging er een naar het Belgische Plantur-Pura en een naar het Nederlandse Parkhotel Valkenburg.
| UCI-World Tourteams                                                                                | UCI-World Tourteams                                                                                | UCI-teams                                                                                |
| ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ |
| Canyon-SRAM EF Education-TIBCO-SVB FDJ Nouvelle-Aquitaine Futuroscope Human Powered Health Women Liv Racing Xstra Movistar Team Roland-Cogeas-Edelweiss | Team BikeExchange Jayco Team DSM Team Jumbo-Visma Team SD Worx Trek-Segafredo UAE Team ADQ Uno-X Pro Cycling Team | Aromitalia-Basso Bikes-Vaiano BePink Born to Win G20 Ambedo Isolmant-Premac-Vittoria Servetto-Makhyma-Beltrami TSA Top Girls Fassa Bortolo Valcar-Travel & Service Plantur-Pura Ceratizit-WNT Parkhotel Valkenburg |

### Uitslag
| Plaats  | Naam                  | Ploeg                              | tijd     |
| ------- | --------------------- | ---------------------------------- | -------- |
| Winnaar | Lotte Kopecky         | Team SD Worx                       | 3u59'14" |
| 2       | Annemiek van Vleuten  | Movistar Team                      | z.t.     |
| 3       | Ashleigh Moolman      | Team SD Worx                       | + 10"    |
| 4       | Katarzyna Niewiadoma  | Canyon-SRAM                        | + 19"    |
| 5       | Cecilie Uttrup Ludwig | FDJ Nouvelle-Aquitaine Futuroscope | + 24"    |
| 6       | Elise Chabbey         | Canyon-SRAM                        | + 28"    |
| 7       | Marianne Vos          | Team Jumbo-Visma                   | + 29"    |
| 8       | Elisa Longo Borghini  | Trek-Segafredo                     | z.t.     |
| 9       | Shirin van Anrooij    | Trek-Segafredo                     | + 34"    |
| 10      | Silvia Persico        | Valcar-Travel & Service            | z.t.     |

2007 · 2008 · 2009 · 2010 · 2011 · 2012 · 2013 · 2014 · 2015 · 2016 · 2017 · 2018 · 2019 · 2020 · 2021 · 2022 · 2023 · 2024 · 2025
Ronde van de Verenigde Arabische Emiraten ·
Omloop Het Nieuwsblad ·
Strade Bianche ·
Parijs-Nice ·
Tirreno-Adriatico ·
Milaan-San Remo ·
Ronde van Catalonië ·
Driedaagse Brugge-De Panne ·
E3 Saxo Bank Classic ·
Gent-Wevelgem ·
Dwars door Vlaanderen ·
Ronde van Vlaanderen ·
Ronde van het Baskenland ·
Amstel Gold Race ·
Parijs-Roubaix ·
Waalse Pijl ·
Luik-Bastenaken-Luik ·
Ronde van Romandië ·
Eschborn-Frankfurt ·
Ronde van Italië ·
Critérium du Dauphiné ·
Ronde van Zwitserland ·
Ronde van Frankrijk ·
Clásica San Sebastián ·
Ronde van Polen ·
BEMER Cyclassics ·
Bretagne Classic ·
Benelux Tour ·
Ronde van Spanje ·
GP van Quebec ·
GP van Montreal ·
Ronde van Lombardije ·
Ronde van Guangxi ·
Strade Bianche ·
Ronde van Drenthe ·
Trofeo Alfredo Binda-Comune di Cittiglio ·
Brugge-De Panne ·
Gent-Wevelgem ·
Ronde van Vlaanderen ·
Amstel Gold Race ·
Parijs-Roubaix ·
Waalse Pijl ·
Luik-Bastenaken-Luik ·
Itzulia Women ·
Ronde van Burgos ·
RideLondon Classic ·
The Women's Tour ·
Giro Donne ·
Tour de France Femmes ·
Postnord Vårgårda WestSweden ·
Ronde van Scandinavië ·
GP de Plouay-Bretagne ·
Simac Ladies Tour ·
Ceratizit Challenge by La Vuelta ·
Ronde van Romandië
Afgelaste wedstrijden: Cadel Evans Great Ocean Road Race ·
Tour of Chongming Island ·
Ronde van Guangxi

title: Strade Bianche 2022

wikitext:
{{Infobox editie wielerwedstrijd
| titel      = {{IT-VLAG}} [[Strade Bianche]] 2022
| datum      = 5 maart 2022
| start      = [[Siena (stad)|Siena]]
| finish     = [[Siena (stad)|Siena]]
| vorige     = [[Strade Bianche 2021]]
| volgende   = [[Strade Bianche 2023]]
}}
De [[Italië|Italiaanse]] [[Wegwielrennen|wielerwedstrijd]] '''[[Strade Bianche]]''' werd in '''2022''' verreden op zaterdag 5 maart. Voor de mannen was het de zestiende editie en voor de vrouwen de achtste. In 2021 won de Nederlander [[Mathieu van der Poel]] bij de mannen en de Nederlandse [[Chantal Blaak|Chantal van der Broek-Blaak]] bij de vrouwen. Zij werden respectievelijk opgevolgd door de Sloveen [[Tadej Pogačar]] en de Belgische [[Lotte Kopecky]] op de erelijst.

== Mannen ==
{{Infobox editie wielerwedstrijd
| editie     = 16
| routekaart =
| afbeelding = Strade Bianche-31 (51964436108).jpg
| onderschrift= Winnaar [[Tadej Pogačar]] (links) in het peloton
| datum      = 5 maart 2022
| afstand    = 184 km
| snelheid   =
| deelnemers =
| etappe     =
| klass1     = Eerste
| leider1    = {{SI-VLAG}} '''[[Tadej Pogačar]]'''
| klass2     = Tweede
| leider2    = {{ES-VLAG}} [[Alejandro Valverde]]
| klass3     = Derde
| leider3    = {{DK-VLAG}} [[Kasper Asgreen]]
| vorige     = [[Strade Bianche 2021]]
| volgende   = [[Strade Bianche 2023]]
}}
De koers bij de mannen is onderdeel van de [[UCI World Tour 2022]]. De winnaar van 2021, de Nederlander [[Mathieu van der Poel]], werd opgevolgd door de Sloveen [[Tadej Pogačar]] op de erelijst. Van de 149 renners die van start gingen finishten er 87.

=== Deelnemende ploegen ===
[[Bestand:Strade Bianche (51964933290).jpg|thumb|Wereldkampioen [[Julian Alaphilippe]] aan de start]]
Er namen 22 ploegen deel. Van de achttien World Tour-ploegen ontbrak het team van [[Cofidis (wielerploeg)|Cofidis]]. Van de twee startgerechtigde ploegen op basis van hun prestaties in de [[UCI ProSeries 2021]] namen Alpecin-Fenix en Arkéa-Samsic beide deel. De [[UCI ProSeries 2022|UCI ProSeriesteams]] van Bardiani-CSF-Faizanè, Drone Hopper-Androni Giocattoli en EOLO-Kometa kregen hun wildcard toegewezen door organisator [[RCS Sport]].
{{Tabel ploegen UCI wielerwedstrijd 2022
| w = 5
| w1 = {{BE-VLAG}} [[Alpecin-Fenix]]
| w2 = {{FR-VLAG}} [[Arkéa Samsic]]
| w3 = {{IT-VLAG}} [[Bardiani-CSF-Faizanè]]
| w4 = {{IT-VLAG}} [[Drone Hopper-Androni Giocattoli]]
| w5 = {{IT-VLAG}} [[EOLO-Kometa]]
}}

=== Uitslag ===
[[Bestand:Strade Bianche-37 (51964652729).jpg|thumb|Winnaar [[Tadej Pogačar]] op de slotklim in Siena]]
{{Tabel klassement wielerwedstrijd
| eenheid= Tijd
| trui   = krans
| ploegen= ja
| e1     = {{SI-VLAG}} '''[[Tadej Pogačar]]'''
| e1plg  = {{AE-VLAG}} '''[[UAE Team Emirates]]'''
| e1res  = '''4u47'49"'''
| e2     = {{ES-VLAG}} [[Alejandro Valverde]]
| e2plg  = {{ES-VLAG}} [[Movistar Team]]
| e2res  = + 37"
| e3     = {{DK-VLAG}} [[Kasper Asgreen]]
| e3plg  = {{BE-VLAG}} [[Quick Step-Alpha Vinyl]]
| e3res  = + 46"
| e4     = {{HU-VLAG}} [[Attila Valter]]
| e4plg  = {{FR-VLAG}} [[Groupama-FDJ]]
| e4res  = + 1'07"
| e5     = {{ES-VLAG}} [[Peio Bilbao]]
| e5plg  = {{BH-VLAG}} [[Bahrain Victorious]]
| e5res  = 1'09"
| e6     = {{EC-VLAG}} [[Jhonatan Narváez]]
| e6plg  = {{GB-VLAG}} [[INEOS Grenadiers]]
| e6res  = z.t.
| e7     = {{US-VLAG}} [[Quinn Simmons]]
| e7plg  = {{US-VLAG}} [[Trek-Segafredo]]
| e7res  = + 1'21"
| e8     = {{BE-VLAG}} [[Tim Wellens]]
| e8plg  = {{BE-VLAG}} [[Lotto Soudal]]
| e8res  = + 1'25"
| e9     = {{IT-VLAG}} [[Simone Petilli]]
| e9plg  = {{nowrap|{{BE-VLAG}} [[Intermarché-Wanty-Gobert Matériaux]]}}
| e9res  = + 1'35"
| e10    = {{CO-VLAG}} [[Sergio Higuita]]
| e10plg = {{DE-VLAG}} [[BORA-hansgrohe]]
| e10res = + 1'53"
| e11    = {{DK-VLAG}} [[Michael Valgren]]
| e11plg = {{US-VLAG}} [[EF Education-EasyPost]]
| e11res = + 1'55"
| e12    = {{BE-VLAG}} [[Floris De Tier]]
| e12plg = {{BE-VLAG}} [[Alpecin-Fenix]]
| e12res = + 1'57"
| e13    = {{IT-VLAG}} [[Lorenzo Rota]]
| e13plg = {{BE-VLAG}} [[Intermarché-Wanty-Gobert Matériaux]]
| e13res = z.t.
| e14    = {{nowrap|{{CH-VLAG}} [[Sébastien Reichenbach]]}}
| e14plg = {{FR-VLAG}} [[Groupama-FDJ]]
| e14res = z.t.
| e15    = {{PT-VLAG}} [[Ruben Guerreiro]]
| e15plg = {{US-VLAG}} [[EF Education-EasyPost]]
| e15res = z.t.
| e16    = {{LV-VLAG}} [[Toms Skujiņš]]
| e16plg = {{US-VLAG}} [[Trek-Segafredo]]
| e16res = + 2'00"
| e17    = {{IT-VLAG}} [[Andrea Vendrame]]
| e17plg = {{FR-VLAG}} [[AG2R-Citroën]]
| e17res = + 2'02"
| e18    = {{AU-VLAG}} [[Jai Hindley]]
| e18plg = {{DE-VLAG}} [[BORA-hansgrohe]]
| e18res = + 2'03"
| e19    = {{IT-VLAG}} [[Filippo Zana]]
| e19plg = {{IT-VLAG}} [[Bardiani-CSF-Faizanè]]
| e19res = + 2'05"
| e20    = {{ES-VLAG}} [[Carlos Rodriguez (wielrenner)|Carlos Rodriguez]]
| e20plg = {{GB-VLAG}} [[INEOS Grenadiers]]
| e20res = + 2'07"
| e1ned  = [[Joris Nieuwenhuis]]
| e1np   = 39
| e1nplg = {{NL-VLAG}} [[Team DSM]]
| e1nres = + 8'14"
}}

== Vrouwen ==
{{Infobox editie wielerwedstrijd
| editie     = 8
| routekaart =
| afbeelding = Strade Bianche-20 (51964930610).jpg
| onderschrift= Het vrouwenpeloton op de ''witte wegen''
| datum      = 5 maart 2021
| afstand    = 136 km
| snelheid   =
| deelnemers = 139
| etappe     =
| klass1     = Eerste
| leider1    = {{BE-VLAG}} '''[[Lotte Kopecky]]'''
| klass2     = Tweede
| leider2    = {{NL-VLAG}} [[Annemiek van Vleuten]]
| klass3     = Derde
| leider3    = {{ZA-VLAG}} [[Ashleigh Moolman]]
| vorige     = [[Strade Bianche 2021#Vrouwen|Strade Bianche 2021]]
| volgende   = [[Strade Bianche 2023#Vrouwen|Strade Bianche 2023]]
}}
De koers bij de vrouwen was onderdeel van de [[UCI Women's World Tour 2022]] in de categorie 1.WWT. De winnares van 2021, de Nederlandse [[Chantal Blaak|Chantal van der Broek-Blaak]], werd opgevolgd door de Belgische [[Lotte Kopecky]]; zij werd tevens de eerste Belgische winnares op de erelijst. Van de 139 rensters die van start gingen, finishten er 85.

===Deelnemende ploegen===
Er namen 24 ploegen deel; twintig met elk zes rensters, drie ploegen met vijf en één ploeg met vier rensters. Alle veertien World Tourploegen namen deel. Van de tien wildcards ging er een naar het Belgische [[Plantur-Pura]] en een naar het Nederlandse [[Parkhotel Valkenburg (vrouwenwielerploeg)|Parkhotel Valkenburg]].
{| class="wikitable"
! colspan="2"| UCI-World Tourteams || UCI-teams
|-valign="top"
| {{DE-VLAG}} [[Canyon-SRAM]]
 {{US-VLAG}} [[EF Education-TIBCO-SVB]]
 {{FR-VLAG}} [[FDJ Nouvelle-Aquitaine Futuroscope]]
 {{US-VLAG}} [[Human Powered Health Women]]
 {{NL-VLAG}} [[Liv Racing Xstra]]
 {{ES-VLAG}} [[Movistar Team (vrouwenwielerploeg)|Movistar Team]]
 {{CH-VLAG}} [[Cogeas-Mettler|Roland-Cogeas-Edelweiss]]
| {{AU-VLAG}} [[Team BikeExchange Jayco (vrouwenwielerploeg)|Team BikeExchange Jayco]]
 {{DE-VLAG}} [[Team DSM (vrouwenwielerploeg)|Team DSM]]
 {{NL-VLAG}} [[Team Jumbo-Visma (vrouwenwielerploeg)|Team Jumbo-Visma]]
 {{NL-VLAG}} [[Team SD Worx]]
 {{US-VLAG}} [[Trek-Segafredo (vrouwenwielerploeg)|Trek-Segafredo]]
 {{IT-VLAG}} [[UAE Team ADQ]]
 {{NO-VLAG}} [[Uno-X (vrouwenwielerploeg)|Uno-X Pro Cycling Team]]
| {{IT-VLAG}} [[Aromitalia Vaiano|Aromitalia-Basso Bikes-Vaiano]]
 {{IT-VLAG}} [[BePink]]
 {{IT-VLAG}} [[Born to Win G20 Ambedo]]
 {{IT-VLAG}} [[Isolmant-Premac-Vittoria]]
 {{IT-VLAG}} [[Servetto Giusta|Servetto-Makhyma-Beltrami TSA]]
 {{IT-VLAG}} [[Top Girls Fassa Bortolo]]
 {{IT-VLAG}} [[Valcar-Travel & Service]]
 {{BE-VLAG}} [[Plantur-Pura]]
 {{DE-VLAG}} [[Ceratizit-WNT]]
 {{NL-VLAG}} [[Parkhotel Valkenburg (vrouwenwielerploeg)|Parkhotel Valkenburg]]
|}

===Uitslag===
{{Tabel klassement wielerwedstrijd
| breedte=
| eenheid= tijd
| trui   = krans
| ploegen = ja
| e1     = {{BE-VLAG}} '''[[Lotte Kopecky]]'''
| e1plg  = {{NL-VLAG}} '''[[Team SD Worx]]'''
| e1res  = '''3u59'14"'''
| e2     = {{NL-VLAG}} [[Annemiek van Vleuten]]
| e2plg  = {{ES-VLAG}} [[Movistar Team (vrouwenwielerploeg)|Movistar Team]]
| e2res  = z.t.
| e3     = {{ZA-VLAG}} [[Ashleigh Moolman]]
| e3plg  = {{NL-VLAG}} [[Team SD Worx]]
| e3res  = + 10"
| e4     = {{nowrap|{{PL-VLAG}} [[Katarzyna Niewiadoma]]}}
| e4plg  = {{DE-VLAG}} [[Canyon-SRAM]]
| e4res  = + 19"
| e5     = {{DK-VLAG}} [[Cecilie Uttrup Ludwig]]
| e5plg  = {{nowrap|{{FR-VLAG}} [[FDJ Nouvelle-Aquitaine Futuroscope]]}}
| e5res  = + 24"
| e6     = {{CH-VLAG}} [[Elise Chabbey]]
| e6plg  = {{DE-VLAG}} [[Canyon-SRAM]]
| e6res  = + 28"
| e7     = {{NL-VLAG}} [[Marianne Vos]]
| e7plg  = {{NL-VLAG}} [[Team Jumbo-Visma (vrouwenwielerploeg)|Team Jumbo-Visma]]
| e7res  = + 29"
| e8     = {{IT-VLAG}} [[Elisa Longo Borghini]]
| e8plg  = {{US-VLAG}} [[Trek-Segafredo (vrouwenwielerploeg)|Trek-Segafredo]]
| e8res  = z.t.
| e9     = {{NL-VLAG}} [[Shirin van Anrooij]]
| e9plg  = {{US-VLAG}} [[Trek-Segafredo (vrouwenwielerploeg)|Trek-Segafredo]]
| e9res  = + 34"
| e10    = {{IT-VLAG}} [[Silvia Persico]]
| e10plg = {{IT-VLAG}} [[Valcar-Travel & Service]]
| e10res = z.t.
}}

{{Navigatie Strade Bianche}}
{{Navigatie UCI World Tour 2022}}
{{Navigatie UCI Women's World Tour 2022}}
{{Appendix|2=
* {{en}}{{it}} [http://www.strade-bianche.it/en/ Officiële website]
* [https://www.procyclingstats.com/race/strade-bianche/2022/result/overview mannen] + [https://www.procyclingstats.com/race/strade-bianche-donne/2022/result/overview vrouwen] op procyclingstats.com
{{References}}
}}

[[Categorie:Strade Bianche|2022]]
[[Categorie:Eendagswielerwedstrijd in 2022]]
[[Categorie:UCI World Tour 2022]]
[[Categorie:UCI Women's World Tour 2022]]

title: Strade Bianche 2022

Datum: 5 maart 2022

Startplaats: Siena

Finishplaats: Siena

title: Navigatie

← Strade Bianche 2021: Strade Bianche 2023 →

Portaal: Wielersport

title: 16e editie

16e editie: Winnaar Tadej Pogačar (links) in het peloton

title: Eindklassementen

Eerste: Tadej Pogačar

Tweede: Alejandro Valverde

Derde: Kasper Asgreen

title: Navigatie

title: 8e editie

8e editie: Het vrouwenpeloton op de witte wegen

Datum: 5 maart 2021

title: Eindklassementen

Eerste: Lotte Kopecky

Tweede: Annemiek van Vleuten

Derde: Ashleigh Moolman

title: Navigatie


text:
# Verkiezingen in Afghanistan
Sinds de val van de Taliban zijn er twee nationale verkiezingen geweest. Op 9 oktober 2004 vond de presidentsverkiezing plaats, op 18 september 2005 volgden de verkiezingen voor het Lagerhuis (de Wolesi Jirga). De rol van politieke partijen was bij beide verkiezingen beperkt. Veel van de kandidaten zijn niet aangesloten bij een politieke partij en een aanzienlijk deel van hen die wel betrokken is bij een partij nam aan de verkiezingen deel als onafhankelijke kandidaat. Bij de parlementsverkiezingen was het zelfs enkel mogelijk om als onafhankelijke kandidaat deel te nemen.

## Presidentsverkiezingen 2004
De Presidentsverkiezingen werden gewonnen door Hamid Karzai die al meer dan twee jaar president van de interim-autoriteit en president van de overgangsregering was. Van de bijna 33 miljoen Afghaanse inwoners was ruim 10,5 miljoen burgers geregistreerd als stemmer. Onder deze geregistreerde stemmers was de opkomst 76,9%. Omdat Karzai in de eerste ronde al meer dan 50% van de stemmen behaalde was een tweede ronde niet meer nodig.
| Opkomst | 76.9%                |
| Winnaar | Hamid Karzai (55,4%) |

## Parlementsverkiezingen 2005
Bij de verkiezingen voor het Afghaanse Lagerhuis was de opkomst beduidend lager dan bij de presidentsverkiezingen. Dat had er mede mee te maken dat de verschillende tussen de kandidaten minder duidelijk waren. Doordat er niet aan de hand van partijen gewerkt werd nam iedere kandidaat in zijn eigen provincie als onafhankelijke kandidaat deel.
Doordat er erg veel kandidaten waren en er vaak geen duidelijk verschillen kregen waren de stemmen over de kandidaten erg verspreid. Zo kan het zijn dat een kandidaat die in zijn provincie slechts een paar procent van de stemmen heeft verzameld toch gekozen werd.
Een aantal zetels waren alleen beschikbaar voor vrouwelijke kandidaten. Slechts een handvol vrouwen wisten verkozen te worden zonder van deze speciale zetels gebruik te maken.
| Opkomst       | 50%               |
| Onafhankelijk | 249 zetels (100%) |

## Presidentsverkiezingen 2009
Op 20 augustus 2009 zijn in Afghanistan de presidentsverkiezingen begonnen. Zo'n 17 miljoen Afghanen kunnen gaan stemmen, bijvoorbeeld op de favoriet, de zittende president Hamid Karzai, of zijn grootste concurrent Abdullah Abdullah.

title: Verkiezingen in Afghanistan

wikitext:
{{Zijbalk politiek Afghanistan}}

Sinds de val van de Taliban zijn er twee nationale '''verkiezingen''' geweest. Op 9 oktober 2004 vond de presidentsverkiezing plaats, op 18 september 2005 volgden de verkiezingen voor het Lagerhuis (de [[Wolesi Jirga]]). De rol van [[:Categorie:Afghaanse politieke partij|politieke partijen]] was bij beide verkiezingen beperkt. Veel van de kandidaten zijn niet aangesloten bij een politieke partij en een aanzienlijk deel van hen die wel betrokken is bij een partij nam aan de verkiezingen deel als onafhankelijke kandidaat. Bij de parlementsverkiezingen was het zelfs enkel mogelijk om als onafhankelijke kandidaat deel te nemen.

==Presidentsverkiezingen 2004==
{{Zie hoofdartikel|Afghaanse Presidentsverkiezingen 2004}}
De Presidentsverkiezingen werden gewonnen door [[Hamid Karzai]] die al meer dan twee jaar [[president]] van de [[interim-autoriteit]] en president van de [[overgangsregering]] was. Van de bijna 33 miljoen Afghaanse inwoners was ruim 10,5 miljoen burgers geregistreerd als stemmer. Onder deze geregistreerde stemmers was de opkomst 76,9%. Omdat Karzai in de eerste ronde al meer dan 50% van de stemmen behaalde was een tweede ronde niet meer nodig.

{| class="wikitable"
| Opkomst ||76.9%
|-
| Winnaar || Hamid Karzai (55,4%)
|}

==Parlementsverkiezingen 2005==
{{Zie hoofdartikel|Afghaanse Parlementsverkiezingen 2005}}
Bij de verkiezingen voor het Afghaanse Lagerhuis was de opkomst beduidend lager dan bij de presidentsverkiezingen. Dat had er mede mee te maken dat de verschillende tussen de kandidaten minder duidelijk waren. Doordat er niet aan de hand van partijen gewerkt werd nam iedere kandidaat in zijn eigen provincie als onafhankelijke kandidaat deel.
Doordat er erg veel kandidaten waren en er vaak geen duidelijk verschillen kregen waren de stemmen over de kandidaten erg verspreid. Zo kan het zijn dat een kandidaat die in zijn provincie slechts een paar procent van de stemmen heeft verzameld toch gekozen werd.
Een aantal zetels waren alleen beschikbaar voor vrouwelijke kandidaten. Slechts een handvol vrouwen wisten verkozen te worden zonder van deze speciale zetels gebruik te maken.

{| class="wikitable"
| Opkomst ||50%
|-
| Onafhankelijk||249 zetels (100%)
|}

==Presidentsverkiezingen 2009==
{{Wikinews klein|Presidentsverkiezingen in Afghanistan}}
{{Zie hoofdartikel|Afghaanse Presidentsverkiezingen 2009}}
Op [[20 augustus]] [[2009]] zijn in Afghanistan de presidentsverkiezingen begonnen. Zo'n 17 miljoen Afghanen kunnen gaan stemmen, bijvoorbeeld op de favoriet, de zittende president [[Hamid Karzai]], of zijn grootste concurrent [[Abdullah Abdullah (politician)|Abdullah Abdullah]].

[[Categorie:Politiek in Afghanistan]]
[[Categorie:Verkiezingen naar land|Afghaanse verkiezingen]]


text:
# Popillia
Popillia is een geslacht van kevers uit de  familie van de bladsprietkevers (Scarabaeidae).

## Soorten
- Popillia japonica Newman, 1841 – Japanse kever
- Popillia bipunctatus Fabricius, 1787

title: Popillia

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Popillia''
| afbeelding = Japanese Beetle (Popillia japonica) - Guelph 01.jpg
| afbeeldingtekst = [[Japanse kever]] (''Popillia japonica'')
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Bladsprietkevers|Scarabaeidae]] (Bladsprietkevers)
| taxon = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| w-naam = ''Popillia''
| auteur = Serville
| datum = 1825
}}
'''''Popillia''''' is een [[Geslacht (biologie)|geslacht]] van [[kevers]] uit de [[Familie (biologie)| familie]] van de [[bladsprietkevers]] (Scarabaeidae).

== Soorten ==
* ''[[Popillia japonica]]'' Newman, 1841 – [[Japanse kever]]
* ''[[Popillia bipunctatus]]'' Fabricius, 1787

[[Categorie:Bladsprietkevers]]

title: Popillia

Familie: Scarabaeidae (Bladsprietkevers)

title: Geslacht


text:
# Hadrotettix
Hadrotettix is een geslacht van rechtvleugeligen uit de familie veldsprinkhanen (Acrididae). De wetenschappelijke naam van dit geslacht is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1876 door Scudder.

## Soorten
Het geslacht Hadrotettix omvat de volgende soorten:
- Hadrotettix magnificus Rehn, 1907
- Hadrotettix nebulosus Scudder, 1900
- Hadrotettix scotodes Otte, 1984
- Hadrotettix trifasciatus Say, 1825

title: Hadrotettix

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Hadrotettix''
| titelweergave = cursief
| afbeelding = Hadrotettix trifasciatus P1470081a.jpg
| afbeeldingtekst = Hadrotettix trifasciatus
| orde = [[Rechtvleugeligen|Orthoptera]] (Rechtvleugeligen)
| familie = [[Veldsprinkhanen|Acrididae]] (Veldsprinkhanen)
| taxon = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| w-naam = ''Hadrotettix''
| auteur = Scudder
| datum = 1876
| species =
| commons =
}}
'''''Hadrotettix''''' is een [[geslacht (biologie)|geslacht]] van [[rechtvleugeligen]] uit de familie [[veldsprinkhanen]] (Acrididae). De wetenschappelijke naam van dit geslacht is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1876 door Scudder.

== Soorten ==
Het geslacht ''Hadrotettix'' omvat de volgende soorten:
*''[[Hadrotettix magnificus]]'' Rehn, 1907
*''[[Hadrotettix nebulosus]]'' Scudder, 1900
*''[[Hadrotettix scotodes]]'' Otte, 1984
*''[[Hadrotettix trifasciatus]]'' Say, 1825

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|9999-Orthoptera}} [bezocht 15 april 2013]
}}

[[Categorie:Veldsprinkhanen]]

title: Hadrotettix

Orde: Orthoptera (Rechtvleugeligen)

Familie: Acrididae (Veldsprinkhanen)

title: Geslacht


text:
# Ederveen
Ederveen (Nedersaksisch: t Ereveen) is een dorp in de Nederlandse provincie Gelderland, gelegen in de gemeente Ede. Ederveen heeft 3785 (2024) inwoners. Ederveen ligt hemelsbreed tussen Renswoude in het noordwesten, Lunteren in het noordoosten en De Klomp en Veenendaal in het zuiden.

## Geschiedenis
De eerste bebouwing is rond 1600 ontstaan. Het gebied werd gebruikt voor turfwinning door mensen uit Ede, de eerste bewoners waren dan ook arme turfstekers uit dat dorp. Ederveen zou lange tijd een arm en onderontwikkeld dorp blijven en pas in de loop van de negentiende eeuw werden er initiatieven ontplooid om de armoede en achterstanden te bestrijden. Tijdens en na de Tweede Wereldoorlog was er in kasteel Bruinhorst een werkkamp Bruinhorst gevestigd. Na de Tweede Wereldoorlog vestigden zich enkele veevoederfabrieken in Ederveen.
In de loop van 2006 is er begonnen met de bouw van de nieuwe wijk Veldjesgraaf. Dit plan heeft Ederveen voorzien van 95 nieuwe woningen. In 2016 volgde het nieuwbouwplan Munnikebeek.

## Maatschappelijk
Ederveen is een kerkelijke plaats. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 behaalde de SGP een groot deel van de stemmen in het dorp, 44,55%. Het dorp telt een gemeente van de Protestantse Kerk in Nederland, een gemeente van de Hersteld Hervormde Kerk, een Gereformeerde Gemeente in Nederland en een Oud Gereformeerde Gemeente in Nederland. In Ederveen zijn twee basisscholen; de Calvijnschool en de Julianaschool. Ederveen heeft sinds 1990 een Oranjecomité. Behalve Koningsdag en een lampionoptocht wordt er jaarlijks een Oldtimerdag georganiseerd meestal op de eerste zaterdag in Mei. Deze dag trekt bezoekers uit het hele land.

## Sport
Ederveen kent sinds 1957 een voetbalvereniging: VV Advendo '57.

## Bekende inwoners
- Adrie en Wuf van Ginkel, grondleggers van Ginkels Automobiel Fabriek.
- Robert Long, zanger en cabaretier, heeft zijn jeugd in Ederveen doorgebracht.

title: Ederveen

wikitext:
{{Infobox plaats in Nederland
| locatie =
| kaart =
| naam = Ederveen
| provincie = {{NL-vlag|Gelderland}}
| gemeente = {{NL-vlag|Ede}}
| opp =
| dichtheid =
| web =
| bestandsnaam vlag = Vlag ederveen.jpg
| lat_deg = 52
| lat_min = 3
| lat_sec = 43
| lon_deg = 5
| lon_min = 34
| lon_sec = 44
| woonplaatscode = 2769
}}
'''Ederveen''' ([[Nedersaksisch]]: ''t Ereveen'') is een dorp in de [[Nederland]]se provincie [[Gelderland]], gelegen in de [[Ede (gemeente)|gemeente Ede]]. Ederveen heeft 3785 (2024){{Statistiek woonplaats Nederland inwoners|TXT=Ref}} inwoners. Ederveen ligt hemelsbreed tussen [[Renswoude]] in het noordwesten, [[Lunteren]] in het noordoosten en [[De Klomp (Gelderland)|De Klomp]] en [[Veenendaal]] in het zuiden.

==Geschiedenis==
De eerste bebouwing is rond 1600 ontstaan. Het gebied werd gebruikt voor [[Turf (brandstof)|turfwinning]] door mensen uit [[Ede (plaats in Nederland)|Ede]], de eerste bewoners waren dan ook arme turfstekers uit dat dorp. Ederveen zou lange tijd een arm en onderontwikkeld dorp blijven en pas in de loop van de negentiende eeuw werden er initiatieven ontplooid om de armoede en achterstanden te bestrijden. Tijdens en na de [[Tweede Wereldoorlog]] was er in [[kasteel Bruinhorst]] een [[kamp Bruinhorst|werkkamp Bruinhorst]] gevestigd. Na de Tweede Wereldoorlog vestigden zich enkele veevoederfabrieken in Ederveen.

In de loop van 2006 is er begonnen met de bouw van de nieuwe wijk ''Veldjesgraaf''. Dit plan heeft Ederveen voorzien van 95 nieuwe woningen. In 2016 volgde het nieuwbouwplan Munnikebeek.

==Maatschappelijk==
Ederveen is een kerkelijke plaats. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 behaalde de [[Staatkundig Gereformeerde Partij|SGP]] een groot deel van de stemmen in het dorp, 44,55%. Het dorp telt een gemeente van de [[Protestantse Kerk in Nederland]], een gemeente van de [[Hersteld Hervormde Kerk]], een [[Gereformeerde Gemeenten in Nederland|Gereformeerde Gemeente in Nederland]] en een [[Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland|Oud Gereformeerde Gemeente in Nederland]]. In Ederveen zijn twee basisscholen; de Calvijnschool en de Julianaschool. Ederveen heeft sinds 1990 een [[Oranjecomité]]. Behalve Koningsdag en een lampionoptocht wordt er jaarlijks een Oldtimerdag georganiseerd meestal op de eerste zaterdag in Mei. Deze dag trekt bezoekers uit het hele land.

==Sport==
[[Bestand:Ederveen bord.jpg|miniatuur|Welkomsbord aan de komgrens]]
Ederveen kent sinds 1957 een voetbalvereniging: [[VV Advendo '57]].

== Bekende inwoners ==
* Adrie en Wuf van Ginkel, grondleggers van [[Ginaf|Ginkels Automobiel Fabriek]].
* [[Robert Long]], zanger en cabaretier, heeft zijn jeugd in Ederveen doorgebracht.

==Zie ook==
* [[Lijst van gemeentelijke monumenten in Ederveen]]

{{Appendix}}
{{Commonscat|Ederveen}}
{{Navigatie gemeente Ede}}
{{Gesproken Wikipedia klein|Nl-Ederveen-article.ogg|17242781}}
{{Coor title dms|52|3|43|N|5|34|44|E|type:city_scale:10000_region:NL}}

[[Categorie:Plaats in Gelderland]]
[[Categorie:Plaats in Ede]]

title: Situering

Provincie: Gelderland

Gemeente: Ede

Coördinaten: 52° 4′ NB, 5° 35′ OL

title: Algemeen

Woningvoorraad: 1.229 woningen

title: Overig

Portaal: Nederland


text:
# Albatros (tram)
Albatros is de bijnaam van een aantal series lagevloertrams van de Vlaamse Vervoermaatschappij De Lijn, die sinds 2015 dienstdoen op de tramnetten van Antwerpen en Gent. Het gaat om tweerichtingsvoertuigen voor Gent en eenrichtingsvoertuigen voor Antwerpen, Flexity 2 tramstellen geleverd door Bombardier Transportation.

## Bestellingen

### Eerste serie
Op maandag 6 augustus 2012 maakte De Lijn bekend een order voor 48 Flexity 2 trams te hebben geplaatst bij de rollend materieelproducent Bombardier. 38 trams waren bestemd voor het stadsnet van Antwerpen, de overige 10 voor het stadsnet van Gent.
De eerste twee exemplaren werden midden december 2014 geleverd, de rest volgde vanaf 2015. Van die eerste 48 trams waren 20 trams zevendelig, en 28 vijfdelig.

### Tweede serie
Op 8 mei 2015 werd een vervolgbestelling geplaatst voor 40 trams, 30 zevendelige en 10 vijfdelige stellen. Het vervolgorder bestaat voor Antwerpen uit 10 kortere en 14 langere trams, voor Gent uit 16 langere trams.
| Bestelling         | Vijfdelig tramstel | Vijfdelig tramstel | Zevendelig tramstel | Zevendelig tramstel |
|                    | Antwerpen          | Gent               | Antwerpen           | Gent                |
| ------------------ | ------------------ | ------------------ | ------------------- | ------------------- |
| Op 6 augustus 2012 | 28                 | –                  | 10                  | 10                  |
| Op 8 mei 2015      | 10                 | –                  | 14                  | 16                  |
| Totaal             | 38                 | –                  | 24                  | 26                  |

## Beschrijving
De zevendelige stellen hebben een lengte van 42,7 m en een breedte van 2,3 m. Ze bieden plaats aan in totaal 341 personen, waarvan 56 op zitplaatsen en 16 op klapzetels. De vijfdelige stellen hebben een lengte van 31,4 m en een breedte van 2,3 m. Deze trams bieden plaats aan in totaal 266 personen, waarvan 54 op zitplaatsen en 22 op klapzetels. De tramstellen zijn voorzien van klimaatregeling, met aandacht voor ruimte voor kinderwagens en bagage, een lage vloer en grote ramen. De veiligheid van bestuurder en passagiers wordt gegarandeerd door camerabewaking en voor andere weggebruikers onder meer door zachte bumpers vooraan de tram.

## In dienst
De eerste tien Gentse zevendelige trams werden vanaf 11 mei 2015 ingezet op lijn 1 van het Gentse net. De eerste tien Antwerpse zevendelige trams worden ingezet op lijn 15. De eerste nieuwe trams werden vanaf mei 2015 in Antwerpen geleverd en rijden sinds september 2015 op tramlijn 15. De eerste 28 vijfdelige trams worden in Antwerpen vooral op lijnen 4 en 10 ingezet om het materieeltekort, ontstaan door de tramverlengingen naar Wijnegem en Boechout, te verhelpen. Bij de levering van het tweede order, verwacht in de tweede helft van 2016, zouden de oudste en niet gerenoveerde PCC-trams nog voornamelijk enkel tijdens de spits rijden en deels buiten dienst worden gesteld. Albatros tramstellen zijn 22 tot 35 procent zuiniger dan de oude PCC’s en goedkoper in gebruik en onderhoud. Met een nog te plaatsen nieuwe bestelling die in 2018 tot leveringen zou moeten leiden, worden alle PCC-trams vervangen.

title: Albatros (tram)

wikitext:
{{Infobox rollend materieel
| titel            = Albatros
| afbeelding       =
| onderschrift     =
| type             =
| aantal           = 88
| serie            = [[Antwerpse tram|Antwerpen]]: 7301 - 7362
[[Gentse tram|Gent]]: 6351 - 6376
| fabrikant        = [[Bombardier Transportation]]
| product          = Lagevloertram
| bouwjaar         = 2014 - 2016
| vervoerder       = [[De Lijn (vervoermaatschappij)|De Lijn]]
| indienst         = 2015
| uitdienst        =
| lengte           = (5-delig): 31,4 m
(7-delig): 42,7 m
| breedte          = 2,3 m
| hoogte           = 3,4 m
| vloerhoogte      =
| spoorwijdte      = [[Meterspoor|1.000 mm]]
| samenstelling    =
| deuren           =
| deurbreedte      =
| asindeling       =
| assen            =
| gewicht          = (5-delig):
(7-delig): 56,4 ton
| stroomsysteem    =
| vermogen         =
| voeding          =
| snelheid         = 70 km/h
| dienstsnelheid   =
| zitplaatsen      = (5-delig): 54 + 22
(7-delig): 68 + 40
| staanplaatsen    = (5-delig): 190
(7-delig): 272
}}
[[Bestand:De Lijn Albatros 5-delig Lijn 10.jpg|thumb|Albatrostram in Antwerpen]]
[[Bestand:Albatrostrams voor het tramnet van Gent.jpg|thumb|Twee zevendelige tweerichtings-Albatrostrams voor het tramnet van Gent]]
'''Albatros''' is de bijnaam van een aantal series [[lagevloertram]]s van de [[Vlaamse Vervoermaatschappij De Lijn]], die sinds 2015 dienstdoen op de tramnetten van [[Antwerpse tram|Antwerpen]] en [[Gentse tram|Gent]]. Het gaat om [[tweerichtingsvoertuig]]en voor Gent en [[eenrichtingsvoertuig]]en voor Antwerpen, '''[[Flexity 2]]''' tramstellen geleverd door [[Bombardier Transportation]].

== Bestellingen ==
===Eerste serie===
Op maandag [[6 augustus]] [[2012]] maakte De Lijn bekend een order voor 48 ''Flexity 2'' trams te hebben geplaatst bij de rollend materieelproducent Bombardier. 38 trams waren bestemd voor het [[Antwerpse tram|stadsnet]] van [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]], de overige 10 voor het [[Gentse tram|stadsnet]] van [[Gent]].

De eerste twee exemplaren werden midden december 2014 geleverd, de rest volgde vanaf 2015. Van die eerste 48 trams waren 20 trams zevendelig, en 28 vijfdelig.<ref>[https://static.delijn.be/Images/jaarverslag%202014_tcm3-10266.pdf Jaarverslag 2014 Vlaamse Vervoermaatschappij De Lijn]{{Dode link|datum=augustus 2019 |bot=InternetArchiveBot}}. [https://web.archive.org/web/20210921050353/https://static.delijn.be/Images/jaarverslag%202014_tcm3-10266.pdf Gearchiveerd] op 21 september 2021.</ref>

===Tweede serie===
Op 8 mei 2015 werd een vervolgbestelling geplaatst voor 40 trams, 30 zevendelige en 10 vijfdelige stellen. Het vervolgorder bestaat voor Antwerpen uit 10 kortere en 14 langere trams, voor Gent uit 16 langere trams.<ref>[https://www.demorgen.be/binnenland/vlaamse-regering-trekt-97-miljoen-uit-voor-veertig-nieuwe-trams-voor-de-lijn-a2314296/ Vlaamse regering trekt 97 miljoen uit voor veertig nieuwe trams voor De Lijn], [[De Morgen]], 8 mei 2015. [https://web.archive.org/web/20150923213723/http://www.demorgen.be/binnenland/vlaamse-regering-trekt-97-miljoen-uit-voor-veertig-nieuwe-trams-voor-de-lijn-a2314296/ Gearchiveerd] op 23 september 2015.</ref>

{| class="wikitable" width="60%"
! Bestelling
! colspan="2" | Vijfdelig tramstel
! colspan="2" | Zevendelig tramstel
|-
! width="30%" |
! width="17%" | Antwerpen
! width="17%" | Gent
! width="17%" | Antwerpen
! width="17%" | Gent
|-
| Op 6 augustus 2012
| align=center | 28
| align=center | –
| align=center | 10
| align=center | 10
|-
| Op 8 mei 2015
| align=center | 10
| align=center | –
| align=center | 14
| align=center | 16
|-
!| Totaal
! align=center | 38
! align=center | –
! align=center | 24
! align=center | 26
|}

== Beschrijving ==
De zevendelige stellen hebben een lengte van 42,7 m en een breedte van 2,3 m. Ze bieden plaats aan in totaal 341 personen, waarvan 56 op zitplaatsen en 16 op klapzetels. De vijfdelige stellen hebben een lengte van 31,4 m en een breedte van 2,3 m. Deze trams bieden plaats aan in totaal 266 personen, waarvan 54 op zitplaatsen en 22 op klapzetels. De tramstellen zijn voorzien van klimaatregeling, met aandacht voor ruimte voor kinderwagens en bagage, een lage vloer en grote ramen. De veiligheid van bestuurder en passagiers wordt gegarandeerd door camerabewaking en voor andere weggebruikers onder meer door zachte bumpers vooraan de tram.

== In dienst ==
De eerste tien Gentse zevendelige trams werden vanaf 11 mei 2015 ingezet op [[Tramlijn 1 (Gent)|lijn 1]] van het Gentse net.<ref>[http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/regio/oostvlaanderen/1.2335731 Supertram "Albatros" op Gentse sporen], [[deredactie.be]], 11 mei 2015. [https://web.archive.org/web/20160124003350/http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/regio/oostvlaanderen/1.2335731 Gearchiveerd] op 24 januari 2016.</ref> De eerste tien Antwerpse zevendelige trams worden ingezet op [[Tramlijn 15 (Antwerpen)|lijn 15]]. De eerste nieuwe trams werden vanaf [[mei]] [[2015]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] geleverd en rijden sinds september 2015 op tramlijn 15. De eerste 28 vijfdelige trams worden in Antwerpen vooral op lijnen [[Tramlijn 4 (Antwerpen)|4]] en [[Tramlijn 10 (Antwerpen)|10]] ingezet om het materieeltekort, ontstaan door de tramverlengingen naar [[Wijnegem]] en [[Boechout]], te verhelpen. Bij de levering van het tweede order, verwacht in de tweede helft van 2016, zouden de oudste en niet gerenoveerde [[PCC-car|PCC-trams]] nog voornamelijk enkel tijdens de spits rijden en deels buiten dienst worden gesteld. Albatros tramstellen zijn 22 tot 35 procent zuiniger dan de oude PCC’s en goedkoper in gebruik en onderhoud. Met een nog te plaatsen nieuwe bestelling die in 2018 tot leveringen zou moeten leiden, worden alle PCC-trams vervangen.

{{Appendix}}

[[Categorie:Trammaterieel]]
[[Categorie:De Lijn]]
[[Categorie:Tram van Bombardier]]
[[Categorie:Antwerpse tram en premetro]]
[[Categorie:Gentse tram]]

title: Albatros

Product: Lagevloertram

Fabrikant: Bombardier Transportation

Vervoerder: De Lijn

Massa: (5-delig): · (7-delig): 56,4 ton

Maximumsnelheid: 70 km/h

Portaal: Openbaar vervoer · Verkeer & Vervoer


text:
# Jacques van Veen
Jacques van Veen (Rotterdam, 19 augustus 1920 – Amstelveen, 7 september 2007) was een Nederlandse journalist, die zich had gespecialiseerd in justitie- en rechtbankverslaggeving. Het grootste deel van zijn loopbaan is hij werkzaam geweest voor Het Parool. Hij verwierf een grote reputatie op zijn vakgebied en nog tijdens zijn leven is er een persprijs naar hem vernoemd: de Persprijs Jacques van Veen.

## Loopbaan
Van Veen begon zijn journalistieke carrière als jongste verslaggever bij de Rotterdamse editie van het linkse Het Vrije Volk (HVV) in de Maasstad, waar hij naar eigen zeggen in april 1946 werd aangenomen door Henri Knap. De sociaaldemocratische krant was destijds even de grootste krant van Nederland.
Daarna werkte hij voor HVV in Haarlem, waar hij de enige redacteur was, om naar twee jaar naar Dordrecht te worden gestuurd, ook een eenmanspost. Destijds verscheen het HVV met talrijke lokale edities, waarin jonge journalisten het vak leerden door de lokale pagina vol te schrijven. In Utrecht kwam hij terecht als derde man op een redactie die uit vier journalisten bestond.
In 1957 stapte hij over naar Het Parool, waar hij zich vanaf 1960 bezighield met rechtbankverslaggeving. In 1966 begon hij in het dagblad met zijn rubriek ‘De rechten van de mens. De mensen van het recht’, die door zijn collega Frank Kuitenbrouwer van NRC Handelsblad een continue kunstkritiek is genoemd op het reilen en zeilen van de Nederlandse strafrechtspleging (NRC, 5 juni 1982) en waarvoor hij in 1970 de Prijs voor de Dagbladjournalistiek ontving.
Volgens Kuitenbrouwer kreeg Van Veen deze prijs omdat hij niet alleen het rechtsbedrijf een spiegel heeft voorgehouden, maar ook de media behulpzaam is geweest bij het wijzen op hun taak als onafhankelijk verslaggever. Voor zijn tijd verkeerde veel journalisten in de veronderstelling dat het leveren van kritiek op rechters of officieren van justitie hen gevaarlijk dicht in de buurt zou brengen van contempt of court - belediging van het hof. De magistraten en vakspecialisten lieten hen graag uiteraard in die waan, aldus Han Lammers in zijn  rubriek Kladboek van een rechtbankverslaggever (1965).
Hij bleef in dienst bij Het Parool tot zijn VUT op 1 juni 1982. Ter gelegenheid van zijn afscheid van de krant op 4 juni 1982 was er een speciale zitting in het Paleis van Justitie in Amsterdam. Bij die gelegenheid werd bekendgemaakt dat een naar hem genoemd prijs in het leven was geroepen voor justitie-journalistiek. Bij die gelegenheid werd hij ook benoemd tot erevoorzitter van het stichtingsbestuur.

## Persoonlijk
Van Veen is geboren in een typisch VVD-milieu in Rotterdam. Zijn vader Jaap van Veen was makelaar in fijne zaden en peulen. Erg dol op de VVD was de jonge Van Veen niet en hij had vaak ruzie met zijn familie, onder wie zijn oom Niek die een bedrijf in trapleren had, over de liberale beginselen. Zelf stemde hij PvdA.
Hij trouwde op 1 juni 1950 met de apothekersassistente Dicky Goudriaan, die hij in februari 1949 in Dordrecht had leren kennen. Ze kregen twee dochters: Annelies en Brenda.

title: Jacques van Veen

wikitext:
'''Jacques van Veen''' ([[Rotterdam (hoofdbetekenis)|Rotterdam]], [[19 augustus]] [[1920]] – [[Amstelveen]], [[7 september]] [[2007]]) was een Nederlandse [[journalist]], die zich had gespecialiseerd in justitie- en rechtbankverslaggeving. Het grootste deel van zijn loopbaan is hij werkzaam geweest voor ''[[Het Parool]]''. Hij verwierf een grote reputatie op zijn vakgebied en nog tijdens zijn leven is er een persprijs naar hem vernoemd: de [[Persprijs Jacques van Veen]].

== Loopbaan ==
Van Veen begon zijn journalistieke carrière als jongste verslaggever bij de Rotterdamse editie van het linkse ''[[Het Vrije Volk]]'' (''HVV'') in de Maasstad, waar hij naar eigen zeggen in april 1946 werd aangenomen door [[Henri Knap]].<ref name="delpher.nl">https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=Niek+van+veen+trapleren+Rotterdam&coll=ddd&sortfield=date&identifier=KBNRC01:000028148:mpeg21:a0270&resultsidentifier=KBNRC01:000028148:mpeg21:a0270. [https://web.archive.org/web/20230812222434/https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=Niek+van+veen+trapleren+Rotterdam&coll=ddd&sortfield=date&identifier=KBNRC01:000028148:mpeg21:a0270&resultsidentifier=KBNRC01:000028148:mpeg21:a0270 Gearchiveerd] op 13 augustus 2023.</ref> De sociaaldemocratische krant was destijds even de grootste krant van Nederland.

Daarna werkte hij voor ''HVV'' in [[Haarlem (hoofdbetekenis)|Haarlem]], waar hij de enige redacteur was, om naar twee jaar naar [[Dordrecht (hoofdbetekenis)|Dordrecht]] te worden gestuurd, ook een eenmanspost. Destijds verscheen het ''HVV'' met talrijke lokale edities, waarin jonge journalisten het vak leerden door de lokale pagina vol te schrijven. In [[Utrecht (stad)|Utrecht]] kwam hij terecht als derde man op een redactie die uit vier journalisten bestond.<ref>http://persprijsvanveen.nl/jacques-van-veen/portret-jacques-van-veen/. [https://web.archive.org/web/20210925203711/http://persprijsvanveen.nl/jacques-van-veen/portret-jacques-van-veen/ Gearchiveerd] op 25 september 2021.</ref>

In 1957 stapte hij over naar ''[[Het Parool]]'', waar hij zich vanaf 1960 bezighield met rechtbankverslaggeving. In 1966 begon hij in het dagblad met zijn rubriek ‘De rechten van de mens. De mensen van het recht’, die door zijn collega [[Frank Kuitenbrouwer]] van ''[[NRC Handelsblad]]'' een continue kunstkritiek is genoemd op het reilen en zeilen van de Nederlandse strafrechtspleging (''NRC'', 5 juni 1982) en waarvoor hij in 1970 de [[Prijs voor de Dagbladjournalistiek]] ontving.

Volgens Kuitenbrouwer kreeg Van Veen deze prijs omdat hij niet alleen het rechtsbedrijf een spiegel heeft voorgehouden, maar ook de media behulpzaam is geweest bij het wijzen op hun taak als onafhankelijk verslaggever. Voor zijn tijd verkeerde veel journalisten in de veronderstelling dat het leveren van kritiek op rechters of officieren van justitie hen gevaarlijk dicht in de buurt zou brengen van ''contempt of court'' - belediging van het hof. De magistraten en vakspecialisten lieten hen graag uiteraard in die waan, aldus [[Han Lammers]] in zijn  rubriek Kladboek van een rechtbankverslaggever (1965).<ref>Mr.F. Kuitenbrouwer, 'Van Veen krijgt naar hem genoemde prijs', in: ''[[NRC Handelsblad]]'', 5 juni 1982.</ref>

Hij bleef in dienst bij ''Het Parool'' tot zijn [[Vervroegde uittreding en prepensioen|VUT]] op 1 juni 1982. Ter gelegenheid van zijn afscheid van de krant op 4 juni 1982 was er een speciale zitting in het [[Paleis van Justitie (Amsterdam)|Paleis van Justitie]] in Amsterdam. Bij die gelegenheid werd bekendgemaakt dat een naar hem genoemd prijs in het leven was geroepen voor justitie-journalistiek. Bij die gelegenheid werd hij ook benoemd tot erevoorzitter van het stichtingsbestuur.

== Persoonlijk ==
Van Veen is geboren in een typisch VVD-milieu in Rotterdam. Zijn vader Jaap van Veen was makelaar in fijne zaden en peulen. Erg dol op de [[Volkspartij voor Vrijheid en Democratie|VVD]] was de jonge Van Veen niet en hij had vaak ruzie met zijn familie, onder wie zijn oom Niek die een bedrijf in trapleren had, over de liberale beginselen. Zelf stemde hij [[Partij van de Arbeid (Nederland)|PvdA]].<ref name="delpher.nl"/>

Hij trouwde op 1 juni 1950 met de apothekersassistente Dicky Goudriaan, die hij in februari 1949 in Dordrecht had leren kennen. Ze kregen twee dochters: Annelies en Brenda.<ref name="delpher.nl"/>

== Bibliografie ==
* ''De rechten van de mens. De mensen van het recht. Opstellen over de praktijk van de Nederlandse rechtspraak'' (met tekeningen van [[Peter van Straaten]]), Amsterdam (1971). [https://dbnl.org/tekst/veen161rech02_01/ Volledige tekst] {{ISBN|9060121627}}
* ''Democratisering van het recht? De werkelijkheid in de paleizen van justitie'' (met een voorwoord van [[Joop Voogd|J.J. Voogd]]), Amsterdam (1977). [https://dbnl.org/tekst/veen161demo01_01/ Volledige tekst] {{ISBN|9060123557}}
* ''Journalist in de rechtszaal'',<ref>https://web.archive.org/web/20121201060514/http://www.jeanne-doomen.net/volkskrant/vveen.html</ref> Amsterdam (1988).[https://dbnl.org/tekst/veen161jour01_01/ Volledige tekst]  {{ISBN|9060127889}}

== Zie ook ==
* [[Persprijs Jacques van Veen]]

== Externe link ==
* [http://persprijsvanveen.nl/ Persprijs Jacques van Veen]

==Noten==
{{References|85%}}

{{DEFAULTSORT:Veen, Jacques van}}
[[Categorie:Nederlands journalist]]


text:
# Kamerconcert nr. 10
Het  Kamerconcert nr. 10 is een compositie van Vagn Holmboe.
Naast een serie genummerde symfonieën en strijkkwartetten schreef Holmboe ook een aantal genummerde kamerconcerten.
Holmboe schreef volgens zijn werkenlijst met opusnummer vier kamerconcerten op rij. Kamerconcert nr. 7 voor hobo en kamerorkest, Kamerconcert nr. 8 voor orkest, Kamerconcert nr. 9 voor viool, altviool en kamerorkest en Kamerconcert nr. 10 dragen opusnummers 37-40.
Het kamerconcert nr. 10 wijkt daarbij af van haar voorgangers. Er zijn bijvoorbeeld geen solisten of solistische muziekinstrumenten aangeduid. Het is geschreven voor houtblazers (trae), koperblazers (messing) en “darmen” (tarm; snaren van strijkinstrumenten worden van darmen gemaakt). Bovendien is de klassieke structuur losgelaten. Na de introductie volgen acht korte deeltjes (de langste duurt nog geen drie minuten). Het wordt gezien (Dacapo opname) als een van de eerste werken waarbij Holmboe zijn eigen metamorfosestijl (hier als thema en variaties) aan het beoefenen is. Zij constateerden invloeden van Jean Sibelius (noords karakter) en Carl Nielsen (leermeester van Holmboe). Delen:
1. Allegro non troppo (alleen voor strijkorkest)
2. Piu allegro
3. Andante
4. Allegro molto
5. Un poco lento
6. Adagio ma non troppo
7. Allegro molto
8. Allegro
9. Finale: vivace

De eerste uitvoering vond plaats op 26 april 1946 door het orkest van gemeente Randers in Denemarken; dirigent was Lavard Friisholm. Die dirigent bracht het werk ook naar Nederland met een uitvoering door het Rotterdams Philharmonisch Orkest.
Orkestratie:
- 2 dwarsfluiten,  2 hobo’s, 2 klarinetten, 2 fagotten
- 2 hoorns, 2 trompetten
- pauken, 1 man/vrouw percussie
- violen, altviolen, celli,  contrabassen

Concerto’sAltvioolconcert · Celloconcert · Concert voor blokfluit, strijkinstrumenten, celesta en vibrafoon · Concert voor orkest · Fluitconcert nr. 1 · Fluitconcert nr. 2 · Tubaconcert · Vioolconcert nr. 1 · Vioolconcert nr. 2
Kamerconcerto’sKamerconcert nr. 1 voor piano, strijkinstrumenten en pauken · Kamerconcert nr. 2 voor fluit, viool, strijkinstrumenten en percussie · Kamerconcert nr. 3 voor klarinet en kamerorkest · Kamerconcert nr. 4 voor pianotrio en kamerorkest · Kamerconcert nr. 5 voor altviool en kamerorkest · Kamerconcert nr. 6 voor viool en kamerorkest · Kamerconcert nr. 7 voor hobo en kamerorkest · Kamerconcert nr. 8 voor orkest · Kamerconcert nr. 9 voor viool, altviool en kamerorkest · Kamerconcert nr. 10 · Kamerconcert nr. 11 voor trompet en orkest · Kamerconcert nr. 12 voor trombone en orkest · Kamerconcert nr. 13 voor hobo, altviool en kamerorkest

title: Kamerconcert nr. 10

wikitext:
{{Infobox compositie
| titel            = Kamerconcert nr. 10
| afbeelding       =
| onderschrift     =
| componist        = [[Vagn Holmboe]]
| soortcompositie  =
| geschrevenvoor   =
| toonsoort        =
| tempo            =
| opusnummer       = 40
| andereaanduiding =
| gecomponeerdin   = 1945-46
| première         = 26 april 1946
| uitgave          =
| opgedragenaan    =
| duur             = 21 minuten
| vorige           = opus 39: [[Kamerconcert nr. 9 voor viool, altviool en kamerorkest]]
| volgende         = opus 41: Rosette<br/>sopraan, tenor, piano
| oeuvre           =  [[Oeuvre van Vagn Holmboe]]
}}
Het ''' Kamerconcert nr. 10''' is een [[compositie (muziek)|compositie]] van [[Vagn Holmboe]].

Naast een serie genummerde [[symfonie]]ën en strijkkwartetten schreef Holmboe ook een aantal genummerde kamerconcerten.

Holmboe schreef volgens zijn werkenlijst met opusnummer vier kamerconcerten op rij. [[Kamerconcert nr. 7 voor hobo en kamerorkest]], [[Kamerconcert nr. 8 voor orkest]], [[Kamerconcert nr. 9 voor viool, altviool en kamerorkest]] en Kamerconcert nr. 10 dragen opusnummers 37-40.

Het kamerconcert nr. 10 wijkt daarbij af van haar voorgangers. Er zijn bijvoorbeeld geen solisten of solistische [[muziekinstrument]]en aangeduid. Het is geschreven voor [[houtblazer]]s (trae), [[koperblazer]]s (messing) en “darmen” (tarm; snaren van strijkinstrumenten worden van darmen gemaakt). Bovendien is de klassieke structuur losgelaten. Na de introductie volgen acht korte deeltjes (de langste duurt nog geen drie minuten). Het wordt gezien (Dacapo opname) als een van de eerste werken waarbij Holmboe zijn eigen metamorfosestijl (hier als thema en variaties) aan het beoefenen is. Zij constateerden invloeden van [[Jean Sibelius]] (noords karakter) en [[Carl Nielsen]] (leermeester van Holmboe). Delen:
#Allegro non troppo (alleen voor strijkorkest)
# Piu allegro
# Andante
# Allegro molto
# Un poco lento
# Adagio ma non troppo
# Allegro molto
# Allegro
# Finale: vivace

De eerste uitvoering vond plaats op [[26 april]] [[1946]] door het orkest van [[Randers (gemeente)|gemeente Randers]] in Denemarken; dirigent was [[Lavard Friisholm]]. Die dirigent bracht het werk ook naar Nederland met een uitvoering door het [[Rotterdams Philharmonisch Orkest]].<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011202427:mpeg21:a0094 De Tijd, 15 november 1949, Scandinaviërs bij het Rotterdams Orkest]</ref>

Orkestratie:
*2 [[dwarsfluit]]en,  2 [[hobo (instrument)|hobo’s]], 2 [[klarinet]]ten, 2 [[fagot]]ten
*2 [[hoorn (instrument)|hoorns]], 2 [[trompet]]ten
*[[pauk]]en, 1 man/vrouw percussie
*[[viool|violen]], [[altviool|altviolen]], [[cello|celli]],  [[contrabas]]sen

{{appendix|2=
*[https://www.wisemusicclassical.com/work/21524/Koncert-nr-10--Vagn-Holmboe/ Wise Music/Edition Wilhelm Hansen]
*[https://komponistbasen.dk/node/3597#12 Deense Componistendatabase]
*[[Naxos (platenlabel)|Marco Polo Records]]/ [[Dacapo Records]]: [[Deens Radio Symfonieorkest|Deens Radio Sinfonietta]] onder leiding van [[Hannu Koivula]], een opname uit 1997;
*Boekwerkje [[BIS Records]] 917: [[Aalborg Symfoniorkester]] onder leiding van [[Owain Arwel Hughes]], een opname uit 1999
----
{{References}}
}}
{{Navigatie concerto's Vagn Holmboe}}

[[Categorie:Compositie voltooid in 1946]]
[[Categorie:Compositie van Vagn Holmboe]]

title: Kamerconcert nr. 10

Componist: Vagn Holmboe

Duur: 21 minuten

Vorige werk: opus 39: Kamerconcert nr. 9 voor viool, altviool en kamerorkest

Volgende werk: opus 41: Rosette · sopraan, tenor, piano

Oeuvre: Oeuvre van Vagn Holmboe

Portaal: Klassieke muziek