text:
# Station Amsterdam Zuid
Station Amsterdam Zuid is een spoorweg- en metrostation in Amsterdam, in het stadsdeel Zuid, midden in het Zuidas-gebied. Het station ligt ingeklemd tussen de beide banen van Ringweg A10 (Zuid) waardoor verdere uitbreiding wordt bemoeilijkt. Het station ligt op het traject Schiphol Airport – Amsterdam Zuid – Duivendrecht – Weesp.

## Geschiedenis
Station Amsterdam Zuid werd reeds op de huidige plaats geprojecteerd in het Plan Zuid van 1915, onder de naam Zuiderstation aan de Minervalaan.
Pas 63 jaar later werd het in de oorspronkelijke plannen voor de Schiphollijn genoemde Amsterdam Minervalaan geopend als Amsterdam Zuid op 20 december 1978, toen een pendeldienst tussen dit station en Schiphol ging rijden. Omdat dit een van de rest van het spoorwegnet geïsoleerd bedrijf was (eilandbedrijf), was uitwisseling van materieel tot 1981 alleen mogelijk via de Haarlemmermeerspoorlijn naar Nieuwersluis. De dienst werd in mei 1981 enerzijds verlengd naar Leiden en anderzijds naar het tijdelijke station RAI. Na de opening van het World Trade Center aan het Zuidplein werd de naam in juni 1985 veranderd in Amsterdam Zuid WTC. De zogenoemde Zuidtak van de Ringspoorbaan is in juni 1993 geopend, met de verlenging van station RAI via Duivendrecht en Diemen Zuid naar Weesp.
Met ingang van de dienstregeling van 2007 verviel de toevoeging WTC weer.

### Verbouwingen 2005-2006
Tussen mei 2005 en december 2006 is het station verbouwd, waarbij het bestaande perron in westelijke richting is verlengd, er een tweede eilandperron is aangelegd ten zuiden van het oude perron, met een overkapping gelijk aan het bestaande perron, en beide perrons zijn voorzien van twee trappen in de stationshal en (uiteindelijk) twee trappen aan beide uiteinden van de perrons. Ook zijn beide perrons bij deze verbouwing uitgerust met een lift. Het nieuwe perron kreeg de sporen 1 en 2 toebedeeld terwijl het oude perron de sporen 3 en 4 kreeg toebedeeld in plaats van de oorspronkelijke sporen 1 en 2.

### Verbouwing 2011-2012
In 2011 werd de entree aan het Gustav Mahlerplein verbouwd. De doorstroming vanaf het plein werd verbeterd, het aantal fietsenstallingen werd verdubbeld en aan het plein werden nieuwe winkels toegevoegd. Van januari tot maart 2012 werd ook de entree aan het Zuidplein verbouwd en voorzien van nieuwe winkels. In het najaar van 2012 zijn de perrons ook in oostelijke richting iets verlengd. In 2017 werden de perronkappen verlengd over het verlengde perron.

## Treinstation
Amsterdam Zuid is een station voor intercity- en sprintertreinen.

### Treindiensten
De treinseries die in de dienstregeling 2025 stoppen op Amsterdam Zuid zijn:
| Serie | Treinsoort                                       | Route                                                                                | Bijzonderheden                                                                                |
| ----- | ------------------------------------------------ | ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| 700   | Intercity (NS)                                   | Schiphol Airport – Amsterdam Zuid – Almere Centrum – Lelystad Centrum – Zwolle – Assen – Groningen                                                                                | Vormt tussen Schiphol Airport en Zwolle een halfuurdienst met serie 800. Vormt tussen Zwolle en Groningen een halfuurdienst met serie 500. Sommige treinen tussen Zwolle en Groningen stoppen op alle stations. (alleen 's morgens vroeg en 's avonds laat)                                   |
| 800   | Intercity (NS)                                   | Schiphol Airport – Amsterdam Zuid – Almere Centrum – Lelystad Centrum – Zwolle – Meppel – Leeuwarden                                                                                | Vormt een halfuurdienst tussen Schiphol Airport en Zwolle met serie 700 en tussen Zwolle en Leeuwarden met serie 600. Sommige treinen tussen Zwolle en Leeuwarden stoppen op alle stations. (alleen 's morgens vroeg en 's avonds laat).                                                      |
| 1800  | Intercity direct (NS)                            | Breda – Rotterdam Centraal – Schiphol Airport – Amsterdam Zuid – Duivendrecht – Hilversum – Amersfoort Centraal – Amersfoort Schothorst                                                                    | Via HSL. Rijdt na circa 20:00, op zaterdagochtend tot 9:00 en op zondagochtend tot 9:30 niet tussen Breda en Rotterdam Centraal.                                                                                |
| 11800 | Intercity direct (NS)                            | Rotterdam Centraal – Schiphol Airport – Amsterdam Zuid                                                                                | Via HSL. Rijdt enkel eenmaal in de late avond van zondag t/m donderdag en alleen richting Amsterdam Zuid.                                                                                |
| 2400  | Intercity direct (NS)                            | Lelystad Centrum – Almere Buiten – Almere Centrum – Amsterdam Zuid – Schiphol Airport – Rotterdam Centraal                                                                                | Via HSL. Wordt na 20:00 uur en op zondag vervangen door Intercity direct 12400 die enkel tussen Amsterdam Zuid en Rotterdam Centraal rijdt. Vormt een halfuursdienst met Eurocity direct 9500. Rijdt tot 8:00 richting Lelystad twee maal per uur ter vervanging van de Eurocity direct 9500. |
| 12400 | Intercity direct (NS)                            | Amsterdam Zuid – Schiphol Airport – Rotterdam Centraal                                                                                | Via HSL. Rijdt na 20:00 en op zondag. Rijdt vanaf 22:00 richting Rotterdam twee keer per uur ter vervanging van de Eurocity direct 9500.                                                                                |
| 3100  | Intercity (NS)                                   | Den Haag Centraal – Leiden Centraal – Schiphol Airport – Amsterdam Zuid – Amsterdam Bijlmer ArenA – Utrecht Centraal – Veenendaal-De Klomp – Ede-Wageningen – Arnhem Centraal – Nijmegen                   | Rijdt na circa 22:30, zaterdagochtend tot circa 9:00 en op zondagochtend tot circa 10:00 niet tussen Nijmegen en Utrecht Centraal v.v. Stopt alleen van vrijdag t/m zondag tot circa 19:00 te Veenendaal-De Klomp.                                                                            |
| 3200  | Intercity (NS)                                   | Arnhem Centraal – Ede-Wageningen – Utrecht Centraal – Amsterdam Zuid – Schiphol Airport – Leiden Centraal – Den Haag HS – Delft – Rotterdam Centraal                                                       | Stopt niet te Schiedam Centrum. Rijdt alleen van maandag tot en met donderdag tot circa 19:00.                                                                                |
| 3500  | Intercity (NS)                                   | Dordrecht – Rotterdam Centraal – Schiedam Centrum – Delft – Den Haag HS – Leiden Centraal – Schiphol Airport – Amsterdam Zuid – Utrecht Centraal – 's-Hertogenbosch – Eindhoven Centraal – Helmond – Venlo | Rijdt na circa 22:30, op zaterdagochtend tot circa 9:00 en op zondagochtend tot circa 10:00 niet tussen Dordrecht en Utrecht Centraal v.v.                                                                                |
| 4300  | Sprinter (NS)                                    | Den Haag Centraal – Leiden Centraal – Schiphol Airport – Amsterdam Zuid – Weesp – Almere Centrum – Almere Buiten – Almere Oostvaarders – Lelystad Centrum                                                  |                                                                                |
| 5700  | Sprinter (NS)                                    | Utrecht Centraal – Hilversum – Weesp – Amsterdam Zuid – Schiphol Airport – Hoofddorp – Leiden Centraal                                                                                | Rijdt niet na 20:00 uur. Rijdt vrijdag en in het weekend niet tussen Hoofddorp en Leiden Centraal.                                                                                |
| 9500  | Eurocity Direct, Beneluxtrein (NS International) | Lelystad Centrum – Almere Buiten – Almere Centrum – Amsterdam Zuid – Schiphol Airport – Rotterdam Centraal – Antwerpen-Centraal – Brussel-Zuid                                                             | Via HSL. Tussen Schiphol en Rotterdam is bij een reis binnen Nederland een toeslag verschuldigd. Rijdt na 20:00 uur, zaterdagochtend vroeg en op zondag enkel tussen Amsterdam Zuid en Brussel-Zuid v.v.                                                                                |

## Metrostation
De officiële GVB-naam voor het station is Station Zuid. Tot 10 december 2006 was het Zuid/WTC.
Station Zuid is sinds 1990 een halte van metro/sneltramlijn 51 tussen het Centraal Station en Amstelveen. Per 3 maart 2019 rijdt deze lijn niet meer als sneltram naar Amstelveen maar is deze als metrolijn 51 verlegd naar Isolatorweg. Sinds 1997 is Zuid ook een metrostation van metrolijn 50 (Isolatorweg – Gein).
Op 22 juli 2018 werd de Noord/Zuidlijn (lijn 52) in gebruik genomen na een bouwtijd van ruim 15 jaar. Deze lijn heeft zijn eindpunt op Station Zuid gekregen, Dit is aangelegd op de plaats van de vroegere tramhalte van lijn 5, hierdoor was slechts één perronspoor beschikbaar voor aankomende en vertrekkende reizigers. Vanaf het perron van lijn 52 was er wel een cross-platform overstap mogelijk op de lijnen 50 en 51 richting Isolatorweg. Sinds 23 juli 2022 is er op het voormalige spoor van sneltramlijn 51 uit de richting van Amstelveen een extra spoor voor lijn 52 beschikbaar met overstapmogelijkheid op de lijnen 50 en 51 uit de richting Isolatorweg.
De metro's die op Station Zuid stoppen zijn:
| Lijn | Lijn           | Kleur  | Traject                        | via                                                                                | Opening                         |
| ---- | -------------- | ------ | ------------------------------ | -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------- |
| 50   | Ringlijn       | Groen  | Isolatorweg – Gein             | Sloterdijk, Lelylaan, Station Zuid, RAI, Overamstel, Duivendrecht, ArenA, Academisch Medisch Centrum, Reigersbos     | 28 mei 1997                     |
| 51   | Metrolijn 51   | Oranje | Isolatorweg – Centraal Station | Sloterdijk, Lelylaan, Station Zuid, Overamstel, Amstelstation, Wibautstraat, Weesperplein, Waterlooplein, Nieuwmarkt | 30 november 1990 / 3 maart 2019 |
| 52   | Noord/Zuidlijn | Blauw  | Noord – Station Zuid           | Noorderpark, Centraal Station, Rokin, Vijzelgracht, De Pijp, RAI                                                     | 22 juli 2018                    |

## Tram-/busstation
Sinds december 1978 tot november 1990 had tramlijn 5 zijn eindpunt op het stationsplein aan de noordkant van het het station. De bussen van GVB, Centraal Nederland, Enhabo en VAD hadden hun haltes langs visgraatperrons binnen de tramlus en naast de tramhalte. Van 1990 tot 2008 was de halte van tramlijn 5 (van en naar Amstelveen) geïntegreerd in het metrostation Zuid. De bushaltes werden na 2000 verplaatst naar beide kanten van de Strawinskylaan. Sinds 1 mei 2008 heeft de tram een nieuwe route via de Strawinskylaan en Parnassusweg om ruimte te maken voor de aanleg van de Noord/Zuidlijn. Er zijn nu haltes op het verhoogde busstation aan de Strawinskylaan, ten noorden van het station, en op de Parnassusweg, die toegang geeft tot de trappen aan het westelijk uiteinde van de treinperrons.
| Lijn  | Soort     | Vervoerder | Traject                                          | Via                                                                                |
| ----- | --------- | ---------- | ------------------------------------------------ | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| 5     | Tram      | GVB        | Amstelveen Stadshart – Zoutkeetsgracht           | Station Zuid, Museumplein, Leidseplein                                                                                |
| 15    | Stadsbus  | GVB        | Station Sloterdijk – Station Zuid                | Bos en Lommerplein, Mercatorplein, Surinameplein, Hoofddorpplein, Olympiaplein                                                                    |
| 62    | Stadsbus  | GVB        | Station Lelylaan – Amstelstation                 | Hoofddorpplein, Olympisch Stadion, Amstelveenseweg, VUmc, Station Zuid, Gelderlandplein Oost, Amstelpark, Station RAI, Europaplein, Victorieplein |
| 178   | Streekbus | Connexxion | Amstelveen Poortwachter – Station Amsterdam Zuid | Amstelveen Busstation                                                                                |
| 198   | Streekbus | Connexxion | Schiphol Airport – Station Amsterdam Zuid        | Schiphol Knooppunt Noord                                                                                |
| 221   | Streekbus | Transdev   | Huizen Busstation – Station Amsterdam Zuid       | Naarden, Muiden, Diemen                                                                                |
| R-net |           |            |                                                  |                                                                                |
| 25    | Tram      | GVB        | Station Amsterdam Zuid – Uithoorn Centrum        | Buitenveldert, Oranjebaan, Middenhoven, Westwijk                                                                                |
| 321   | Streekbus | Transdev   | Eemnes Tak – Station Amsterdam Zuid              | Laren, Naarden, Muiden, Diemen                                                                                |
| 346   | Streekbus | Connexxion | Station Haarlem – Station Amsterdam Zuid         | Tempeliersstraat, Schipholweg, Burgemeester Reinaldapark, Amstelveenseweg, VUmc, De Boelelaan                                                     |

## Toekomstige ontwikkelingen

### Zuidasdok
Op 9 februari 2012 sloten de gemeente Amsterdam, provincie Noord-Holland en het Rijk een akkoord waardoor de Ringweg A10 bij Station Zuid ondergronds wordt gelegd. Dit wordt het Zuidasdok. De kosten bedragen zeker 1,4 miljard euro. Hierbij worden ook de metroperrons op station Zuid 'omgeklapt' van de oostzijde naar de westzijde, wat in 2019 het einde betekent van de Amstelveenboog, de verbindingstunnel van Station Zuid naar de Buitenveldertselaan; daarmee is een verlenging van de Noord/Zuidlijn richting Amstelveen (voorlopig) van de baan. De verlenging is echter niet onmogelijk gemaakt. In het ontwerp van de fundering van de ondergrondse A10, is de mogelijkheid gebleven in de toekomst een nieuwe 'Amstelveenboog' te realiseren.
Als de rijbanen van de A10 ondergronds liggen komt daar bovenop ruimte vrij. De gemeente Amsterdam grijpt deze kans aan om Station Zuid uit te breiden. Zo komt er een nieuw busstation aan de noordzijde en een tramstation in de Schönberglaan aan de zuidwestkant, waar trams 5, 24 en 25 hun haltes krijgen. Het treinstation zelf wordt onder handen genomen. De perrons worden verbreed, net als de Minervapassage. Ook wordt er een gehele nieuwe passage gebouwd de Brittenpassage ter hoogte van de gelijknamige straat. Daarnaast zullen de metroperrons westwaarts verschuiven, waardoor ze centraal komen te liggen tussen de beide passages.
In februari 2017 werd het project gegund aan ZuidPlus, een combinatie van Heijmans uit Nederland, Fluor uit de Verenigde Staten en Hochtief uit Duitsland. Het ontwerp van het nieuwe station is vervaardigd door de architectenbureaus Team V Architectuur, ZJA en BoschSlabbers. De bouwwerkzaamheden aan het Zuidasdok zijn gestart in 2019 en het project zou rond 2036 moeten worden opgeleverd.

### Internationaal treinstation
Al sinds 2011 bestaat vanuit de gemeente en de NS de wens om Amsterdam Zuid om te vormen in een van de belangrijkste stations van Nederland, met stops van de Thalys (nu Eurostar), Fyra (nu Intercity direct), ICE International en de Noord/Zuidlijn. Met de aansluiting op de HSL-Zuid zou het station voor 3 miljoen inwoners op minder dan 45 minuten afstand komen te liggen.
In het project Zuidasdok was al bij voorhand aan de zuidzijde van station Amsterdam Zuid ruimte gereserveerd voor een extra perron en een 5e en 6e spoor.
Op 18 juni 2018 maakte staatssecretaris Van Veldhoven van IenW dat ze samen met Vervoerregio Amsterdam had besloten tot uitbreiding van station Amsterdam Centraal en Station Amsterdam Zuid. Er was het voorgaande jaar gekeken welke mogelijkheden er waren. Vanuit de analyse die in opdracht van IenW door ProRail en NS is uitgevoerd, is besloten tot het terugbrengen van het aantal doorgaande sporen van 10 naar 9 op het Centraal Station. Daarnaast is besloten tot aanleg van een 5e en 6e spoor op Amsterdam Zuid. Daarbij wordt al vervroegd gebruik gemaakt van de ruimtereservering voor een 5e en 6e spoor waar het project Zuidasdok al rekening mee hield.
Tezamen met dit eerdere besluit is besloten tot het omvormen van Station Zuid tot een volwaardige internationale hub. Immers komt er met de aanleg van de extra sporen op Amsterdam Zuid ruimte vrij om de internationale treinen zoals de Thalys (sinds 2023 Eurostar), Intercity direct, ICE International en de Eurostar hier te laten stoppen. Nu komen deze treinen nog aan op het Centraal Station. Er is gekozen voor Amsterdam Zuid als internationale hub wegens de internationale allure van de Zuidas. Het 5e en 6e spoor zouden voor 2030 gerealiseerd kunnen zijn.
Vanaf 15 december 2024 stopt de nieuwe Eurocity Direct naar Brussel.

### Verbouwing van de Amstelveenlijn
Vanaf maart 2019 zijn werkzaamheden gestart om van de Amstelveenlijn het traject tussen Station Zuid en Amstelveen Westwijk een vernieuwde tramverbinding te maken. Dit is de nieuwe Amsteltram met het lijnnummer 25 en is op 13 december 2020 in gebruik genomen.

### Metrolijn naar Schiphol
In de op 6 juni 2007 gepubliceerde Metronetstudie wordt dieper ingegaan op de mogelijke ontwikkeling van het metronet tot 2020. Zo wordt in het kader van de bereikbaarheid van de Schiphol gekeken tot verlenging van de Noord/Zuidlijn naar Schiphol. Dit omdat het aantal reizigers van en naar Schiphol per spoor blijft groeien, waardoor er in de nabije toekomst een capaciteitsgebrek zou optreden.
Voor de verlenging ontwikkelde men drie varianten.
- De eerste gaat uit van een verlenging van de Noord/Zuidlijn parallel aan de A4 en de NS-spoorlijn naar Schiphol.
- De tweede variant gaat uit van de Amstelveenlijn, die tot aan de splitsing voor Amstelveen Centrum gevolgd wordt waarna deze afbuigt langs het Centrum van Amstelveen en het busstation, om grotendeels parallel aan de A9 Schiphol te bereiken. In het Meerjaren Infrastructuur Programma Amsterdam van 2005 is met deze verlenging rekening gehouden.[9]
- De derde optie gaat uit van een nieuw te bouwen Oost/Westlijn, waarbij de lijn langs de westkant van Badhoevedorp en via het tracé van tramlijn 1 door Osdorp naar station Lelylaan zou lopen. Vanaf hier zou de lijn ondergronds in oostelijke richting naar de binnenstad lopen.

Op 18 december 2015 publiceerde afdeling Metro en Tram van de gemeente Amsterdam op wijnemenjemee.nl een nieuwe metronetstudie. Hierin kwamen 3 varianten voor. Alle varianten hebben twee haltes bij de Riekerpolder en Nieuw Sloten.
- Variant A loopt via Badhoevedorp, Schiphol-West (waar op termijn mogelijk een tweede passagiersterminal kan komen) naar het centrum van Schiphol.
- Variant B buigt juist naar het zuiden af, via het station Schiphol-Noord, waar een goede aansluiting kan worden geboden op streeklijnen en buslijnen naar Schiphol-Oost en Schiphol-Rijk.
- Variant C is een later ingebracht optimalisatievoorstel, waarvan de kosten niet verder zijn uitgewerkt in het rapport.

Op het tracé worden ongeveer 32.000 reizigers per dag verwacht. De kosten variëren bij de varianten A en B respectievelijk van 1,6 tot 2,1 miljard euro.

## OV-chipkaart
Dit station is afgesloten met OVC-poorten. Vanuit de hal is aan de noordzijde de uitgang Zuidplein en aan de zuidzijde de uitgang Gustav Mahlerplein. Vanaf de beide treinperrons zijn er aan de westzijde ook uitgangen naar de Parnassusweg.
Het is een station met poortjes met één OV-chipkaartgebied voor NS. Men kan van het ene naar het andere perron zonder het OV-chipkaartgebied van NS te verlaten via de roltrappen naar/van de hal en via de trappen bij de Parnassusweg, maar niet via de vaste trappen naar de hal, want de poortjes staan aan de voet van die trappen. Dit is van belang voor toegestaan terugsteken (bijvoorbeeld bij een reis van Almere naar Amsterdam Bijlmer Arena) in de spits met een dalurenabonnement waarmee vóór de spits is ingecheckt.
Er is verder een afzonderlijk OV-chipkaartgebied voor de beide metroperrons.

## Fotogalerij
- Toenmalig eilandperron in 1979
- Stationstoegang aan het Gustav Mahlerplein; 2021.
- Stationspassage; 2017.
- Roltrappen naar metroperron; 2017.
- Digitale treinaanwijzer op station Amsterdam Zuid.
- Stationsbord.
- Tramlijn 5 op de oude route, door het station.
- Sneltram 51.
- Metro Noord/Zuidlijn.
- Bushalte op de Strawinskylaan.

## Ontwikkeling aantal reizigers
Het aantal door NS vervoerde reizigers (per gemiddelde werkdag) ontwikkelde zich sedert 2019 als volgt:
| Jaar | Aantal reizigers |
| ---- | ---------------- |
| 2019 | 73.612           |
| 2020 | 30.850           |
| 2021 | 31.603           |
| 2022 | 50.262           |
| 2023 | 61.390           |
| 2024 | 63.365           |

title: Station Amsterdam Zuid

wikitext:
{{Infobox spoorwegstation Nederland
| station = Amsterdam Zuid
| afbeelding = Amsterdam Zuid 2022 4.jpg
| onderschrift = Station Amsterdam Zuid, 26 maart 2022
| plaats = Amsterdam
| stationscode = Asdz
| stationsnaam = Amsterdam Zuid
| type =
| opening = [[21 december]] [[1978]]
| sluiting =
| heropening =
| hersluiting =
| perrons = 2
| perronsporen = 4<ref>[http://sporenplan.nl/html_nl/sporenplan/ns/ns_nummer/ledn-asd.html Sporenschema station Amsterdam Zuid] sporenplan.nl</ref> (trein)
| toegang = via poortjes
| spoorlijn = [[Spoorlijn Weesp - Leiden|Schiphollijn]]
| metrostation = [[Zuid (metrostation)|Zuid]]
| noord50 = [[Amstelveenseweg (metrostation)|Amstelveenseweg]]
| zuid50 = [[Station Amsterdam RAI|RAI]]
| west51 = [[Amstelveenseweg (metrostation)|Amstelveenseweg]]
| oost51 = [[Station Amsterdam RAI|RAI]]
| noord52 = [[Europaplein (metrostation)|Europaplein]]
| zuid52 = Eindpunt
| noord53 =
| zuid53 =
| noord54 =
| zuid54 =
| tramlijnen = {{Pictogram tramlijn Amsterdam|5}} {{Pictogram tramlijn Amsterdam|25}}
| stadsbus = '''GVB''': [[Buslijn 15 (Amsterdam)|15]] & [[Buslijn 62 (Amsterdam)|62]]
| streekbus = '''Connexxion''': 178 & 198
'''Transdev''': 221
| rnet = '''Transdev''': 321
'''Connexxion''': 346
| treinvervoerder = [[Nederlandse Spoorwegen|NS]], NS International & [[Arriva Personenvervoer Nederland|Arriva]]
| busvervoerder = [[GVB (Amsterdam)|GVB]], [[Connexxion]] & [[Transdev]]
| metrovervoerder = [[GVB (Amsterdam)|GVB]]
| tramvervoerder = [[GVB (Amsterdam)|GVB]]
| aantalreizigers = 63.365 (2024)<ref>Bron: [https://dashboards.nsjaarverslag.nl/reizigersgedrag/amsterdam-zuid NS Dashboard, Reizigersgedrag 2024 Amsterdam Zuid], Aantal instappers, uitstappers en overstappers van NS-trein op NS-trein (per gemiddelde werkdag). NB: dit cijfer betreft de reizigers van NS, dus exclusief reizigers van andere vervoerders.</ref>
| positiekaartnaam = Randstad N
| lat_deg = 52
| lat_min = 20
| lat_sec = 20
| lon_deg = 4
| lon_min = 52
| lon_sec = 23
}}
'''Station Amsterdam Zuid''' is een [[spoorwegstation|spoorweg-]] en [[metrostation]] in [[Amsterdam (hoofdbetekenis)|Amsterdam]], in het stadsdeel [[Amsterdam-Zuid|Zuid]], midden in het ''[[Zuidas]]''-gebied. Het station ligt ingeklemd tussen de beide banen van [[Rijksweg 10|Ringweg A10 (Zuid)]] waardoor verdere uitbreiding wordt bemoeilijkt. Het station ligt op het traject [[Station Schiphol Airport|Schiphol Airport]] – Amsterdam Zuid – [[Station Duivendrecht|Duivendrecht]] – [[Station Weesp|Weesp]].

== Geschiedenis ==
Station Amsterdam Zuid werd reeds op de huidige plaats geprojecteerd in het [[Plan Zuid]] van [[1915]], onder de naam ''Zuiderstation'' aan de [[Minervalaan]].

{{Zie hoofdartikel|Zuiderstation (Amsterdam)}}

Pas 63 jaar later werd het in de oorspronkelijke plannen voor de Schiphollijn genoemde ''Amsterdam Minervalaan'' geopend als ''Amsterdam Zuid'' op 20 december [[1978]], toen een pendeldienst tussen dit station en [[Luchthaven Schiphol|Schiphol]] ging rijden. Omdat dit een van de rest van het spoorwegnet geïsoleerd bedrijf was ([[eilandbedrijf]]), was uitwisseling van materieel tot 1981 alleen mogelijk via de [[Haarlemmermeerspoorlijnen|Haarlemmermeerspoorlijn]] naar [[Nieuwersluis]]. De dienst werd in mei [[1981]] enerzijds verlengd naar [[Leiden (hoofdbetekenis)|Leiden]] en anderzijds naar het tijdelijke [[Station Amsterdam RAI|station RAI]]. Na de opening van het [[World Trade Center (Amsterdam)|World Trade Center]] aan het [[Zuidplein (Amsterdam)|Zuidplein]] werd de naam in juni 1985 veranderd in ''Amsterdam Zuid WTC''. De zogenoemde Zuidtak van de [[Ringspoorbaan]] is in juni [[1993]] geopend, met de verlenging van station RAI via [[Station Duivendrecht|Duivendrecht]] en [[Station Diemen Zuid|Diemen Zuid]] naar [[Station Weesp|Weesp]].

Met ingang van de [[NS-dienstregeling 2007-2009|dienstregeling van 2007]] verviel de toevoeging WTC weer.

=== Verbouwingen 2005-2006 ===
Tussen mei 2005 en december 2006 is het station verbouwd, waarbij het bestaande perron in westelijke richting is verlengd, er een tweede eilandperron is aangelegd ten zuiden van het oude perron, met een overkapping gelijk aan het bestaande perron, en beide perrons zijn voorzien van twee trappen in de stationshal en (uiteindelijk) twee trappen aan beide uiteinden van de perrons. Ook zijn beide perrons bij deze verbouwing uitgerust met een lift. Het nieuwe perron kreeg de sporen 1 en 2 toebedeeld terwijl het oude perron de sporen 3 en 4 kreeg toebedeeld in plaats van de oorspronkelijke sporen 1 en 2.

=== Verbouwing 2011-2012 ===
In 2011 werd de entree aan het [[Gustav Mahlerplein]] verbouwd. De doorstroming vanaf het plein werd verbeterd, het aantal fietsenstallingen werd verdubbeld en aan het plein werden nieuwe winkels toegevoegd. Van januari tot maart 2012 werd ook de entree aan het Zuidplein verbouwd en voorzien van nieuwe winkels.<ref>[https://archive.today/20120530071937/http://www.zuidas.nl/node/954 Vernieuwd station Amsterdam Zuid feestelijk geopend], www.zuidas.nl, 20 maart 2012.</ref> In het najaar van 2012 zijn de perrons ook in oostelijke richting iets verlengd. In 2017 werden de perronkappen verlengd over het verlengde perron.

== Treinstation ==
Amsterdam Zuid is een station voor [[intercity]]- en [[Sprinter (treindienstsoort)|sprintertreinen]].

=== Treindiensten ===
De [[treinserie]]s die in de [[Treindienstregeling 2025 in Nederland|dienstregeling 2025]] stoppen op Amsterdam Zuid zijn:
{{Tabel treinseries | treinseries =
{{Tabelrij treinserie 700 | station = Amsterdam Zuid}}
{{Tabelrij treinserie 800 | station = Amsterdam Zuid}}
{{Tabelrij treinserie 1800 | station = Amsterdam Zuid}}
{{Tabelrij treinserie 11800 | station = Amsterdam Zuid}}
{{Tabelrij treinserie 2400 | station = Amsterdam Zuid}}
{{Tabelrij treinserie 12400 | station = Amsterdam Zuid}}
{{Tabelrij treinserie 3100 | station = Amsterdam Zuid}}
{{Tabelrij treinserie 3200 | station = Amsterdam Zuid}}
{{Tabelrij treinserie 3500 | station = Amsterdam Zuid}}
{{Tabelrij treinserie 4300 | station = Amsterdam Zuid}}
{{Tabelrij treinserie 5700 | station = Amsterdam Zuid}}
{{Tabelrij treinserie 9500 | station = Amsterdam Zuid}}
}}

==Metrostation==
{{Zie hoofdartikel|Zuid (metrostation)}}
De officiële [[GVB (Amsterdam)|GVB]]-naam voor het station is '''Station Zuid'''. Tot 10 december 2006 was het '''Zuid/WTC'''.

Station Zuid is sinds 1990 een halte van [[metro/sneltramlijn 51]] tussen het [[station Amsterdam Centraal|Centraal Station]] en [[Amstelveen]]. Per 3 maart 2019 rijdt deze lijn niet meer als sneltram naar Amstelveen maar is deze als [[metrolijn 51]] verlegd naar [[Isolatorweg (metrostation)|Isolatorweg]]. Sinds 1997 is Zuid ook een metrostation van [[metrolijn 50]] ([[Isolatorweg (metrostation)|Isolatorweg]] – [[Gein (metrostation)|Gein]]).

Op 22 juli 2018 werd de [[Metrolijn 52|Noord/Zuidlijn (lijn 52)]] in gebruik genomen na een bouwtijd van ruim 15 jaar. Deze lijn heeft zijn eindpunt op Station Zuid gekregen, Dit is aangelegd op de plaats van de vroegere tramhalte van [[Tramlijn 5 (Amsterdam)|lijn 5]], hierdoor was slechts één perronspoor beschikbaar voor aankomende en vertrekkende reizigers. Vanaf het perron van lijn 52 was er wel een cross-platform overstap mogelijk op de lijnen 50 en 51 richting Isolatorweg. Sinds 23 juli 2022 is er op het voormalige spoor van sneltramlijn 51 uit de richting van Amstelveen een extra spoor voor lijn 52 beschikbaar met overstapmogelijkheid op de lijnen 50 en 51 uit de richting Isolatorweg.

De metro's die op Station Zuid stoppen zijn:
{| class="wikitable"
! colspan="2" |Lijn !! Kleur !! Traject !! via !! Opening
|-
| '''[[Metrolijn 50|50]] [[Bestand:Gvba50.svg|20x20px]]'''
| [[Metrolijn 50|Ringlijn]]
| style="background-color:green; color:white" | Groen
| [[Isolatorweg (metrostation)|Isolatorweg]] – [[Gein (metrostation)|Gein]]
| [[Sloterdijk (Amsterdam)|Sloterdijk]], [[Station Amsterdam Lelylaan|Lelylaan]], Station Zuid, [[RAI Amsterdam|RAI]], [[Overamstel (Amsterdam)|Overamstel]], [[Duivendrecht]], [[Johan Cruijff ArenA|ArenA]], [[Academisch Medisch Centrum]], [[Reigersbos (Amsterdam)|Reigersbos]]
| 28 mei 1997
|-
| '''[[Metrolijn 51|51]] [[Bestand:Gvba51.svg|20x20px]]'''
| [[Metrolijn 51]]
| style="background-color:orange; color:white" | Oranje
| [[Isolatorweg (metrostation)|Isolatorweg]] – [[Station Amsterdam Centraal|Centraal Station]]
| [[Sloterdijk (Amsterdam)|Sloterdijk]], [[Station Amsterdam Lelylaan|Lelylaan]], Station Zuid, [[Overamstel (metrostation)|Overamstel]], [[station Amsterdam Amstel|Amstelstation]], [[Wibautstraat (metrostation)|Wibautstraat]], [[Weesperplein (metrostation)|Weesperplein]], [[Waterlooplein (metrostation)|Waterlooplein]], [[Nieuwmarkt (metrostation)|Nieuwmarkt]]
| 30 november 1990 /
3 maart 2019
|-
| '''[[Metrolijn 52|52]] [[Bestand:Gvba52.svg|20x20px]]'''
| [[Metrolijn 52|Noord/Zuidlijn]]
| style="background-color:deepskyblue; color:white" | Blauw
| [[Noord (metrostation)|Noord]] – Station Zuid
| [[Noorderpark (metrostation)|Noorderpark]], [[Station Amsterdam Centraal|Centraal Station]], [[Rokin (metrostation)|Rokin]], [[Vijzelgracht (metrostation)|Vijzelgracht]], [[De Pijp (metrostation)|De Pijp]], [[Station Amsterdam RAI|RAI]]
| 22 juli 2018
|}

==Tram-/busstation==
Sinds december 1978 tot november 1990 had [[tramlijn 5 (Amsterdam)|tramlijn 5]] zijn eindpunt op het stationsplein aan de noordkant van het het station. De bussen van GVB, [[Centraal Nederland]], [[Enhabo]] en [[Verenigde Autobus Diensten VAD|VAD]] hadden hun haltes langs visgraatperrons binnen de tramlus en naast de tramhalte. Van 1990 tot 2008 was de halte van tramlijn 5 (van en naar Amstelveen) geïntegreerd in het metrostation Zuid. De bushaltes werden na 2000 verplaatst naar beide kanten van de [[Strawinskylaan (Amsterdam)|Strawinskylaan]]. Sinds 1 mei 2008 heeft de tram een nieuwe route via de Strawinskylaan en Parnassusweg om ruimte te maken voor de aanleg van de [[Metrolijn 52|Noord/Zuidlijn]]. Er zijn nu haltes op het verhoogde busstation aan de Strawinskylaan, ten noorden van het station, en op de [[Parnassusweg]], die toegang geeft tot de trappen aan het westelijk uiteinde van de treinperrons.

{| class="wikitable"
|-
! Lijn !! Soort !! Vervoerder!! Traject !! Via
|-
| {{Pictogram tramlijn Amsterdam|5}} || Tram || [[GVB (Amsterdam)|GVB]] || Amstelveen Stadshart – Zoutkeetsgracht || Station Zuid, Museumplein, Leidseplein
|-
| [[Buslijn 15 (Amsterdam)|15]] || Stadsbus || [[GVB (Amsterdam)|GVB]] || Station Sloterdijk – Station Zuid || Bos en Lommerplein, Mercatorplein, Surinameplein, Hoofddorpplein, Olympiaplein
|-
| [[Buslijn 62 (Amsterdam)|62]] || Stadsbus || [[GVB (Amsterdam)|GVB]] || Station Lelylaan – Amstelstation || Hoofddorpplein, Olympisch Stadion, Amstelveenseweg, VUmc, Station Zuid, Gelderlandplein Oost, Amstelpark, Station RAI, Europaplein, Victorieplein
|-
| 178 || Streekbus || [[Connexxion]] || Amstelveen Poortwachter – Station Amsterdam Zuid || Amstelveen Busstation
|-
| 198 || Streekbus || [[Connexxion]] || Schiphol Airport – Station Amsterdam Zuid || Schiphol Knooppunt Noord
|-
| bgcolor=violet | 221 || Streekbus || [[Transdev]] || Huizen Busstation – Station Amsterdam Zuid || Naarden, Muiden, Diemen
|-
| colspan="5" style="text-align:center; background-color:red; color:white" | '''R-net'''
|-
| {{Pictogram tramlijn Amsterdam|25}} || Tram || [[GVB (Amsterdam)|GVB]] || Station Amsterdam Zuid –  Uithoorn Centrum || Buitenveldert, Oranjebaan, Middenhoven, Westwijk
|-
| bgcolor=yellowgreen | 321 || Streekbus || [[Transdev]] || Eemnes Tak – Station Amsterdam Zuid || Laren, Naarden, Muiden, Diemen
|-
| bgcolor=greenyellow | [[Buslijn 346 (Amsterdam-Haarlem)|346]] || Streekbus || [[Connexxion]] || Station Haarlem – Station Amsterdam Zuid || Tempeliersstraat, Schipholweg, Burgemeester Reinaldapark, Amstelveenseweg, VUmc, De Boelelaan
|}

==Toekomstige ontwikkelingen==
=== Zuidasdok ===
Op 9 februari 2012 sloten de [[Amsterdam (gemeente)|gemeente Amsterdam]], provincie [[Noord-Holland]] en [[Rijksoverheid|het Rijk]] een akkoord waardoor de [[Rijksweg 10|Ringweg A10]] bij Station Zuid ondergronds wordt gelegd. Dit wordt het [[Zuidasdok]]. De kosten bedragen zeker 1,4 miljard euro. Hierbij worden ook de metroperrons op station Zuid 'omgeklapt' van de oostzijde naar de westzijde, wat in 2019 het einde betekent van de [[Brug 1631|Amstelveenboog]], de verbindingstunnel van Station Zuid naar de [[Buitenveldertselaan]]; daarmee is een verlenging van de Noord/Zuidlijn richting [[Amstelveen]] (voorlopig) van de baan. De verlenging is echter niet onmogelijk gemaakt. In het ontwerp van de fundering van de ondergrondse A10, is de mogelijkheid gebleven in de toekomst een nieuwe 'Amstelveenboog' te realiseren.<ref>[http://www.parool.nl/parool/nl/4/AMSTERDAM/article/detail/3167900/2012/02/09/Zuidas-snijdt-Amstelveen-af.dhtml Zuidas snijdt Amstelveen af], www.parool.nl, 9 februari 2012.</ref>

Als de rijbanen van de A10 ondergronds liggen komt daar bovenop ruimte vrij. De gemeente Amsterdam grijpt deze kans aan om Station Zuid uit te breiden. Zo komt er een nieuw busstation aan de noordzijde en een tramstation in de Schönberglaan aan de zuidwestkant, waar trams [[Tramlijn 5 (Amsterdam)|5]], [[Tramlijn 24 (Amsterdam)|24]] en [[Tramlijn 25 (Amsterdam)|25]] hun haltes krijgen. Het treinstation zelf wordt onder handen genomen. De perrons worden verbreed, net als de Minervapassage. Ook wordt er een gehele nieuwe passage gebouwd de [[Brittenpassage]] ter hoogte van de gelijknamige straat. Daarnaast zullen de metroperrons westwaarts verschuiven, waardoor ze centraal komen te liggen tussen de beide passages.

In februari 2017 werd het project gegund aan ZuidPlus, een combinatie van [[Heijmans NV|Heijmans]] uit Nederland, Fluor uit de Verenigde Staten en [[Hochtief]] uit Duitsland. Het ontwerp van het nieuwe station is vervaardigd door de architectenbureaus [[Team V Architectuur]], [[ZJA]] en BoschSlabbers. De bouwwerkzaamheden aan het [[Zuidasdok]] zijn gestart in 2019 en het project zou rond 2036 moeten worden opgeleverd.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2017/02/21/de-amsterdamse-zuidas-gaat-op-de-schop-6870474-a1547051 De Amsterdamse Zuidas gaat op de schop], www.nrc.nl; 21 februari 2017</ref>

===Internationaal treinstation===
Al sinds 2011 bestaat vanuit de gemeente en de NS de wens om Amsterdam Zuid om te vormen in een van de belangrijkste stations van Nederland, met stops van de [[Thalys]] (nu [[Eurostar]]), [[Fyra]] (nu [[Intercity direct]]), [[Intercity-Express|ICE International]] en de [[Metrolijn 52|Noord/Zuidlijn]].<ref>[http://vervoersplanoloog.blogspot.nl/2011/05/amsterdam-hispeed-amsterdam-centraal-vs.html Amsterdam Zuid relevanter station maken | blogspot op 3 mei 2011]</ref> Met de aansluiting op de [[Hogesnelheidslijn Schiphol - Antwerpen|HSL-Zuid]] zou het station voor 3 miljoen inwoners op minder dan 45 minuten afstand komen te liggen.

In het project [[Zuidasdok]] was al bij voorhand aan de zuidzijde van station Amsterdam Zuid ruimte gereserveerd voor een extra perron en een 5e en 6e spoor.

Op 18 juni 2018 maakte staatssecretaris Van Veldhoven van [[Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat|IenW]] dat ze samen met [[Vervoerregio Amsterdam]] had besloten tot uitbreiding van [[station Amsterdam Centraal]] en Station Amsterdam Zuid. Er was het voorgaande jaar gekeken welke mogelijkheden er waren. Vanuit de analyse die in opdracht van IenW door [[ProRail]] en [[Nederlandse Spoorwegen|NS]] is uitgevoerd, is besloten tot het terugbrengen van het aantal doorgaande sporen van 10 naar 9 op het Centraal Station. Daarnaast is besloten tot aanleg van een 5e en 6e spoor op Amsterdam Zuid. Daarbij wordt al vervroegd gebruik gemaakt van de ruimtereservering voor een 5e en 6e spoor waar het project Zuidasdok al rekening mee hield.<ref>[https://web.archive.org/web/20181226035446/https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2018/06/18/meer-treinen-naar-amsterdam-cs-en-amsterdam-zuid Meer treinen naar Amsterdam CS en Amsterdam Zuid] Rijksoverheid 18 juni 2018</ref>

Tezamen met dit eerdere besluit is besloten tot het omvormen van Station Zuid tot een volwaardige internationale hub. Immers komt er met de aanleg van de extra sporen op Amsterdam Zuid ruimte vrij om de internationale treinen zoals de [[Thalys]] (sinds 2023 [[Eurostar]]), [[Intercity direct]], [[Intercity-Express|ICE International]] en de [[Eurostar]] hier te laten stoppen. Nu komen deze treinen nog aan op het [[Station Amsterdam Centraal|Centraal Station]]. Er is gekozen voor Amsterdam Zuid als internationale hub wegens de internationale allure van de [[Zuidas]]. Het 5e en 6e spoor zouden voor 2030 gerealiseerd kunnen zijn.<ref>[https://www.at5.nl/artikelen/183359/voor-2030-zes-sporen-op-zuid-en-negen-sporen-op-cs-armoede-druipt-er-vanaf Voor 2030 zes sporen op Zuid] AT5 18 juni 2018</ref>

Vanaf 15 december 2024 stopt de nieuwe [[Eurocity Direct]] naar [[Station Brussel-Zuid|Brussel]].

===Verbouwing van de Amstelveenlijn===
{{Zie hoofdartikel|Amsteltram}}
Vanaf maart 2019 zijn werkzaamheden gestart om van de [[Metro/sneltramlijn 51|Amstelveenlijn]] het traject tussen Station Zuid en Amstelveen Westwijk een vernieuwde tramverbinding te maken. Dit is de nieuwe [[Amsteltram]] met het lijnnummer 25 en is op 13 december 2020 in gebruik genomen.

=== Metrolijn naar Schiphol ===
[[Bestand:Amsterdam2020.png|thumb|Opties voor uitbreiding van het Amsterdamse metronet volgens de Metronetstudie 2007.]]
In de op 6 juni 2007 gepubliceerde Metronetstudie wordt dieper ingegaan op de mogelijke ontwikkeling van het metronet tot 2020.<ref name="MIP">[http://www.amsterdam.nl/aspx/download.aspx?file=/contents/pages/41625/metronetstudie_versiebw.pdf Gemeente Amsterdam: Metronetstudie] (2007), URL bezocht op 6 juni 2007.</ref> Zo wordt in het kader van de bereikbaarheid van de Schiphol gekeken tot verlenging van de [[Metrolijn 52|Noord/Zuidlijn]] naar [[Luchthaven Schiphol|Schiphol]]. Dit omdat het aantal reizigers van en naar Schiphol per spoor blijft groeien, waardoor er in de nabije toekomst een capaciteitsgebrek zou optreden.

Voor de verlenging ontwikkelde men drie varianten.
* De eerste gaat uit van een verlenging van de [[Metrolijn 52|Noord/Zuidlijn]] parallel aan de [[Rijksweg 4|A4]] en de [[Spoorlijn Weesp - Leiden|NS-spoorlijn]] naar Schiphol.
* De tweede variant gaat uit van de [[Metro/sneltramlijn 51|Amstelveenlijn]], die tot aan de splitsing voor [[Amstelveen Centrum (sneltramhalte)|Amstelveen Centrum]] gevolgd wordt waarna deze afbuigt langs het Centrum van [[Amstelveen]] en het busstation, om grotendeels parallel aan de [[Rijksweg 9|A9]] Schiphol te bereiken. In het ''Meerjaren Infrastructuur Programma Amsterdam'' van [[2005]] is met deze verlenging rekening gehouden.<ref name="MIP" />
* De derde optie gaat uit van een nieuw te bouwen [[Oost/Westlijn]], waarbij de lijn langs de westkant van [[Badhoevedorp]] en via het tracé van [[tramlijn 1 (Amsterdam)|tramlijn 1]] door [[Osdorp (tuinstad)|Osdorp]] naar [[Station Amsterdam Lelylaan|station Lelylaan]] zou lopen. Vanaf hier zou de lijn ondergronds in oostelijke richting naar de binnenstad lopen.

Op 18 december 2015 publiceerde afdeling Metro en Tram van de [[Amsterdam (gemeente)|gemeente Amsterdam]] op wijnemenjemee.nl een nieuwe metronetstudie.<ref>[https://web.archive.org/web/20190306043159/http://noordzuidlijn.wijnemenjemee.nl/nieuws/uitkomst-verkenningen-uitbreiding-amsterdams-metronet/ Uitkomst verkenningen uitbreiding Amsterdams metronet], http://noordzuidlijn.wijnemenjemee.nl</ref> Hierin kwamen 3 varianten voor. Alle varianten hebben twee haltes bij de [[Riekerpolder]] en [[Nieuw Sloten]].
* Variant A loopt via [[Badhoevedorp]], Schiphol-West (waar op termijn mogelijk een tweede passagiersterminal kan komen) naar het centrum van Schiphol.
* Variant B buigt juist naar het zuiden af, via het station [[Knooppunt Schiphol-Noord|Schiphol-Noord]], waar een goede aansluiting kan worden geboden op streeklijnen en buslijnen naar [[Schiphol-Oost]] en [[Schiphol-Rijk]].
* Variant C is een later ingebracht optimalisatievoorstel, waarvan de kosten niet verder zijn uitgewerkt in het rapport.

Op het tracé worden ongeveer 32.000 reizigers per dag verwacht. De kosten variëren bij de varianten A en B respectievelijk van 1,6 tot 2,1 miljard euro.

== OV-chipkaart ==
Dit station is afgesloten met OVC-poorten. Vanuit de hal is aan de noordzijde de uitgang [[Zuidplein (Amsterdam)|Zuidplein]] en aan de zuidzijde de uitgang [[Gustav Mahlerplein]]. Vanaf de beide treinperrons zijn er aan de westzijde ook uitgangen naar de [[Parnassusweg]].

Het is een station met poortjes met één [[OV-chipkaart]]gebied voor NS.<ref>Ze staan aangegeven op de [http://www.ns.nl/binaries/content/assets/NS/stationsplattegronden/16122013/asdz_20131128.pdf plattegrond].</ref> Men kan van het ene naar het andere perron zonder het OV-chipkaartgebied van NS te verlaten via de roltrappen naar/van de hal en via de trappen bij de Parnassusweg, maar niet via de vaste trappen naar de hal, want de poortjes staan aan de voet van die trappen. Dit is van belang voor toegestaan terugsteken (bijvoorbeeld bij een reis van Almere naar Amsterdam Bijlmer Arena) in de spits met een dalurenabonnement waarmee vóór de spits is ingecheckt.

Er is verder een afzonderlijk OV-chipkaartgebied voor de beide metroperrons.

== Fotogalerij ==
<gallery widths="160" heights="160">
HUA-170843-Gezicht op het perron van het N.S.-station Amsterdam Zuid te Amsterdam, met enkele treinstellen mat. 1964 van de N.S.jpg|Toenmalig eilandperron in 1979
Zuidas Strawinsky 05 Station Amsterdam Zuid vanaf Gustav Mahlerplein.jpg|Stationstoegang aan het [[Gustav Mahlerplein]]; 2021.
AmsterdamStationZuid02.jpg|Stationspassage; 2017.
AmsterdamStationZuid03.jpg|Roltrappen naar metroperron; 2017.
Digitale CTA Amsterdam Zuid.jpg|Digitale treinaanwijzer op station Amsterdam Zuid.
Station Amsterdam Zuid Stationsbord.jpg|Stationsbord.
GVB Combino 2202 (Amsterdam tram) on route 5, September 2007.jpg|Tramlijn 5 op de oude route, door het station.
Zuid-WTC.jpg|Sneltram 51.
Amsterdam Zuid metro Noord Zuid 2018.jpg|Metro [[Metrolijn 52|Noord/Zuidlijn]].
AmsterdamStationZuid09.jpg|Bushalte op de Strawinskylaan.
</gallery>

== Ontwikkeling aantal reizigers ==
Het aantal door NS vervoerde reizigers (per gemiddelde werkdag) ontwikkelde zich sedert 2019 als volgt:

{| class="wikitable"
! Jaar || Aantal reizigers
|-
| 2019 || 73.612
|-
| 2020 || 30.850
|-
| 2021 || 31.603
|-
| 2022 || 50.262
|-
| 2023 || 61.390
|-
| 2024 || 63.365
|}

== Externe links ==
* {{Link stationsweb.nl|id=amsterdamzuidwtc|label=Amsterdam Zuid}}
* [http://beeldbank.amsterdam.nl/beeldbank/indeling/grid?q_searchfield=station%20zuid Station Zuid op de Beeldbank Amsterdam]

{{Appendix}}
{{Commonscat}}
{{Navigatie metrolijn 50 Amsterdam}}
{{Navigatie metrolijn 51 Amsterdam}}
{{Navigatie metrolijn 52 Amsterdam}}
{{Navigatie Schiphollijn}}
{{Navigatie spoorwegstations Noord-Holland}}
{{Coor title dms|52|20|20|N|4|52|23|E|type:landmark_scale:6250_region:NL}}

[[Categorie:Stationsgebouw in Amsterdam|Zuid]]
[[Categorie:Spoorwegstation in Noord-Holland|Amsterdam Zuid]]
[[Categorie:Bouwwerk in Amsterdam-Zuid]]

title: Algemeen

Stationscode: Asdz

title: Geschiedenis

Opening: 21 december 1978

title: Stationsbouw

Perronsporen: 4 (trein)

Toegang: via poortjes

title: Spoorlijn(en)

Spoorlijn(en): Schiphollijn

title: Treindienst(en)

Treinvervoerder: NS, NS International & Arriva

title: Metro

Metrovervoerder: GVB

Metrostation: Zuid

title: Overig openbaar vervoer

Overig openbaar vervoer: Vervoerders

-Tramvervoerder: GVB

-Busvervoerder: GVB, Connexxion & Transdev

Streekbus(sen): Connexxion: 178 & 198 · Transdev: 221

R-net: Transdev: 321 · Connexxion: 346

title: Ligging

Land: Nederland

Plaats: Amsterdam

Coördinaten: 52° 20′ NB, 4° 52′ OL

Ligging: Station Amsterdam Zuid (Nederland) · Station Amsterdam Zuid

Portaal: Openbaar vervoer · Nederland


text:
# Russische Staatsuniversiteit Immanuel Kant
De Russische Staatsuniversiteit Immanuel Kant (Russisch: Российский государственный университет имени Иммануила Канта) is de universiteit van Kaliningrad.
De universiteit werd na de Tweede Wereldoorlog opgericht, nadat de stad in Sovjet-Russische handen was gekomen. De nieuwe universiteit werd gevestigd op de restanten van het universiteitsterrein van de Albertina, de Pruisische universiteit van Koningsbergen. De nieuwe universiteit vermeed elke verwijzing naar de vroegere Albertina in het kader van de russificering van het voormalige Oost-Pruisen.
Na de opheffing van de Sovjet-Unie in 1991 werd deze universiteit toch steeds meer gezien als de voortzetting van de vroegere Albertina mede doordat ze op het terrein van de oude Albertina staat en de overgebleven vooroorlogse gebouwen nog steeds dienstdoen. Ook heeft de universiteit, voor zover deze behouden zijn gebleven, de archieven, collecties en wetenschappelijke bibliotheken van de Albertina in haar eigen collecties opgenomen.
In 2005, ter gelegenheid van het 750-jarig bestaan van Koningsbergen/Kaliningrad, werd de universiteit in aanwezigheid van de Russische president Vladimir Poetin en de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder omgedoopt tot de Russische Staatsuniversiteit Immanuel Kant, naar deze beroemdste professor van de Albertina. Op internet was de officiële domeinnaam van de universiteit, www.albertina.ru, ook een verwijzing naar de Albertina maar dit is sinds de naamswijziging www.kantiana.ru als verwijzing naar Kant.

wikiname: nlwiki

in_language: nl

wikitext:
[[Bestand:101-0160 IMG.JPG|thumb|250px|Het hoofdgebouw in 2004, nog zonder de naam van Kant]]
De '''Russische Staatsuniversiteit Immanuel Kant''' ([[Russisch]]: Российский государственный университет имени Иммануила Канта) is de universiteit van [[Kaliningrad]].

De universiteit werd na de [[Tweede Wereldoorlog]] opgericht, nadat de stad in [[Sovjet-Unie|Sovjet-Russische]] handen was gekomen. De nieuwe universiteit werd gevestigd op de restanten van het universiteitsterrein van de [[Albertina (universiteit)|Albertina]], de Pruisische universiteit van Koningsbergen. De nieuwe universiteit vermeed elke verwijzing naar de vroegere Albertina in het kader van de [[Russificatie|russificering]] van het voormalige [[Oost-Pruisen]].

Na de opheffing van de Sovjet-Unie in 1991 werd deze universiteit toch steeds meer gezien als de voortzetting van de vroegere Albertina mede doordat ze op het terrein van de oude Albertina staat en de overgebleven vooroorlogse gebouwen nog steeds dienstdoen. Ook heeft de universiteit, voor zover deze behouden zijn gebleven, de archieven, collecties en wetenschappelijke bibliotheken van de Albertina in haar eigen collecties opgenomen.

In 2005, ter gelegenheid van het 750-jarig bestaan van Koningsbergen/Kaliningrad, werd de universiteit in aanwezigheid van de Russische president [[Vladimir Poetin]] en de Duitse bondskanselier [[Gerhard Schröder]] omgedoopt tot de Russische Staatsuniversiteit [[Immanuel Kant]], naar deze beroemdste professor van de Albertina. Op [[internet]] was de officiële domeinnaam van de universiteit, www.albertina.ru, ook een verwijzing naar de Albertina maar dit is sinds de naamswijziging www.kantiana.ru als verwijzing naar Kant.

== Externe links ==
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20120724090637/http://www.kantiana.ru/eng/about/ Officiële website]

{{Commonscat}}

[[Categorie:Kaliningrad]]
[[Categorie:Russische universiteit]]


text:
# Nagtipunan
Nagtipunan is een gemeente in de Filipijnse provincie Quirino in het noordoosten van het eiland Luzon. Bij de laatste census in 2007 had de gemeente ruim 20 duizend inwoners.

## Geografie

### Bestuurlijke indeling
Nagtipunan is onderverdeeld in de volgende 16 barangays:
| - Anak - Asaklat - Dipantan - Dissimungal - Guino - La Conwap - Landingan - Mataddi | - Matmad - Old Gumiad - Ponggo - San Dionisio II - San Pugo - San Ramos - Sangbay - Wasid |

## Demografie
Nagtipunan had bij de census van 2007 een inwoneraantal van 20.443 mensen. Dit zijn 3.416 mensen (20,1%) meer dan bij de vorige census van 2000. De gemiddelde jaarlijkse groei komt daarmee uit op 2,55%, hetgeen hoger is dan het landelijk jaarlijks gemiddelde over deze periode (2,04%). Vergeleken met de census van 1995 is het aantal mensen met 7.934 (63,4%) toegenomen.

De bevolkingsdichtheid van Nagtipunan was ten tijde van de laatste census, met 20.443 inwoners op 1588,92 km², 12,9 mensen per km².

title: Nagtipunan

wikitext:
{{Infobox plaats in de Filipijnen
| soort=Gemeente
| naam=Nagtipunan
| detailkaart=Ph_locator_quirino_nagtipunan.png
| provincie=[[Quirino (provincie)|Quirino]]
| regio=[[Cagayan Valley]] (regio II)
| eiland=[[Luzon (eiland)|Luzon]]
| inwoners=20.443
| jaar=2007
| oppervlakte=1.588,9<ref>''[http://www.dbm.gov.ph/wp-content/uploads/Issuances/2008/Local%20Budget%20Memorandum/irapdf08/pcm/II.pdf CY 2008 Final Internal Revenue Allotment for LGUs]'', website Department of Budget and Management, 2008.</ref>
| dichtheid=12,9
| barangay =16
| postcode =
| lat_deg = 16
| lat_min = 13
| lat_sec = 0
| lon_deg = 121
| lon_min = 36
| lon_sec = 0
}}
'''Nagtipunan''' is een [[Filipijnse gemeente|gemeente]] in de [[Filipijnen|Filipijnse]] [[Filipijnse provincie|provincie]] [[Quirino (provincie)|Quirino]] in het noordoosten van het eiland [[Luzon (eiland)|Luzon]]. Bij de laatste [[census]] in 2007 had de gemeente ruim 20 duizend inwoners<ref name="Census2007">[https://web.archive.org/web/20081220045058/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2008/pr0830tx.html Persbericht van het National Statistics Office met de resultaten van de Census van 2007].</ref>.

==Geografie==
===Bestuurlijke indeling===
Nagtipunan is onderverdeeld in de volgende 16 [[barangay]]s<ref name="NSCB">{{Citeer web |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |titel=''Philippine Standard Geographic Code'' |bezochtdatum=30 december 2007 |archiefdatum=13 april 2012 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |dodeurl=ja }}</ref>:

{| border=0
| valign=top |
* Anak
* Asaklat
* Dipantan
* Dissimungal
* Guino
* La Conwap
* Landingan
* Mataddi
| valign=top |
* Matmad
* Old Gumiad
* Ponggo
* San Dionisio II
* San Pugo
* San Ramos
* Sangbay
* Wasid
|}

== Demografie ==
{{Tabel census Filipijnen
| titel=Nagtipunan
| 1995=12509
| 2000=17027
| 2007=20443
}}Nagtipunan had bij de census van 2007 een inwoneraantal van 20.443 mensen. Dit zijn 3.416 mensen (20,1%) meer dan bij de vorige census van 2000. De gemiddelde jaarlijkse groei komt daarmee uit op 2,55%, hetgeen hoger is dan het landelijk jaarlijks gemiddelde over deze periode (2,04%). Vergeleken met de census van 1995 is het aantal mensen met 7.934 (63,4%) toegenomen<ref name="Census2007"/>.

De bevolkingsdichtheid van Nagtipunan was ten tijde van de laatste census, met 20.443 inwoners op 1588,92 km², 12,9 mensen per km².{{Clearleft}}

== Bronnen ==
{{References}}
{{Navigatie provincie Quirino}}
{{Coor title dms|16|13|0|N|121|36|0|E|region:PH_type:city}}

[[Categorie:Gemeente in Quirino]]

title: Situering

Eiland: Luzon

Provincie: Quirino

Regio: Cagayan Valley (regio II)

title: Statistische informatie

title: Bestuurlijke informatie

title: Detailkaart

Detailkaart:
Kaart van Nagtipunan
Positie van Nagtipunan binnen Quirino

Portaal: Filipijnen


text:
# Anthracocentrus nigerianus
Anthracocentrus nigerianus is een keversoort uit de familie van de boktorren (Cerambycidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1998 door Lackerbeck.

title: Anthracocentrus nigerianus

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Anthracocentrus nigerianus''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Boktorren|Cerambycidae]] (Boktorren)
| onderfamilie = [[Prioninae]]
| geslacht = ''[[Anthracocentrus]]''
| w-naam = ''Anthracocentrus nigerianus''
| auteur = Lackerbeck
| datum = 1998
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Anthracocentrus nigerianus''''' is een [[kevers]]oort uit de familie van de [[Boktorren|boktorren (Cerambycidae)]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1998 door Lackerbeck.<ref>{{Brontabel|9999-Cerambycidae}} (bezocht 30 januari 2014)</ref>

{{Appendix}}
{{Beginnetje|biologie|2014|02|16}}

[[Categorie:Boktorren]]

title: Anthracocentrus nigerianus

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Cerambycidae (Boktorren)

Onderfamilie: Prioninae

Geslacht: Anthracocentrus

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Gorgonidia vulcania
Gorgonidia vulcania is een beervlinder uit de familie van de spinneruilen (Erebidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1987 door de Toulgoët.

title: Gorgonidia vulcania

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Gorgonidia vulcania''
| afbeelding =
| familie = [[Spinneruilen|Erebidae]] (Spinneruilen)
| onderfamilie = [[Beervlinders|Arctiinae]] (Beervlinders)
| tribus = [[Arctiini]]
| geslacht = ''[[Gorgonidia]]''
| w-naam = ''Gorgonidia vulcania''
| auteur = de Toulgoët
| datum = 1987
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Gorgonidia vulcania''''' is een [[Beervlinders|beervlinder]] uit de familie van de [[Spinneruilen|spinneruilen (Erebidae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1987 door de Toulgoët.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|04|07}}

[[Categorie:Gorgonidia]]

title: Gorgonidia vulcania

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Erebidae (Spinneruilen)

Onderfamilie: Arctiinae (Beervlinders)

Geslachtengroep: Arctiini

Geslacht: Gorgonidia

title: Soort


text:
# Molandier
Molandier is een gemeente in het Franse departement Aude (regio Occitanie) en telt 214 inwoners (2005). De plaats maakt deel uit van het arrondissement Carcassonne.

## Geografie
De oppervlakte van Molandier bedraagt 19,8 km², de bevolkingsdichtheid is 10,8 inwoners per km².
De onderstaande kaart toont de ligging van Molandier met de belangrijkste infrastructuur en aangrenzende gemeenten.

## Demografie
Onderstaande figuur toont het verloop van het inwonertal (bron: INSEE-tellingen).

Vanwege een beveiligingsprobleem met de MediaWiki Graph-software is het momenteel niet mogelijk deze grafiek weer te geven. Zodra de software is bijgewerkt zal de grafiek vanzelf weer zichtbaar worden.

title: Molandier

wikitext:
{{Infobox gemeente Frankrijk
| plaatsnaam = Molandier
| wapen = [[Bestand:Blason_ville_fr_Molandier_(Aude).svg|60px]]
| kaart =
| regio = [[Occitanie]]
| departement = [[Aude (departement)|Aude]] (11)
| depnr = 11
| arrondissement = [[Arrondissement Carcassonne|Carcassonne]]
| kanton = [[Kanton La Piège au Razès|La Piège au Razès]]
| jaar = 2005
| inwoners = 214
| dichtheid = 10,8
| oppervlakte = 19,8
| water =
| latitudeGraden = 43
| latitudeMinuten = 15
| latitudeSeconden = 0
| longitudeGraden = 1
| longitudeMinuten = 44
| longitudeSeconden = 0
| E of W = E
| ol of wl = O.L.
| code = 11236
| postcode = 11420
| netnummer =
| hoogteligging = 226 - 351
| aangrenzende gemeenten =
| burgemeester =
| website =
| image =Molandier 1.jpg
| caption =Zicht op het dorp
}}
'''Molandier''' is een gemeente in het [[Frankrijk|Franse]] departement [[Aude (departement)|Aude]] (regio [[Occitanie]]) en telt 214 inwoners (2005). De plaats maakt deel uit van het arrondissement [[Arrondissement Carcassonne|Carcassonne]].

== Geografie ==
De oppervlakte van Molandier bedraagt 19,8 km², de bevolkingsdichtheid is 10,8 inwoners per km².

{{Detailkaart Franse gemeente|id=11236}}

== Demografie ==
Onderstaande figuur toont het verloop van het inwonertal (bron: [[Institut national de la statistique et des études économiques/Definities|INSEE-tellingen]]).<br />
{{Grafiek inwonertal gemeente Frankrijk|id=11236}}
<!-- Bron: Frans bureau voor statistiek. Cijfers inwoneraantal volgens de definitie "population sans doubles comptes" -->

== Externe links ==
* {{Link INSEE|id=11236}}
{{Commonscat}}
{{Appendix}}
{{Coor title dms|43|15|0|N|1|44|0|E|type:adm2nd_scale:25000_region:FR}}

[[Categorie:Gemeente in Aude]]

title: Situering

Regio: Occitanie

Departement: Aude (11)

Arrondissement: Carcassonne

Kanton: La Piège au Razès

Coördinaten: 43° 15′ NB, 1° 44′ OL

title: Algemeen

title: Overig

Website: Officiële website

title: Detailkaart

Detailkaart: · Locatie in Frankrijk Aude

title: Foto's

Foto's: Zicht op het dorp

Portaal: Frankrijk


text:
# Gryllomorpha dalmatina
Gryllomorpha dalmatina is een rechtvleugelig insect uit de familie krekels (Gryllidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1832 door Ocskay.

title: Gryllomorpha dalmatina

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Gryllomorpha dalmatina''
| titelweergave = cursief
| afbeelding = Gryllomorpha dalmatina01.jpg
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Rechtvleugeligen|Orthoptera]] (Rechtvleugeligen)
| familie = [[Krekels|Gryllidae]] (Krekels)
| geslacht = ''[[Gryllomorpha]]''
| w-naam = ''Gryllomorpha dalmatina''
| auteur = Ocskay
| datum = 1832
| haakjes = ja
| species =
| commons = Category:Gryllomorpha dalmatina
}}
'''''Gryllomorpha dalmatina''''' is een [[rechtvleugeligen|rechtvleugelig insect]] uit de familie [[krekels]] (Gryllidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1832 door Ocskay.

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|9999-Orthoptera}} [bezocht 15 april 2013]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|04|22}}

[[Categorie:Gryllomorpha|dalmatina]]

title: Gryllomorpha dalmatina

Orde: Orthoptera (Rechtvleugeligen)

Familie: Gryllidae (Krekels)

Geslacht: Gryllomorpha

title: Soort


text:
# Uroptychus rubrovittatus
Uroptychus rubrovittatus is een tienpotigensoort uit de familie van de Chirostylidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1881 door A. Milne Edwards.

title: Uroptychus rubrovittatus

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Uroptychus rubrovittatus''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Geleedpotigen|Arthropoda]] ([[Geleedpotigen]])
| klasse = [[Malacostraca]]
| orde = [[Decapoda]]
| familie = [[Chirostylidae]]
| geslacht = ''[[Uroptychus]]''
| w-naam = ''Uroptychus rubrovittatus''
| auteur = A. Milne Edwards
| datum = 1881
| haakjes = ja
| commons =
| species =
| worms = 107144
}}
'''''Uroptychus rubrovittatus''''' is een [[tienpotigen]]soort uit de familie van de [[Chirostylidae]].<ref>Türkay, M. (2012). <i>Uroptychus rubrovittatus</i> (A. Milne Edwards, 1881). Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=107144</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1881 door A. Milne Edwards.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|22}}

[[Categorie:Chirostylidae]]

title: Uroptychus rubrovittatus

Klasse: Malacostraca

Orde: Decapoda

Familie: Chirostylidae

Geslacht: Uroptychus

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Ziekte van Van Leeuwenhoek
De ziekte van Van Leeuwenhoek (Leeuwenhoek’s disease) is een zeldzame aandoening, waarvan in 1975 slechts 50 gevallen beschreven waren.
De aandoening bestaat hierin dat het middenrif gaat fladderen, dat wil zeggen dat deze spier aanvalsgewijze, snelle, onwillekeurig contracties vertoont. Deze vorm van myoclonus staat ook bekend onder diafragmafladderen.
Van Leeuwenhoek nam dit verschijnsel in zijn laatste levensjaar bij zichzelf waar en maakte hiervan een uitgebreide beschrijving, die hij in twee in het Nederlands opgestelde brieven aan de secretaris van de Royal Society in Londen had gericht. In het Latijn vertaald werden deze missives gepubliceerd in de Philosophical Transactions.
Pas in de twintigste eeuw werd dit verschijnsel in de geneeskundige literatuur beschreven en als een klinisch syndroom herkend.

title: Ziekte van Van Leeuwenhoek

wikitext:
{{Disclaimer medisch lemma}}
De '''ziekte van Van Leeuwenhoek''' (''Leeuwenhoek’s disease'') is een zeldzame [[aandoening]], waarvan in 1975 slechts 50 gevallen beschreven waren.

De aandoening bestaat hierin dat het [[middenrif]] gaat fladderen, dat wil zeggen dat deze [[Spier (anatomie)|spier]] aanvalsgewijze, snelle, onwillekeurig [[Spiercontractie|contracties]] vertoont. Deze vorm van [[myoclonus]] staat ook bekend onder ''diafragmafladderen''.

Van Leeuwenhoek nam dit verschijnsel in zijn laatste levensjaar bij zichzelf waar en maakte hiervan een uitgebreide beschrijving, die hij in twee in het Nederlands opgestelde brieven aan de secretaris van de [[Royal Society]] in [[Londen]] had gericht. In het [[Latijn]] vertaald werden deze missives gepubliceerd in de ''Philosophical Transactions''.

Pas in de twintigste eeuw werd dit verschijnsel in de geneeskundige literatuur beschreven en als een klinisch [[Syndroom (ziektebeeld)|syndroom]] herkend.

{{Appendix|1=Bronnen, noten en referenties|2=
* [https://www.ntvg.nl/sites/default/files/migrated/1975102020001a.pdf De 'ziekte van Van Leeuwenhoek'], G.A. Lindeboom, Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 14 januari 1975
{{References}}
}}

[[Categorie:Geneeskunde]]
[[Categorie:Aandoening]]


text:
# Koninklijke Joh. Enschedé
Koninklijke Joh. Enschedé is een drukkerij voor het produceren van postzegels, waardepapieren en beveiligde waardedocumenten en is gevestigd te Haarlem. Tot eind 2016 fabriceerde de Haarlemse drukker Joh. Enschedé ook de drukorder van bankbiljetten die sinds 2012 integraal naar Duitsland en Groot-Brittannië gaat ten gevolge van een grote Europese aanbesteding.

## Geschiedenis
Op 21 juni 1703 trad Izaak Enschedé toe tot het gilde van boekdrukkers in Haarlem. Zijn drukkerij was al snel actief in het drukken van boeken met bijzondere lettertekens, zoals Hebreeuws, braille, muziek en wetenschappelijke notaties. Daarvoor had hij een eigen lettergieterij en ook kocht hij veel andere lettergieterijen op. J.M. Fleischmann ontwierp voor het bedrijf een muziekschrift dat het graveren van muziek moest vervangen, maar het bleek economisch niet haalbaar. Van 1737 tot 1940 gaf het bedrijf de Opregte Haarlemsche Courant uit. In de 19e eeuw ontwikkelde het drukmethoden voor Javaans en Japans schrift. Letterontwerper Jan van Krimpen ontwierp het lettertype Lutetia, waarmee het bedrijf in 1925 internationale prijzen won. Sem Hartz en Bram de Does zijn andere bekende ontwerpers die bij Enschedé in dienst waren. In 1991 richtte Peter Matthias Noordzij The Enschedé Font Foundry op, waar tegenwoordig nog lettertypes worden uitgegeven.
In 1769 drukte Joh. Enschedé obligaties voor de gemeente Haarlem en in de jaren daarna steeds meer waardepapieren. In 1810 drukte het bedrijf voor het eerst bankbiljetten, voor Nederlands Oost- en West-Indië. Voor de beveiliging werd het muziekschrift van Fleischmann gebruikt. In 1866 drukte het de tweede emissie Nederlandse postzegels. Sindsdien worden alle Nederlandse postzegels hier gedrukt. Maar ook andere landen, waaronder Groot-Brittannië, laten hier hun postzegels drukken. In de 20e eeuw werkte men samen met de staatsdrukkerij Sdu voor het drukken van paspoorten en rijbewijzen. Daarnaast drukte het bedrijf onder andere distributiebonnen, schoolplaten, boekenbonnen en reclamedrukwerk.
De Nederlandse bankbiljetten raakten internationaal bekend om hun beveiliging, vooruitstrevende vormgeving en kleurigheid. Na de invoering van de euro drukt Joh. Enschedé eurobankbiljetten in opdracht van De Nederlandsche Bank. Joh. Enschedé was anno 2005 nog gedeeltelijk eigendom van de familie Enschedé en gedeeltelijk van NPM Capital. Tot in de jaren 1990 was ook een lid van de familie Enschedé directeur. In het kader van de digitale technologieën richtte het in 1999 een aparte divisie op, Joh. Enschedé Security Solutions, voor het werken aan digitale echtheidskenmerken. Begin februari 2011 maakte De Nederlandsche Bank bekend dat de Nederlandse eurobiljetten voortaan gedrukt zullen worden door de Duitse drukkers Bundesdruckerei en Giesecke & Devrient en de Britse drukker De La Rue International.
In januari 2014 nam investeringsmaatschappij Nimbus een aandelenbelang van 95% in het bedrijf. De resterende 5% bleef in handen van de familie. Het bedrijf had acute financiële problemen, onder meer omdat een grote opdracht van de Deutsche Bundesbank was uitgesteld. Personeel werd gevraagd om vakantiegeld in te leveren om zo het ontslag van 200 medewerkers te voorkomen. Joh. Enschedé behaalde in 2012 een omzet van 55 miljoen euro.
Over 2014 maakte Joh. Enschedé voor het eerst sinds jaren weer winst. Mede door een gedeeltelijke kwijtschelding van bankschuld werd in 2014 een winst van 23 miljoen euro gerealiseerd. In 2013 leed de drukker nog een verlies van 13,7 miljoen euro. Met huisbankier ING werd een nieuw financieel plan ontwikkeld om de continuïteit veilig te stellen. Joh. Enschedé heeft verder flink gereorganiseerd, waarbij het personeelsbestand in 2014 terugliep van 260 naar 190 FTE's.
In februari 2016 deden politie en het Openbaar Ministerie onderzoek naar de mogelijke diefstal van bankbiljetten. Hoeveel geld er is gestolen moet het onderzoek uitwijzen. Gedurende twee jaren zouden medewerkers van de drukkerij bankbiljetten van vijftig euro, met en zonder serienummer, hebben meegenomen. Het bedrijf drukt bankbiljetten voor meer dan 70 landen en kan per jaar circa twee miljard biljetten leveren. In december 2016 besloot het bedrijf niet langer bankbiljetten te drukken waarbij een aanzienlijk deel van de banen verdwijnen. Er is veel overcapaciteit en de onderneming wil de focus leggen op andere producten als postzegels, visa en belastinglabels.
In 2018 nam Joh. Enschedé een meerderheidsbelang in het Nederlandse technologiebedrijf AntTail. Dit bedrijf uit Utrecht verleent diensten op het gebied van het monitoren van verzendingen, met behulp van sensoren en services rond het registreren en valideren van verzendingen. AntTail werkt vooral voor de geneesmiddelenbedrijven, waar veel vervalsing van medicijnen en grondstoffen voorkomt en een hoge kwaliteit uitermate belangrijk is. Deze kennis en ervaring is ook voor Joh. Enschedé nuttig.
In 2021 maakte Joh. Enschedé een nettowinst van 1,6 miljoen euro en telde het 70 medewerkers.
In april 2023 nam het Amerikaanse bedrijf Authentix de aandelen Joh. Enschedé over van Nimbus. Nimbus was vanaf 2014 meerderheidsaandeelhouder. Joh. Enschedé blijft een zelfstandig bedrijf, maar gaat wel nauw samenwerken met de Authentix-groep om de marktpositie te verstevigen en harder te groeien door gebruik te maken van de verkoopkanalen van de groep.

## Vestiging
Het bedrijf is bijna 300 jaar lang gevestigd geweest aan het Klokhuisplein vlak bij de Grote Markt in de Haarlemse binnenstad, maar verhuisde in de jaren 1980 naar het industrieterrein Waarderpolder aan de rand van de stad. Het bedrijf heeft een grote collectie van zijn oude producten en ontwerpen bewaard.

title: Koninklijke Joh. Enschedé

wikitext:
[[Bestand:Izaak en Johan Enschede.png|miniatuur|Izaak en Johan Enschedé]]
[[Bestand:Steen Johan Enschede bij rechtbank Haarlem.jpg|miniatuur|Gedenksteen Joh. Enschedé aan het Klokhuisplein in Haarlem, gemaakt door [[Gerrit Veldheer]].]]
'''Koninklijke Joh. Enschedé''' is een [[drukkerij]] voor het produceren van [[postzegel]]s, [[waardepapier]]en en [[waardepapier|beveiligde waardedocumenten]] en is gevestigd te [[Haarlem (hoofdbetekenis)|Haarlem]]. Tot eind 2016 fabriceerde de Haarlemse drukker Joh. Enschedé ook de drukorder van [[bankbiljet]]ten die sinds 2012 integraal naar [[Duitsland]] en [[Groot-Brittannië (eiland)|Groot-Brittannië]] gaat ten gevolge van een grote Europese [[aanbesteding]].<ref>{{Citeer web |url=https://www.bd.nl/economie/joh-enschede-drukt-ons-geld-niet-meer-het-komt-uit-duitsland~a19e36b2/|titel=Joh. Enschedé drukt ons geld niet meer, het komt uit Duitsland|werk=[[Brabants Dagblad]]}}</ref>

==Geschiedenis==
Op 21 juni 1703 trad [[Izaak Enschedé]] toe tot het [[gilde (beroepsgroep)|gilde]] van boekdrukkers in Haarlem. Zijn drukkerij was al snel actief in het drukken van boeken met bijzondere lettertekens, zoals [[Hebreeuws alfabet|Hebreeuws]], [[braille]], [[Muzieknotatie|muziek]] en wetenschappelijke notaties. Daarvoor had hij een eigen [[lettergieterij]] en ook kocht hij veel andere lettergieterijen op. [[Johann Michael Fleischmann|J.M. Fleischmann]] ontwierp voor het bedrijf een muziekschrift dat het graveren van muziek moest vervangen, maar het bleek economisch niet haalbaar. Van 1737 tot 1940 gaf het bedrijf de ''[[Opregte Haarlemsche Courant]]'' uit. In de [[19e eeuw]] ontwikkelde het drukmethoden voor [[Javaans schrift|Javaans]] en [[Japans schrift]]. Letterontwerper [[Jan van Krimpen]] ontwierp het lettertype [[Lutetia (lettertype)|Lutetia]], waarmee het bedrijf in 1925 internationale prijzen won. [[Sem Hartz]] en [[Bram de Does]] zijn andere bekende ontwerpers die bij Enschedé in dienst waren. In 1991 richtte Peter Matthias Noordzij [[The Enschedé Font Foundry]] op, waar tegenwoordig nog lettertypes worden uitgegeven.

In 1769 drukte Joh. Enschedé [[obligatie]]s voor de gemeente Haarlem en in de jaren daarna steeds meer waardepapieren. In 1810 drukte het bedrijf voor het eerst [[bankbiljet]]ten, voor Nederlands [[Nederlands-Indië|Oost-]] en [[Nederlandse Antillen|West-Indië]]. Voor de beveiliging werd het muziekschrift van Fleischmann gebruikt. In 1866 drukte het de tweede emissie Nederlandse postzegels. Sindsdien worden alle [[Nederland]]se postzegels hier gedrukt. Maar ook andere landen, waaronder [[Verenigd Koninkrijk|Groot-Brittannië]], laten hier hun [[postzegel]]s drukken. In de [[20e eeuw]] werkte men samen met de staatsdrukkerij [[Sdu]] voor het drukken van [[paspoort]]en en [[rijbewijs|rijbewijzen]]. Daarnaast drukte het bedrijf onder andere [[distributiebon]]nen, [[schoolplaat|schoolplaten]], boekenbonnen en [[reclamedrukwerk]].

De [[Geschiedenis van de Nederlandse bankbiljetten|Nederlandse bankbiljetten]] raakten internationaal bekend om hun beveiliging, vooruitstrevende vormgeving en kleurigheid. Na de invoering van de [[euro]] drukt Joh. Enschedé [[eurobankbiljetten]] in opdracht van [[De Nederlandsche Bank]]. Joh. Enschedé was anno 2005 nog gedeeltelijk eigendom van de familie Enschedé en gedeeltelijk van [[NPM Capital]]. Tot in de jaren 1990 was ook een lid van de familie Enschedé directeur. In het kader van de [[digitaal|digitale]] technologieën richtte het in 1999 een aparte divisie op, Joh. Enschedé Security Solutions, voor het werken aan digitale echtheidskenmerken. Begin februari 2011 maakte De Nederlandsche Bank bekend dat de Nederlandse eurobiljetten voortaan gedrukt zullen worden door de [[Duitsland|Duitse]] drukkers [[Bundesdruckerei]] en [[Giesecke & Devrient]] en de [[Verenigd Koninkrijk|Britse]] drukker [[De La Rue|De La Rue International]].

In januari 2014 nam investeringsmaatschappij [[Nimbus (bedrijf)|Nimbus]] een aandelenbelang van 95% in het bedrijf. De resterende 5% bleef in handen van de familie.<ref name="ELSJE">Elsevier [http://www.elsevier.nl/Economie/nieuws/2014/1/Gelddrukkerij-Joh-Enschede-gered-door-investeerder-1441848W/ Gelddrukkerij Joh. Enschedé gered door investeerder, 9 januari 2014], geraadpleegd op 10 januari 2014. [https://web.archive.org/web/20140110122530/http://www.elsevier.nl/Economie/nieuws/2014/1/Gelddrukkerij-Joh-Enschede-gered-door-investeerder-1441848W/ Gearchiveerd] op 10 januari 2014.</ref> Het bedrijf had acute financiële problemen, onder meer omdat een grote opdracht van de [[Deutsche Bundesbank]] was uitgesteld.<ref name="ELSJE" /> Personeel werd gevraagd om [[vakantiegeld]] in te leveren om zo het ontslag van 200 medewerkers te voorkomen.<ref name="ELSJE" /> Joh. Enschedé behaalde in 2012 een [[omzet]] van 55 miljoen euro.<ref name="ELSJE" />

Over 2014 maakte Joh. Enschedé voor het eerst sinds jaren weer winst. Mede door een gedeeltelijke kwijtschelding van bankschuld werd in 2014 een winst van 23 miljoen euro gerealiseerd.<ref name="BBJE">Blokboek [http://blokboek.com/joh-enschede-boekt-winst-na-reorganisatie/ Joh. Enschedé boekt winst na reorganisatie, 30 juli 2015], geraadpleegd op 26 augustus 2015</ref> In 2013 leed de drukker nog een verlies van 13,7 miljoen euro.<ref name="BBJE" /> Met huisbankier ING werd een nieuw financieel plan ontwikkeld om de continuïteit veilig te stellen. Joh. Enschedé heeft verder flink gereorganiseerd, waarbij het personeelsbestand in 2014 terugliep van 260 naar 190 [[FTE]]'s.<ref name="BBJE" />

In februari 2016 deden politie en het [[Openbaar Ministerie (Nederland)|Openbaar Ministerie]] onderzoek naar de mogelijke diefstal van bankbiljetten.<ref name="NOSDFST">NOS [https://nos.nl/artikel/2086029-onderzoek-naar-diefstal-bij-gelddrukker-joh-enschede.html Onderzoek naar diefstal bij gelddrukker Joh. Enschede, 10 februari 2016], geraadpleegd op 5 december 2016</ref> Hoeveel geld er is gestolen moet het onderzoek uitwijzen. Gedurende twee jaren zouden medewerkers van de drukkerij bankbiljetten van vijftig euro, met en zonder serienummer, hebben meegenomen.<ref name="NOSDFST" /> Het bedrijf drukt bankbiljetten voor meer dan 70 landen en kan per jaar circa twee miljard biljetten leveren.<ref name="NOSDFST" /> In december 2016 besloot het bedrijf niet langer bankbiljetten te drukken waarbij een aanzienlijk deel van de banen verdwijnen. Er is veel overcapaciteit en de onderneming wil de focus leggen op andere producten als postzegels, [[Visum|visa]] en belastinglabels.<ref>Telegraaf [https://www.telegraaf.nl/dft/nieuws_dft/27146181/__Joh._Enschede_stopt_met_papiergeld__.html Joh. Enschedé stopt met maken bankbiljetten, 1 december 2016], geraadpleegd op 5 december 2016</ref>

In 2018 nam Joh. Enschedé een meerderheidsbelang in het Nederlandse technologiebedrijf AntTail.<ref>Blokboek [https://www.blokboek.com/koninklijke-joh-enschede-neemt-anttail-over/ Koninklijke Joh. Enschedé neemt AntTail over, 6 juni 2018], geraadpleegd op 29 april 2023. [https://web.archive.org/web/20230429150533/https://www.blokboek.com/koninklijke-joh-enschede-neemt-anttail-over/ Gearchiveerd] op 29 april 2023.</ref> Dit bedrijf uit Utrecht verleent diensten op het gebied van het monitoren van verzendingen, met behulp van sensoren en services rond het registreren en valideren van verzendingen. AntTail werkt vooral voor de geneesmiddelenbedrijven, waar veel vervalsing van medicijnen en grondstoffen voorkomt en een hoge kwaliteit uitermate belangrijk is. Deze kennis en ervaring is ook voor Joh. Enschedé nuttig.

In 2021 maakte Joh. Enschedé een nettowinst van 1,6 miljoen euro en telde het 70 medewerkers.

In april 2023 nam het Amerikaanse bedrijf Authentix de aandelen Joh. Enschedé over van Nimbus.<ref>{{en}} Persbericht [https://www.joh-enschede.nl/2023/04/17/authentix-acquires-rje/ Authentix Completes Acquisition of Royal Joh. Enschedé, 17 april 2023], geraadpleegd op 29 april 2023. [https://web.archive.org/web/20230417163500/https://www.joh-enschede.nl/ Gearchiveerd] op 17 april 2023.</ref> Nimbus was vanaf 2014 meerderheidsaandeelhouder. Joh. Enschedé blijft een zelfstandig bedrijf, maar gaat wel nauw samenwerken met de Authentix-groep om de marktpositie te verstevigen en harder te groeien door gebruik te maken van de verkoopkanalen van de groep.

==Vestiging==
[[Bestand:Enschede-Lettergieterij on Klokhuisplein built in 1871.jpg|miniatuur|Enschede-Lettergieterij op het Klokhuisplein]]
Het bedrijf is bijna 300 jaar lang gevestigd geweest aan het [[Klokhuisplein]] vlak bij de [[Grote Markt (Haarlem)|Grote Markt]] in de [[Oude Stad (Haarlem)|Haarlemse binnenstad]], maar verhuisde in de jaren 1980 naar het industrieterrein [[Waarderpolder (bedrijventerrein)|Waarderpolder]] aan de rand van de stad. Het bedrijf heeft een grote [[collectie]] van zijn oude producten en ontwerpen bewaard.

==Literatuur==
* ''Voor stad en staat: Joh. Enschedé 2003-1703: beelden van driehonderd jaar bedrijfsgeschiedenis'' / [auteurs Frans Willem Lantink, Koosje Sierman, Johan de Zoete; beeldred. Jan Roest; fotogr. Frank van Biemen; vert. Engels De schrijfmachine, Pete Botman; eindred. Marianne Lahr; coördinatie Jos Rath ... et al.] (2003)
* ''Letterproeven van Nederlandse gieterijen uit de Bibliotheek van de KVB en andere verzamelingen in de Universiteitsbibliotheek Amsterdam met geschiedenissen van de firma's = Dutch typefounders' specimens from the Library of the KVB and other collections in the Amsterdam University Library with histories of the firms represented'' / geschreven en bezorgd door, written and ed. by John A. Lane & Mathieu Lommen; samengest. door, comp. by John A. Lane, Mathieu Lommen & Johan de Zoete (1998)

==Externe links==
{{Commonscatklein|Joh. Enschedé}}
* [https://www.joh-enschede.nl/ Website van Joh. Enschedé]
* Informatie over [https://web.archive.org/web/20160706192440/http://noord-hollandsarchief.nl/collecties/museum-enschede Museum Enschedé op de website van het Noord-Hollands Archief]

{{Appendix}}

{{DEFAULTSORT:Enschede, Johan}}
[[Categorie:Economie in Haarlem]]
[[Categorie:Geschiedenis van Haarlem]]
[[Categorie:Postzegeldrukkerij]]
[[Categorie:Koninklijke Joh. Enschedé| ]]


text:
# Amphidoma laticincta
Amphidoma laticincta is een soort in de taxonomische indeling van de Myzozoa, een stam van microscopische parasitaire dieren. Het organisme komt uit het geslacht Amphidoma en behoort tot de familie Amphidomataceae. Amphidoma laticincta werd in 1911 ontdekt door Kofoid & Swezy.

title: Amphidoma laticincta

wikitext:
{{Taxobox
| naam = ''Amphidoma laticincta''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| rijk = [[Protozoa]] (Oerdiertjes)
| stam = [[Myzozoa]]
| klasse = [[Dinophyceae]]
| onderklasse=
| orde = [[Gonyaulacales]]
| familie = [[Amphidomataceae]]
| geslacht = ''[[Amphidoma]]''
| w-naam = ''Amphidoma laticincta''
| auteur = [[Kofoid]] & [[Swezy]]
| datum = 1911
}}
'''''Amphidoma laticincta''''' is een [[soort]] in de taxonomische indeling van de [[Myzozoa]], een [[Stam (biologie)|stam]] van microscopische [[Parasiet|parasitaire dieren]]. Het organisme komt uit het geslacht ''[[Amphidoma]]'' en behoort tot de familie [[Amphidomataceae]]. ''Amphidoma laticincta'' werd in 1911 ontdekt door [[Kofoid]] & [[Swezy]].<ref>{{Citeer web |url=http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=233200|titel=Amphidoma laticincta|auteur=[[World Register of Marine Species]]|uitgever=''Marinespecies.org''|datum= |bezochtdatum=24 september 2011}}</ref>
{{Appendix}}
{{Beginnetje|biologie|2011|09|28}}

{{DEFAULTSORT:Amphidoma laticincta}}
[[Categorie:Myzozoa]]

title: Amphidoma laticincta

Rijk: Protozoa (Oerdiertjes)

Stam: Myzozoa

Klasse: Dinophyceae

Orde: Gonyaulacales

Familie: Amphidomataceae

Geslacht: Amphidoma

title: Soort


text:
# Gonzalezia gloriosa
Gonzalezia gloriosa is een vliesvleugelig insect uit de familie Encyrtidae. De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1964 door De Santis.

title: Gonzalezia gloriosa

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Gonzalezia gloriosa''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie = [[Encyrtidae]]
| geslacht = ''[[Gonzalezia]]''
| w-naam = ''Gonzalezia gloriosa''
| auteur = De Santis
| datum = 1964
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Gonzalezia gloriosa''''' is een [[Vliesvleugeligen|vliesvleugelig insect]] uit de familie [[Encyrtidae]]. De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1964 door De Santis.

{{Appendix|2=
* [https://www.nhm.ac.uk/research-curation/research/projects/chalcidoids/database/validName.dsml?index=ValidName&searchPageURL=indexValidName.dsml&Familyqtype=equals&Family=&Genusqtype=equals&Genus=Gonzalezia&Speciesqtype=equals&Species=gloriosa {{Ts.|Noyes, J.S.}} (2012). Universal Chalcidoidea Database. World Wide Web electronic publication. http://www.nhm.ac.uk/chalcidoids. Version as of June 2012]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|04|12}}

[[Categorie:Encyrtidae]]

title: Gonzalezia gloriosa

Orde: Hymenoptera (Vliesvleugeligen)

Familie: Encyrtidae

Geslacht: Gonzalezia

title: Soort


text:
# Gemeenschapsmuseum San Nicolas
Het Gemeenschapsmuseum San Nicolas (Engels: San Nicolas Community Museum, Papiaments: Museo di Comunidad San Nicolas) is een Arubaans museum, gevestigd in het historisch pand "Nicolaas Store” in de binnenstad van San Nicolas.

## Collectie
Het Gemeenschapsmuseum toont erfgoed van Aruba en meer specifiek van de regio San Nicolas. De collectie bestaat uit cultuurhistorische objecten en artifacten maar ook uit werken van moderne kunstenaars, zoals Alydia Wever en Gilbert Senchi, die zich richten op eigen en authentieke aspecten van de gemeenschap van San Nicolas. De inrichting van de toonzalen is thematisch, waaronder ook het thema van migratie en leefcultuur van een volk. San Nicolas staat bekend om zijn multiculturele diversiteit en is de plaats waar vanaf de jaren 20 van de twintigste eeuw grootschalige migratie plaatsvond vanwege de vestiging van de olieraffinaderij, Lago Oil & Transport Co. Ltd.. Het museum heeft een trefpuntcafé en een terras.
Het museum wordt beheerd door Fundacion Museo Arubano en werd op 27 september 2018 officieel geopend. Het is het derde museum in San Nicolas.

## Afbeeldingen
- Oorspronkelijke gevelletters van de olieraffinaderij
- Industriële installatie "Bao Palo"

title: Gemeenschapsmuseum San Nicolas

wikitext:
{{Infobox museum
| naam                 = Community Museum San Nicolas
| oorspronkelijke_naam =
| afbeelding           = Nicolaas Store (2).jpg
| onderschrift         = Het gebouw van het San Nicolas Community Museum
| opgericht            =
| locatie              = B. v.d. Veen Zeppenveldtstraat 27, [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]], [[Aruba]]
| oppervlakte          =
| type                 =
| thema                =
| directeur            =
| curator              = Renwick Heronimo
| conservator          =
| medewerkers          =
| monumentstatus       =
| monumentnummer       =
| architect            =
| gebouwd              = omstreeks 1940
| openingsdatum        = 27 september 2018
| sluiting             =
| bezoekers            =
| lid van              =
| website              =
| mapname              = Aruba
| lat_deg              = 12
| lat_min              = 26
| lat_sec              = 4.5
| lat_dir              = N
| lon_deg              = 69
| lon_min              = 54
| lon_sec              = 33.4
| lon_dir              = W
| extra portaal        = Caraïben
| afbeelding2          =
| onderschrift2        =
}}
Het '''Gemeenschapsmuseum San Nicolas''' ([[Engels]]: ''San Nicolas Community Museum'', [[Papiaments]]: ''Museo di Comunidad San Nicolas'') is een [[Aruba]]ans [[Lijst van musea op Aruba|museum]], gevestigd in het historisch pand "[[Nicolaas Store]]” in de binnenstad van [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]].

==Collectie==
Het Gemeenschapsmuseum toont erfgoed van Aruba en meer specifiek van de regio San Nicolas. De collectie bestaat uit cultuurhistorische objecten en artifacten maar ook uit werken van moderne kunstenaars, zoals Alydia Wever en Gilbert Senchi, die zich richten op eigen en authentieke aspecten van de gemeenschap van San Nicolas. De inrichting van de toonzalen is thematisch, waaronder ook het thema van migratie en leefcultuur van een volk. San Nicolas staat bekend om zijn multiculturele diversiteit en is de plaats waar vanaf de jaren 20 van de twintigste eeuw grootschalige migratie plaatsvond vanwege de vestiging van de olieraffinaderij, [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]]. Het museum heeft een trefpuntcafé en een terras.

Het museum wordt beheerd door [[Fundacion Museo Arubano]] en werd op 27 september 2018 officieel geopend. Het is het derde museum in San Nicolas.

== Zie ook ==
* [[Lijst van musea op Aruba]]
* [[Nicolaas Store]]

== Afbeeldingen ==
<gallery widths=180 heights=180>
San Nicolas Community Museum.jpg|Oorspronkelijke gevelletters van de olieraffinaderij
San Nicolas Community Museum 2.jpg|Industriële installatie "Bao Palo"
</gallery>

{{Appendix}}
{{Coor title dms|12|26|4.5|N|69|54|33.4|W|scale:25000_region:AW}}

[[Categorie:Museum in Aruba]]
[[Categorie:Bouwwerk in Aruba]]

title: Community Museum San Nicolas

Locatie: B. v.d. Veen Zeppenveldtstraat 27, San Nicolas, Aruba

Openingsdatum: 27 september 2018

title: Personen

Curator: Renwick Heronimo

title: Huisvesting

Gebouwd: omstreeks 1940

title: Detailkaart

Detailkaart: Gemeenschapsmuseum San Nicolas (Aruba) · Gemeenschapsmuseum San Nicolas

Portaal: Kunst & Cultuur · Caraïben


text:
# Eerste hoofdcommissaris
Eerste hoofdcommissaris is sinds 2013 de hoogste rang bij de Nederlandse politie. Deze rang wordt bekleed door de korpschef van de Nationale Politie en is in het leven geroepen bij de grote politiereorganisatie van 2013, waarbij de organisatie werd gecentraliseerd, zoals in de Politiewet 2012 was vastgelegd. De eerste persoon die in deze functie benoemd werd was Gerard Bouman die tot taak had de organisatie om te vormen van 25 grotendeels onafhankelijke regiokorpsen en een Korps Landelijke Politie Diensten naar een landelijk politiekorps, dat bestaat uit tien regionale eenheden, een landelijke eenheid en een Politiedienstencentrum.

## Lijst van Eerste hoofdcommissarissen
| Ambtsperiode                     | Naam           | Bijzonderheden               |
| -------------------------------- | -------------- | ---------------------------- |
| 3 januari 2013 - 1 februari 2016 | Gerard Bouman  | Eerste bekleder van het ambt |
| 1 maart 2016 - 29 april 2020     | Erik Akerboom  |                              |
| 29 april 2020 - 29 februari 2024 | Henk van Essen |                              |
| 1 maart 2024 - heden             | Janny Knol     | Eerste vrouw in dit ambt     |

title: Eerste hoofdcommissaris

wikitext:
[[Bestand:Ranks Dutch police wikimedia by venturedesign 300dpi Eerste Hoofdcommissaris.png|thumb|Rangteken van de Eerste Hoofdcommissaris]]
'''Eerste hoofdcommissaris''' is sinds 2013 de hoogste [[rang (politie)|rang]] bij de [[Politie in Nederland|Nederlandse politie]].<ref>[http://wetten.overheid.nl/cgi-bin/deeplink/law1/title=Besluit%20rangen%20politie Besluit rangen politie]</ref> Deze rang wordt bekleed door de [[korpschef]] van de Nationale Politie en is in het leven geroepen bij de grote politiereorganisatie van 2013, waarbij de organisatie werd gecentraliseerd, zoals in de [[Politiewet 2012]] was vastgelegd. De eerste persoon die in deze functie benoemd werd was [[Gerard Bouman]] die tot taak had de organisatie om te vormen van 25 grotendeels onafhankelijke [[regiokorps]]en en een [[Korps landelijke politiediensten|Korps Landelijke Politie Diensten]] naar een [[Regionale eenheden van de Nationale Politie|landelijk politiekorps]], dat bestaat uit tien regionale eenheden, een landelijke eenheid en een Politiedienstencentrum.

== Lijst van Eerste hoofdcommissarissen ==
{| class="wikitable vatop"
!Ambtsperiode!!Naam!!Bijzonderheden
|-
|  3 januari 2013 - 1 februari 2016 ||[[Gerard Bouman]] || Eerste bekleder van het ambt
|-
|  1 maart 2016 - 29 april 2020  ||[[Erik Akerboom]] ||
|-
| 29 april 2020 - 29 februari 2024 ||[[Henk van Essen]] ||
|-
| 1 maart 2024 - heden ||[[Janny Knol]] || Eerste vrouw in dit ambt
|}

== Zie ook ==
* [[Lijst van rangen bij de Nederlandse politie]]
* [[Politie in Nederland]]

== Noten ==
{{References}}

{{Navigatie politierangen}}

[[Categorie:Rang bij de Nederlandse politie]]
[[Categorie:Politie in Nederland]]
[[Categorie:Ambtelijke titulatuur]]


text:
# Phelsuma malamakibo
Phelsuma malamakibo is een hagedis die behoort tot de gekko's. Het is een van de soorten madagaskardaggekko's uit het geslacht Phelsuma.

## Naam en indeling
De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst voorgesteld door Ronald Archie Nussbaum, Christopher John Raxworthy, Achille Philippe Raselimanana en Jean-Baptiste Ramanamanjato in 2000. De soortaanduiding malamakibo komt uit het Malagassisch en betekent vrij vertaald 'gladde buik'.

## Uiterlijke kenmerken
Phelsuma malamakibo bereikt een kopromplengte tot 6,1 centimeter en een totale lichaamslengte inclusief staart tot 12,3 cm. De hagedis heeft een groene kleur en heeft een vage tekening zonder strepen. Het aantal schubbenrijen op het midden van het lichaam bedraagt 69 tot 79.

## Verspreiding en habitat
De soort komt voor in delen van Afrika en leeft endemisch in zuidelijk Madagaskar.
De habitat bestaat uit vochtige tropische en subtropische bossen, zowel in laaglanden als in bergstreken, en hoger gelegen graslanden. De soort is aangetroffen op een hoogte van ongeveer 810 tot 1940 meter boven zeeniveau.

## Beschermingsstatus
Door de internationale natuurbeschermingsorganisatie IUCN is de beschermingsstatus 'gevoelig' toegewezen (Near Threatened of NT).

title: Phelsuma malamakibo

wikitext:
{{Taxobox reptiel
| status=NT
| statusbron=2011
| rl-id=172785
| titelweergave=cursief
| naam=''Phelsuma malamakibo''
| afbeelding = Phelsuma malamakibo distribution.png
| afbeeldingtekst=Verspreidingsgebied in het rood.
| orde=[[Schubreptielen|Squamata]] (Hagedissen en slangen)
| onderorde=[[Hagedissen|Lacertilia]] (Hagedissen)
| infraorde=[[Gekko's|Gekkota]] (Gekko's)
| familie=[[Gekkonidae]]
| geslacht=''[[Madagaskardaggekko's|Phelsuma]]'' (Madagaskardaggekko's)
| w-naam=''Phelsuma malamakibo''
| auteur=[[Ronald Archie Nussbaum|Nussbaum]], [[Christopher John Raxworthy|Raxworthy]], [[Achille Philippe Raselimanana|Raselimanana]] & [[Jean-Baptiste Ramanamanjato|Ramanamanjato]]
| datum=2000
}}
'''''Phelsuma malamakibo''''' is een [[hagedissen|hagedis]] die behoort tot de [[gekko's]]. Het is een van de soorten [[madagaskardaggekko's]] uit het geslacht ''Phelsuma''.

==Naam en indeling==
De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst voorgesteld door [[Ronald Archie Nussbaum]], [[Christopher John Raxworthy]], [[Achille Philippe Raselimanana]] en [[Jean-Baptiste Ramanamanjato]] in 2000. De soortaanduiding ''malamakibo'' komt uit het Malagassisch en betekent vrij vertaald 'gladde buik'.<ref name="EMBL">{{Citeer web | url = http://reptile-database.reptarium.cz/species.php?genus=Phelsuma&species=malamakibo | titel = The Reptile Database – ''Phelsuma malamakibo'' | auteur = Peter Uetz & Jakob Hallermann}}</ref>

==Uiterlijke kenmerken==
''Phelsuma malamakibo'' bereikt een kopromplengte tot 6,1 centimeter en een totale lichaamslengte inclusief staart tot 12,3 cm. De hagedis heeft een groene kleur en heeft een vage tekening zonder strepen. Het aantal schubbenrijen op het midden van het lichaam bedraagt 69 tot 79.<ref name="DARWIN">{{Citeer web | url = http://darwin.uvigo.es/download/papers/77.phelsuma.zootaxa.10.pdf| titel = Phylogenetic systematics of day geckos, genus ''Phelsuma'', based on molecular and morphological data (Squamata: Gekkonidae)| auteur = Sara Rocha et al.}}</ref>

==Verspreiding en habitat==
De soort komt voor in delen van [[Afrika]] en leeft [[Endemie (biogeografie)|endemisch]] in zuidelijk [[Madagaskar]].<ref name="EMBL" />

De habitat bestaat uit vochtige [[tropisch klimaat|tropische]] en [[subtropisch klimaat|subtropische]] bossen, zowel in laaglanden als in bergstreken, en hoger gelegen [[grasland]]en. De soort is aangetroffen op een hoogte van ongeveer 810 tot 1940 meter boven [[zeeniveau]].

==Beschermingsstatus==
Door de internationale natuurbeschermingsorganisatie [[International Union for Conservation of Nature and Natural Resources|IUCN]] is de [[beschermingsstatus]] 'gevoelig' toegewezen (Near Threatened of NT).<ref name="IUCN2">{{Citeer web | url = https://www.iucnredlist.org/species/172785/6917632| titel = ''Phelsuma malamakibo'' - IUCN Red List| auteur = International Union for Conservation of Nature and Natural Resources - Red List}}</ref>
{{Clearboth}}

==Bronvermelding==
{{Appendix||2=
'''Referenties'''
{{References}}
'''Bronnen'''
* {{en}} – Peter Uetz & Jakob Hallermann - The Reptile Database – ''Phelsuma malamakibo'' - [http://reptile-database.reptarium.cz/species.php?genus=Phelsuma&species=malamakibo Website] Geconsulteerd 23 oktober 2021
}}

[[Categorie:Madagaskardaggekko's]]
[[Categorie:Endemisch dier uit Madagaskar]]
[[Categorie:IUCN-status gevoelig]]

title: Phelsuma malamakibo · IUCN-status: Gevoelig (2011)

Stam: Chordata (Chordadieren)

Klasse: Reptilia (Reptielen)

Orde: Squamata (Hagedissen en slangen)

Onderorde: Lacertilia (Hagedissen)

Infraorde: Gekkota (Gekko's)

Familie: Gekkonidae

Geslacht: Phelsuma (Madagaskardaggekko's)

title: Soort

Portaal: Biologie · Herpetologie


text:
# Urodus cyanombra
Urodus cyanombra is een vlinder uit de familie van de Urodidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1913 door Meyrick.

title: Urodus cyanombra

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Urodus cyanombra''
| afbeelding =
| familie = [[Urodidae]]
| onderfamilie = [[Tortricinae]]
| tribus =
| geslacht = ''[[Urodus]]''
| w-naam = ''Urodus cyanombra''
| auteur = Meyrick
| datum = 1913
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Urodus cyanombra''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Urodidae]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1913 door Meyrick.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|04|10}}

[[Categorie:Urodidae]]

title: Urodus cyanombra

Familie: Urodidae

Onderfamilie: Tortricinae

Geslacht: Urodus

title: Soort


text:
# Lancenigo
Lancenigo is een plaats (frazione) in de Italiaanse gemeente Villorba.

title: Lancenigo

wikitext:
{{Infobox plaats in Italië
| land = Italië
| naam = Lancenigo
| area = {{IT-regio|VEN}}
| subarea = {{IT-prov|TV}}
| gemeente = [[Villorba]]
| inwoners = circa 3.200
| census =
| km2 =
| hoogte = 20
| netnummer=0422
| postcode=31020
| overignaam1=Naam inwoners
| overig1=lancenighesi
| lat_deg =45
| lat_min =43
| lat_sec =19
| lat_dir = N
| lon_deg =12
| lon_min =15
| lon_sec =14
| lon_dir = E
| image =
| caption =
}}
'''Lancenigo''' is een plaats ([[frazione]]) in de [[Italië|Italiaanse]] gemeente [[Villorba]].

{{Beginnetje|landen & volken|land=Italië|2=2008|3=07|4=20}}
[[Categorie:Plaats in Treviso]]

title: Situering

Regio: Veneto

Provincie: Treviso

Gemeente: Villorba

title: Algemeen

Inwoners: circa 3.200

title: Overig

Naam inwoners: lancenighesi

Portaal: Italië


text:
# Diacantha longula
Diacantha longula is een keversoort uit de familie bladkevers (Chrysomelidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1903 gepubliceerd door Julius Weise.

title: Diacantha longula

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Diacantha longula''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Bladkevers|Chrysomelidae]] (Bladkevers)
| geslacht = ''[[Diacantha]]''
| w-naam = ''Diacantha longula''
| auteur = [[Julius Weise|Weise]]
| datum = 1903
| haakjes =
| origineel =
}}

'''''Diacantha longula''''' is een [[kevers]]oort uit de familie [[bladkevers]] (Chrysomelidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1903 gepubliceerd door [[Julius Weise]].<ref>[https://web.archive.org/web/20130927083459/https://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/ChrysoIndex0.htm Chrysomelidae] in Synopsis of the described Coleoptera of the World, 13 december 2008. Gearchiveerd op 27 september 2013.</ref>

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|10|30}}

[[Categorie:Diacantha|longula]]

title: Diacantha longula

Familie: Chrysomelidae (Bladkevers)

Geslacht: Diacantha

title: Soort


text:
# Osweiler
Osweiler (Luxemburgs: Uesweiler) is een plaats in de gemeente Rosport-Mompach en het kanton Echternach in Luxemburg.
Osweiler telt 369 inwoners (2001).
Osweiler maakte deel uit van de gemeente Rosport totdat deze op 1 januari 2018 fuseerde met de gemeente Mompach tot de huidige gemeente Rosport-Mompach.
Born · Boursdorf · Dickweiler · Girst · Girsterklaus · Givenich · Herborn · Hinkel · Lilien · Moersdorf · Mompach · Osweiler · Rosport · Steinheim

Luxemburgse gemeenten · Kanton Echternach · Luxemburg

title: Osweiler

wikitext:
{{Infobox plaats in Luxemburg
| land = Luxemburg (land)
| landartikel = [[Luxemburg (land)|Luxemburg]]
| naam = Osweiler
| subarea = [[kanton Echternach|Echternach]]
| gemeente = [[Rosport-Mompach]]
| overigniveau =
| inwoners = 369
| census = 2001
| km2 =
| hoogte =
| lat_deg = 49
| lat_min = 46
| lat_sec = 12
| lat_dir = N
| lon_deg = 6
| lon_min = 26
| lon_sec = 24
| lon_dir = E
| foto = [[Bestand:View over Osweiler.jpg|frameless]]
}}
'''Osweiler''' ([[Luxemburgs]]: ''Uesweiler'') is een plaats in de gemeente [[Rosport-Mompach]] en het [[kanton Echternach]] in [[Luxemburg (land)|Luxemburg]].
Osweiler telt 369 inwoners ([[2001]]).

Osweiler maakte deel uit van de gemeente [[Rosport]] totdat deze op 1 januari 2018 fuseerde met de gemeente [[Mompach]] tot de huidige gemeente Rosport-Mompach.

[[Bestand:UesVuD.JPG|thumb|center]]

{{Commonscat}}
{{Navigatie gemeente Rosport-Mompach}}
{{Coor title dms|49|46|12|N|6|26|24|E|type:city_scale:25000_region:LU}}

[[Categorie:Plaats in Luxemburg (land)]]
[[Categorie:Rosport-Mompach]]

title: Situering

Kanton: Echternach

Gemeente: Rosport-Mompach

Coördinaten: 49° 46′ NB, 6° 26′ OL

title: Algemeen

title: Foto's

Portaal: Luxemburg