text:
# Santa Sabina
Santa Sabina all'Aventino is een basiliek uit de 5de eeuw, gelegen op de Aventijnheuvel in Rome. In het aangrenzende klooster is het generalaat van de dominicaner orde gevestigd.

## Toewijding
Reeds in de 5de eeuw was de kerk toegewijd aan de heilige Sabina. Om welke heilige het precies gaat is niet geweten, aangezien die voornaam zeer frequent voorkwam in het Latijn. De inscriptie op het deksel van de marmeren relikwiekist onder het hoofdaltaar verwijst naar de Passio van Sabina, een lijdensverhaal uit de 6de eeuw over een heilige met dezelfde naam die Vindena (in de omgeving van Terni) zou begraven geweest zijn en wiens lichaam in de 5de eeuw naar Rome zou zijn overgebracht. Het is echter niet zeker of het om dezelfde heilige gaat.

## Geschiedenis
De kerk werd opgericht in de 5de eeuw, meer bepaald onder het pontificaat van paus Celestinus I (422-432), en werd voltooid onder paus Sixtus III. Daarmee stamt ze uit de latere jaren van de Romeinse oudheid, maar tegelijk is het een van de best bewaarde vroegchristelijke basilieken: iets ouder nog dan de Santa Maria Maggiore. De gegevens over de stichting zijn vereeuwigd in Latijnse verzen die in mozaïek zijn aangebracht op de binnenzijde van de gevel. Behalve de verwijzing naar paus Celestinus vermeldt deze inscriptie dat de basiliek werd gesticht door een priester van Dalmatië, Petrus van Illyrië genaamd.
Het gebouw onderging in de loop der eeuwen verschillende restauraties en wijzigingen, onder andere in de 9de eeuw, 15de eeuw, 16de eeuw (Domenico Fontana) en in 1643 (Francesco Borromini). In 1870 werd de kerk onteigend door het pas eengemaakte Italië, en werd ze omgebouwd tot ziekenhuis. In de eerste helft van de 20ste eeuw werd ze hersteld in de oorspronkelijke toestand.
De kerk wordt bediend door de orde der dominicanen, die haar in 1219 toevertrouwd kregen door paus Honorius III.

## Beschrijving
De Santa Sabina is een eenvoudig maar perfect voorbeeld van een basilica-kerk: ze heeft twee smalle zijschepen en een breed en hoog middenschip waarop een apsis aansluit.

### Exterieur
Twee portieken leunen tegen de kerk aan: een aan de voorzijde en een aan de rechterzijde. De klokkentoren is in de 10de eeuw gebouwd op het noordelijke uiteinde van het portiek aan de voorzijde, en werd verbouwd in de barokperiode.

#### Portieken
De basiliek is toegankelijk vanaf de Piazza Pietro d'Illiria waar het 15de-eeuwse portiek aansluit op het rechter zijschip van de kerk.
Het portiek aan de voorzijde is wat overblijft van het vroegere vierzijdige atrium dat oorspronkelijk voor de kerk lag. De drie overige zijden van het vroegere atrium moesten wijken voor de bouw van het klooster wanneer deze kerk in het begin van de 13de eeuw aan de dominicanen werd toevertrouwd. In het portiek rusten vier grote bogen op 8 antieke zuilen: 4 granieten en 4 marmeren zuilen met spiraalvormige cannelures. In de muren van de portiek zijn nog enkele grafstenen en andere overblijfselen ingewerkt. Twee deuren geven uit op de kerk: een op het rechter zijschip en een op het middenschip. De derde deur, die uitgaf op het linkerzijschip, werd gesupprimeerd voor de bouw van de klokkentoren. De houten deur die uitgeeft op het middenschip verdient bijzondere aandacht en wordt hierna afzonderlijk behandeld.

#### De houten deur
De gesculpteerde houten deur die uitgeeft op het middenschip is een van de hoogtepunten van de vroegchristelijke kunst. Ze dateert uit de tweede helft van de 5de eeuw en is, ondanks het verlies van 10 van de oorspronkelijk 28 figuratieve panelen, nog origineel bewaard op de plaats waarvoor ze werd vervaardigd. Het thema van de sculpturen is de verbinding tussen het Oude en het Nieuwe Testament, meer bepaald de parallel tussen de verhalen van Christus, Mozes en Elia.
Fijn gebeeldhouwde marmeren stijlen omkaderen het geheel van de deur; vermoedelijk dateert ook deze decoratie uit de 5de eeuw maar ze imiteert de stijl van de 2de of 3de eeuw. De deur zelf is vervaardigd van ceder- ofwel van cipressenhout, en is ingedeeld in 4 kolommen die elk bestaan uit 4 kleine en 3 grote delen. Elk houten paneel is omkaderd met planten- en bloemenmotieven.
De voorgestelde scènes zijn, per kolom en gaande van boven naar beneden:
| 1ste kolom | Beschrijving                                                                                | 2de kolom | Beschrijving                                                                                |
|            | 1) De kruisiging van Christus is het bekendste paneel. Dit is de oudste gekende voorstelling van de gekruisigde Christus. Opmerkelijk is evenwel dat de kruisiging enkel blijkt uit de lichaamshouding van Christus en de twee moordenaars aan Zijn zijden. Het kruis zelf is nauwelijks te zien, namelijk in het verlengde van de handen en boven het hoofd van de linkse moordenaar. 2) Drie mirakelen van Christus: de broodvermenigvuldiging, de bruiloft van Kanaän, de genezing van de blinde. 3) Christus berispt de apostel Thomas. 4) Mozes op de berg Horeb (zie kopje Afbeeldingen). Rechts bovenaan reikt de hand van God hem zijn opdracht aan; de brandende braamstruik; onderaan de schapen die Mozes hoedt. 5) Christus veroordeeld door Pontius Pilatus: Pilatus wast zijn handen in onschuld; Christus wordt gevangen weggeleid en Simon van Cyrene draagt Zijn kruis. |           | 1) De twee Maria's en de engel bij het lege graf van Christus. 2) Mozes en de Joden tijdens hun tocht door de woestijn: Mozes maakt het brakke water van Mara drinkbaar; drie personen aan een tafel; onderaan het water dat uit de rots ontspringt. 3) Christus verschijnt aan de 2 Maria's. 4) Acclamatie-scène, waarvan de interpretatie onduidelijk is (zie kopje Afbeeldingen). |

| 3de kolom | Beschrijving                                                                                | 4de kolom | Beschrijving                                                                                |
|           | 1) De drie koningen komen het Kind aanbidden op de schoot van Maria die op een troon is gezeten. 2) De hemelvaart van Christus; een engel troost de droevige apostelen. 3) Christus voorspelt dat Petrus hem zal verloochenen nog vooraleer de haan voor de derde maal zal kraaien. 4) Mozes en de uittocht uit Egypte (zie kopje Afbeeldingen). In het midden: de wagens van het leger der Egyptenaren worden verzwolgen door de Rode Zee; daarboven leidt een engel het volk van Israël. Bij de restauratie in 1836 werd het gezicht van de farao die op het punt staat te worden verzwolgen door de Rode Zee vervangen door dat van Napoleon. |           | 1) Christus en de Emmaüsgangers. In Zijn linkerhand houdt Hij het brood vast, ten teken van herkenning. 2) De triomf van het geloof: Christus verkondigt de goddelijke wet; naast hem de alfa en de omega. Rondom de krans staan de symbolen van de vier evangelisten. Op de onderste helft van dit tweede paneel houden Petrus en Paulus een zegekrans en een zwaard boven het hoofd van een vrouwelijke figuur die de Kerk symboliseert; boven hen: de zon, de sterren en de maan. 3) Habakuk gaat brood dragen naar de herders bij hun geiten op het veld; een engel neemt hem bij een haarlok. 4) De profeet Elia vaart op ten hemel op een wagen die wordt getrokken door twee vurige paarden. 5) Christus voor de rechterstoel van Kajafas. 5) Christus voor de rechterstoel van Kajafas. |

### Interieur

#### Indeling
De kerk is gebouwd op het klassieke basilica-plan: een breed en hoog middenschip met twee smallere en lagere zijschepen. Tegenover de hoofdingang sluit een apsis aan op het middenschip. De drie schepen zijn van elkaar gescheiden door twee rijen van 12 identieke gekanneleerde marmeren zuilen met Korinthische kapitelen. Deze zijn niet verbonden door een rechtlijnige architraaf maar door bogen. Het licht valt getemperd binnen langs 34 vensters: 13 boven elke zuilenrij, 3 in de apsis en 5 in de voorgevel. Deze vensters bevatten geen glas maar wel seleniet, bevestigd in sierlijke geometrisch ingedeelde rasters. De bevloering is niet meer de originele maar dateert uit latere periode. Het houten cassettenplafond dateert pas uit 1936.
De oorspronkelijke decoratie van het gebouw is slechts gedeeltelijk bewaard, namelijk:
- het wijdingsopschrift aan de binnenzijde van de gevel,
- boven de zuilenrijen: intarsiewerk (opus sectile) van verschillende kleuren marmer (porfier, groen, geel...) in geometrische vormen, en dit zowel in het verlengde van elke zuil, als in een horizontale strook die aan weerszijden over de hele lengte van het middenschip loopt.
- en nog een aantal sporen van stucwerk en fresco's in de zijschepen.

Het hoofdaltaar en de schola cantorum zijn bij een restauratie samengesteld met fragmenten van de originele structuur.

#### Wijdingsopschrift
Het wijdingsopschrift dat in mozaïek is aangebracht aan de binnenzijde van de gevel vormt een belangrijk historisch document. Zeven dactylische hexameters, in gouden letters tegen een azuurblauwe achtergrond, verhalen dat een zekere Petrus, priester in Rome maar afkomstig uit Illyrië, deze basilica heeft opgericht tijdens het pontificaat van paus Celestinus I (422-432).
Aan weerszijden van het opschrift is, eveneens in mozaïek, een vrouwelijke figuur afgebeeld tegen een gouden achtergrond. De onderschriften verduidelijken dat de vrouw links de "ecclesia ex circumcisione" voorstelt, d.w.z. de gemeenschap der gelovigen die voortkomt uit het jodendom. In haar handen zien we een opengeslagen boek: het Oude Testament. De vrouw rechts is de "ecclesia ex gentibus", d.w.z. de gemeenschap der gelovigen die voortkomt uit de (niet-joodse) volkeren. In haar handen houdt ze het Nieuwe Testament.

#### Schola cantorum
Vóór het hoofdaltaar is bij een restauratie in 1936 de schola cantorum wedersamengesteld met de originele onderdelen uit de 5de tot 9de eeuw. De panelen ervan zijn gedecoreerd met reliëfs die natuurelementen voorstellen (planten, vogels, hemellichamen) in Karolingische of Lombardische stijl.
In het midden van de schola cantorum herdenkt een inscriptie dat onder paus Eugenius II de relieken van drie martelaren naar deze basiliek zijn overgebracht, namelijk die van Alexander, Euzonius en Theodulus. Op het einde van de 16de eeuw kregen deze relieken een plaats onder het hoofdaltaar.

#### Apsis en triomfboog
Centraal in de apsis staat het hoofdaltaar, met daaronder de relieken van heiligen.
Het fresco in de concha of calot van de apsis werd in 1560 gerealiseerd door Taddeo Zuccari, en vervangt het mozaïek dat er voordien was aangebracht. Centraal op Zuccari's fresco is Christus afgebeeld, zittend op een berg. Aan weerszijden van Hem zitten en staan heiligen; uit de berg ontspringt een beekje waaraan lammeren zich komen laven.
De concha is omgeven door een kring van 17 tondo's (waarvan 2 lege) met centraal de afbeelding van Christus; of de personages in de omringende tondo's apostelen zijn, is niet duidelijk. In de bovenhoeken zijn de twee Bijbelse steden voorgesteld als een ommuurde stad: Bethlehem en Jeruzalem. Alle voorstellingen op de triomfboog zijn een 20ste-eeuwse herstelling van een mozaïek dat twee eeuwen eerder verloren is gegaan.

#### Zijkapellen
Twee zijkapellen zijn in latere eeuwen toegevoegd aan het basilica-grondplan: de kapel van de heilige Catherina van Siena en die van de heilige Hyacithus.
De kapel van de heilige Catherina van Siena sluit aan op het linkerzijschip van de basiliek. Ze werd in 1671 gebouwd in opdracht van de Siënese familie d'Elci als grafkapel voor hun familielid Scipione d'Elci, kardinaal-titularis van de Santa Sabina. Het familiewapen, de tweekoppige adelaar, is op een aantal plaatsen te zien. De kapel is gedecoreerd in rijkelijke barokstijl, met verschillende marmersoorten. Het fresco in de koepel stelt de glorie van Catherina in het paradijs voor, en de hoekzwikken beelden vier episodes uit het leven van de heilige uit. Het altaarschilderij is van de hand van G.B. Salvi, bijgenaamd il Sassoferrato, en is getiteld "Madonna del rosario", d.w.z. Onze-Lieve-Vrouw van de Rozenkrans. Maria geeft een rozenkrans (paternoster) aan de heilige Dominicus, en het Kind op haar schoot geeft een rozenkrans aan Catherina, die tegelijk een doornenkroon op het hoofd geplaatst krijgt.
Op het rechterzijschip van de basiliek sluit de kapel aan die werd gebouwd in het jaar 1600 ter ere van de 13de-eeuwse dominicaan Hyacinthus van Polen (in het Italiaans: San Giacinto di Polonia). De fresco's zijn van Federico Zuccari, broer van Taddeo die de apsis had beschilderd. In de fresco's op de linkerzijwand van de kapel bekleedt Dominicus, de stichter van de orde, Hyacinthus met de dominicaner pij; daarnaast ook wonderen van de heilige. Op de rechterzijwand: de heiligverklaring van Hyacinthus in 1594. Het altaarschilderij is een werk van de kunstenares Lavinia Fontana; het stelt de heilige Hyacinthus voor, geknield voor Maria met Kind. Dit is het prototype voor alle afbeeldingen van deze heilige.

#### Graven
Vanaf de 14de eeuw zijn er graven ondergebracht in het interieur van de kerk: de oudste zijn aangeduid met een grafsteen in de bevloering. Vooral de grafsteen met mozaïekdecoratie vóór de schola cantorum is opmerkenswaardig. Dit is het graf van broeder Muñoz de Zamora, de zevende magister-generaal van de orde der dominicanen, overleden in het jaar 1300.
Uit latere periode zijn de monumentale graven tegen de wanden. Opvallend is vooral dat van de kardinaal van Auxia (overleden in 1483), vooraan in het rechterzijschip en toegeschreven aan Andrea Bregno of leerlingen, en verder het barokke grafmonument van de kardinalen Bichi (beide broers overleden in 1657), naast de zijingang (rechterzijschip).

## Het klooster
Paus Honorius III die de orde der dominicanen in 1216 had erkend, schonk hij hen drie jaar later het terrein ernaast, dat eigendom was van zijn familie Savelli. Op dat terrein werd dan het klooster van de dominicanen gebouwd. Beroemde ordeleden die er verbleven hebben zijn de heilige Thomas van Aquino (in 1265-1267) en de latere paus Pius V. Het klooster is nu zetel van het generelaat (Curia Generalizia) van de dominicanen, ook predikheren genoemd.
De sobere kloosterrondgang dateert van het begin van de 13de eeuw; hij meet 33 × 37 meter. Van de sinaasappelboom in de binnentuin wordt verteld dat die afstamt van een loot die de heilige Dominicus had meegebracht vanuit zijn geboorteland Spanje, en dit zou de eerste boom van die soort in Italië zijn geweest. Deze boom is te zien door een opening de muur van de portiek, tegenover de gesculpteerde houten deur.
Het klooster kan niet worden bezocht.

## Wetenswaardigheden
- Traditioneel gaat de paus in deze basiliek voor in de liturgie op op Aswoensdag. Deze traditie zou al ontstaan zijn ten tijde van paus Gregorius I, en werd na twee periodes van onderbreking hernomen door paus Johannes XXIII en zijn opvolgers.
- De Santa Sabina is een titelkerk. Kardinaal-priesters waren onder andere Enea Silvio Piccolomini (de latere paus Pius II) en Antonio Ghislieri (de latere paus Pius V). De laatste titularis was Jozef Tomko (1996-2022).
- Na het overlijden van paus Honorius IV in april 1287 ging in deze basiliek het conclaaf door voor de verkiezing van de opvolger. In dat jaar echter woedde in Rome een pestepidemie, waaraan ook zes kardinalen het conclaaf overleden. Op één na verlieten de overige leden het conclaaf uit vrees voor besmetting; enkel kardinaal Gerolamo Masci bleef ter plaatse. Pas op 22 februari 1288 werd het conclaaf hervat, en op diezelfde dag werd kardinaal Masci verkozen tot paus waarna hij de naam Nicolaas IV aannam.
- In de basiliek ligt links van de ingang een zwarte ronde steen op een zuil met spiraalvormige canellures. Volgens de legende is dit de "pietra del diavolo", de steen die de duivel naar de heilige Dominicus zou hebben geslingerd wanneer die aan het bidden was op de steen boven de relieken van de heiligen.
- Onder de basiliek zijn oudere gebouwen ontdekt: uit de periode van de republiek en uit de 3de eeuw n.C. Naar die opgravingen leidt een trap die vooraan in de rechterzijbeuk vertrekt, maar deze is niet toegankelijk voor het publiek.
- Het plein aan de rechterzijde van de basiliek is genoemd naar Pietro d'Illiria, de stichter ervan.

## In de omgeving
- Naast de basiliek ligt een klein park. Officieel heet het Parco Savello naar de vroegere eigenaars van de terreinen, maar meestal wordt het Giardino degli Aranci genoemd ("sinaasappeltuin"), naar de sinaasappelbomen die er groeien. Vanaf het terras van dit parkje geniet men een weids uitzicht over Rome.
- In de hoek van de Piazza Pietro d'Illiria tegen het Parco Savallo aan ligt een fontein die bestaat uit twee delen: een antieke granieten kuip en een groot marmeren masker. Dit laatste werd in 1593 door Giacomo della Porta gebeeldhouwd voor een fontein op de Campo Vaccino, zoals het Forum Romanum toen werd genoemd. Na enkele verplaatsingen kwam het masker hier op de Piazza Pietro d'Illiria terecht.
- In de onmiddellijke omgeving van de basiliek zijn nog meer resten uit de Oudheid ontdekt, onder andere 2 fragmenten van de Serviaanse Muur, woningen uit de 1ste eeuw v.C. - 1ste eeuw n.C., en een heiligdom voor de godin Isis.

## Afbeeldingen

### Exterieur en klooster
- Zijportiek aan de Piazza Pietro d'Illiria.
- Voorgevel en klokkentoren, gezien vanuit het klooster.
- Kapel van de heilige Pius V in het dominicaner klooster. Fresco: genezing van een bezetene.
- Kapel van de heilige Dominicus in het klooster.

### Atrium en houten deur
- Atrium.
- Atrium. In de nis: het beeld van de heilige Rosa.
- 16 scènes van de houten deur.
- De kruisiging van Christus en de 2 moordenaars.
- Mozes op de berg Horeb.
- Acclamatie-scène.
- De vlucht van de joden uit Egypte.

### Interieur
- Middenschip versierd ter gelegenheid van een huwelijk.
- Middenschip gezien in de richting van de voorgevel. Links een deel van de schola cantorum.
- Het rechterzijschip gezien in de richting van de voorgevel.
- Vensters en zuilenrij.
- Intarsiewerk in het verlengde van de zuilen.
- Voorstelling van de Ecclesia ex circumcisione, naast het wijdingsopschrift.
- Voorstelling van de Ecclesia ex gentibus, naast het wijdingsopschrift.
- Grafkist met relieken van heiligen onder het hoofdaltaar.
- De "pietra del diavolo".

### Zijkapellen en grafmonumenten
- Kapel van de heilige Catherina.
- Fresco in de kapel van de heilige Catherina.
- Madonna del rosario, van Sassoferrata.
- Deel van het grafmonument van kardinaal van Auxia.
- Grafmonument van de kardinalen Bichi.

Sant'Agnese fuori le mura ·
Sant'Agnese in Agone ·
Sant'Agostino ·
Sant'Alberto Magno ·
Basilica di Santa Anastasia ·
Sant'Andrea al Quirinale ·
Sant'Andrea delle Fratte ·
Sant'Andrea della Valle ·
Sant'Andrea in Via Flaminia ·
Sant'Angela Merici ·
Santi Angeli Custodi a Città Giardino ·
Sant'Anselmo all'Aventino ·
Sant'Antonio da Padova all'Esquilino ·
Sant'Antonio da Padova in Via Tuscolana ·
Sant’Antonio di Padova a Circonvallazione Appia ·
Sant'Antonio in Campo Marzio ·
Sant'Apollinare alle Terme Neroniane-Alessandrine ·
Sant'Atanasio ·
Sant'Atanasio a Via Tiburtina ·
Santi Aquila e Priscilla ·
Santa Balbina ·
San Bernardo alle Terme ·
Santi Bonifacio e Alessio ·
San Callisto ·
San Camillo de Lellis ·
San Carlo ai Catinari ·
San Carlo al Corso ·
Basiliek van Santa Cecilia in Trastevere ·
San Cesareo in Palatio ·
Santa Chiara a Vigna Clara ·
San Clemente ·
San Corbiniano ·
Santi Cosma e Damiano in Via Sacra ·
San Crisogono ·
Santa Croce in Gerusalemme ·
Santa Croce in Via Flaminia ·
Sacro Cuore di Cristo Re ·
Sacro Cuore di Gesù ·
Sacro Cuore di Gesù agonizzante a Vitinia ·
Dio Padre Misericordioso ·
Santi XII Apostoli ·
San Domenico di Guzman ·
Santi Domenico e Sisto ·
Sant'Elena fuori Porta Prenestina ·
Sant'Eligio dei Ferrari ·
Sant'Emerenziana a Tor Fiorenza ·
Sant'Eugenio ·
Sant'Eusebio ·
Santi Fabiano e Venanzio a Villa Fiorelli ·
San Felice da Cantalice a Centocelle ·
Santa Francesca Romana ·
San Francesco a Ripa ·
San Francesco di Paola ai Monti ·
Friezenkerk ·
San Frumenzio ai Prati Fiscali ·
Il Gesù ·
Gesù Divino Lavoratore ·
San Giacomo in Augusta ·
San Gioacchino ai Prati di Castello ·
Santi Gioacchino e Anna al Tuscolano ·
San Giovanni a Porta Latina ·
San Giovanni Bosco in via Tuscolana ·
San Giovanni Crisostomo a Monte Sacro Alto ·
San Giovanni dei Fiorentini ·
Santi Giovanni e Paolo ·
Santi Giovanni Evangelista e Petronio ·
San Giovanni Maria Vianney ·
San Girolamo dei Croati ·
San Giuliano Martire ·
San Giustino ·
Gran Madre di Dio ·
San Gregorio Magno al Celio ·
San Gregorio Magno alla Magliana Nuova ·
San Gregorio VII ·
Sant'Ignazio ·
Sint-Jan van Lateranen ·
Sint-Juliaan-der-Vlamingen ·
San Leonardo da Porto Maurizio ·
San Leone I ·
San Liborio ·
San Lorenzo in Damaso ·
San Lorenzo in Lucina ·
San Lorenzo in Panisperna ·
San Luca a Via Prenestina ·
San Luigi dei Francesi ·
Santuario della Madonna del Divino Amore ·
Madonna dell'Archetto -
Santi Marcellino e Pietro ·
San Marcello al Corso ·
San Marco ·
Santa Maria ai Monti ·
Santa Maria Ausiliatrice in Via Tuscolana ·
Santa Maria Consolatrice al Tiburtino ·
Santa Maria degli Angeli e dei Martiri ·
Santa Maria dei Miracoli en Santa Maria in Montesanto ·
Santa Maria dell'Anima ·
Santa Maria della Pace ·
Santa Maria della Salute a Primavalle ·
Santa Maria della Scala ·
Santa Maria della Vittoria ·
Santa Maria delle Grazie a Via Trionfale ·
Santa Maria del Popolo ·
Santa Maria del Suffragio ·
Santa Maria di Monserrato ·
Santa Maria Domenica Mazzarello ·
Santa Maria Goretti ·
Santa Maria Immacolata a Grottarossa ·
Santa Maria in Aquiro ·
Santa Maria in Aracoeli ·
Santa Maria in Campitelli ·
Santa Maria in Cappella ·
Santa Maria in Domnica ·
Santa Maria in Transpontina ·
Santa Maria in Trastevere ·
Santa Maria in Trivio ·
Santa Maria in Vallicella ·
Santa Maria in Via ·
Santa Maria in Via Lata ·
Santa Maria Liberatrice a Monte Testaccio ·
Santa Maria Madre della Providenza a Monte Verde ·
Santa Maria Madre del Redentore a Tor Bella Monaca ·
Basiliek van Santa Maria Maggiore ·
Santa Maria Regina degli Apostoli alla Montagnola ·
Santa Maria Regina Mundi a Torre Spaccata ·
Santa Maria sopra Minerva ·
Santa Beata Maria Vergine Addolorata a piazza Buenos Aires ·
San Martino ai Monti ·
Natività di Nostro Signore Gesù Cristo a Via Gallia ·
Santi Nereo e Achilleo ·
San Nicola in Carcere ·
Santissimo Nome di Maria al Foro Traiano ·
Nostra Signora del Sacro Cuore ·
Ognissanti in Via Appia Nuova ·
Sant'Onofrio ·
Sint-Pancratiusbasiliek ·
Pantheon (Rome) ·
San Patrizio ·
Sint-Anna in Lateranen ·
Sint-Paulus buiten de Muren ·
Sint-Pietersbasiliek ·
Santi Pietro e Paolo a Via Ostiense ·
San Pietro in Montorio ·
San Pietro in Vincoli ·
Santa Prassede ·
Preziosissimo Sangue di Nostro Signore Gesù Cristo ·
Santa Prisca ·
Santa Pudenziana ·
Santi Quattro Coronati ·
Santi Quirico e Giulitta ·
Santissimo Redentore e Sant'Alfonso in Via Merulana ·
Santa Sabina ·
San Salvatore in Lauro ·
Sint-Sebastiaan buiten de Muren ·
San Silvestro in Capite ·
Santi Simone e Giuda Taddeo a Torre Angela ·
Sixtijnse Kapel ·
Santa Sofia a Via Boccea ·
Santa Susanna ·
Tempietto van San Pietro in Montorio ·
Santa Teresa al Corso d’Italia ·
Trinità dei Monti ·
Sant’Ugo ·
Beata Vergine Maria del Monte Carmelo a Mostacciano ·
Basilica di San Vitale

title: Santa Sabina

wikitext:
{{Infobox kerk
| naam              = Santa Sabina all'Aventino
| afbeelding        = Rom, Basilika Santa Sabina, Außenansicht.jpg
| onderschrift      =
| plaats            = [[Aventijn]], [[Rome (stad)|Rome]]
| denominatie       = [[Rooms-Katholieke Kerk]]
| bouwjaar          = [[422]]-[[432]]
| uitbreiding       =
| renovatie         =
| sloopjaar         =
| opgedragen        = [[Sabina (heilige)|Sabina]]
| begraafplaats     =
| monumentstatus    =
| monumentnummer    =
| periode           =
| architect         =
| bouwmethode       = [[Basilica (bouwwerk)|basilica]]
| bouwmateriaal     =
| afmeting          =
| toren             =
| vrijstaande klokkentoren =
| klokkentoren      =
| portaal           =
| koor              =
| schip             =
| preekstoel        =
| doopvont          =
| altaar            =
| orgel             =
| zitplaatsen       =
| diverse           =
| titelkardinaal    = ''vacant''
| aartsbisdom       =
| bisdom            =
| afbeelding2       =
| onderschrift2     =
| afbeelding3       =
| onderschrift3     =
| lijst             =
| lat_deg           = 41
| lat_min           = 53
| lat_sec           = 4
| lon_deg           = 12
| lon_min           = 28
| lon_sec           = 47
}}
'''Santa Sabina all'Aventino''' is een [[basiliek]] uit de 5de eeuw, gelegen op de [[Aventijn]]heuvel in [[Rome (stad)|Rome]]. In het aangrenzende [[Klooster (gebouw)|klooster]] is het [[generalaat]] van de [[Dominicanen|dominicaner orde]] gevestigd.

== Toewijding ==
[[Bestand:Santa Sabina Rome.jpg|thumb|Santa Sabina gezien vanuit Parco Savello.]]
[[Bestand:Portale maggiore di santa sabina, con cornice classica e battenti in cipresso del 450-500 dc ca.jpg|thumb|De houten deur met marmeren omlijsting.]]

Reeds in de 5de eeuw was de kerk toegewijd aan de heilige Sabina. Om welke heilige het precies gaat is niet geweten, aangezien die voornaam zeer frequent voorkwam in het [[Latijn]]. De [[inscriptie]] op het deksel van de marmeren [[relikwie]]kist onder het [[Hoogaltaar|hoofdaltaar]] verwijst naar de [[Passio]] van Sabina, een lijdensverhaal uit de 6de eeuw over een heilige met dezelfde naam die Vindena (in de omgeving van [[Terni (stad)|Terni]]) zou begraven geweest zijn en wiens lichaam in de 5de eeuw naar Rome zou zijn overgebracht. Het is echter niet zeker of het om dezelfde heilige gaat.

== Geschiedenis ==
De kerk werd opgericht in de 5de eeuw, meer bepaald onder het [[pontificaat]] van [[paus Celestinus I]] (422-432), en werd voltooid onder [[paus Sixtus III]]. Daarmee stamt ze uit de latere jaren van de [[Romeinse Keizerrijk|Romeinse oudheid]], maar tegelijk is het een van de best bewaarde [[Vroegchristelijke bouwkunst|vroegchristelijke]] [[basiliek]]en: iets ouder nog dan de [[Basiliek van Santa Maria Maggiore|Santa Maria Maggiore]]. De gegevens over de stichting zijn vereeuwigd in Latijnse [[Vers (gedicht)|verzen]] die in [[mozaïek]] zijn aangebracht op de binnenzijde van de [[gevel]]. Behalve de verwijzing naar [[Paus Celestinus I|paus Celestinus]] vermeldt deze [[inscriptie]] dat de basiliek werd gesticht door een [[priester]] van [[Dalmatië (regio)|Dalmatië]], Petrus van [[Illyrië]] genaamd.

Het gebouw onderging in de loop der eeuwen verschillende [[Restauratie (gebouw)|restauraties]] en wijzigingen, onder andere in de 9de eeuw, 15de eeuw, 16de eeuw ([[Domenico Fontana]]) en in 1643 ([[Francesco Borromini]]). In 1870 werd de kerk [[Onteigening|onteigend]] door het pas eengemaakte [[Italië]], en werd ze omgebouwd tot ziekenhuis. In de eerste helft van de 20ste eeuw werd ze hersteld in de oorspronkelijke toestand.

De kerk wordt bediend door de [[Dominicanen|orde der dominicanen]], die haar in 1219 toevertrouwd kregen door [[paus Honorius III]].

== Beschrijving ==
De Santa Sabina is een eenvoudig maar perfect voorbeeld van een [[Basilica (bouwwerk)|basilica]]-kerk: ze heeft twee smalle [[Schip (bouwkunst)|zijschepen]] en een breed en hoog middenschip waarop een [[Apsis (architectuur)|apsis]] aansluit.

=== Exterieur ===
Twee [[portiek]]en leunen tegen de kerk aan: een aan de voorzijde en een aan de rechterzijde. De [[klokkentoren]] is in de 10de eeuw gebouwd op het noordelijke uiteinde van het portiek aan de voorzijde, en werd verbouwd in de [[Barok (stijlperiode)|barokperiode]].

==== Portieken ====
De basiliek is toegankelijk vanaf de Piazza Pietro d'Illiria waar het 15de-eeuwse [[portiek]] aansluit op het rechter [[Schip (bouwkunst)|zijschip]] van de kerk.

Het portiek aan de voorzijde is wat overblijft van het vroegere vierzijdige [[Atrium (bouwkunde)|atrium]] dat oorspronkelijk voor de kerk lag. De drie overige zijden van het vroegere atrium moesten wijken voor de bouw van het [[Klooster (gebouw)|klooster]] wanneer deze kerk in het begin van de 13de eeuw aan de [[dominicanen]] werd toevertrouwd. In het portiek rusten vier grote bogen op 8 antieke zuilen: 4 [[graniet]]en en 4 [[marmer]]en zuilen met [[Spiraal (wiskunde)|spiraal]]vormige [[cannelure]]s. In de muren van de [[portiek]] zijn nog enkele grafstenen en andere overblijfselen ingewerkt. Twee deuren geven uit op de kerk: een op het rechter zijschip en een op het middenschip. De derde deur, die uitgaf op het linkerzijschip, werd gesupprimeerd voor de bouw van de klokkentoren. De houten deur die uitgeeft op het middenschip verdient bijzondere aandacht en wordt hierna afzonderlijk behandeld.

==== De houten deur ====
De [[Beeldhouwkunst|gesculpteerde]] houten deur die uitgeeft op het middenschip is een van de hoogtepunten van de [[Vroegchristelijke kunst|vroegchristelijke]] kunst. Ze dateert uit de tweede helft van de 5de eeuw en is, ondanks het verlies van 10 van de oorspronkelijk 28 [[Figuratieve kunst|figuratieve]] panelen, nog origineel bewaard op de plaats waarvoor ze werd vervaardigd. Het thema van de [[Beeldhouwkunst|sculpturen]] is de verbinding tussen het [[Oude Testament|Oude]] en het [[Nieuwe Testament]], meer bepaald de parallel tussen de verhalen van [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Christus]], [[Mozes]] en [[Elia (profeet)|Elia]].

Fijn gebeeldhouwde marmeren [[Stijl (bouw)|stijlen]] omkaderen het geheel van de deur; vermoedelijk dateert ook deze [[Decoratieve kunst|decoratie]] uit de 5de eeuw maar ze imiteert de stijl van de 2de of 3de eeuw. De deur zelf is vervaardigd van [[Cederhout|ceder]]- ofwel van [[cipres]]senhout, en is ingedeeld in 4 kolommen die elk bestaan uit 4 kleine en 3 grote delen. Elk houten paneel is omkaderd met planten- en bloemenmotieven.

De voorgestelde [[scène]]s zijn, per kolom en gaande van boven naar beneden:
{| class="wikitable"
|+
| '''1ste kolom''' || '''Beschrijving''' || '''2de kolom''' || '''Beschrijving'''
|-
| [[Bestand:Battenti in cipresso di santa sabina, V secolo, 05 moltiplicazione dei pani e dei pesci e guarigione del cieco nato.jpg|200px]]
||
1) De [[kruisiging]] van [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Christus]] is het bekendste paneel.

Dit is de oudste gekende voorstelling van

de gekruisigde Christus. Opmerkelijk is evenwel

dat de kruisiging enkel blijkt uit

de lichaamshouding van Christus en de twee

moordenaars aan Zijn zijden.

Het kruis zelf is nauwelijks te zien,

namelijk in het verlengde van de handen

en boven het hoofd van de linkse moordenaar.

2) Drie [[Wonderen van Jezus|mirakelen]] van Christus:

de [[Vermenigvuldiging van de broden|broodvermenigvuldiging]],

de bruiloft van Kanaän,

de genezing van de blinde.

3) Christus berispt de [[apostel]] [[Tomas (apostel)|Thomas]].

4) [[Mozes]] op de berg [[Sinaï (Bijbel)|Horeb]]

(zie kopje Afbeeldingen).

Rechts bovenaan reikt de hand van God

hem zijn opdracht aan;

de brandende braamstruik;

onderaan de schapen die Mozes hoedt.

5) Christus veroordeeld door [[Pontius Pilatus]]:

Pilatus wast zijn handen in onschuld;

Christus wordt gevangen weggeleid

en [[Simon van Cyrene]] draagt Zijn kruis.
||
[[Bestand:Battenti in cipresso di santa sabina, V secolo, 06 ebrei nel deserto e scena di acclamazione.jpg|200px]]
|| 1) De twee Maria's en de [[engel]]
bij het lege graf van Christus.

2) [[Mozes]] en de [[Joden]] tijdens hun tocht

door de woestijn:

Mozes maakt het brakke water van [[Mara (Bijbel)|Mara]] drinkbaar;

drie personen aan een tafel;

onderaan het water dat uit de rots ontspringt.

3) Christus verschijnt aan de 2 Maria's.

4) [[Acclamatie (liturgie)|Acclamatie]]-scène, waarvan de interpretatie onduidelijk is

(zie kopje Afbeeldingen).

|-

|}

{| class="wikitable"
|+
| '''3de kolom''' || '''Beschrijving''' || '''4de kolom''' || '''Beschrijving'''
|-
| [[Bestand:Battenti in cipresso di santa sabina, V secolo, 07 adorazione dei magi, ascensione e negazione di pietro.jpg|200px]]
||1) De [[Driekoningen|drie koningen]] komen
het Kind aanbidden

op de schoot van [[Maria (moeder van Jezus)|Maria]]

die op een troon is gezeten.

2) De [[Hemelvaart (personen in de Bijbel)|hemelvaart]] van Christus;

een [[engel]] troost de droevige [[apostel]]en.

3) Christus voorspelt

dat [[Petrus]] hem zal verloochenen

nog vooraleer de haan

voor de derde maal zal kraaien.

4) [[Mozes]] en de [[uittocht uit Egypte]]

(zie kopje Afbeeldingen).

In het midden: de wagens van het leger

der Egyptenaren worden verzwolgen door de [[Rode Zee]];

daarboven leidt een engel het [[Israëlieten|volk van Israël]].

Bij de [[Restauratie (kunst)|restauratie]] in 1836 werd het gezicht

van de [[farao]] die op het punt staat

te worden verzwolgen door de Rode Zee

vervangen door dat van [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]].
||[[Bestand:Battenti in cipresso di santa sabina, V secolo, 08 cristo in emmaus, trionfo di cristo e della chiesa e abacuc e daniele.jpg|200px]]
||1) Christus en de [[Emmaüsgangers]].
In Zijn linkerhand houdt Hij het brood vast,

ten teken van herkenning.

2) De triomf van het geloof:

Christus verkondigt de goddelijke wet; naast hem de [[Alfa en Omega|alfa en de omega]].

Rondom de krans staan de [[Symbool|symbolen]] van de vier [[Evangelist (Nieuwe Testament)|evangelist]]en.

Op de onderste helft van dit tweede paneel

houden [[Petrus]] en [[Paulus (apostel)|Paulus]] een zegekrans

en een zwaard boven het hoofd van een vrouwelijke figuur

die de [[Kerkgenootschap|Kerk]] symboliseert;

boven hen: de zon, de sterren en de maan.

3) [[Habakuk (profeet)|Habakuk]] gaat brood dragen naar de herders

bij hun geiten op het veld;

een [[engel]] neemt hem bij een haarlok.

4) De [[profeet]] [[Elia (profeet)|Elia]] vaart op ten hemel op een wagen

die wordt getrokken door twee vurige paarden.

5) Christus voor de rechterstoel van [[Kajafas]].
5) Christus voor de rechterstoel van [[Kajafas]].

|}

=== Interieur ===
==== Indeling ====
[[Bestand:Santa Sabina (Rome) - Interno.jpg|thumb|Interieur van de basiliek.]]
[[Bestand:Santa_Sabina_dedica.jpg|miniatuur|Wijdingsopschrift aan de binnenzijde van de gevel.]]
[[Bestand:Federico zuccari, trionfo di san giacinto, 1600 ca. 01.jpg|thumb|In de kapel van de heilige Catherina.]]
[[Bestand:Santa sabina, interno, lastra tombale mnoaicata del generale dei domenicani muñoz di zamora, m. 1300.jpg|thumb|Grafsteen van Muñoz de Zamora.]]

De kerk is gebouwd op het klassieke [[Basilica (bouwwerk)|basilica]]-plan: een breed en hoog midden[[Schip (bouwkunst)|schip]] met twee smallere en lagere zijschepen. Tegenover de hoofdingang sluit een [[Apsis (architectuur)|apsis]] aan op het middenschip. De drie schepen zijn van elkaar gescheiden door twee rijen van 12 identieke [[Cannelure|gekanneleerde]] marmeren [[Zuil (bouwkunde)|zuilen]] met Korinthische [[Kapiteel|kapitelen]]. Deze zijn niet verbonden door een rechtlijnige [[architraaf]] maar door bogen. Het licht valt getemperd binnen langs 34 vensters: 13 boven elke zuilenrij, 3 in de apsis en 5 in de voorgevel. Deze vensters bevatten geen glas maar wel [[seleniet]], bevestigd in sierlijke [[Meetkunde|geometrisch]] ingedeelde rasters. De bevloering is niet meer de originele maar dateert uit latere periode. Het houten [[Cassette (architectuur)|cassetten]]plafond dateert pas uit 1936.

De oorspronkelijke [[decoratie]] van het gebouw is slechts gedeeltelijk bewaard, namelijk:

* het wijdingsopschrift aan de binnenzijde van de gevel,
* boven de zuilenrijen: [[Intarsia|intarsiewerk]] (opus sectile) van verschillende kleuren [[marmer]] ([[porfier]], groen, geel...) in [[Meetkunde|geometrische]] vormen, en dit zowel in het verlengde van elke zuil, als in een horizontale strook die aan weerszijden over de hele lengte van het middenschip loopt.
* en nog een aantal sporen van [[stucwerk]] en [[Fresco (schilderterm)|fresco's]] in de zijschepen.

Het [[Hoogaltaar|hoofdaltaar]] en de schola cantorum zijn bij een restauratie samengesteld met fragmenten van de originele structuur.

==== Wijdingsopschrift ====
Het wijdingsopschrift dat in [[mozaïek]] is aangebracht aan de binnenzijde van de gevel vormt een belangrijk historisch document.<ref>De auteur van het wijdingsopschrift zou volgens sommigen Paulinus van Nola zijn, 355-431.</ref> Zeven [[dactylische hexameter]]s, in gouden letters tegen een azuurblauwe achtergrond, verhalen dat een zekere Petrus, [[priester]] in [[Rome (stad)|Rome]] maar afkomstig uit [[Illyrië]], deze [[Basilica (bouwwerk)|basilica]] heeft opgericht tijdens het [[pontificaat]] van [[paus Celestinus I]] (422-432).<ref>Letterlijke vertaling: Wanneer Celestinus de hoogste apostolische waardigheid bekleedde / en in de hele wereld schitterde als voornaamste bisschop, / heeft een priester van de stad Rome maar afkomstig uit een Illyrisch geslacht, / de kerk gesticht die je hier bewondert. Petrus was zijn naam en die was hij waardig, / want van zijn geboorte werd hij opgevoed in de gemeenschap van Christus. / Voor de armen was hij rijk, voor zichzelf was hij arm en ontvluchtte hij / de goederen van het huidige leven; daarmee mag hij terecht hopen op het toekomstige leven.</ref>

Aan weerszijden van het opschrift is, eveneens in mozaïek, een vrouwelijke figuur afgebeeld tegen een gouden achtergrond. De onderschriften verduidelijken dat de vrouw links de "ecclesia ex circumcisione" voorstelt, d.w.z. de gemeenschap der gelovigen die voortkomt uit het [[jodendom]]. In haar handen zien we een opengeslagen boek: het [[Oude Testament]]. De vrouw rechts is de "ecclesia ex gentibus", d.w.z. de gemeenschap der gelovigen die voortkomt uit de (niet-joodse) volkeren. In haar handen houdt ze het [[Nieuwe Testament]].

==== Schola cantorum ====
Vóór het hoofdaltaar is bij een restauratie in 1936 de schola cantorum wedersamengesteld met de originele onderdelen uit de 5de tot 9de eeuw. De panelen ervan zijn gedecoreerd met [[Reliëf (beeldhouwkunst)|reliëfs]] die natuurelementen voorstellen (planten, vogels, [[Hemellichaam|hemellichamen]]) in [[Karolingische kunst|Karolingische]] of [[Longobardische architectuur|Lombardische]] stijl.

In het midden van de schola cantorum herdenkt een [[inscriptie]] dat onder [[paus Eugenius II]] de [[Relikwie|relieken]] van drie [[Martelaar|martelaren]] naar deze basiliek zijn overgebracht, namelijk die van Alexander, Euzonius en Theodulus. Op het einde van de 16de eeuw kregen deze relieken een plaats onder het [[Hoogaltaar|hoofdaltaar]].

==== Apsis en triomfboog ====
Centraal in de [[Apsis (architectuur)|apsis]] staat het [[Hoogaltaar|hoofdaltaar]], met daaronder de [[Relikwie|relieken]] van [[Heilige (christendom)|heiligen]].

Het [[Fresco (schilderterm)|fresco]] in de concha of calot van de [[Apsis (architectuur)|apsis]] werd in 1560 gerealiseerd door Taddeo Zuccari, en vervangt het [[mozaïek]] dat er voordien was aangebracht. Centraal op Zuccari's fresco is [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Christus]] afgebeeld, zittend op een berg. Aan weerszijden van Hem zitten en staan [[Heilige (christendom)|heiligen]]; uit de berg ontspringt een beekje waaraan lammeren zich komen laven.

De concha is omgeven door een kring van 17 [[Tondo (kunst)|tondo's]] (waarvan 2 lege) met centraal de afbeelding van [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Christus]]; of de personages in de omringende tondo's [[apostel]]en zijn, is niet duidelijk. In de bovenhoeken zijn de twee [[Bijbel (christendom)|Bijbelse]] steden voorgesteld als een ommuurde stad: [[Bethlehem]] en [[Jeruzalem]]. Alle voorstellingen op de [[Triomfboog (kerk)|triomfboog]] zijn een 20ste-eeuwse herstelling van een [[mozaïek]] dat twee eeuwen eerder verloren is gegaan.

==== Zijkapellen ====
Twee zij[[Kapel (kerkdeel)|kapellen]] zijn in latere eeuwen toegevoegd aan het [[Basilica (bouwwerk)|basilica]]-grondplan: de kapel van de heilige [[Catharina van Siena|Catherina van Siena]] en die van de heilige [[Hyacinthus van Polen|Hyacithus]].

De kapel van de heilige [[Catharina van Siena|Catherina van Siena]] sluit aan op het linkerzijschip van de basiliek. Ze werd in 1671 gebouwd in opdracht van de [[Siena (stad)|Siënese]] familie d'Elci als grafkapel voor hun familielid Scipione d'Elci, [[Kardinaal (geestelijke)|kardinaal]]-titularis van de Santa Sabina. Het [[familiewapen]], de tweekoppige [[Adelaar (heraldiek)|adelaar]], is op een aantal plaatsen te zien. De kapel is gedecoreerd in rijkelijke [[Barok (stijlperiode)|barok]]stijl, met verschillende [[marmer]]soorten. Het [[Fresco (schilderterm)|fresco]] in de [[Koepel (bouwkunst)|koepel]] stelt de glorie van Catherina in het [[paradijs]] voor, en de hoekzwikken beelden vier episodes uit het leven van de heilige uit. Het altaarschilderij is van de hand van G.B. Salvi, bijgenaamd il [[Sassoferrato (schilder)|Sassoferrato]], en is getiteld "Madonna del rosario", d.w.z. [[Maria (moeder van Jezus)|Onze-Lieve-Vrouw]] van de [[Rozenkrans]]. Maria geeft een rozenkrans ([[Rozenkrans|paternoster]]) aan de [[Heilige (christendom)|heilige]] [[Dominicus Guzmán|Dominicus]], en het Kind op haar schoot geeft een rozenkrans aan Catherina, die tegelijk een [[Doornenkroon (kroon van takken)|doornenkroon]] op het hoofd geplaatst krijgt.

Op het rechterzijschip van de [[basiliek]] sluit de [[Kapel (kerkdeel)|kapel]] aan die werd gebouwd in het jaar 1600 ter ere van de 13de-eeuwse [[Dominicanen|dominicaan]] [[Hyacinthus van Polen]] (in het Italiaans: San Giacinto di Polonia). De [[Fresco (schilderterm)|fresco's]] zijn van Federico Zuccari, broer van Taddeo die de [[Apsis (architectuur)|apsis]] had beschilderd. In de fresco's op de linkerzijwand van de kapel bekleedt [[Dominicus Guzmán|Dominicus]], de stichter van de orde, Hyacinthus met de dominicaner [[Habijt|pij]]; daarnaast ook [[wonder]]en van de [[Heilige (christendom)|heilige]]. Op de rechterzijwand: de [[heiligverklaring]] van Hyacinthus in 1594. Het altaarschilderij is een werk van de kunstenares [[Lavinia Fontana]]; het stelt de heilige Hyacinthus voor, geknield voor [[Maria (moeder van Jezus)|Maria]] met Kind. Dit is het [[prototype]] voor alle afbeeldingen van deze heilige.

==== Graven ====
Vanaf de 14de eeuw zijn er graven ondergebracht in het interieur van de kerk: de oudste zijn aangeduid met een [[grafsteen]] in de bevloering. Vooral de grafsteen met [[mozaïek]]decoratie vóór de schola cantorum is opmerkenswaardig. Dit is het graf van broeder Muñoz de Zamora, de zevende [[Generaal-overste|magister-generaal]] van de [[Dominicanen|orde der dominicanen]], overleden in het jaar 1300.

Uit latere periode zijn de monumentale graven tegen de wanden. Opvallend is vooral dat van de [[Kardinaal (geestelijke)|kardinaal]] van Auxia (overleden in 1483), vooraan in het rechterzijschip en toegeschreven aan [[Andrea Bregno]] of leerlingen, en verder het [[Barok (stijlperiode)|barokke]] grafmonument van de kardinalen Bichi (beide broers overleden in 1657), naast de zijingang (rechterzijschip).

== Het klooster ==
[[Bestand:Santa sabina, chiostro 02.jpg|thumb|Kloostergang van de Santa Sabina.]]
[[Paus Honorius III]] die de [[Dominicanen|orde der dominicanen]] in 1216 had erkend, schonk hij hen drie jaar later het terrein ernaast, dat eigendom was van zijn familie Savelli. Op dat terrein werd dan het [[Klooster (gebouw)|klooster]] van de dominicanen gebouwd. Beroemde ordeleden die er verbleven hebben zijn de heilige [[Thomas van Aquino]] (in 1265-1267) en de latere [[paus Pius V]]. Het klooster is nu zetel van het generelaat (Curia Generalizia) van de dominicanen, ook predikheren genoemd.<ref>Ook het klooster bij de basiliek Santa Maria sopra Minerva is enige tijd de zetel van het generalaat van de dominicanen geweest.</ref>

De sobere kloosterrondgang dateert van het begin van de 13de eeuw; hij meet 33 × 37 meter. Van de sinaasappelboom in de binnentuin wordt verteld dat die afstamt van een [[Tak (plant)|loot]] die de heilige [[Dominicus Guzmán|Dominicus]] had meegebracht vanuit zijn geboorteland [[Spanje]], en dit zou de eerste boom van die soort in [[Italië]] zijn geweest. Deze boom is te zien door een opening de muur van de [[portiek]], tegenover de [[Sculptuur|gesculpteerde]] houten deur.

Het klooster kan niet worden bezocht.

== Wetenswaardigheden ==
* Traditioneel gaat de [[paus]] in deze [[basiliek]] voor in de [[liturgie]] op op [[Aswoensdag]]. Deze [[traditie]] zou al ontstaan zijn ten tijde van [[paus Gregorius I]], en werd na twee periodes van onderbreking hernomen door [[paus Johannes XXIII]] en zijn opvolgers.
* De Santa Sabina is een [[titelkerk]]. [[Kardinaal-priester]]s waren onder andere [[Paus Pius II|Enea Silvio Piccolomini]] (de latere paus Pius II) en [[Paus Pius V|Antonio Ghislieri]] (de latere paus Pius V). De laatste titularis was [[Jozef Tomko]] (1996-2022).
* Na het overlijden van [[paus Honorius IV]] in april 1287 ging in deze basiliek het [[conclaaf]] door voor de verkiezing van de opvolger. In dat jaar echter woedde in Rome een [[Pest (ziekte)|pestepidemie]], waaraan ook zes kardinalen het conclaaf overleden. Op één na verlieten de overige leden het conclaaf uit vrees voor besmetting; enkel kardinaal Gerolamo Masci bleef ter plaatse. Pas op 22 februari 1288 werd het conclaaf hervat, en op diezelfde dag werd kardinaal Masci verkozen tot paus waarna hij de naam [[Paus Nicolaas IV|Nicolaas IV]] aannam.
* In de basiliek ligt links van de ingang een zwarte ronde steen op een zuil met [[Spiraal (wiskunde)|spiraal]]vormige [[canellure]]s. Volgens de legende is dit de "pietra del diavolo", de steen die de [[duivel]] naar de heilige [[Dominicus Guzmán|Dominicus]] zou hebben geslingerd wanneer die aan het bidden was op de steen boven de [[Relikwie|relieken]] van de [[heilig]]en.
* Onder de basiliek zijn oudere gebouwen ontdekt: uit de periode van de [[Romeinse Republiek|republiek]] en uit de 3de eeuw n.C. Naar die opgravingen leidt een trap die vooraan in de rechterzijbeuk vertrekt, maar deze is niet toegankelijk voor het publiek.
* Het plein aan de rechterzijde van de basiliek is genoemd naar Pietro d'Illiria, de stichter ervan.

== In de omgeving ==
* Naast de basiliek ligt een klein park. Officieel heet het Parco Savello naar de vroegere eigenaars van de terreinen, maar meestal wordt het Giardino degli Aranci genoemd ("sinaasappeltuin"), naar de sinaasappelbomen die er groeien. Vanaf het terras van dit parkje geniet men een weids uitzicht over Rome.
* In de hoek van de Piazza Pietro d'Illiria tegen het Parco Savallo aan ligt een fontein die bestaat uit twee delen: een antieke [[graniet]]en kuip en een groot [[marmer]]en masker. Dit laatste werd in 1593 door [[Giacomo della Porta]] gebeeldhouwd voor een fontein op de Campo Vaccino, zoals het [[Forum Romanum]] toen werd genoemd. Na enkele verplaatsingen kwam het masker hier op de Piazza Pietro d'Illiria terecht.
* In de onmiddellijke omgeving van de basiliek zijn nog meer resten uit de [[Oudheid]] ontdekt, onder andere 2 fragmenten van de [[Muur van Servius Tullius|Serviaanse Muur]], woningen uit de 1ste eeuw v.C. - 1ste eeuw n.C., en een heiligdom voor de godin [[Isis (godin)|Isis]].

== Afbeeldingen ==
===Exterieur en klooster===
<gallery mode="packed" heights="180">
Basilica di Santa Sabina all Aventino.jpg|Zijportiek aan de Piazza Pietro d'Illiria.
Santa sabina, veduta esterna del portico frontale.jpg|Voorgevel en klokkentoren, gezien vanuit het klooster.
Santa sabina, convento, celle di san pio V, 05 liberazione di un'ossessa.jpg|Kapel van de heilige Pius V in het dominicaner klooster. Fresco: genezing van een [[Bezetenheid|bezetene]].
Chapel of Saint Dominic in Santa Sabina (Rome).jpg|Kapel van de heilige Dominicus in het klooster.
</gallery>

===Atrium en houten deur===
<gallery mode="packed" heights="180">
Roma, basilica di Santa Sabina - Atrio 1.jpg|Atrium.
Roma, basilica di Santa Sabina - Atrio 2.jpg|Atrium. In de nis: het beeld van de heilige [[Rosa van Lima|Rosa]].
Santa Sabina Portal.jpg|16 scènes van de houten deur.
Battenti in cipresso di santa sabina, V secolo, 01 crocifissione 2.jpg|De kruisiging van Christus en de 2 moordenaars.
Battenti in cipresso di santa sabina, V secolo, 13 tre episodi delle storie di Mosé 2.jpg|[[Mozes]] op de berg [[Sinaï (Bijbel)|Horeb]].
Battenti in cipresso di santa sabina, V secolo, 13 vita di mosé 1.jpg|[[Acclamatie (liturgie)|Acclamatie]]-scène.
Battenti in cipresso di santa sabina, V secolo, 14 esodo degli ebrei 1 morte del faraone e serpente di bronzo.jpg|De vlucht van de [[joden]] uit Egypte.
</gallery>

===Interieur===
<gallery mode="packed" heights="180">
Bestand:Lazio Roma SSabina1 tango7174.jpg|Middenschip versierd ter gelegenheid van een huwelijk.
Bestand:Rom, Kirche Santa Sabina, Innenansicht.JPG|Middenschip gezien in de richting van de voorgevel. Links een deel van de schola cantorum.
Bestand:Santa Sabina (Rome) - Interno.jpg|Het rechterzijschip gezien in de richting van de voorgevel.
Bestand:Santa Sabina navata centrale.jpg|Vensters en zuilenrij.
Bestand:Santa sabina, interno, fregio in opus sectile del V-VI secolo 01.jpg|[[Intarsia|Intarsie]]werk in het verlengde van de zuilen.
Bestand:Santa sabina, interno, finestre e iscrizione mosaicata del 431, ecclesia dei circoncisi (ebrei) 2.jpg|Voorstelling van de Ecclesia ex circumcisione, naast het wijdingsopschrift.
Bestand:Santa sabina, interno, finestre e iscrizione mosaicata del 431, ecclesia dei gentili (pagani).jpg|Voorstelling van de Ecclesia ex gentibus, naast het wijdingsopschrift.
Bestand:Santa sabina, interno, altare maggiore con spoglie di s. sabina.jpg|Grafkist met relieken van heiligen onder het hoofdaltaar.
Bestand:Ripa - s Sabina lapis diaboli 1100821.JPG|De "pietra del diavolo".
</gallery>

===Zijkapellen en grafmonumenten===
<gallery mode="packed" heights="180">
Rom, Kirche Santa Sabina, Seitenkapelle.JPG|[[Kapel (kerkdeel)|Kapel]] van de heilige [[Catharina van Siena|Catherina]].
Federico zuccari, trionfo di san giacinto, 1600 ca. 18.jpg|Fresco in de kapel van de heilige Catherina.
Chapel of Catherine of Siena in Santa Sabina 3.jpg|Madonna del rosario, van [[Sassoferrato (schilder)|Sassoferrata]].
Scuola di andrea bregno, monumento funebre del cardinale auxia, 1484, 03.jpg|Deel van het grafmonument van kardinaal van Auxia.
Santa sabina, interno, monumento funebre di alessandro bichi e consorte.jpg|Grafmonument van de kardinalen Bichi.
</gallery>

{{Appendix|2=
* {{it}}La Basilica di Santa Sabina all'Aventino, Roma, ed. Ufficio Libri Liturgici Santa sabina, Roma 2000, 32 pp. (geen auteur, geen ISBN).
* {{Citeer boek|titel=Roma|auteur=Touring club italiano|url=https://www.worldcat.org/oclc/28577855|uitgever=Il Touring club|plaats=Milano|datum=1993|pagina's=pp. 462-464|ISBN=88-365-0508-2}}
* {{it}}[http://www.domenicani.net/page.php?id_cat=3&id_sottocat1=92&id_sottocat2=219&id_sottocat3=327&titolo=Santa%20Sabina website van de kerk], geconsulteerd 26 april 2021.
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=it|titel=Basilica di Santa Sabina}}
{{References}}
}}
{{Commonscat|Santa Sabina (Rome)}}
{{Navigatie kerken Rome}}
{{Coor title dms|41|53|04|N|12|28|47|E|type:landmark_scale:6250_region:IT}}

[[Categorie:Basiliek in Rome|Sabina]]
[[Categorie:Dominicaner kerk|Sabina]]
[[Categorie:Titelkerk|Sabina]]

title: Santa Sabina all'Aventino

Plaats: Aventijn, Rome

Denominatie: Rooms-Katholieke Kerk

Gewijd aan: Sabina

title: Architectuur

Bouwmethode: basilica

title: Kerkprovincie

Titulair kardinaal: vacant

Kerkprovincie: Officiële website · (en) Atlas Obscura-pagina ·

Portaal: Christendom


text:
# Nationaal Museum voor Beeldhouwkunst
Het Nationaal Museum voor Beeldhouwkunst (Spaans: Museo Nacional de Escultura) is een museum in het Spaanse Valladolid. Het museum is gevestigd in het Colegio de San Gregorio. Het museum werd geopend in 1842, werd een nationaal museum in 1933 en werd in 2009 gerenoveerd. In het museum wordt beeldhouwkunst tentoongesteld van de middeleeuwen tot de 19de eeuw en ook schilderijen (Peter Paul Rubens, Zurbarán). Er worden beelden tentoongesteld uit de 18e en 19e eeuw, met name afkomstig uit het Iberisch Schiereiland. Het museum is in het bezit van werken van onder andere Gregorio Fernández, Alonso Cano, Alonso Berruguete, Juan Martínez Montañés en Felipe Bigarny.

wikiname: nlwiki

title: Nationaal Museum voor Beeldhouwkunst

in_language: nl

wikitext:
[[File:Fachada_Colegio_de_San_Gregorio.jpg|thumb|Museo Nacional de Escultura]]
Het '''Nationaal Museum voor Beeldhouwkunst''' ([[Spaans]]: ''Museo Nacional de Escultura'') is een museum in het Spaanse [[Valladolid (stad)|Valladolid]]. Het museum is gevestigd in het Colegio de San Gregorio. Het museum werd geopend in 1842, werd een nationaal museum in 1933 en werd in 2009 gerenoveerd. In het museum wordt beeldhouwkunst tentoongesteld van de middeleeuwen tot de 19de eeuw en ook schilderijen ([[Peter Paul Rubens]], [[Zurbarán]]). Er worden beelden tentoongesteld uit de 18e en 19e eeuw, met name afkomstig uit het [[Iberisch Schiereiland]]. Het museum is in het bezit van werken van onder andere [[Gregorio Fernández]], [[Alonso Cano]], [[Alonso Berruguete]], [[Juan Martínez Montañés]] en [[Felipe Bigarny]].

== Externe link ==
*[https://www.cultura.gob.es/mnescultura/inicio.html Officiële website]

{{commonscat}}
{{Bibliografische informatie}}
[[Categorie:Kunstmuseum in Spanje]]
[[Categorie:Valladolid]]


text:
# Suniana sunias
Suniana sunias is een vlinder uit de familie van de dikkopjes (Hesperiidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1860 door Felder.

title: Suniana sunias

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Suniana sunias''
| afbeelding = Suniana sunias.jpg
| familie = [[Dikkopjes|Hesperiidae]] (Dikkopjes)
| onderfamilie =
| geslacht = ''[[Suniana]]''
| w-naam = ''Suniana sunias''
| auteur = Felder
| datum = 1860
| haakjes = ja
| commons = Category:Suniana sunias
}}
'''''Suniana sunias''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Dikkopjes|dikkopjes (Hesperiidae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1860 door Felder.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|04|02}}

[[Categorie:Hesperiinae]]

title: Suniana sunias

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Hesperiidae (Dikkopjes)

Geslacht: Suniana

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Mamou (prefectuur)
Mamou is een prefectuur in de regio Mamou van Guinee. De hoofdstad is Mamou, die tevens de hoofdstad van de regio Mamou is. De prefectuur heeft een oppervlakte van 10.250 km² en heeft 318.981 inwoners.
De prefectuur ligt in het midden van het land, deels in het hoogland van Fouta Djalon en grenst aan Sierra Leone in het zuiden.

## Subprefecturen
De prefectuur is administratief verdeeld in 14 sub-prefecturen:
1. Mamou-Centre
2. Bouliwel
3. Dounet
4. Gongoret
5. Kégnéko
6. Konkouré
7. Nyagara
8. Ouré-Kaba
9. Porédaka
10. Saramoussaya
11. Soyah
12. Téguéréya
13. Timbo
14. Tolo

title: Mamou (prefectuur)

wikitext:
{{Infobox plaats in Guinee
| land        = Guinee
| regio       = [[Mamou (regio)|Mamou]]
| naam        = Mamou
| soort       = Prefectuur
| inwoners    = 318.981<ref name="statoids">{{en}}[https://www.citypopulation.de/en/guinea/admin/72__mamou/ MAMOU Prefecture in Guinea]. [https://web.archive.org/web/20220921231629/https://www.citypopulation.de/en/guinea/admin/72__mamou/ Gearchiveerd] op 21 september 2022.</ref>
| census      = 2014
| km2         = 10.250
| dichtheid   = 31
| hoofdplaats = [[Mamou (plaats)|Mamou]]
| map         = GN-Mamou.png
}}
'''Mamou''' is een [[Prefecturen van Guinee|prefectuur]] in de regio [[Mamou (regio)|Mamou]] van [[Guinee]]. De hoofdstad is [[Mamou (plaats)|Mamou]], die tevens de hoofdstad van de regio Mamou is. De prefectuur heeft een oppervlakte van 10.250 km² en heeft 318.981 inwoners.<ref name="statoids"/>

De prefectuur ligt in het midden van het land, deels in het hoogland van [[Fouta Djalon]] en grenst aan [[Sierra Leone]] in het zuiden.

== Subprefecturen ==
De prefectuur is administratief verdeeld in 14 sub-prefecturen:
# Mamou-Centre
# Bouliwel
# Dounet
# Gongoret
# Kégnéko
# Konkouré
# Nyagara
# Ouré-Kaba
# Porédaka
# Saramoussaya
# Soyah
# Téguéréya
# Timbo
# Tolo

[[Bestand:Ouré-Kaba rural community.jpg|thumb|left|Dorpje in Mamou]]

{{Appendix}}

{{DEFAULTSORT:Mamou}}
[[Categorie:Prefectuur van Guinee]]

title: Situering

Regio: Mamou

title: Algemeen

Hoofdstad: Mamou

Portaal: Afrika


text:
# Grania regina
Grania regina is een ringworm uit de familie van de Enchytraeidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2009 door DeWit, Rota & Erséus.

title: Grania regina

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Grania regina''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Ringwormen|Annelida]] ([[Ringwormen]])
| klasse = [[Clitellata]]
| orde = [[Enchytraeida]]
| familie = [[Enchytraeidae]]
| geslacht = ''[[Grania]]''
| w-naam = ''Grania regina''
| auteur = DeWit, Rota & Erséus
| datum = 2009
| haakjes =
| commons =
| species =
| worms = 475714
}}
'''''Grania regina''''' is een [[ringwormen|ringworm]] uit de familie van de [[Enchytraeidae]].<ref>Timm, T. (2012). <i>Grania regina</i> DeWit, Rota & Erséus, 2009. Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=475714</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2009 door DeWit, Rota & Erséus.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|14}}

[[Categorie:Enchytraeidae]]

title: Grania regina

Stam: Annelida (Ringwormen)

Klasse: Clitellata

Orde: Enchytraeida

Familie: Enchytraeidae

Geslacht: Grania

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Erioptera paivai
Erioptera paivai is een tweevleugelige uit de familie Limoniidae. De soort komt voor in het Oriëntaals gebied.

title: Erioptera paivai

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Erioptera paivai''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Diptera]] (Tweevleugeligen)
| familie = [[Limoniidae]]
| geslacht = ''[[Erioptera]]''
| w-naam = ''Erioptera paivai''
| auteur = Alexander
| datum = 1927
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Erioptera paivai''''' is een [[Tweevleugeligen|tweevleugelige]] uit de familie [[Limoniidae]]. De soort komt voor in het [[Oriëntaals gebied]].

{{Beginnetje|biologie|2=2011|3=07|4=03}}
[[Categorie:Erioptera]]
[[Categorie:Dier uit het Oriëntaals gebied]]

title: Erioptera paivai

Orde: Diptera (Tweevleugeligen)

Familie: Limoniidae

Geslacht: Erioptera

title: Soort


text:
# De raap van Rubens
De raap van Rubens is het honderdnegende stripverhaal uit de reeks van Suske en Wiske. Het is geschreven en getekend door Paul Geerts en gepubliceerd in De Standaard en Het Nieuwsblad van 24 mei 1976 tot en met 29 november 1976. De eerste albumuitgave in de Vierkleurenreeks was op 20 juni 1977, met nummer 164.
Het verhaal werd speciaal gemaakt ter gelegenheid van de vierhonderdste geboortedag van de barokschilder Peter Paul Rubens (1577-1640).

## Locaties
- Antwerpen met de Schelde en het museum voor Schone Kunsten, het Rubenshuis,[1] De Onze-Lieve-Vrouwekerk, het Haviksnest (het hoofdkwartier van de Kwakzalvers), herberg "De verloren zoon", toren van de tovenaar

## Personages en uitvindingen
- Suske, Wiske, Lambik, Jerom, tante Sidonia, professor Barabas, Charel en andere medewerkers van het museum, vrouw en haar zoontje, rijkswachter, struikrovers, Pieter Paul Rubens, Isabella Brant (vrouw van Rubens), Antoon van Dyck, Jordaens en David Teniers, drie rabauwen, Kosjon[2] (hoofdman rabauwen), aartshertog Albrecht en Isabella, kapitein en ruiters, waard van herberg "De verloren zoon", de Grote Kwak en de Kwakzalvers,[3] kok en knecht, de tovenaar.
- De teletijdmachine

## Het verhaal
Na hun avontuur in Australië komen de vrienden terug in Antwerpen aan de Schelde. Jerom voorkomt dat een oude schipper wordt aangereden door een touringcar. Als dank geeft de schipper een koperen ketting die hij ooit heeft opgevist aan Suske.
De volgende dag viert Lambik zijn verjaardag bij tante Sidonia. Hij krijgt de koperen halsketting van zijn vrienden cadeau. Als hij zich snijdt aan een blik, heeft Lambik geen wond. De vorige eigenaar van de ketting was 99 jaar oud en vreesde niet om door de touringcar te worden aangereden, een teken dat de ketting wellicht magische genezende krachten heeft.
Lambik besluit de vrienden mee te nemen naar het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten. Er verdwijnt een figuur van het schilderij De aanbidding der Wijzen van de beroemde schilder Pieter Paul Rubens tijdens het bezoek van de vrienden, als die Lambik met de ketting ziet.
Jerom en Lambik blijven logeren bij tante Sidonia. Lambik ziet 's nachts de figuur van het schilderij rondlopen in het huis. De volgende dag blijkt de ketting te zijn verdwenen. Lambik leest in de krant dat de figuur op het schilderij van Rubens terug is, met de ketting om zijn hals. Hij gaat met Suske en Wiske naar het museum. Als Lambik daar zijn eigen ketting nu op het schilderij ziet afgebeeld, raakt hij compleet overstuur. De medewerkers van het museum denken dat Lambik gek is. Als de 'mannen in het wit' Lambik willen oppakken, ontsnapt hij door een raam.
Lambik vraagt professor Barabas om hem met de teletijdmachine naar het verleden te sturen, maar de professor weigert. Lambik wordt die avond dronken bij cafébezoeken. Hij gaat 's nachts opnieuw naar het laboratorium van professor Barabas en flitst zichzelf naar het jaar 1620, het voorlaatste jaar van het Twaalfjarig Bestand tijdens de Tachtigjarige Oorlog.
Lambik wil eerst naar de Onze-Lieve-Vrouwekerk in Antwerpen. Hij schiet echter een gezelschap te hulp dat wordt aangevallen door struikrovers. Als de rovers afdruipen stelt een vrouw zich voor als Isabella Brant, de vrouw van Rubens. Lambik wordt meegenomen naar het huis van Isabella en vraagt de schilder om in diens atelier te mogen werken. Rubens stelt Lambik voor aan Antoon van Dyck, Jordaens en David Teniers. Lambik verneemt dat hij is uitverkoren als 'de raap', de nieuwe leerjongen in het atelier. Hij smijt met verf op een doek en zegt dat dit in zijn tijd erg populair is. Dan wordt Lambik door Jordaens uitgedaagd tot een schilderduel en schildert even later een auto op een doek, waarna hij wordt gewaarschuwd dat iemand voor minder op de brandstapel terecht kan komen.
De volgende dag ziet Lambik een vreemd gezelschap op de binnenplaats. Hij hoort dat ze poseren voor "De aanbidding der Wijzen". Lambik ziet de man die zijn ketting heeft gestolen poseren als een van de drie koningen en begint te praten over een ketting met genezende kracht. Daarmee maakt hij zich verdacht.
Lambik wordt 's avonds op straat overvallen door drie rovers. Hij wordt vastgebonden en naar Kosjon, de man van de ketting, gebracht. Kosjon wil weten wat Lambik van de ketting af weet. Lambik laat echter niets los en wordt daarop meegenomen naar het Haviksnest, het hoofdkwartier van de roversbende die zich de Kwakzalvers noemt. Daar wordt hij ondervraagd door hun leider, de Grote Kwak, en gevangengezet.
Suske en Wiske komen intussen ook aan in het verleden. Ze worden bijna aangereden door een wagen, waarna deze vast komt te zitten aan een boomstronk en stuk raakt. Deze wagen blijkt bestuurd te worden door een groep Kwakzalvers. Ze nemen Wiske in gijzeling, terwijl Suske op pad wordt gestuurd om een nieuwe as voor de wagen te halen. Wiske ontdekt de vastgebonden Lambik in de wagen. Ze wordt neergeslagen en voor dood achtergelaten als er een stoet ruiters aan komt rijden. Wiske wordt gevonden door de ruiters en aartshertog Albrecht en Isabella, de infante, stappen uit hun koets. Als Suske terugkomt met een as, wordt hij samen met Wiske meegenomen naar de herberg "De verloren zoon". Suske hoort nog dat er een bode naar Pieter Paul Rubens wordt gestuurd, omdat hij het paar zou schilderen.
De waard van de herberg is een handlanger van de Kwakzalvers. Hij hoort Wiske in haar ijldromen praten over deze bende. De waard gaat 's nachts naar de ruïne waar de bende verblijft en waarschuwt de mannen. De Grote Kwak besluit dat Wiske moet sterven en geeft de waard vergif mee. Lambik hoort alles vanuit zijn cel en kan dankzij een list ontsnappen. Hij komt net op tijd in de herberg om een giftige beker melk uit Wiskes handen te slaan. De waard wordt opgepakt en voor de aartshertogen gebracht. Hij vertelt dat de Kwakzalvers op zoek zijn naar de ketting met genezende kracht, en Isabella zegt dat zij weet waar deze zich bevindt. Lang geleden wilde een tovenaar haar de ketting geven als dank voor haar hulp, maar Isabella weigerde deze ketting. De tovenaar woont in een toren niet ver van de Schelde. Isabella wil de ketting halen, maar de waard hoort alles. Hij veinst berouw te hebben, en kan even later aan Lambik ontsnappen.
De vrienden gaan op pad om voor de Kwakzalvers bij de toren van de tovenaar te komen. Suske en Wiske hebben het laatste paard en daarom gaat Lambik op een koe op pad. Onderweg kunnen ze de Kwakzalvers tegenhouden en Lambik neemt een paard van de bende mee. De koe wordt naar een stier gebracht. Als Lambik door de Kwakzalvers wordt vastgebonden, komt de stier te hulp. Hierdoor kan Lambik samen met Suske en Wiske de toren bereiken. Als de tovenaar hoort dat de vrienden door Isabella de Infante zijn gestuurd, helpt hij hen en geeft de ketting.
De Kwakzalvers vallen de toren aan. De tovenaar kan ze lange tijd tegenhouden dankzij zijn toverkracht, maar wordt dan geraakt door een pijl van de Grote Kwak. De Kwakzalvers kunnen de ketting afpakken en rijden weg. De mannen van de aartshertog komen bij de toren en de tovenaar laat met toverkracht zien waar de Kwakzalvers zich bevinden. Met een groep soldaten gaan de vrienden nu naar de Schelde, maar de Kwakzalvers zijn net met een boot vertrokken.
De vrienden zetten met een schip de achtervolging in. Alle gebeurtenissen worden in de 20e eeuw gevolgd door tante Sidonia, Jerom en professor Barabas via het scherm van de teletijdmachine. Jerom wordt ook naar het verleden geflitst en met zijn hulp kunnen ze het vijandelijke schip enteren en de ketting in handen krijgen. De professor flitst de vrienden naar hun eigen tijd, maar Lambik heeft de ketting laten vallen en deze ligt nu op de bodem van de Schelde.
Lambik is erg gefrustreerd dat hij de ketting opnieuw kwijt is. Dan krijgt hij een brief van Kosjon, met de opdracht 's nachts naar de oever van de Schelde te komen. De vrienden horen intussen op de radio dat de figuur op het schilderij van Rubens opnieuw is verdwenen. 's Nachts verneemt Lambik bij de Schelde dat Kosjon nu vervloekt is door De Grote Kwak, die woedend was toen de vrienden en de ketting verdwenen waren. Kosjon kan niet rusten voordat de ketting weer gevonden is. Hij heeft intussen ook spijt van zijn slechte daden.
Kosjon geeft Lambik de ketting terug, maar de ketting blijkt zijn magische beschermende kracht te hebben verloren door Kosjons berouw. Kosjon verdwijnt en Lambik gaat met Suske en Wiske naar het museum, waar de figuur opnieuw op het schilderij staat – maar weer zonder ketting. Een museummedewerker schrikt heel erg van de ketting van Lambik.
Lambik droomt 's nachts dat Pieter Paul Rubens zijn portret schildert.

## Achtergronden bij het verhaal
- De raap van Rubens is wel genoemd als voorbeeld van een "ouderwets leuk" verhaal, dat kwalitatief duidelijk uitstak boven veel andere Suske en Wiske-verhalen uit dezelfde periode. Veel lezers waren namelijk van mening dat de serie aanzienlijk aan kracht had ingeboet sinds Willy Vandersteen in 1972 de verantwoordelijkheid voor de strip definitief had overgedragen aan Geerts.[5]
- Het verhaal speelt zich grotendeels af in de Zuidelijke Nederlanden ten tijde van de aartshertogen Albrecht en Isabella. Verschillende scènes zijn geïnspireerd door schilderijen van de meester, o.a. De verloren zoon.
- Rubens, Jacob Jordaens en Antoon van Dyck en bepaalde schilderijen van hun hand spelen vaker een rol in de verhalen van Suske en Wiske. Ook andere bekende schilders duiken soms op (zoals Vincent van Gogh in De kleurenkladder).
- Rubens stelt Lambik voor aan Antoon Van Dyck, Jacob Jordaens en David Teniers. Gezien er drie generaties schilders waren met de naam "David Teniers", kan het verwarrend zijn welke van de drie precies bedoeld wordt. Gezien Lambik naar het jaar 1620 werd verstuurd, gaat het vermoedelijk om David Teniers de Oude die toen nog leefde.
- Rubens was ook in werkelijkheid hofschilder voor aartshertogen Albrecht en Isabella.
- Wanneer Van Dyck, Jordaens en Teniers Lambik uitdagen, maakt Lambik een aantal tijdgerelateerde grappen. Zo smijt Lambik met verf op een doek en stampt erop: een verwijzing naar moderne kunst. Rubens zelf is hier zo geschokt over dat hij even moet gaan liggen. Ook schildert Lambik een auto in een landschap. Jordaens waarschuwt dat je al voor minder op de brandstapel komt. Wanneer Lambik Jordaens verslaat in een schilderduel, schildert hij een Z op diens borst. Dit is een verwijzing naar Zorro, een tv-serie die in de jaren 70 heel populair was en waar o.a. ook diverse films van gemaakt zijn.
- Nergens wordt in het album vermeld waarom de Kwakzalvers de ketting willen of wat ze ermee gaan doen. De naam van de bende en het feit dat de ketting genezende krachten bezit suggereert dat ze er mensen tegen betaling mee willen genezen.
- Rubens' werk zou een paar jaar later nog eens een belangrijk thema worden in Het dreigende dinges (1984).

## Heruitgaven
- Ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van de strip in 1995, verschenen van diverse klassiek geworden albums waaronder De raap van Rubens speciale luxe edities.[6]
- In 2016 verscheen er een speciale uitgave van De raap van Rubens in het Antwerps. Hierin is tevens een scène opgenomen van Lambik met een koe, die wel in de kranten verscheen maar niet eerder werd opgenomen in de albumuitgaven.[7]
- In 2018 verscheen er opnieuw een nieuwe editie, nu in de reeks Oude meesters met Suske en Wiske. Dit was ter gelegenheid van de herdenking van de "Antwerpse Gouden Eeuw" (zie ook Antwerpen in de 16e eeuw).

## Historische context
De barok vierde hoogtij tijdens het Twaalfjarig Bestand. Rond Antwerpen was het op dat moment betrekkelijk rustig onder het bewind van de aartshertog Albrecht en Isabella.

## Uitgaven

### Achtergronden bij de uitgaven
- De penselentrilogie, uitgegeven op 11 oktober 2006, is een luxe grootformaat uitgave, waarin drie verhalen over de schilders Rubens, Van Gogh en Rembrandt zijn gebundeld: De raap van Rubens, De kleurenkladder en De nachtwachtbrigade.

title: De raap van Rubens

wikitext:
{{Infobox stripverhaal
| titel = ''De raap van Rubens''
| stripreeks = [[Suske en Wiske]]
| volgnummer = 109
| scenario = [[Paul Geerts]]
| tekenaar = Paul Geerts
| ISBN = 9789002135729
| lijst = [[Lijst van verhalen van Suske en Wiske]]
}}
'''''De raap van Rubens''''' is het honderdnegende stripverhaal uit de reeks van [[Suske en Wiske]]. Het is geschreven en getekend door [[Paul Geerts]] en gepubliceerd in ''[[De Standaard]]'' en ''[[Het Nieuwsblad]]'' van 24 mei 1976 tot en met 29 november 1976. De eerste albumuitgave in de [[Vierkleurenreeks]] was op 20 juni 1977, met nummer 164.

Het verhaal werd speciaal gemaakt ter gelegenheid van de vierhonderdste geboortedag van de [[Barok (stijlperiode)|barok]]schilder [[Peter Paul Rubens]] ([[1577]]-[[1640]]).

== Locaties ==
*[[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] met de [[Schelde (rivier)|Schelde]] en het [[Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen|museum voor Schone Kunsten]], het [[Rubenshuis]],<ref>De straat waarin het Rubenshuis staat wordt tegenwoordig [[Wapper]] genoemd. Deze straat is niet vernoemd naar [[Lange Wapper (reus)|Lange Wapper]], een reus uit de Vlaamse folklore die ook in enkele andere Suske en Wiske-verhalen (zoals ''[[De zwarte madam]]'' en ''[[Amoris van Amoras]]'') een rol had, maar naar de wip waarmee men water uit de Herentalse Vaart, die daar haar eindpunt had, kon nemen.</ref> De [[Onze-Lieve-Vrouwekathedraal (Antwerpen)|Onze-Lieve-Vrouwekerk]], het Haviksnest (het hoofdkwartier van de Kwakzalvers), [[herberg]] "De verloren zoon", [[toren (bouwwerk)|toren]] van de [[Magiër|tovenaar]]

== Personages en uitvindingen ==
* [[Suske]], [[Wiske]], [[Lambik]], [[Jerom]], [[tante Sidonia]], [[professor Barabas]], Charel en andere medewerkers van het museum, vrouw en haar zoontje, [[rijkswacht]]er, [[Struikroverij|struikrover]]s, [[Peter Paul Rubens|Pieter Paul Rubens]], [[Isabella Brant]] (vrouw van Rubens), [[Anthony van Dyck|Antoon van Dyck]], [[Jacob Jordaens|Jordaens]] en [[David Teniers I|David Teniers]], drie rabauwen, Kosjon<ref>Afgeleid van het Franse ''cochon'', 'varken'.</ref> ([[hoofdman]] rabauwen), [[Albrecht van Oostenrijk|aartshertog Albrecht]] en [[Isabella van Spanje|Isabella]], [[Kapitein (schip)|kapitein]] en [[ruiter (persoon)|ruiter]]s, [[waard (herberg)|waard]] van herberg "De verloren zoon", de Grote Kwak en de Kwakzalvers,<ref>[[Kwakzalverij|Kwakzalvers]] zijn mensen die onbevoegd de geneeskunde uitoefenen of betwiste medische handelingen toepassen.</ref> [[kok (beroep)|kok]] en [[knecht (beroep)|knecht]], de tovenaar.
*De [[teletijdmachine]]

== Het verhaal ==
{{Leeswaarschuwing}}
Na hun avontuur in Australië<ref>Zie het hieraan voorafgaande verhaal, ''[[De blinkende boemerang]]''</ref> komen de vrienden terug in Antwerpen aan de [[Schelde (rivier)|Schelde]]. Jerom voorkomt dat een oude schipper wordt aangereden door een touringcar. Als dank geeft de schipper een koperen ketting die hij ooit heeft opgevist aan Suske.

De volgende dag viert Lambik zijn verjaardag bij tante Sidonia. Hij krijgt de koperen halsketting van zijn vrienden cadeau. Als hij zich snijdt aan een blik, heeft Lambik geen wond. De vorige eigenaar van de ketting was 99 jaar oud en vreesde niet om door de touringcar te worden aangereden, een teken dat de ketting wellicht magische genezende krachten heeft.

Lambik besluit de vrienden mee te nemen naar het [[Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen|Koninklijk Museum voor Schone Kunsten]]. Er verdwijnt een figuur van het schilderij ''[[De aanbidding der Wijzen]]'' van de beroemde schilder Pieter Paul Rubens tijdens het bezoek van de vrienden, als die Lambik met de ketting ziet.

Jerom en Lambik blijven logeren bij tante Sidonia. Lambik ziet 's nachts de figuur van het schilderij rondlopen in het huis. De volgende dag blijkt de ketting te zijn verdwenen. Lambik leest in de krant dat de figuur op het schilderij van Rubens terug is, met de ketting om zijn hals. Hij gaat met Suske en Wiske naar het museum. Als Lambik daar zijn eigen ketting nu op het schilderij ziet afgebeeld, raakt hij compleet overstuur. De medewerkers van het museum denken dat Lambik gek is. Als de 'mannen in het wit' Lambik willen oppakken, ontsnapt hij door een raam.

Lambik vraagt professor Barabas om hem met de teletijdmachine naar het verleden te sturen, maar de professor weigert. Lambik wordt die avond dronken bij cafébezoeken. Hij gaat 's nachts opnieuw naar het laboratorium van professor Barabas en flitst zichzelf naar het jaar [[1620]], het voorlaatste jaar van het [[Twaalfjarig Bestand]] tijdens de [[Tachtigjarige Oorlog]].

Lambik wil eerst naar de [[Onze-Lieve-Vrouwekathedraal (Antwerpen)|Onze-Lieve-Vrouwekerk]] in Antwerpen. Hij schiet echter een gezelschap te hulp dat wordt aangevallen door struikrovers. Als de rovers afdruipen stelt een vrouw zich voor als [[Isabella Brant]], de vrouw van Rubens. Lambik wordt meegenomen naar het huis van Isabella en vraagt de schilder om in diens atelier te mogen werken. Rubens stelt Lambik voor aan [[Anthony van Dyck|Antoon van Dyck]], [[Jacob Jordaens|Jordaens]] en [[David Teniers I|David Teniers]]. Lambik verneemt dat hij is uitverkoren als 'de raap', de nieuwe leerjongen in het atelier. Hij smijt met verf op een doek en zegt dat dit in zijn tijd erg populair is. Dan wordt Lambik door Jordaens uitgedaagd tot een schilderduel en schildert even later een auto op een doek, waarna hij wordt gewaarschuwd dat iemand voor minder op de brandstapel terecht kan komen.

De volgende dag ziet Lambik een vreemd gezelschap op de binnenplaats. Hij hoort dat ze poseren voor "De aanbidding der Wijzen". Lambik ziet de man die zijn ketting heeft gestolen poseren als een van de drie koningen en begint te praten over een ketting met genezende kracht. Daarmee maakt hij zich verdacht.

Lambik wordt 's avonds op straat overvallen door drie rovers. Hij wordt vastgebonden en naar Kosjon, de man van de ketting, gebracht. Kosjon wil weten wat Lambik van de ketting af weet. Lambik laat echter niets los en wordt daarop meegenomen naar het Haviksnest, het hoofdkwartier van de roversbende die zich de Kwakzalvers noemt. Daar wordt hij ondervraagd door hun leider, de Grote Kwak, en gevangengezet.

Suske en Wiske komen intussen ook aan in het verleden. Ze worden bijna aangereden door een wagen, waarna deze vast komt te zitten aan een boomstronk en stuk raakt. Deze wagen blijkt bestuurd te worden door een groep Kwakzalvers. Ze nemen Wiske in gijzeling, terwijl Suske op pad wordt gestuurd om een nieuwe as voor de wagen te halen. Wiske ontdekt de vastgebonden Lambik in de wagen. Ze wordt neergeslagen en voor dood achtergelaten als er een stoet ruiters aan komt rijden. Wiske wordt gevonden door de ruiters en aartshertog Albrecht en Isabella, de [[infante]], stappen uit hun koets. Als Suske terugkomt met een as, wordt hij samen met Wiske meegenomen naar de herberg "De verloren zoon". Suske hoort nog dat er een bode naar Pieter Paul Rubens wordt gestuurd, omdat hij het paar zou schilderen.

De waard van de herberg is een handlanger van de Kwakzalvers. Hij hoort Wiske in haar ijldromen praten over deze bende. De waard gaat 's nachts naar de ruïne waar de bende verblijft en waarschuwt de mannen. De Grote Kwak besluit dat Wiske moet sterven en geeft de waard vergif mee. Lambik hoort alles vanuit zijn cel en kan dankzij een list ontsnappen. Hij komt net op tijd in de herberg om een giftige beker melk uit Wiskes handen te slaan. De waard wordt opgepakt en voor de aartshertogen gebracht. Hij vertelt dat de Kwakzalvers op zoek zijn naar de ketting met genezende kracht, en Isabella zegt dat zij weet waar deze zich bevindt. Lang geleden wilde een tovenaar haar de ketting geven als dank voor haar hulp, maar Isabella weigerde deze ketting. De tovenaar woont in een toren niet ver van de Schelde. Isabella wil de ketting halen, maar de waard hoort alles. Hij veinst berouw te hebben, en kan even later aan Lambik ontsnappen.

De vrienden gaan op pad om voor de Kwakzalvers bij de toren van de tovenaar te komen. Suske en Wiske hebben het laatste paard en daarom gaat Lambik op een koe op pad. Onderweg kunnen ze de Kwakzalvers tegenhouden en Lambik neemt een paard van de bende mee. De koe wordt naar een stier gebracht. Als Lambik door de Kwakzalvers wordt vastgebonden, komt de stier te hulp. Hierdoor kan Lambik samen met Suske en Wiske de toren bereiken. Als de tovenaar hoort dat de vrienden door Isabella de Infante zijn gestuurd, helpt hij hen en geeft de ketting.

De Kwakzalvers vallen de toren aan. De tovenaar kan ze lange tijd tegenhouden dankzij zijn toverkracht, maar wordt dan geraakt door een pijl van de Grote Kwak. De Kwakzalvers kunnen de ketting afpakken en rijden weg. De mannen van de aartshertog komen bij de toren en de tovenaar laat met toverkracht zien waar de Kwakzalvers zich bevinden. Met een groep soldaten gaan de vrienden nu naar de Schelde, maar de Kwakzalvers zijn net met een boot vertrokken.

De vrienden zetten met een schip de achtervolging in. Alle gebeurtenissen worden in de 20e eeuw gevolgd door tante Sidonia, Jerom en professor Barabas via het scherm van de teletijdmachine. Jerom wordt ook naar het verleden geflitst en met zijn hulp kunnen ze het vijandelijke schip enteren en de ketting in handen krijgen. De professor flitst de vrienden naar hun eigen tijd, maar Lambik heeft de ketting laten vallen en deze ligt nu op de bodem van de Schelde.

Lambik is erg gefrustreerd dat hij de ketting opnieuw kwijt is. Dan krijgt hij een brief van Kosjon, met de opdracht 's nachts naar de oever van de Schelde te komen. De vrienden horen intussen op de radio dat de figuur op het schilderij van Rubens opnieuw is verdwenen. 's Nachts verneemt Lambik bij de Schelde dat Kosjon nu vervloekt is door De Grote Kwak, die woedend was toen de vrienden en de ketting verdwenen waren. Kosjon kan niet rusten voordat de ketting weer gevonden is. Hij heeft intussen ook spijt van zijn slechte daden.

Kosjon geeft Lambik de ketting terug, maar de ketting blijkt zijn magische beschermende kracht te hebben verloren door Kosjons berouw. Kosjon verdwijnt en Lambik gaat met Suske en Wiske naar het museum, waar de figuur opnieuw op het schilderij staat – maar weer zonder ketting. Een museummedewerker schrikt heel erg van de ketting van Lambik.

Lambik droomt 's nachts dat Pieter Paul Rubens zijn portret schildert.

== Achtergronden bij het verhaal ==
[[File:Maison de Rubens - Portique - Anvers - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00011277.jpg|200px|thumb|Het Rubenshuis, waar een deel van '' De raap van Rubens'' zich afspeelt]]
* ''De raap van Rubens'' is wel genoemd als voorbeeld van een "ouderwets leuk" verhaal, dat kwalitatief duidelijk uitstak boven veel andere Suske en Wiske-verhalen uit dezelfde periode. Veel lezers waren namelijk van mening dat de serie aanzienlijk aan kracht had ingeboet sinds [[Willy Vandersteen]] in 1972 de verantwoordelijkheid voor de strip definitief had overgedragen aan Geerts.<ref>Zie bijv. [[Stripschrift]] 122/123, juni/juli 1979.</ref>
* Het verhaal speelt zich grotendeels af in de [[Zuidelijke Nederlanden]] ten tijde van de aartshertogen [[Albrecht van Oostenrijk|Albrecht]] en [[Isabella van Spanje|Isabella]]. Verschillende scènes zijn geïnspireerd door schilderijen van de meester, o.a. [[De verloren zoon (Rubens)|De verloren zoon]].
* Rubens, [[Jacob Jordaens]] en [[Anthony van Dyck|Antoon van Dyck]] en bepaalde schilderijen van hun hand spelen vaker een rol in de verhalen van Suske en Wiske. Ook andere bekende schilders duiken soms op (zoals [[Vincent van Gogh]] in ''[[De kleurenkladder]]'').
* Rubens stelt Lambik voor aan Antoon Van Dyck, Jacob Jordaens en David Teniers. Gezien er drie generaties schilders waren met de naam "David Teniers", kan het verwarrend zijn welke van de drie precies bedoeld wordt. Gezien Lambik naar het jaar 1620 werd verstuurd, gaat het vermoedelijk om [[David Teniers I|David Teniers de Oude]] die toen nog leefde.
* Rubens was ook in werkelijkheid hofschilder voor aartshertogen Albrecht en Isabella.
* Wanneer Van Dyck, Jordaens en Teniers Lambik uitdagen, maakt Lambik een aantal tijdgerelateerde grappen. Zo smijt Lambik met verf op een doek en stampt erop: een verwijzing naar [[Moderne (beeldende) kunst|moderne kunst]]. Rubens zelf is hier zo geschokt over dat hij even moet gaan liggen. Ook schildert Lambik een [[auto]] in een landschap. Jordaens waarschuwt dat je al voor minder op de brandstapel komt. Wanneer Lambik Jordaens verslaat in een schilderduel, schildert hij een Z op diens borst. Dit is een verwijzing naar ''[[Zorro]]'', een tv-serie die in de jaren 70 heel populair was en waar o.a. ook diverse films van gemaakt zijn.
* Nergens wordt in het album vermeld waarom de Kwakzalvers de ketting willen of wat ze ermee gaan doen. De naam van de bende en het feit dat de ketting genezende krachten bezit suggereert dat ze er mensen tegen betaling mee willen genezen.
* Rubens' werk zou een paar jaar later nog eens een belangrijk thema worden in ''[[Het dreigende dinges]]'' (1984).

== Heruitgaven ==
* Ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van de strip in 1995, verschenen van diverse klassiek geworden albums waaronder ''De raap van Rubens'' speciale luxe edities.<ref>[https://web.archive.org/web/20171010160521/https://www.heinpragt.com/communicatie/suske_en_wiske.php Suske en Wiske],
 heinpragt.com</ref>
* In 2016 verscheen er een speciale uitgave van ''De raap van Rubens'' in het [[Antwerps]]. Hierin is tevens een scène opgenomen van Lambik met een koe, die wel in de kranten verscheen maar niet eerder werd opgenomen in de albumuitgaven.<ref>[https://suskeenwiske.ophetwww.net/albums/antwerps/raap.php De raap van Rubbes], Suske en Wiske op het WWW. [https://web.archive.org/web/20230423021418/https://suskeenwiske.ophetwww.net/albums/antwerps/raap.php Gearchiveerd] op 23 april 2023.</ref>
* In 2018 verscheen er opnieuw een nieuwe editie, nu in de reeks ''[[Oude meesters met Suske en Wiske]]''. Dit was ter gelegenheid van de herdenking van de "Antwerpse Gouden Eeuw" (zie ook [[Antwerpen in de 16e eeuw]]).

== Historische context ==
De [[Barok (stijlperiode)|barok]] vierde hoogtij tijdens het Twaalfjarig Bestand. Rond [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] was het op dat moment betrekkelijk rustig onder het bewind van de [[Albrecht van Oostenrijk|aartshertog Albrecht]] en [[Isabella van Spanje|Isabella]].

== Uitgaven ==
{{Tabel publicaties
| Publicatie1 = [[De Standaard]] / [[Het Nieuwsblad]]| Nummer1 = 86 | Datum1 = 24 mei 1976 - 29 november 1976 | Voorganger1 = [[De blinkende boemerang]] | Opvolger1 = [[De sputterende spuiter]]
| Publicatie2 = [[Het Nieuwsblad van het Zuiden]] | Nummer2 = 68 | Datum2 = 29 juli 1976 - 29 januari 1977 | Voorganger2 = [[De blinkende boemerang]] | Opvolger2 = [[De sputterende spuiter]]
}}
{{Tabel albumuitgaven
| Stripreeks1 = [[Vierkleurenreeks]] | Nummer1 = 164 | Druk1 = 20 juni 1977 | Voorganger1 = [[De vlijtige vlinder]] | Opvolger1 = [[De sputterende spuiter]]
| Stripreeks2 = Uitgave t.g.v. huwelijk [[Willy Vandersteen]] | Nummer2 = | Druk2 = 25 juni 1977 | Voorganger2 = | Opvolger2 =
| Stripreeks3 = Suske en Wiske Collectie | Nummer3 = 25 | Druk3 = 1988 | Voorganger3 = | Opvolger3 =
| Stripreeks4 = Luxe reeks | Nummer4 = 16 | Druk4 = januari 1995 | Voorganger4 = | Opvolger4 =
| Stripreeks5 = [[Stripfestival Middelkerke]] (bundeling) | Nummer5 = | Druk5 = 15 juli 2006 | Voorganger5 = | Opvolger5 =
| Stripreeks6 = De penselentrilogie | Nummer6 = | Druk6 = 11 oktober 2006 | Voorganger6 = Vrienden voor het leven | Opvolger6 = De Paul Geerts-trilogie
| Stripreeks7 = [[Oude meesters met Suske en Wiske]] | Nummer7 = 1| Druk7 = juni 2018|Opvolger7 = n.n.b
}}

=== Achtergronden bij de uitgaven ===
* De penselentrilogie, uitgegeven op 11 oktober 2006, is een luxe grootformaat uitgave, waarin drie verhalen over de schilders Rubens, Van Gogh en Rembrandt zijn gebundeld: ''De raap van Rubens'', ''[[De kleurenkladder]]'' en ''[[De nachtwachtbrigade]]''.

{{Appendix}}

{{DEFAULTSORT:Raap van Rubens}}
[[Categorie:Stripverhaal van Suske en Wiske]]
[[Categorie:Stripverhaal uit 1977]]

title: De raap van Rubens

Stripreeks: Suske en Wiske

Scenario: Paul Geerts

Tekeningen: Paul Geerts

title: Lijst van verhalen van Suske en Wiske

Portaal: Strip


text:
# Henry Holt
Henry Holt (Baltimore, 3 januari 1840 – New York, 13 februari 1926) was een Amerikaans uitgever en schrijver.

## Biografie
Henry Holt werd geboren in Baltimore. Hij studeerde in 1862 af aan de Yale-universiteit.
Na een jaar rechtenstudie aan de Columbia-universiteit trouwde Holt met Mary Florence West en stopte met z'n studie om te gaan werken. In 1866 ging hij bij het uitgeversbedrijf van Frederick Leypoldt werken, dat in 1873 werd omgedoopt in Henry Holt and Company. Het bedrijf van Holt specialiseerde zich in uitgeven en verkocht zelf geen boeken aan lezers. Holt bleef actief in het bedrijf tot ongeveer 1916.
Zeven jaar na de dood van zijn eerste vrouw, trouwde Holt met Florence Taber. Hij kreeg 3 zoons en 3 dochters.
In 1914 begon hij met de uitgave van The Unpopular Review, later omgedoopt in The Unpartizan Review, totdat in 1920 de uitgave werd gestaakt.
Holt schreef ook zelf boeken. Zowel Calire (1892) als Sturmsee: Man and Man (1905) werden in eerste instantie anoniem uitgegeven, en later heruitgegeven onder zijn eigen naam. The New York Times beschreef ze als volgt: "In Sturmsee worden de huidige economische problemen op een interessante manier benaderd. De benadering van het sociaal werk wordt erin behandeld en er zitten vele satirische elementen in. De blik van het ander boek, Calmire, is wat breder."
Holt was lid van de Simplified Spelling Board - een organisatie die vereenvoudiging van de spelling van de Engelse taal nastreefde - en was de voorzitter aan wie de oprichter Andrew Carnegie op 25 februari 1915 een brief schreef, waarin hij zijn ontevredenheid met de voortgang van de organisatie kenbaar maakte. Carnegie stelde dat er nooit een zinlozer groep mensen bij elkaar gebracht was dan deze organisatie, blijkend uit de resultaten.
In 1923 publiceerde Holt zijn autobiografie, Garrulities of an Octogenarian Editor.
Holt stierf op 13 februari 1923 in zijn huis in New York en is begraven op de Greenwood Cemetery.

title: Henry Holt

wikitext:
[[Bestand:Henry Holt at Seventy.jpg|thumb|Henry Holt]]
'''Henry Holt''' ([[Baltimore (Maryland)|Baltimore]], [[3 januari]] [[1840]] – [[New York (stad)|New York]], [[13 februari]] [[1926]]) was een Amerikaans uitgever en schrijver.

== Biografie ==
Henry Holt werd geboren in Baltimore.<ref name=nytobit>{{en}} ''The New York Times'': [http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0613F7395D13738DDDAD0994DA405B868EF1D3& ''Henry Holt, Dean of Publishers, Dies'']</ref> Hij studeerde in 1862 af aan de [[Yale-universiteit]].<ref name=nytobit/>

Na een jaar rechtenstudie aan de [[Columbia-universiteit]] trouwde Holt met Mary Florence West en stopte met z'n studie om te gaan werken.<ref name=nytobit/> In 1866 ging hij bij het uitgeversbedrijf van Frederick Leypoldt werken, dat in 1873 werd omgedoopt in ''Henry Holt and Company''. Het bedrijf van Holt specialiseerde zich in uitgeven en verkocht zelf geen boeken aan lezers. Holt bleef actief in het bedrijf tot ongeveer 1916.<ref name=nytobit/>

Zeven jaar na de dood van zijn eerste vrouw, trouwde Holt met Florence Taber. Hij kreeg 3 zoons en 3 dochters.<ref name=nytobit/>

In 1914 begon hij met de uitgave van ''The Unpopular Review'', later omgedoopt in ''The Unpartizan Review'', totdat in 1920 de uitgave werd gestaakt.<ref name=nytobit/>

Holt schreef ook zelf boeken. Zowel ''Calire'' (1892) als ''Sturmsee: Man and Man'' (1905) werden in eerste instantie anoniem uitgegeven, en later heruitgegeven onder zijn eigen naam. ''The New York Times'' beschreef ze als volgt: "In ''Sturmsee'' worden de huidige economische problemen op een interessante manier benaderd. De benadering van het sociaal werk wordt erin behandeld en er zitten vele satirische elementen in. De blik van het ander boek, ''Calmire'', is wat breder."<ref>{{en}} New York Times: [http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0714FB3E5512738DDDA80894DB405B868CF1D3& ''Henry Holt, Novelist''], 1 maart 1906</ref>

Holt was lid van de ''Simplified Spelling Board'' - een organisatie die vereenvoudiging van de spelling van de Engelse taal nastreefde - en was de voorzitter aan wie de oprichter [[Andrew Carnegie]] op 25 februari 1915 een brief schreef, waarin hij zijn ontevredenheid met de voortgang van de organisatie kenbaar maakte. Carnegie stelde dat er nooit een zinlozer groep mensen bij elkaar gebracht was dan deze organisatie, blijkend uit de resultaten.<ref>{{en}} {{aut|Andrew Carnegie}}. ''My views about Improved Spelling 1906-1915'', Columbia University, Brander Matthews' Manuscript Collection, 893</ref>

In 1923 publiceerde Holt zijn autobiografie, ''Garrulities of an Octogenarian Editor''.<ref>{{en}} {{aut|Herny Holt}}, ''Garrulities of an Octogenarian Editor'', Kessinger Publishing, 2005, ISBN 1-4179-1813-6</ref>

Holt stierf op 13 februari 1923 in zijn huis in New York en is begraven op de Greenwood Cemetery.<ref name=nytobit/>

==Bibliografie==
*Fictie:
**''Calire'' (1892)
**''Sturmsee: Man and Man'' (1905)
*Non-fictie:
**''Talks on Civics'' (1901)
**''Garrulities of an Octogenarian Editor'' (1923)

{{Appendix||2=
==Bronnen==
*Dit lemma is primair gebaseerd op het [[w:en:Henry Holt (publisher)|lemma over Henry Holt in de Engelse Wikipedia.]]
*{{en}} [https://www.infoplease.com/ce6/people/A0824010.html Brief biography]
*{{en}} [http://www.visink.com/item.php?item_id=52&category_id=187 Henry Holt autograph letter]
*{{en}} [https://web.archive.org/web/20070311005350/http://digitalcommons.libraries.columbia.edu/dissertations/AAI9313600/ Holt & Co. history] (abstract)
*{{en}} [http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9403E2D61739E233A2575AC0A9679C946796D6CF ''American literature is going to the dogs; it is the fault of magazines'', says Henry Holt, who laments their exploitation of names and accuses government of unduly favoring them.] ''[[The New York Times]]'', January 9, 1916.
*{{en}} [http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9E02EED6123EE333A25754C1A9639C94679ED7CF New York Times Article - Residence of Holt]
==Voetnoten==
{{references}}
}}
{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Holt, Henry}}
[[Categorie:Amerikaans schrijver]]
[[Categorie:Amerikaans uitgever]]


text:
# Bidessus pumilus
Bidessus pumilus is een keversoort uit de familie waterroofkevers (Dytiscidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1838 door Aubé.

title: Bidessus pumilus

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Bidessus pumilus''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Waterroofkevers|Dytiscidae]] (Waterroofkevers)
| geslacht = ''[[Bidessus]]''
| w-naam = ''Bidessus pumilus''
| auteur = [[Charles Nicholas Aubé|Aubé]]
| datum = 1838
| haakjes = ja
| species =
| commons =
}}
'''''Bidessus pumilus''''' is een [[kevers|keversoort]] uit de familie [[waterroofkevers]] (Dytiscidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1838 door Aubé.<ref>{{Brontabel|2010-Hallan}}</ref>
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|04}}

[[Categorie:Bidessus|pumilus]]

title: Bidessus pumilus

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Dytiscidae (Waterroofkevers)

Geslacht: Bidessus

title: Soort