text:
# Montebello-eilanden
De Montebello-eilanden zijn een eilandengroep voor de kust van West-Australië bestaande uit 265 eilanden en eilandjes. De eilanden zijn vooral bekend vanwege de Britse atoomproeven die hier in de jaren vijftig werden uitgevoerd.
De Franse ontdekkingsreiziger Nicolas Baudin gaf de eilanden in 1801 hun naam. Hij noemde ze naar de Slag bij Montebello in Noord-Italië die een jaar eerder had plaatsgevonden en waarbij de Fransen Oostenrijk versloegen.
In sommige bronnen wordt vermeld dat Baudin de eilanden naar de Franse maarschalk Jean Lannes, hertog van Montebello, noemde. Napoleon maakte Lannes echter pas na 1804 tot hertog.

## Geografie
De Montebello-eilanden liggen in de territoriale wateren van West-Australië en behoren tot de meest verafgelegen continentale eilanden van deze staat. Ze liggen 120 km ten westen van het plaatsje Dampier. De eilandengroep bestaat uit 95 eilanden die een lengte van meer dan 50 meter hebben en 170 kleinere eilanden. De grootste eilanden zijn Hermite (970 ha), Trimouille (450 ha) en North-West (120 ha). Middelgrote eilanden zijn Alpha, Primrose, Crocus, Bluebell, Ah Chong en South-East. Baudin noemde Hermite-eiland naar de Franse admiraal Jean-Marthe-Adrien L'Hermite. Trimouille werd genoemd naar een Franse adellijke familie uit de napoleontische tijd. Veel eilanden hebben geen naam.
Nabijgelegen eilandengroepen zijn de Barroweilanden en de Lowendaleilanden. Ze liggen ca. 20 resp. 15 km ten zuiden van de Montebello-eilanden.
De Montebello-eilanden hebben een totaal oppervlak van 2300 ha. De kustlijn heeft een totale lengte van 210 km, waarvan 17 km strand.

## Eerste bezoekers
Archeologisch onderzoek heeft aangetoond dat de Montebello-eilanden tussen 27.000 en 7.000 jaar geleden werden bewoond door Aboriginals. Volgens de Australische archeoloog Norman Barnett Tindale bezochten de Noala met een soort houten kano de tegenoverliggende Montebello-eilanden en het eiland Barrow. Het traditionele land van de Noala strekt zich uit tussen de monding van de rivier Fortescue en het plaatsje Onslow. Circa 8.000 jaar geleden begon de zeespiegel te stijgen en vermengde het zoete water op de eilanden zich met zeewater. Menselijk leven was hierdoor niet meer mogelijk.
De eerste Europeanen die de eilanden betraden, waren bemanningsleden van het Engelse schip de Trial. Dit schip was voor de Britse Oost-Indische Compagnie op weg naar Java, maar begaf zich te ver oostwaarts van de oorspronkelijk geplande route. Op 24 mei 1622 leed de Trial schipbreuk op een rif dat hierna Trial Rocks werd genoemd. Kapitein John Brookes en 10 bemanningsleden ontkwamen in een skiff, 36 anderen in een reddingssloep. 93 mannen werden achtergelaten op het zinkende schip. De Trial is het oudste scheepswrak van Australië. De mannen in de sloep zochten op de Montebello-eilanden naar water, voordat ze de anderen richting Java volgden.
De Trial Rocks bleven lange tijd onvindbaar, omdat kapitein Brookes de locatie niet duidelijk in zijn logboek beschreef. Hij probeerde waarschijnlijk te verbergen dat hij te veel van de route was afgeweken. In 1934 bewees de Australische historica Ida Lee dat de Trial Rocks een rif waren dat bekendstond onder de naam Ritchie’s Reef. Hierna werd het rif weer Trial Rocks genoemd. In 1969 werd het scheepswrak gevonden.
In juli 1801 zag Nicolas Baudin de eilanden liggen en gaf hij ze hun naam. Twee jaar later voer Baudin opnieuw langs de eilanden en verwisselde toen Trimouille en Hermite. Kapitein-luitenant ter zee Philip Parker King ontdekte deze vergissing in 1821 en corrigeerde Baudin in zijn logboek.

## Britse atoomproeven
In 1947 startte Groot-Brittannië een atoomprogramma. Omdat het Britse eiland te klein en te dichtbevolkt is, vroeg het land of het in Australië atoomproeven mocht uitvoeren. De toenmalige premier Robert Menzies stemde hiermee in en in mei 1952 werd bekendgemaakt dat de eerste Britse atoomproeven op de Montebello-eilanden plaats zouden vinden.
Tussen 1952 en 1957 werden er in totaal drie atoomproeven op de eilanden uitgevoerd:
- Hurricane
- Mosaic G1
- Mosaic G2

Operatie Hurricane vond op 3 oktober 1952 plaats en was de eerste Britse atoomproef. Een plutoniumbom met een kracht van 25 kiloton werd in het fregat HMS Plym voor de kust van het eiland Trimouille tot ontploffing gebracht. De bom was vrijwel een exacte kopie van de bom Fat Man die in 1945 door de Verenigde Staten boven Nagasaki werd afgeworpen. Door de bom ontstond er op de oceaanbodem een krater van 6 meter diep en 300 meter breed. De atoomwolk reikte tot 4,5 km in de lucht. Op basis van operatie Hurricane ontwikkelde Groot-Brittannië zijn eerste inzetbare atoombom de Blue Danube. Het wrak van de HMS Plym ligt nog steeds in het Bunsenkanaal voor de kust van Trimouille. Na de explosie daalde er radioactieve neerslag (fall-out) neer op het vasteland van Australië.
Operatie Mosaic G1 werd op 16 mei 1956 uitgevoerd op de noordwestpunt van Trimouille. De bom had een kracht van 15 kiloton. De atoomwolk reikte tot 6,5 km hoogte. Ook bij deze bom werd er radioactiviteit op het vasteland gemeten.
Operatie Mosaic G2 werd op 19 juni 1956 op Alpha-eiland uitgevoerd. De bom had een kracht van 60 kiloton en is daarmee de grootste bom die Groot-Brittannië in Australië tot ontploffing heeft gebracht. De atoomwolk reikte tot ruim 14 km hoogte.
Het operationele hoofdkwartier lag op Hermite-eiland. Restanten van de tests, zoals bunkers, observatiestations en metaalresten zijn nog steeds aanwezig.
Achteraf werden de Montebello-eilanden als niet geschikt voor atoomproeven bevonden, vanwege de weersomstandigheden.
Tot 1992 waren de Montebello-eilanden een verboden gebied dat direct onder toezicht van de federale overheid stond. In die tijd vonden er geen biologische of wetenschappelijke onderzoeken plaats. Nadat de controle over het gebied weer in handen van West-Australië was, werd het tot natuurreservaat uitgeroepen.
Tegenwoordig is er nog steeds een verhoogde radioactiviteit op Trimouille en Alpha-eiland. Bezoekers mogen niet langer dan één uur per dag op de eilanden blijven. Ook mogen ze geen objecten aanraken, omdat deze radioactief kunnen zijn.

## Geologie
De Montebello-eilanden zijn continentale eilanden. Dat wil zeggen dat ze vroeger deel uitmaakten van het Australisch continent. De westelijke eilanden van Ah Chong tot Hermite zijn overblijfselen van een landvorm die is ontstaan in het pleistoceen en die circa 8.000 jaar geleden onder water kwam te liggen door een stijging van de zeespiegel. De oostelijke eilanden (North-West, Trimouille en South-East) zijn gevormd door zandafzettingen op een kalkstenen ondergrond.
De eilanden worden gescheiden door diepe kanalen die door erosie zijn ontstaan. De kustlijn van de eilanden is grillig met veel bochten en inhammen. Hun oppervlak is hoofdzakelijk rotsachtig. Aan de westkant worden de eilanden door een 12 km lang barrièrerif tegen de oceaan beschermd. Ook zijn ze omgeven door talloze koraalriffen, waardoor er veel lagunes zijn. Sommige eilanden hebben zandstranden en duinen die tot 40 m hoog kunnen zijn. Maar bij de meeste eilanden bestaat de kustlijn uit kalkstenen plateaus.
In mei 2010 ontdekten studenten oceanografie tijdens een studiereis een onderzeese canyon nabij de Montebello-eilanden. De canyon is 900 meter diep en heeft een lengte van 40 km. Hij wordt Tryal Canyon genoemd. Onderzeese canyons kunnen de productie van plankton en vis vergroten. De Tryal Canyon draagt daarom vermoedelijk bij aan het rijke mariene leven van de eilandengroep.

## Klimaat
De Montebello-eilanden kennen zowel een droog als een tropisch klimaat. De winters zijn warm en droog en duren van mei tot september. De zomers zijn heet en vochtig en duren van oktober tot april. Gedurende het jaar valt er weinig neerslag. De temperaturen zijn het hoogst in februari met een gemiddelde maximumtemperatuur van 33,4 °C en een gemiddelde minimumtemperatuur van 26,2 °C (1999-2013). Juli is de koelste maand met een gemiddelde maximumtemperatuur van 23,7 °C en een gemiddelde minimumtemperatuur van 17,5 °C (1999-2013).
Tijdens de winter kan er een sterke oostenwind waaien. In de zomertijd komen er regelmatig cyclonen voor. In april zijn de windsnelheden het laagst.

## Montebello Islands Marine Park
Australië bestaat uit een netwerk van 89 zogenoemde bioregio’s.  Dit zijn grote gebieden met min of meer dezelfde geologie, landvormen,  ecologische eigenschappen en flora en fauna. De Montebello-eilanden maken deel uit van de Pilbara (Offshore) Bioregio. Binnen deze bioregio liggen diverse mariene natuurreservaten. De Montebello-eilanden liggen in het Montebello Islands Marine Park dat ruim 58.000 ha omvat. De eilanden zelf vormen het Montebello Islands Conservation Park. Naburige mariene natuurreservaten zijn de Barrow Island Marine Management Area en het Barrow Island Marine Park.
Het Montebello Islands Marine Park kent vijf verschillende zones:
- Conservatiezones: dit zijn beschermde natuurgebieden waar alleen een aantal lichte vormen van toerisme zijn toegestaan, zoals duiken en snorkelen. De conservatiezones beslaan samen 49% van het Marine Park.
- Recreatiezones: binnen deze zones ligt de nadruk op recreatie (licht toerisme).
- Zones voor algemeen gebruik: deze gebieden zijn bedoeld voor conservatie, maar duurzame toeristische en commerciële activiteiten zijn toegestaan.
- Speciale zones voor de bescherming van organismen die op de bodem van de oceaan leven (Benthos)
- Speciale zones voor parelvisserij: hier ligt de nadruk op activiteiten rond het cultiveren van parels. Commerciële en toeristische activiteiten zijn toegestaan, mits ze niet in strijd zijn met de parelindustrie.

## Flora
Op de Montebello-eilanden komen zes soorten mangroves voor. De aanwezigheid van mangroves hier is uniek, omdat ze normaal niet voorkomen in lagunes van eilanden in de oceaan. De mangroves dienen als broedkamer voor vissen en krabben.
In de ondiepe wateren rond de eilanden groeien diverse soorten zeegrassen en zeewier die als voedsel voor onder andere doejongs dienen.

## Fauna

### Zeezoogdieren
Diverse zeezoogdieren trekken op vaste tijden in het jaar door het gebied rond de Montebello-eilanden, daaronder walvissen en dolfijnen. De wateren rond de eilanden zijn rijk aan plankton en ander voedsel, zoals vis en inktvis.
Bultruggen bezoeken de regio tussen juni en oktober tijdens hun jaarlijkse migratie van Antarctica naar de wateren voor de kust van de Kimberley. Andere walvissen die zo nu en dan de wateren rond de eilanden bezoeken, zijn orka’s,  witlipdolfijnen en vinvissen.
Tuimelaars en Chinese witte dolfijnen zijn vaste bewoners van de wateren rond de Montebello-eilanden. Andere dolfijnen, zoals gewone dolfijnen, langsnuitdolfijnen en gestreepte dolfijnen worden regelmatig in het gebied waargenomen.
Haaien zijn eveneens frequente bezoekers van de regio. Elk jaar in maart en april doen walvishaaien zich tegoed aan de grote hoeveelheid plankton in dit gebied. Ze zijn inmiddels een toeristische attractie geworden. Het is onder strenge regels toegestaan om met deze dieren te snorkelen. Andere haaien in deze regio zijn zandtijgerhaaien.
Ook de doejong is een veelvoorkomend zeezoogdier in dit gebied. Deze dieren leven voornamelijk van zeegras dat in grote hoeveelheden aanwezig is rond de eilanden.
Al deze dieren zijn beschermd onder de Wildlife Conservation Act 1950 van West-Australië en de federale Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999 (EPBC Act).

### Zeeschildpadden
De wateren rond de Montebello-eilanden vormen ook een belangrijke habitat voor zes soorten zeeschildpadden (wereldwijd zijn er zeven soorten): de soepschildpad, de karetschildpad, de onechte karetschildpad, de platrugzeeschildpad, de warana en de lederschildpad. Enkele van deze soorten zijn bedreigd of hun aantal is kritiek omdat er vroeger jacht op deze dieren werd gemaakt, maar ook door commerciële activiteiten. In Australië werd de commerciële zeeschildpaddenjacht in 1973 verboden. Tegenwoordig is alleen de traditionele jacht door Aboriginals nog toegestaan.
Een grote impact op de zeeschildpadden in de regio hadden de atoomproeven die er tussen 1952 en 1956 op de Montebello-eilanden werden uitgevoerd. Een ooggetuige meldde dat er na de tests duizenden dode schildpadden op het strand lagen.
Zeeschildpadden rond de Montebello-, Barrow- en Lowendal-eilanden worden tegenwoordig bedreigd door industriële verlichting op olie- en gasplatforms en sterk verlichte gebieden aan de kust. Ze kunnen hierdoor gedesoriënteerd raken of problemen ondervinden bij het vinden van donkere plekken om eieren te leggen.

### Vissen en andere zeedieren
Er zijn meer dan 450 verschillende soorten vis geregistreerd in het gebied rond de Montebello-eilanden. In vergelijking met andere tropische delen van West-Australië is de diversiteit hier bijzonder groot.
Andere zeedieren in de regio zijn zeepaardjes en zeenaalden, zeesterren (170 soorten), grote blauwring-octopussen, zeekomkommers, hard koraal (150 soorten) en krabben.

### Vogels
Twee vogels die op de Montebello-eilanden waren uitgestorven, maar in 2010 opnieuw zijn geïntroduceerd, zijn de black and white fairy-wren (een zangvogel die tot de familie van de elfjes behoort) en de spinifexzanger. De vogels zijn op Hermite-eiland uitgezet.
De vogels waren lokaal uitgestorven, omdat ze als prooi dienden voor wilde katten en zwarte ratten die aan het eind van de 19e eeuw waarschijnlijk met parelboten op de eilanden terechtkwamen. De katten en ratten verdwenen op natuurlijke wijze van alle eilanden, behalve van Hermite-eiland. In 1999 ging er een programma van start om de overgebleven katten uit te roeien. In 2000 werd bevestigd dat er geen katten meer op het eiland zijn. Ook de ratten zijn inmiddels verdwenen wat de (her)introductie van dieren mogelijk maakt.
Andere veelvoorkomende vogels rond de eilanden zijn zeevogels, zoals meeuwen en sterns, kustvogels, zoals scholeksters en reigers en roofvogels, zoals valken en haviken.

### Zoogdieren
Zoogdieren zijn erg schaars in de regio. In 1912 verbleef de Britse natuurwetenschapper P.D. Montague drie maanden op de Montebello-eilanden. Hij was de eerste die de flora en fauna van de eilanden uitvoerig bestudeerde en beschreef.  Montague trof wilde katten en zwarte ratten aan en stelde vast dat zij grotendeels verantwoordelijk waren voor het uitsterven van de gouden kortneusbuideldas. Hij voorspelde dat een ander op de eilanden voorkomend zoogdier, de brilbuidelhaas, binnen afzienbare tijd ook zou zijn verdwenen.
Het uitroeien van de katten en ratten was een belangrijke voorwaarden voor het (her)introduceren van zoogdieren in het gebied. Na de succesvolle uitroeiactie in 1999 werd de westelijke buidelhaas op de Montebello-eilanden geïntroduceerd. De Anangu, een Aboriginalvolk uit Centraal-Australië, noemt dit zeldzame dier mala. Westelijke buidelhazen kwamen ooit veelvuldig in de grote woestijngebieden van Australië voor.
Een ander zoogdier dat op het vasteland is uitgestorven en dat op de Montebello-eilanden werd uitgezet, is de Alice Springs-muis, ook Djoongari genoemd. In 1999 werden er acht dieren naar het eiland North West overgebracht. In 2008 leefden er een kleine duizend Djoongari’s op het eiland.

## Commerciële activiteiten

### Walvisvangst en schildpaddenjacht
De eerste commerciële activiteiten die er op de eilanden plaatsvonden, waren de walvisvangst en de zeeschildpaddenjacht. Walvisvaarders bezochten de regio gedurende de 19e eeuw. De schildpaddenjacht begon aan het eind van de 19e eeuw en werd pas in 1973 wettelijk aan banden gelegd.

### Parelindustrie en visserij
De parelindustrie kwam aan het eind van de 19e eeuw op gang. Tegenwoordig zijn er twee bedrijven actief in het Montebello Islands Marine Park. Zij bezitten pachtovereenkomsten om in daarvoor aangewezen zones parels te cultiveren. Met name de Pinctada maxima wordt veelvuldig gecultiveerd en behoort tot de mooiste en beste parels ter wereld.
Binnen de regio is commerciële visvangst toegestaan. Er wordt hoofdzakelijk met vislijnen en fuiken gevist.

### Gas- en olie-industrie
De Montebello-eilanden liggen binnen de zogenoemde North West Shelf, een olie- en gasgebied voor de noordwestkust van Australië dat 59% van de olie van West-Australië en 93% van het gas van deze staat produceert. Pijpleidingen, olietankers, frequent scheepvaartverkeer en booractiviteiten hebben een grote impact op het mariene leven rond de Montebello-eilanden.
Op dit moment wordt ten westen van de Montebello-eilanden het Gorgon-gasproject ontwikkeld door een joint venture van Chevron, Exxon Mobil, Shell en een aantal kleinere bedrijven. Hier wordt in de toekomst vloeibaar aardgas (lng) gewonnen. Een ander lng-project wordt 95 km ten noorden van de eilandengroep ontwikkeld. Het Wheatstone-project wordt in 2016 operationeel en zal gas produceren dat met name door Japanse bedrijven zal worden afgenomen.
Andere gas- en oliewinningsgebieden in de omgeving zijn het Barrow Island Project (olie) en de Harriet- en East Spar-projecten (olie en gas) op het nabije Varanuseiland.

### Toerisme
Omdat de eilanden vrij ver weg liggen, worden ze niet zo frequent door toeristen bezocht. Er worden charters vanuit Onslow, Exmouth en Dampier georganiseerd om in het Montebello Islands Marine Park te snorkelen en te duiken. Er zijn geen faciliteiten op de eilanden.

title: Montebello-eilanden

wikitext:
[[Bestand:Montebello Islands.jpg|thumb|Montebello-eilanden (links boven) en Barroweiland (links onder)]]
[[Bestand:Montebello Islands-NASA.jpg|thumb|Satellietafbeelding van de eilanden]]
De '''Montebello-eilanden''' zijn een [[Archipel|eilandengroep]] voor de kust van [[West-Australië]] bestaande uit 265 eilanden en eilandjes.<ref>Pendoley, K., ''Sea Turtles and the Environmental Management of Industrial Activities in North West Western Australia'', Thesis Murdoch University, 2005, p. 12</ref> De eilanden zijn vooral bekend vanwege de Britse [[Kernproef|atoomproeven]] die hier in de jaren vijftig werden uitgevoerd.

De Franse ontdekkingsreiziger [[Nicolas Baudin]] gaf de eilanden in 1801 hun naam. Hij noemde ze naar de Slag bij Montebello in Noord-Italië die een jaar eerder had plaatsgevonden en waarbij de Fransen Oostenrijk versloegen.<ref>Pendoley, K., ''Sea Turtles and the Environmental Management of Industrial Activities in North West Western Australia'', Thesis Murdoch University, 2005, p. 29</ref>

In sommige bronnen wordt vermeld dat Baudin de eilanden naar de Franse maarschalk [[Jean Lannes]], hertog van Montebello, noemde. Napoleon maakte Lannes echter pas na 1804 tot hertog.<ref>Thornton-Smith, C., [https://web.archive.org/web/20130425064238/http://www.msp.unimelb.edu.au/index.php/explorations/article/view/172/154 ''Napoleonic Toponymy in Australia''], Explorations, No. 27, December 1999, p. 19</ref>

==Geografie==
De Montebello-eilanden liggen in de [[territoriale wateren]] van West-Australië en behoren tot de meest verafgelegen continentale eilanden van deze staat. Ze liggen 120 km ten westen van het plaatsje Dampier. De eilandengroep bestaat uit 95 eilanden die een lengte van meer dan 50 meter hebben en 170 kleinere eilanden. De grootste eilanden zijn Hermite (970 ha), Trimouille (450 ha) en North-West (120 ha). Middelgrote eilanden zijn Alpha, Primrose, Crocus, Bluebell, Ah Chong en South-East.<ref name="Pendoley, K.">Pendoley, K., ''Sea Turtles and the Environmental Management of Industrial Activities in North West Western Australia'', Thesis Murdoch University, 2005, p. 17</ref> Baudin noemde Hermite-eiland naar de Franse admiraal Jean-Marthe-Adrien L'Hermite. Trimouille werd genoemd naar een Franse adellijke familie uit de [[napoleontische tijd]]. Veel eilanden hebben geen naam.

Nabijgelegen eilandengroepen zijn de Barroweilanden en de Lowendaleilanden. Ze liggen ca. 20 resp. 15 km ten zuiden van de Montebello-eilanden.

De Montebello-eilanden hebben een totaal oppervlak van 2300 ha. De kustlijn heeft een totale lengte van 210 km, waarvan 17 km strand.<ref>Pendoley, K., ''Sea Turtles and the Environmental Management of Industrial Activities in North West Western Australia'', Thesis Murdoch University, 2005, p. 18</ref>

==Eerste bezoekers==
[[Archeologie|Archeologisch]] onderzoek heeft aangetoond dat de Montebello-eilanden tussen 27.000 en 7.000 jaar geleden werden bewoond door [[Aborigines (Australië)|Aboriginals]]. Volgens de Australische archeoloog [[Norman Barnett Tindale]] bezochten de Noala met een soort houten kano de tegenoverliggende Montebello-eilanden en het eiland Barrow. Het traditionele land van de Noala strekt zich uit tussen de monding van de rivier [[Fortescue (rivier)|Fortescue]] en het plaatsje [[Onslow (Australië)|Onslow]].<ref>Tindale, N., ''[https://web.archive.org/web/20130430043416/http://archives.samuseum.sa.gov.au/tindaletribes/noala.htm Tindale’s Catalogue of Australian Aboriginal Tribes]'', South Australian Museum Archives, 2000</ref> Circa 8.000 jaar geleden begon de zeespiegel te stijgen en vermengde het zoete water op de eilanden zich met zeewater. Menselijk leven was hierdoor niet meer mogelijk.

De eerste Europeanen die de eilanden betraden, waren bemanningsleden van het Engelse schip de ''Trial''. Dit schip was voor de [[Britse Oost-Indische Compagnie]] op weg naar [[Java (eiland)|Java]], maar begaf zich te ver oostwaarts van de oorspronkelijk geplande route. Op 24 mei 1622 leed de Trial schipbreuk op een rif dat hierna Trial Rocks werd genoemd. Kapitein John Brookes en 10 bemanningsleden ontkwamen in een [[Skiff (zeilboot)|skiff]], 36 anderen in een [[Sloep|reddingssloep]]. 93 mannen werden achtergelaten op het zinkende schip. De Trial is het oudste [[scheepswrak]] van Australië.<ref>''[http://wamuseum.com.au/collections/maritime/march/shipwrecks/wreckfinder/Trial.htm Trial]{{dode link|datum=september 2017 |bot=InternetArchiveBot }}'', Western Australian Museum Maritime Wreckfinder, 2004</ref><ref name="museum.wta.gov.au">''[https://museum.wa.gov.au/maritime-archaeology-db/wrecks/trial  Trial (1622/05/24)]'', Western Australian Museum Shipwreck Databases. [https://web.archive.org/web/20250713134114/https://museum.wa.gov.au/maritime-archaeology-db/wrecks/trial Gearchiveerd] op 13 juli 2025.</ref> De mannen in de sloep zochten op de Montebello-eilanden naar water, voordat ze de anderen richting Java volgden.

De Trial Rocks bleven lange tijd onvindbaar, omdat kapitein Brookes de locatie niet duidelijk in zijn logboek beschreef. Hij probeerde waarschijnlijk te verbergen dat hij te veel van de route was afgeweken. In 1934 bewees de Australische historica Ida Lee dat de Trial Rocks een rif waren dat bekendstond onder de naam Ritchie’s Reef. Hierna werd het rif weer Trial Rocks genoemd. In 1969 werd het scheepswrak gevonden.<ref name="museum.wta.gov.au" />

In juli 1801 zag Nicolas Baudin de eilanden liggen en gaf hij ze hun naam. Twee jaar later voer Baudin opnieuw langs de eilanden en verwisselde toen Trimouille en Hermite. Kapitein-luitenant ter zee [[Philip Parker King]] ontdekte deze vergissing in 1821 en corrigeerde Baudin in zijn logboek.<ref>King, P., ''Narrative of a Survey of the Intertropical and Western Coasts of Australia Performed Between the Years 1818 and 1822 Vol. II'', London: John Murray, 1827, p. 193</ref>

==Britse atoomproeven==
[[Bestand:Op hurricane.jpg|thumb|Operatie Hurricane]]
[[Bestand:Mosaic G1 001.jpg|thumb|Operatie Mosaic G1]]
In 1947 startte [[Verenigd Koninkrijk|Groot-Brittannië]] een atoomprogramma. Omdat het Britse eiland te klein en te dichtbevolkt is, vroeg het land of het in Australië [[kernproef|atoomproeven]] mocht uitvoeren. De toenmalige premier [[Robert Menzies]] stemde hiermee in en in mei 1952 werd bekendgemaakt dat de eerste Britse atoomproeven op de Montebello-eilanden plaats zouden vinden.

Tussen 1952 en 1957 werden er in totaal drie atoomproeven op de eilanden uitgevoerd:
* Hurricane
* Mosaic G1
* Mosaic G2

Operatie Hurricane vond op 3 oktober 1952 plaats en was de eerste Britse atoomproef. Een plutoniumbom met een kracht van 25 kiloton werd ''in'' het [[fregat]] ''HMS Plym'' voor de kust van het eiland Trimouille tot ontploffing gebracht. De bom was vrijwel een exacte kopie van de bom ''[[Fat Man]]'' die in 1945 door de [[Verenigde Staten]] boven [[Nagasaki (stad)|Nagasaki]] werd afgeworpen. Door de bom ontstond er op de oceaanbodem een krater van 6 meter diep en 300 meter breed. De atoomwolk reikte tot 4,5 km in de lucht. Op basis van operatie Hurricane ontwikkelde Groot-Brittannië zijn eerste inzetbare atoombom de ''Blue Danube''.<ref>CTBTO, ''[https://web.archive.org/web/20130109132842/https://www.ctbto.org/specials/infamous-anniversaries/3-october-1952-first-british-nuclear-test/ 3 October 1952 – First British Nuclear Test]''</ref> Het wrak van de HMS Plym ligt nog steeds in het Bunsenkanaal voor de kust van Trimouille. Na de explosie daalde er radioactieve neerslag ([[fall-out]]) neer op het vasteland van Australië.<ref>Royal Commission into British Nuclear Tests in Australia (RCIBNTIA), ''The Report of the Royal Commission into British Nuclear Tests in Australia – Volume 1'', Australian Government Publishing Service, Canberra, 1985, p. 108-109</ref>

Operatie Mosaic G1 werd op 16 mei 1956 uitgevoerd op de noordwestpunt van Trimouille. De bom had een kracht van 15 kiloton. De atoomwolk reikte tot 6,5 km hoogte. Ook bij deze bom werd er radioactiviteit op het vasteland gemeten.

Operatie Mosaic G2 werd op 19 juni 1956 op Alpha-eiland uitgevoerd. De bom had een kracht van 60 kiloton en is daarmee de grootste bom die Groot-Brittannië in Australië tot ontploffing heeft gebracht. De atoomwolk reikte tot ruim 14 km hoogte.<ref>Royal Commission into British Nuclear Tests in Australia (RCIBNTIA), ''The Report of the Royal Commission into British Nuclear Tests in Australia – Volume 1'', Australian Government Publishing Service, Canberra, 1985, p. 232-233</ref>

Het operationele hoofdkwartier lag op Hermite-eiland. Restanten van de tests, zoals bunkers, observatiestations en metaalresten zijn nog steeds aanwezig.

Achteraf werden de Montebello-eilanden als niet geschikt voor atoomproeven bevonden, vanwege de weersomstandigheden.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cy4ng2873jro 'Starmer - meet us before it's too late,' nuclear test veterans say. Dominic Casciani, BBC 17 november 2024]. [https://web.archive.org/web/20250311110609/https://www.bbc.com/news/articles/cy4ng2873jro Gearchiveerd] op 11 maart 2025.</ref><ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/11/21/verenigd-koninkrijk-nucleaire-wapens-australie-testen-schandaal/ BBC onthult nucleaire doofpotoperatie: duizenden mensen ernstig ziek of getraumatiseerd na jarenlange blootstelling aan straling. VRT 21 november 2024]. [https://web.archive.org/web/20241123032002/https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/11/21/verenigd-koninkrijk-nucleaire-wapens-australie-testen-schandaal/ Gearchiveerd] op 23 november 2024.</ref>

Tot 1992 waren de Montebello-eilanden een verboden gebied dat direct onder toezicht van de federale overheid stond. In die tijd vonden er geen biologische of wetenschappelijke onderzoeken plaats. Nadat de controle over het gebied weer in handen van West-Australië was, werd het tot natuurreservaat uitgeroepen.

Tegenwoordig is er nog steeds een verhoogde radioactiviteit op Trimouille en Alpha-eiland. Bezoekers mogen niet langer dan één uur per dag op de eilanden blijven. Ook mogen ze geen objecten aanraken, omdat deze radioactief kunnen zijn.

==Geologie==
De Montebello-eilanden zijn continentale eilanden. Dat wil zeggen dat ze vroeger deel uitmaakten van het [[Australië (continent)|Australisch continent]]. De westelijke eilanden van Ah Chong tot Hermite zijn overblijfselen van een [[landvorm]] die is ontstaan in het [[pleistoceen]] en die circa 8.000 jaar geleden onder water kwam te liggen door een stijging van de zeespiegel. De oostelijke eilanden (North-West, Trimouille en South-East) zijn gevormd door zandafzettingen op een kalkstenen ondergrond.<ref name="Pendoley, K." />

De eilanden worden gescheiden door diepe kanalen die door erosie zijn ontstaan. De kustlijn van de eilanden is grillig met veel bochten en inhammen. Hun oppervlak is hoofdzakelijk rotsachtig. Aan de westkant worden de eilanden door een 12 km lang barrièrerif tegen de oceaan beschermd. Ook zijn ze omgeven door talloze [[koraalrif]]fen, waardoor er veel [[lagune]]s zijn. Sommige eilanden hebben zandstranden en duinen die tot 40 m hoog kunnen zijn. Maar bij de meeste eilanden bestaat de kustlijn uit kalkstenen plateaus.<ref>Department of Environment and Conservation, ''Management Plan for the Montebello/Barrow Islands Marine Conservation Reserves 2007-2017'', Management Plan No. 55, p. 7</ref>

In mei 2010 ontdekten studenten [[oceanografie]] tijdens een studiereis een [[Submariene canyon|onderzeese canyon]] nabij de Montebello-eilanden. De canyon is 900 meter diep en heeft een lengte van 40 km. Hij wordt Tryal Canyon genoemd. Onderzeese canyons kunnen de productie van [[plankton]] en vis vergroten. De Tryal Canyon draagt daarom vermoedelijk bij aan het rijke mariene leven van de eilandengroep.<ref>Leong, M., ''[https://web.archive.org/web/20130619095221/http://www.australiangeographic.com.au/journal/deep-sea-canyon-find.htm Deep-sea canyon discovered off WA]'', Australian Geographic, 12 May 2010</ref>

==Klimaat==
De Montebello-eilanden kennen zowel een droog als een tropisch klimaat. De winters zijn warm en droog en duren van mei tot september. De zomers zijn heet en vochtig en duren van oktober tot april. Gedurende het jaar valt er weinig neerslag. De temperaturen zijn het hoogst in februari met een gemiddelde maximumtemperatuur van 33,4 °C en een gemiddelde minimumtemperatuur van 26,2 °C (1999-2013). Juli is de koelste maand met een gemiddelde maximumtemperatuur van 23,7 °C en een gemiddelde minimumtemperatuur van 17,5 °C (1999-2013).

Tijdens de winter kan er een sterke oostenwind waaien. In de zomertijd komen er regelmatig cyclonen voor. In april zijn de windsnelheden het laagst.<ref>Australian Bureau of Meteorology, ''[http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_005094.shtml  Summary statistics Barrow Island Airport]'', 2013. [https://web.archive.org/web/20250422071717/http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_005094.shtml Gearchiveerd] op 22 april 2025.</ref>

==Montebello Islands Marine Park==
Australië bestaat uit een netwerk van 89 zogenoemde bioregio’s.<ref>Department of Sustainability, Environment, Water, Population and Communities, ''[http://www.environment.gov.au/parks/nrs/science/bioregion-framework/ibra/index.html#ibrabioregions Australia’s Bioregions (IBRA)]''</ref>  Dit zijn grote gebieden met min of meer dezelfde geologie, landvormen,  ecologische eigenschappen en flora en fauna. De Montebello-eilanden maken deel uit van de Pilbara (Offshore) Bioregio. Binnen deze bioregio liggen diverse mariene natuurreservaten. De Montebello-eilanden liggen in het Montebello Islands Marine Park dat ruim 58.000 ha omvat. De eilanden zelf vormen het Montebello Islands Conservation Park. Naburige mariene natuurreservaten zijn de Barrow Island Marine Management Area en het Barrow Island Marine Park.

Het Montebello Islands Marine Park kent vijf verschillende zones<ref>Department of Environment and Conservation, ''[http://www.dec.wa.gov.au/publications/doc_download/4235-montebello-islands-marine-park.html Montebello Islands Marine Park Information Guide]{{dode link|datum=september 2017 |bot=InternetArchiveBot }}'', April 2009</ref>:

* Conservatiezones: dit zijn beschermde natuurgebieden waar alleen een aantal lichte vormen van toerisme zijn toegestaan, zoals duiken en snorkelen. De conservatiezones beslaan samen 49% van het Marine Park.
* Recreatiezones: binnen deze zones ligt de nadruk op recreatie (licht toerisme).
* Zones voor algemeen gebruik: deze gebieden zijn bedoeld voor conservatie, maar duurzame toeristische en commerciële activiteiten zijn toegestaan.
* Speciale zones voor de bescherming van organismen die op de bodem van de oceaan leven ([[Benthos]])
* Speciale zones voor parelvisserij: hier ligt de nadruk op activiteiten rond het cultiveren van parels. Commerciële en toeristische activiteiten zijn toegestaan, mits ze niet in strijd zijn met de parelindustrie.

==Flora==
Op de Montebello-eilanden komen zes soorten [[mangrove]]s voor. De aanwezigheid van mangroves hier is uniek, omdat ze normaal niet voorkomen in lagunes van eilanden in de oceaan. De mangroves dienen als broedkamer voor vissen en krabben.

In de ondiepe wateren rond de eilanden groeien diverse soorten [[zeegras]]sen en [[zeewier]] die als voedsel voor onder andere [[doejong]]s dienen.

== Fauna==
===Zeezoogdieren===
[[Bestand:Whale-shark-enhanced.jpg|thumb|Walvishaai]]
Diverse zeezoogdieren trekken op vaste tijden in het jaar door het gebied rond de Montebello-eilanden, daaronder walvissen en dolfijnen. De wateren rond de eilanden zijn rijk aan [[plankton]] en ander voedsel, zoals vis en inktvis.

[[Bultrug]]gen bezoeken de regio tussen juni en oktober tijdens hun jaarlijkse migratie van Antarctica naar de wateren voor de kust van de [[Kimberley (Australië)|Kimberley]]. Andere walvissen die zo nu en dan de wateren rond de eilanden bezoeken, zijn [[Orka (dier)|orka’s]],  [[witlipdolfijn]]en en [[Gewone vinvis|vinvissen]].

[[Tuimelaar]]s en [[Chinese witte dolfijn]]en zijn vaste bewoners van de wateren rond de Montebello-eilanden. Andere dolfijnen, zoals [[gewone dolfijn]]en, [[langsnuitdolfijn]]en en [[gestreepte dolfijn]]en worden regelmatig in het gebied waargenomen.

Haaien zijn eveneens frequente bezoekers van de regio. Elk jaar in maart en april doen walvishaaien zich tegoed aan de grote hoeveelheid plankton in dit gebied. Ze zijn inmiddels een toeristische attractie geworden. Het is onder strenge regels toegestaan om met deze dieren te snorkelen. Andere haaien in deze regio zijn [[zandtijgerhaai]]en.

Ook de [[doejong]] is een veelvoorkomend zeezoogdier in dit gebied. Deze dieren leven voornamelijk van [[zeegras]] dat in grote hoeveelheden aanwezig is rond de eilanden.

Al deze dieren zijn beschermd onder de ''Wildlife Conservation Act 1950'' van West-Australië en de federale ''Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999'' (EPBC Act).

===Zeeschildpadden===
[[Bestand:Hawksbill Turtle.jpg|thumb|Karetschildpad]]
De wateren rond de Montebello-eilanden vormen ook een belangrijke habitat voor zes soorten zeeschildpadden (wereldwijd zijn er zeven soorten): de [[soepschildpad]], de [[karetschildpad]], de [[onechte karetschildpad]], de [[platrugzeeschildpad]], de [[warana]] en de [[lederschildpad]]. Enkele van deze soorten zijn bedreigd of hun aantal is kritiek omdat er vroeger jacht op deze dieren werd gemaakt, maar ook door commerciële activiteiten. In Australië werd de commerciële zeeschildpaddenjacht in 1973 verboden. Tegenwoordig is alleen de traditionele jacht door Aboriginals nog toegestaan.

Een grote impact op de zeeschildpadden in de regio hadden de atoomproeven die er tussen 1952 en 1956 op de Montebello-eilanden werden uitgevoerd. Een ooggetuige meldde dat er na de tests duizenden dode schildpadden op het strand lagen.<ref>''[http://au.news.yahoo.com/thewest/a/-/wa/15019060/dark-cloud-hangs-over-atomic-test/ Dark cloud hangs over atomic tests]'', [[The West Australian]], 30 October 2012</ref>

Zeeschildpadden rond de Montebello-, Barrow- en Lowendal-eilanden worden tegenwoordig bedreigd door industriële verlichting op olie- en gasplatforms en sterk verlichte gebieden aan de kust. Ze kunnen hierdoor gedesoriënteerd raken of problemen ondervinden bij het vinden van donkere plekken om eieren te leggen.<ref>Environmental Protection Authority, ''[https://www.epa.wa.gov.au/docs/3138_EAG5DraftTurtlelight15310.pdf Final Environmental Assessment Guideline for Protecting Marine Turtles from Light Impacts]{{dode link|datum=september 2017 |bot=InternetArchiveBot }}'', November 2010</ref>

===Vissen en andere zeedieren===
[[Bestand:Hapalochlaena lunulata2.JPG|thumb|Grote blauwring-octopus]]
Er zijn meer dan 450 verschillende soorten vis geregistreerd in het gebied rond de Montebello-eilanden. In vergelijking met andere tropische delen van West-Australië is de diversiteit hier bijzonder groot.

Andere zeedieren in de regio zijn [[Syngnathidae|zeepaardjes en zeenaalden]], [[zeester]]ren (170 soorten), [[grote blauwring-octopus]]sen, [[zeekomkommer]]s, [[Coenothecalia|hard koraal]] (150 soorten) en krabben.

===Vogels===
Twee vogels die op de Montebello-eilanden waren uitgestorven, maar in 2010 opnieuw zijn geïntroduceerd, zijn de black and white fairy-wren (een zangvogel die tot de familie van de [[elfjes]] behoort) en de [[spinifexzanger]]. De vogels zijn op Hermite-eiland uitgezet.<ref>''[https://www.perthnow.com.au/news/barrow-island-birds-relocated-to-montebello-islands/story-e6frg12c-1225876963636 Barrow Island birds relocated to Montebello Islands]'', Perth Now, 8 June 2010</ref>

De vogels waren lokaal uitgestorven, omdat ze als prooi dienden voor wilde katten en zwarte ratten die aan het eind van de 19e eeuw waarschijnlijk met parelboten op de eilanden terechtkwamen. De katten en ratten verdwenen op natuurlijke wijze van alle eilanden, behalve van Hermite-eiland. In 1999 ging er een programma van start om de overgebleven katten uit te roeien. In 2000 werd bevestigd dat er geen katten meer op het eiland zijn. Ook de ratten zijn inmiddels verdwenen wat de (her)introductie van dieren mogelijk maakt.<ref>Algar, D., Burbidge, A. and Angus, G., ''[https://web.archive.org/web/20160305163048/http://interface.creative.auckland.ac.nz/database/species/reference_files/felcat/Algar.pdf Cat eradication on Hermite Island, Montebello Islands, Western Australia]'', Wanneroo: Department of Conservation and Land Management, 2002</ref>

Andere veelvoorkomende vogels rond de eilanden zijn zeevogels, zoals [[Meeuwen (vogels)|meeuwen]] en [[sterns]], kustvogels, zoals [[scholeksters]] en [[reigers]] en roofvogels, zoals [[Caracara's en valken|valken]] en [[Havik (vogel)|haviken]].

===Zoogdieren===
[[Bestand:Lag cons.jpg|thumb|Brilbuidelhaas]]
Zoogdieren zijn erg schaars in de regio. In 1912 verbleef de Britse natuurwetenschapper P.D. Montague drie maanden op de Montebello-eilanden. Hij was de eerste die de flora en fauna van de eilanden uitvoerig bestudeerde en beschreef.  Montague trof wilde katten en zwarte ratten aan en stelde vast dat zij grotendeels verantwoordelijk waren voor het uitsterven van de [[gouden kortneusbuideldas]]. Hij voorspelde dat een ander op de eilanden voorkomend zoogdier, de [[brilbuidelhaas]], binnen afzienbare tijd ook zou zijn verdwenen.<ref>Langford, D., ''[https://www.abc.net.au/science/ingenious/mala-april99.htm  Go West Young Mala!]'', Australian Broadcasting Corporation, 1999</ref>

Het uitroeien van de katten en ratten was een belangrijke voorwaarden voor het (her)introduceren van zoogdieren in het gebied. Na de succesvolle uitroeiactie in 1999 werd de [[westelijke buidelhaas]] op de Montebello-eilanden geïntroduceerd. De Anangu, een Aboriginalvolk uit Centraal-Australië, noemt dit zeldzame dier ''mala''. Westelijke buidelhazen kwamen ooit veelvuldig in de grote woestijngebieden van Australië voor.

Een ander zoogdier dat op het vasteland is uitgestorven en dat op de Montebello-eilanden werd uitgezet, is de [[Alice Springs-muis]], ook Djoongari genoemd. In 1999 werden er acht dieren naar het eiland North West overgebracht. In 2008 leefden er een kleine duizend Djoongari’s op het eiland.<ref>Morris, K. & Richards, J. ''[https://www.iucnredlist.org/details/18549/0 Pseudomys fieldi]''. In: IUCN 2012. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2012.2., 2008. [https://web.archive.org/web/20180602083644/http://www.iucnredlist.org/details/18549/0 Gearchiveerd] op 2 juni 2018.</ref>

==Commerciële activiteiten==
===Walvisvangst en schildpaddenjacht===
De eerste commerciële activiteiten die er op de eilanden plaatsvonden, waren de walvisvangst en de zeeschildpaddenjacht. Walvisvaarders bezochten de regio gedurende de 19e eeuw. De schildpaddenjacht begon aan het eind van de 19e eeuw en werd pas in 1973 wettelijk aan banden gelegd.

===Parelindustrie en visserij===
De parelindustrie kwam aan het eind van de 19e eeuw op gang. Tegenwoordig zijn er twee bedrijven actief in het Montebello Islands Marine Park. Zij bezitten pachtovereenkomsten om in daarvoor aangewezen zones parels te cultiveren. Met name de [[Pinctada maxima]] wordt veelvuldig gecultiveerd en behoort tot de mooiste en beste parels ter wereld.

Binnen de regio is commerciële visvangst toegestaan. Er wordt hoofdzakelijk met vislijnen en fuiken gevist.

===Gas- en olie-industrie===
[[Bestand:Gorgon Barrow Island.png|thumb|Gorgon-project]]
De Montebello-eilanden liggen binnen de zogenoemde North West Shelf, een olie- en gasgebied voor de noordwestkust van Australië dat 59% van de olie van West-Australië en 93% van het gas van deze staat produceert.<ref name="department of environment and conservation">Department of Environment and Conservation, ''Management Plan for the Montebello/Barrow Islands Marine Conservation Reserves 2007-2017'', Management Plan No. 55, p. 72</ref> Pijpleidingen, olietankers, frequent scheepvaartverkeer en booractiviteiten hebben een grote impact op het mariene leven rond de Montebello-eilanden.

Op dit moment wordt ten westen van de Montebello-eilanden het Gorgon-gasproject ontwikkeld door een [[joint venture]] van Chevron, Exxon Mobil, Shell en een aantal kleinere bedrijven. Hier wordt in de toekomst vloeibaar aardgas ([[lng]]) gewonnen. Een ander lng-project wordt 95 km ten noorden van de eilandengroep ontwikkeld. Het Wheatstone-project wordt in 2016 operationeel en zal gas produceren dat met name door Japanse bedrijven zal worden afgenomen.

Andere gas- en oliewinningsgebieden in de omgeving zijn het Barrow Island Project (olie) en de Harriet- en East Spar-projecten (olie en gas) op het nabije Varanuseiland.<ref name="department of environment and conservation" />

===Toerisme===
Omdat de eilanden vrij ver weg liggen, worden ze niet zo frequent door toeristen bezocht. Er worden charters vanuit Onslow, Exmouth en Dampier georganiseerd om in het Montebello Islands Marine Park te snorkelen en te duiken. Er zijn geen faciliteiten op de eilanden.

==Externe links==
* [https://museum.wa.gov.au/ Website van het West Australian Museum]
* [https://www.ctbto.org/ Website van de Preparatory Commission for the comprehensive nuclear-test-ban treaty organization]
* [https://web.archive.org/web/20130427174004/http://naa.gov.au/collection/fact-sheets/fs129.aspx Website van de National Archives of Australia]
* [http://www.dmp.wa.gov.au/documents/PD-PTLA-ADM-149D%285%29.pdf Kaart met olie- en gasprojecten op de North West Shelf]

{{Appendix|1=Bronnen en verwijzingen|2=
==Noten==
{{References}}
==Bronnen==
* {{Aut|Algar, D., Burbidge, A. and Angus, G.}} ''[https://web.archive.org/web/20160305163048/http://interface.creative.auckland.ac.nz/database/species/reference_files/felcat/Algar.pdf Cat eradication on Hermite Island, Montebello Islands, Western Australia]'', Wanneroo: Department of Conservation and Land Management, 2002
* {{Aut|Chevron Australia}} ''[https://web.archive.org/web/20130325155159/http://www.chevronaustralia.com/ourbusinesses/gorgon/environmentalresponsibility/environmentalapprovals.aspx Draft Environmental Impact Statement/Environmental Review and Management Program]'', September 2005
* {{Aut|CTBTO}} ''[http://www.ctbto.org Website van de Preparatory Commission for the comprehensive nuclear-test-ban treaty organization]''
* {{Aut|Department of Environment and Conservation }} ''Management Plan for the Montebello/Barrow Islands Marine Conservation Reserves 2007-2017'', Management Plan No. 55
* {{Aut|Department of Environment and Conservation }} ''[http://www.dec.wa.gov.au/publications/doc_download/4235-montebello-islands-marine-park.html Montebello Islands Marine Park Information Guide]{{dode link|datum=september 2017 |bot=InternetArchiveBot }}'', April 2009
* {{Aut| Environmental Protection Authority}} ''[https://www.epa.wa.gov.au/docs/3138_EAG5DraftTurtlelight15310.pdf Final Environmental Assessment Guideline for Protecting Marine Turtles from Light Impacts]{{dode link|datum=september 2017 |bot=InternetArchiveBot }}'', November 2010
* {{Aut|Pendoley, K.}} ''Sea Turtles and the Environmental Management of Industrial Activities in North West Western Australia'', Thesis Murdoch University, 2005
* {{Aut|Royal Commission into British Nuclear Tests in Australia (RCIBNTIA)}} ''The Report of the Royal Commission into British Nuclear Tests in Australia – Volume 1'', Canberra: Australian Government Publishing Service, 1985
* {{Aut|West Australian Museum}} ''[https://museum.wa.gov.au/maritime-archaeology-db Western Australian Museum Shipwreck Database]''
}}

[[Categorie:Australische eilandengroep]]
[[Categorie:Eiland van West-Australië]]
[[Categorie:Important Bird Area in Australië]]


text:
# New Day Will Rise
New Day Will Rise (Yom Hadash Yafzia) is een nummer van de Israëlische zangeres Yuval Raphael. Het werd geschreven door Keren Peles en geproduceerd door Tomer Biran. Het nummer werd uitgebracht op 9 maart 2025 en vertegenwoordigde Israël op het Eurovisiesongfestival 2025.

## Eurovisiesongfestival

### HaKokhav HaBaen selectieproces
De Israëlische omroep Kan maakte gebruik van de talentenjacht HaKokhav HaBa om de artiest voor het Eurovisiesongfestival 2025 te selecteren. Op 22 januari 2025 won Yuval Raphael de finale van deze competitie, waarmee zij het recht verwierf om Israël te vertegenwoordigen.
Een selectiecommissie onder leiding van Barak Itzkovitch, directeur van de muziekstations van Kan, begon drie weken eerder met het selectieproces. De commissie ontving 54 inzendingen. In de eerste stemronde werden drie nummers geselecteerd, die vervolgens in Raphaels stem werden opgenomen. Na een tweede stemronde werd het lied New Day Will Rise unaniem gekozen.
De tekst van het nummer werd goedgekeurd door de Europese Radio-unie op 17 februari 2025. De videoclip werd opgenomen op 25 en 26 februari en op 9 maart uitgebracht. Kort na de release bleek dat een Bijbelse versregel (Hooglied 8:7) verkeerd werd uitgesproken. Een gecorrigeerde versie verscheen op 11 maart.

### Op het festival
Op het Songfestival wist Israël met dit lied de tweede halve finale te winnen en werd het tweede tijdens de finale. Het won er de televoting. Analisten vermoeden dat de hoge score voor het land deels toe te schrijven is aan oproepen vanuit de Israëlische omroep en regering om massaal op het lied te stemmen.

## Hitlijsten
| Hitlijst (2025)                              | Hoogste positie |
| -------------------------------------------- | --------------- |
| Israël – binnenlandse airplay (Media Forest) | 1               |
| Litouwen (AGATA)                             | 37              |
| Nederland (Dutch Charts)                     | tip 18          |
| Zweden (Sverigetopplistan)                   | 89              |
| Zwitserland                                  | 18              |
| Verenigd Koninkrijk UK Singles Sales (OCC)   | 29              |

wikiname: nlwiki

title: New Day Will Rise

in_language: nl

wikitext:
{{Infobox single
| Naam         = New Day Will Rise
| afbeelding   = Yuval Raphael - New Day Will Rise (cover art).jpg
| soort        = single
| Artiest      = [[Yuval Raphael]]
| album        =
| Uitgebracht  = 9 maart 2025
| opgenomen    =
| studio       =
| Genre        = [[Popmuziek|Pop]]
| Duur         = 2:59
| label        =
| Schrijver    = [[Keren Peles]]
| Producer     = {{ill|Tomer Biran|he|תומר בירן}}
| vorige titel =
| vorige jaar  =
| volgende titel =
| volgende jaar =
| extra portaal = Eurovisiesongfestival
| muziekvideo  =
}}

'''''New Day Will Rise''''' (''Yom Hadash Yafzia'') is een nummer van de Israëlische zangeres [[Yuval Raphael]]. Het werd geschreven door [[Keren Peles]] en geproduceerd door [[Tomer Biran]]. Het nummer werd uitgebracht op 9 maart 2025 en vertegenwoordigde [[Israël op het Eurovisiesongfestival 2025]].<ref>{{Cite web |last=מזרחי |first=דורית אסרף |title=שם השיר שייצג את ישראל באירוויזיון 2025 נחשף |url=https://www.kan.org.il/content/kan-news/culture/866578/ |access-date=2025-03-07 |website=כאן {{!}} תאגיד השידור הישראלי |language=he}}</ref><ref>{{Cite news |last=Boker |first=Ran |date=2025-03-09 |title=אירוויזיון 2025: נחשף השיר שייצג את ישראל {{!}} צפו |url=https://www.ynet.co.il/entertainment/article/h1lxfsoo1e |access-date=2025-03-10 |work=Ynet |language=he}}</ref>

== Eurovisiesongfestival ==
{{Hoofdartikel|Israël op het Eurovisiesongfestival 2025}}

=== ''HaKokhav HaBa'' en selectieproces ===
De Israëlische omroep [[Israeli Public Broadcasting Corporation|Kan]] maakte gebruik van de talentenjacht {{lang|he|HaKokhav HaBa}} om de artiest voor het Eurovisiesongfestival 2025 te selecteren. Op 22 januari 2025 won [[Yuval Raphael]] de finale van deze competitie, waarmee zij het recht verwierf om Israël te vertegenwoordigen.

Een selectiecommissie onder leiding van {{ill|Barak Itzkovitch|he|ברק איצקוביץ'}}, directeur van de muziekstations van Kan, begon drie weken eerder met het selectieproces. De commissie ontving 54 inzendingen. In de eerste stemronde werden drie nummers geselecteerd, die vervolgens in Raphaels stem werden opgenomen. Na een tweede stemronde werd het lied ''New Day Will Rise'' unaniem gekozen.<ref>{{Cite news |last=Shachnik |first=Raz |date=2025-02-09 |title=יואב צפיר על סערת השיר לאירוויזיון: "פעלנו לפי התקנון. יובל רפאל מאושרת מהבחירה" |url=https://www.ynet.co.il/entertainment/article/yokra14254330 |access-date=2025-02-10 |work=Ynet |language=he}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-02-12 |title=סערת השיר לאירוויזיון: "אנחנו ועדה מקצועית ובחרנו בצורה מקצועית" |url=https://www.maariv.co.il/news/israel/Article-1172288 |access-date=2025-03-07 |website=Maariv |language=he}}</ref>

De tekst van het nummer werd goedgekeurd door de [[Europese Radio-unie]] op 17 februari 2025.<ref>{{Cite news |last=בוקר |first=רן |date=2025-02-17 |title=בלי בעיות באירופה: אושר השיר הישראלי לאירוויזיון |url=https://www.ynet.co.il/entertainment/article/sjxy4qx91l |access-date=2025-03-07 |work=Ynet |language=he}}</ref> De videoclip werd opgenomen op 25 en 26 februari en op 9 maart uitgebracht.<ref>{{Cite web |date=2025-02-15 |title=כך תשתתפו בקליפ של ישראל לאירוויזיון! {{!}} ישראל היום |url=https://www.israelhayom.co.il/forreal/localy/article/17366964 |access-date=2025-03-07 |website=[[Israel Hayom]]}}</ref> Kort na de release bleek dat een Bijbelse versregel ([[Hooglied 8:7]]) verkeerd werd uitgesproken. Een gecorrigeerde versie verscheen op 11 maart.<ref>{{cite news|url=https://www.jpost.com/j-spot/article-845491|date=2025-03-10|title=Eurovision's Yuval Raphael to re-record song after mistake in biblical quote| first=James| last=Genn|website=[[The Jerusalem Post]]}}</ref>

=== Op het festival ===
Op het Songfestival wist Israël met dit lied de tweede halve finale te winnen en werd het tweede tijdens de finale. Het won er de televoting. Analisten vermoeden dat de hoge score voor het land deels toe te schrijven is aan oproepen vanuit de Israëlische omroep en regering om massaal op het lied te stemmen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20250518_93931450 |titel=Waarom het publiek in ons land twaalf punten uitdeelde aan Israël: “De verklaring is vrij simpel” |datum=2025-05-18 |bezochtdatum=2025-05-19 |werk=Het Nieuwsblad |toegang=abonnement}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://www.standaard.be/media-en-cultuur/waarom-het-songfestival-tegen-wil-en-dank-toch-politiek-werd/67560697.html |titel=Waarom het Songfestival tegen wil en dank toch politiek werd |datum=2025-05-18 |bezochtdatum=2025-05-19 |werk=De Standaard |toegang=abonnement}}</ref>

== Hitlijsten ==
{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center"
|+Posities behaald door ''New Day Will Rise''
! scope="col"| Hitlijst (2025)
! scope="col"| Hoogste
positie
|-
! scope="row"| Israël – binnenlandse airplay ([[Media Forest]])<ref name="ISR2">{{cite web |title=Media Forest – הגרף הישראלי השבועי – שבוע 11, 2025 |url=https://mediaforest-group.com/weekly_charts.html#!#menu2 |archive-url=https://archive.today/20250317192237/https://mediaforest-group.com/weekly_charts.html%23!%23menu2 |archive-date=2025-03-17 |access-date=17 maart 2025 |publisher=[[Media Forest]] |language=he}}</ref>
| 1
|-
! scope="row"| Litouwen ([[AGATA (organization)|AGATA]])<ref>{{cite web|url=https://www.agata.lt/lt/naujienos/s21-4/|title=2025 21-os savaitės klausomiausi (Top 100)|publisher=[[AGATA (organization)|AGATA]]|language=lt|date=23 May 2025|access-date=23 May 2025}}</ref>
| 37
|-
! scope="row"| Nederland ([[Dutch Charts]])<ref>{{cite web|url=https://dutchcharts.nl/weekchart.asp?cat=st&date=20250524&year=2025|title=Dutch Single Tip 24/05/2025|website=dutchcharts.nl|language=nl|access-date=24 May 2025}}</ref>
| tip 18
|-
! scope="row"| Zweden ([[Sverigetopplistan]])<ref>{{cite web|url=https://www.sverigetopplistan.se/chart/41?dspy=2025&dspp=21|title=Veckolista Singlar, vecka 21, 2025|publisher=[[Sverigetopplistan]]|access-date=23 May 2025}}</ref>
| 89
|-
! scope="row"|Zwitserland
|18
|-
! scope="row"| Verenigd Koninkrijk [[UK Singles Sales Chart|UK Singles Sales]] ([[Official Charts Company|OCC]])<ref>{{cite web|url=https://officialcharts.com/charts/singles-sales-chart/20250523/7509/|title=Official Singles Sales Chart Top 100|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=23 May 2025}}</ref>
| 29
|}

{{Appendix}}
{{Opvolging
| lijst = [[Israël op het Eurovisiesongfestival]]
2025
| vorige = ''[[Hurricane (lied)|Hurricane]]''
| volgende =
}}

[[Categorie:Single uit 2025]]
[[Categorie:Lied op het Eurovisiesongfestival 2025]]
[[Categorie:Israëlisch lied op het Eurovisiesongfestival]]

title: New Day Will Rise

Genre: Pop

Schrijver(s): Keren Peles

Producent(en): Tomer Biran


text:
# Cornelis Specx
Cornelis Specx (Dordrecht, ca. 1580 – op zee, 11 juli 1608) was een koopman in dienst van de VOC. Hij legde in 1604 de eerste handelscontacten met het koninkrijk Siam en keerde in 1608 met Siamese ambassadeurs terug naar de Republiek voor een bezoek aan de stadhouder Maurits in Den Haag, maar overleed onderweg.

## Met Van Spilbergen naar Indië
Cornelis Specx en zijn jongere broer, de latere gouverneur-generaal Jacques Specx, stamden uit een Antwerpse handelsfamilie die tijdens de Tachtigjarige Oorlog naar Dordrecht was uitgeweken. Cornelis vertrok in mei 1601 als 'kommies' (koopman/handelsagent) naar Indië voor de Zeeuwse Compagnie van De Moucheron, een van de voorcompagnieën. Onderweg moest ook Ceylon worden aangedaan om contact te leggen met de koning van Kandy. De vloot van drie schepen (het Schaap, de Ram en het Lam) vertrok uit Veere en stond onder leiding van Joris van Spilbergen op het Schaap, met als vice-admiraal Guyon Lefort op de Ram. Specx voer in eerste instantie ook op de Ram, maar in december werd hij bevelhebber op het Lam toen schipper Willem Jansz van het Lam naar de Ram verhuisde als stuurman. Het Lam was een jacht, ook wel pinas genoemd. Een kleiner schip dan de andere twee. Het raakte in april 1602 ter hoogte van de Commoren 's nachts van de andere schepen gescheiden. Zonder Ceylon aan te doen de Indische Oceaan overgestoken kwam het alleen aan in Atjeh in het noorden van Sumatra. Hier ontmoette het de vier schepen van de eerste schipvaart van de Engelse Oost-Indische Compagnie onder James Lancaster en John Davis. Omdat met het Lam alleen niet veel te beginnen was verhuurde Specx het aan Lancaster, die het tot aan Londen zou mogen gebruiken. Ook de bemanning ging over naar Lancaster, met een hogere gage. Van Spilbergen kwam met het Schaap en de Ram na een bezoek aan Ceylon in september 1602 ook aan in Atjeh, waar hij Specx weer terug vond. Van Spilbergen trok hierna met het Schaap met de Engelsen op, op jacht naar de met kostbare Indiase kleden geladen Portugese kraak van St.Thomé (aan de Coromandelkust) naar Malakka. In oktober wisten ze de kraak te onderscheppen en te kapen. De goederen werden op zee overgeladen. Het schip met ruim 600 opvarenden liet men gaan. Specx was met Lefort op de Ram achtergebleven in Atjeh om peper in te kopen.
In januari 1603 arriveerden in Atjeh de eerste schepen van de inmiddels opgerichte VOC onder Sebald de Weert, vice-admiraal op de vloot van Wybrand van Warwijck. Zij brachten het nieuws dat voortaan alle voorcompagnieën waren verenigd in de VOC, met een monopolie van de Staten-Generaal op alle handel ten oosten van de Kaap de Goede Hoop. Van Spilbergen kon nu verder geen handel meer drijven voor De Moucheron. Begin maart stierf Guyon Lefort. Later die maand verkocht Van Spilbergen de Ram, na de peper, proviand en koopwaar eruit te hebben gehaald, aan De Weert, en besloot in april met het Schaap via Bantam, waar hij van de Engelsen het Lam terugkocht, naar de Republiek terug te keren. Cornelis Specx werd met drie assistenten in Atjeh achtergelaten.

## In dienst van de VOC naar Siam
Specx stapte hierna over op een schip van De Weerts vloot op weg naar Bantam en trad in november bij Van Warwijck in dienst van de VOC. Toen Van Warwijck in juni 1604 op weg was naar China deed hij Pattani aan. Hier ontmoette hij een ambassadeur van Naresuan de Grote, koning van Siam, die vanuit Borneo op de weg terug naar Ayutthaya was. Deze vertelde hem over de jaarlijkse ambassades van Siam naar het hof van de Ming-keizer in China. Van Warwijck besloot Specx samen met Lambert Jacobsz. Heijn met de ambassadeur mee te sturen naar Ayutthaya. Hij moest daar handelsbetrekkingen openen en aansluiten bij de Siamese ambassade naar China. Zo moest hij proberen vergunning te krijgen voor de handel met China, die tot dan toe voor buitenlanders verboden was. De VOC wilde concurreren met de jonken uit Fukien die semi-legaal de handel tussen China en Zuid-Oost Azië in handen hadden. Maar hoewel Van Warwijck in 1609 in Amsterdam attesteerde dat Specx 'hem zeer vlijtich sonder eenige pericul van sijn leven aen te sien heeft laten gebruijcken' had Specx' missie geen succes omdat de Siamese ambassades door oorlogen jarenlang geen doorgang konden vinden. Specx bleef die jaren in Ayutthaya en behartigde er de belangen van uit Johor en Pattani gestuurde kooplieden. Een factorij stichtte hij er niet. Dat zou in 1613 gebeuren, om hertenvellen in te kopen voor de Japanse markt.

## De Siamese ambassade naar Den Haag
In oktober 1607 kwam Specx terug in Pattani met drie ambassadeurs van koning Ekathotsarot (ook wel Sanphet III), die zijn gestorven broer was opgevolgd. De groep met in totaal zo'n 15 Siamezen had geschenken bij zich, waaronder een gouden doos met een op goudblad gegraveerde brief van de koning voor stadhouder Maurits van Nassau, die in de beginjaren van de VOC bij diplomatieke missies vaak werd voorgesteld als de koning van Nederland. Dit omdat de staatsvorm Republiek in Azië niet bekend was en de politieke status van de VOC al helemaal onduidelijk was. Wachtend op een schip uit Bantam werd het gezelschap in Pattani onderdak verleend door Hendrik Janssen. In november verscheen het schip de Mauritius van de vloot van Cornelis Matelieff die in mei 1605 uit de Republiek was vertrokken. Hiermee reisde het gezelschap door naar Bantam, waar de rest van de vloot lag. Matelieff had van de Heren XVII onder andere instructie gekregen door middel van voorspraak van de koning van Siam vergunning voor de handel op China te verkrijgen (en had daartoe brieven van Maurits voor zowel de koning van Siam als de keizer van China meegekregen), maar ook om geen ambassades mee terug te nemen naar de Republiek, vanwege de hoge kosten daarvan. Specx betoogde echter dat Siam een belangrijk land was en dat de koning beledigd zou zijn als zijn ambassade geweigerd werd. In januari besloot Matelieff te vertrekken met vijf personen, waaronder twee ambassadeurs, aan boord van zijn schip Oranje. De overigen werden teruggestuurd naar Siam. Ook Specx ging mee op de Oranje. Hij overleefde de reis echter niet. Al voor zijn aankomst in Pattani was hij ziek geworden en had daarvoor van een arts 'comedementen' ontvangen. Hij stierf op 11 juli 1608 aan boord van de Oranje, in de buurt van de Kaap de Goede Hoop, en ontving een zeemansgraf.
Na zijn dood was er een ‘haperingh in ‘t schip met de ambassadeurs van Siam’, zoals Matelief het omschreef. Een aantal robijnen die Spexc voor zijn moeder had bedoeld werden vermist. Volgens collega's had hij ze aan de Siamezen in bewaring gegeven, maar die ontkenden. Na dreigementen van Matelief kwamen ze voor de dag met een ‘aschgrau damasten sacxken daerin de steentjens waren, in papierkens gewonden’, maar ze beweerden dat die van henzelf waren. Matelief had graag de brieven van Specx aan zijn moeder geopend in de hoop daarin meer informatie over het aantal en de kwaliteit van de stenen te vinden, maar de schipper, Simon Lambertsz. Mau, vond dat niet kies. Aangekomen in Zeeland overhandigde Matelief het zakje verzegeld aan de Zeeuwse bewindhebbers. Hoe de zaak afliep is niet bekend.

## Het lot van de ambassadeurs
De vloot van Matelief kwam in september aan bij fort Rammekens in Zeeland. De Siamezen werden in Den Haag ontvangen door Maurits, te midden van de onderhandelingen over het Twaalfjarig Bestand. Matelief vertelde dat ze kwamen kijken of de Hollanders zeeschuimers waren die op zee leefden, zoals de Portugezen beweerden, of dat ze steden en huizen op het land hadden. Toen Maurits verscheen gingen de ambassadeurs op de grond liggen en waren met moeite weer overeind te krijgen. Vermoedelijk waren ze in Den Haag getuige van de door Maurits op het dak van de Mauritstoren van het Binnenhof georganiseerde demonstratie van de verrekijker van Hans Lipperhey voor verzamelde diplomaten, waaronder de Spaanse onderhandelaar Spinola. Door de VOC-kamer Amsterdam werd op 4 juni 1609 'geresolveert, dat de Ambassadeurs van Siam zullen mogen gaen na Hoorn en Enckhuyzen om de steden te besien ende dat men d’selve tot reysgelt ende teerkosten zal verstrecken 100 gulden'. In januari 1610 vertrokken ze met de vloot van Pieter Both weer naar Siam met geschenken en een brief van Maurits, en vergezeld van een 'capabele commies' van de VOC 'opdat den handel in China deur faveur van den coninck van Chiam soude mogen werden geprepareert'. In december arriveerden ze in Bantam. Eind 1610 werden ze met het jacht de Brak, dat naar Japan onderweg was, in Patani afgezet, waar vandaan ze met een jonk verder zouden reizen. Koning Ekathotsarot zat intussen in spanning te wachten. Lambert Heijn schreef vanuit Ayutthaya: 'den coninck zoo dickwijls als hij mij doet ontbieden,... is vraagende naar de comst van sijn ambassadeurs'. Ze werden echter lang opgehouden in zowel Bantam als Pattani. In december 1612 waren ze nog steeds niet in Siam, blijkens een brief van Cornelis van Nijenrode aan Hendrik Janssen in Pattani. In maart 1613 schrijft boekhouder-generaal Mateo Coteels in Bantam dat Janssen opgescheept zit 'met 3 caele ambassadeurs'. Dit zouden de Siamezen kunnen zijn. Het is onduidelijk wanneer zij en de capabele commies in Ayutthaya zijn aangekomen en waarom ze zo lang zijn opgehouden.

title: Cornelis Specx

wikitext:
'''Cornelis Specx''' ([[Dordrecht]], ca. 1580 – op zee, 11 juli 1608) was een koopman in dienst van de [[Vereenigde Oostindische Compagnie|VOC]]. Hij legde in 1604 de eerste handelscontacten met het koninkrijk [[Thailand|Siam]] en keerde in 1608 met Siamese ambassadeurs terug naar de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Republiek]] voor een bezoek aan de stadhouder [[Maurits van Oranje|Maurits]] in [[Den Haag]], maar overleed onderweg.

== Met Van Spilbergen naar Indië ==
[[Bestand:Ships_Veersche_Compagnie.jpg|miniatuur|Het Schaap, de Ram en het Lam vertrekken uit Veere in 1601.]]
[[Bestand:Verovering van de Portugese kraak van St. Thomé in 1602.jpg|miniatuur|De aanval op de Portugese kraak. Boven de Engelse schepen. Onder het ''Schaap'' en het ''Lam''.]]
Cornelis Specx en zijn jongere broer, de latere gouverneur-generaal [[Jacques Specx]], stamden uit een [[Antwerpen (stad)|Antwerpse]] handelsfamilie die tijdens de [[Tachtigjarige Oorlog]] naar Dordrecht was uitgeweken. Cornelis vertrok in mei 1601 als 'kommies' (koopman/handelsagent) naar Indië voor de Zeeuwse [[Compagnie van De Moucheron]], een van de [[Voorcompagnie|voorcompagnieën]].<ref name=":0">{{Citeer boek |titel=Cornelis Buijsero te Bantam 1616-1618, zijn brieven en journaal |auteur=J.W.IJzerman |taal=nl |uitgever=Martinus Nijhoff |datum=1923}}</ref> Onderweg moest ook [[Ceylon (VOC-gebied)|Ceylon]] worden aangedaan om contact te leggen met de koning van [[Koninkrijk Kandy|Kandy]]. De vloot van drie schepen (het ''Schaap, de Ram'' en het ''Lam'') vertrok uit [[Veere (stad)|Veere]] en stond onder leiding van [[Joris van Spilbergen]] op het ''Schaap'', met als vice-admiraal [[Guyon Lefort]] op de ''Ram''. Specx voer in eerste instantie ook op de ''Ram'', maar in december werd hij bevelhebber op het ''Lam'' toen schipper [[Willem Jansz]] van het ''Lam'' naar de ''Ram'' verhuisde als stuurman. Het ''Lam'' was een jacht, ook wel [[Pinas (schip)|pinas]] genoemd. Een kleiner schip dan de andere twee. Het raakte in april 1602 ter hoogte van de [[Comoren (eilandengroep)|Commoren]] 's nachts van de andere schepen gescheiden. Zonder Ceylon aan te doen de [[Indische Oceaan]] overgestoken kwam het alleen aan in [[Atjeh]] in het noorden van [[Sumatra]]. Hier ontmoette het de vier schepen van de eerste schipvaart van de [[Britse Oost-Indische Compagnie|Engelse Oost-Indische Compagnie]] onder James Lancaster en [[John Davis (ontdekkingsreiziger)|John Davis]]. Omdat met het ''Lam'' alleen niet veel te beginnen was verhuurde Specx het aan Lancaster, die het tot aan [[Londen]] zou mogen gebruiken. Ook de bemanning ging over naar Lancaster, met een hogere gage.<ref>'Den Capiteyn Specx hadde door weynich hope van onse coemste ende lanc toeven, hem begeven onder de Compaignie vande Enghelschen'</ref> Van Spilbergen kwam met het ''Schaap'' en de ''Ram'' na een bezoek aan Ceylon in september 1602 ook aan in Atjeh, waar hij Specx weer terug vond. Van Spilbergen trok hierna met het ''Schaap'' met de Engelsen op, op jacht naar de met kostbare Indiase kleden geladen Portugese [[Kraak (zeeschip)|kraak]] van St.Thomé (aan de [[Kust van Coromandel|Coromandelkust]]) naar [[Malakka (stad)|Malakka]]. In oktober wisten ze de kraak te onderscheppen en te kapen. De goederen werden op zee overgeladen. Het schip met ruim 600 opvarenden liet men gaan. Specx was met Lefort op de ''Ram'' achtergebleven in Atjeh om peper in te kopen.<ref>{{Citeer boek |titel=De reis van Joris van Spilbergen naar Ceylon, Atjeh en Bantam 1601—1604 |auteur=F.C.Wieder, F.W.Stapel, S.P.L'Honoré Naber, Wouter Nijhoff |taal=nl |uitgever=Martinus Nijhoff |datum=1933}}</ref>

In januari 1603 arriveerden in Atjeh de eerste schepen van de inmiddels opgerichte VOC onder [[Sebald de Weert]], vice-admiraal op de vloot van [[Wybrand van Warwijck]]. Zij brachten het nieuws dat voortaan alle voorcompagnieën waren verenigd in de VOC, met een monopolie van de [[Staten-Generaal van de Nederlanden|Staten-Generaal]] op alle handel ten oosten van de [[Kaap de Goede Hoop]]. Van Spilbergen kon nu verder geen handel meer drijven voor De Moucheron. Begin maart stierf Guyon Lefort. Later die maand verkocht Van Spilbergen de ''Ram,'' na de peper, proviand en koopwaar eruit te hebben gehaald, aan De Weert, en besloot in april met het ''Schaap'' via [[Banten (stad)|Bantam]], waar hij van de Engelsen het ''Lam'' terugkocht, naar de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Republiek]] terug te keren.<ref>Twee met peper geladen schepen van Van Warwijck, de ''Eendracht'' en de ''Maegt van Enckhuijsen,'' voeren met hem mee''.''</ref> Cornelis Specx werd met drie assistenten in Atjeh achtergelaten.<ref>{{Citeer boek |titel=De Opkomst van het Nederlandsch Gezag in Oost-Indië. Tweede Deel |auteur=J.K.J. De Jonge |taal=nl |uitgever=Martinus Nijhoff |datum=1864}}</ref>

== In dienst van de VOC naar Siam ==
[[Bestand:Carte_du_royaume_de_Siam_et_des_pays_circonvoisins_1686.jpg|miniatuur|Kaart uit 1686 met o.a. Atjeh (Achem), Bantam, Patane en Ayutthaya (Iudia).]]
Specx stapte hierna over op een schip van De Weerts<ref>Onder bevel van Cornelis Pietersz. De Weert zelf en vijftig van zijn bemanningsleden waren bij een uitstap naar [[Ceylon (VOC-gebied)|Ceylon]] vermoord na een ruzie met de vorst van [[Koninkrijk Kandy|Kandy]].</ref> vloot op weg naar Bantam en trad in november bij Van Warwijck in dienst van de VOC.<ref name=":0" /> Toen Van Warwijck in juni 1604 op weg was naar [[China]] deed hij [[Koninkrijk Pattani|Pattani]] aan. Hier ontmoette hij een ambassadeur van Naresuan de Grote, koning van [[Thailand|Siam]], die vanuit [[Borneo]] op de weg terug naar [[Ayutthaya (stad)|Ayutthaya]] was. Deze vertelde hem over de jaarlijkse ambassades van Siam naar het hof van de [[Ming-dynastie|Ming]]-keizer in China. Van Warwijck besloot Specx samen met Lambert Jacobsz. Heijn<ref>Lambert Heyn was een neef van Wybrand van Warwijck, en werd door hem toen hij met zijn vloot in Patani was samen met Cornelis Specx naar Ayutthaya gezonden om handelsbetrekkingen aan te knopen. In februari 1608 werd hij door Victor Sprinckel nogmaals naar Ayutthaya gezonden om leiding te geven aan de nieuwe VOC-factorij. Hij vertrok daar in het begin van 1611.</ref> met de ambassadeur mee te sturen naar Ayutthaya. Hij moest daar handelsbetrekkingen openen en aansluiten bij de Siamese ambassade naar China. Zo moest hij proberen vergunning te krijgen voor de handel met China, die tot dan toe voor buitenlanders verboden was. De VOC wilde concurreren met de jonken uit [[Fujian (China)|Fukien]] die semi-legaal de handel tussen China en Zuid-Oost Azië in handen hadden. Maar hoewel Van Warwijck in 1609 in Amsterdam attesteerde dat Specx 'hem zeer vlijtich sonder eenige pericul van sijn leven aen te sien heeft laten gebruijcken'<ref name=":0" /> had Specx' missie geen succes omdat de Siamese ambassades door oorlogen jarenlang geen doorgang konden vinden. Specx bleef die jaren in Ayutthaya en behartigde er de belangen van uit [[Johor]] en Pattani gestuurde kooplieden. Een factorij stichtte hij er niet.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=De Factorij der Oostindische Compagnie te Patani |auteur=H.Terpstra |uitgever=Martinus Nijhoff |datum=1938}}</ref> Dat zou in 1613 gebeuren, om hertenvellen in te kopen voor de Japanse markt.

== De Siamese ambassade naar Den Haag ==
In oktober 1607 kwam Specx terug in Pattani met drie ambassadeurs van koning Ekathotsarot (ook wel Sanphet III), die zijn gestorven broer was opgevolgd. De groep met in totaal zo'n 15 Siamezen had geschenken bij zich, waaronder een gouden doos met een op goudblad gegraveerde brief van de koning voor stadhouder Maurits van Nassau, die in de beginjaren van de VOC bij diplomatieke missies vaak werd voorgesteld als de koning van Nederland. Dit omdat de staatsvorm [[Republiek]] in Azië niet bekend was en de politieke status van de VOC al helemaal onduidelijk was. Wachtend op een schip uit Bantam werd het gezelschap in Pattani onderdak verleend door [[Hendrik Janssen]]. In november verscheen het schip de ''Mauritius'' van de vloot van [[Cornelis Matelieff de Jonge|Cornelis Matelieff]] die in mei 1605 uit de Republiek was vertrokken. Hiermee reisde het gezelschap door naar Bantam, waar de rest van de vloot lag. Matelieff had van de [[Heren XVII]] onder andere instructie gekregen door middel van voorspraak van de koning van Siam vergunning voor de handel op China te verkrijgen (en had daartoe brieven van Maurits voor zowel de koning van Siam als de keizer van China meegekregen), maar ook om geen ambassades mee terug te nemen naar de Republiek, vanwege de hoge kosten daarvan. Specx betoogde echter dat Siam een belangrijk land was en dat de koning beledigd zou zijn als zijn ambassade geweigerd werd. In januari besloot Matelieff te vertrekken met vijf personen, waaronder twee ambassadeurs, aan boord van zijn schip ''Oranje.'' De overigen werden teruggestuurd naar Siam. Ook Specx ging mee op de ''Oranje''. Hij overleefde de reis echter niet. Al voor zijn aankomst in Pattani was hij ziek geworden en had daarvoor van een arts 'comedementen' ontvangen.<ref name=":1" /> Hij stierf op 11 juli 1608 aan boord van de ''Oranje'', in de buurt van de Kaap de Goede Hoop, en ontving een zeemansgraf.

Na zijn dood was er een ‘haperingh in ‘t schip met de ambassadeurs van Siam’, zoals Matelief het omschreef. Een aantal [[Robijn (korund)|robijnen]] die Spexc voor zijn moeder had bedoeld werden vermist. Volgens collega's had hij ze aan de Siamezen in bewaring gegeven, maar die ontkenden. Na dreigementen van Matelief kwamen ze voor de dag met een ‘aschgrau damasten sacxken daerin de steentjens waren, in papierkens gewonden’, maar ze beweerden dat die van henzelf waren. Matelief had graag de brieven van Specx aan zijn moeder geopend in de hoop daarin meer informatie over het aantal en de kwaliteit van de stenen te vinden, maar de schipper, Simon Lambertsz. Mau, vond dat niet kies. Aangekomen in Zeeland overhandigde Matelief het zakje verzegeld aan de Zeeuwse bewindhebbers. Hoe de zaak afliep is niet bekend.

== Het lot van de ambassadeurs ==
[[Bestand:Gerrit_Adriaensz_Berckheyde_-_A_Hunting_Party_near_the_Hofvijver_in_The_Hague,_Seen_from_the_Buitenhof_-_690_-_Mauritshuis.jpg|miniatuur|De Mauritstoren in de 17e eeuw.]]
De vloot van Matelief kwam in september aan bij [[fort Rammekens]] in [[Zeeland (provincie)|Zeeland]]. De Siamezen werden in Den Haag ontvangen door Maurits, te midden van de onderhandelingen over het [[Twaalfjarig Bestand]]. Matelief vertelde dat ze kwamen kijken of de Hollanders zeeschuimers waren die op zee leefden, zoals de Portugezen beweerden, of dat ze steden en huizen op het land hadden.<ref>{{Citeer boek |titel=Ambassades du Roy de Siam envoyé à l'excellence du Prince Maurice, arrivé à la Haye le 10. Septemb. |url=https://play.google.com/books/reader?id=8SdHAAAAcAAJ&pg=GBS.PA468&hl=nl |taal=fr |datum=1608|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618192018/https://play.google.com/books/reader?id=8SdHAAAAcAAJ&pg=GBS.PA468&hl=nl|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> Toen Maurits verscheen gingen de ambassadeurs op de grond liggen en waren met moeite weer overeind te krijgen. Vermoedelijk waren ze in Den Haag getuige van de door Maurits op het dak van de [[Mauritstoren]] van het [[Binnenhof (Den Haag)|Binnenhof]] georganiseerde demonstratie van de verrekijker van [[Hans Lipperhey]] voor verzamelde diplomaten, waaronder de Spaanse onderhandelaar [[Ambrogio Spinola|Spinola]].<ref>{{Citeer web |url=https://siamrat.blog/2020/01/27/thais-and-telescopes-the-remarkable-history-of-astronomy-in-thailand/ |titel=Thais and Telescopes – The Remarkable History of Astronomy in Thailand |auteur=Piter Simms |datum=2020 |bezochtdatum=1 mei 2023 |uitgever=Siam Rat Blog |taal=en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230501141134/https://siamrat.blog/2020/01/27/thais-and-telescopes-the-remarkable-history-of-astronomy-in-thailand/|archiefdatum=2023-05-01}}</ref> Door de [[VOC-Kamer Amsterdam|VOC-kamer Amsterdam]] werd op 4 juni 1609 'geresolveert, dat de Ambassadeurs van Siam zullen mogen gaen na Hoorn en Enckhuyzen om de steden te besien ende dat men d’selve tot reysgelt ende teerkosten zal verstrecken 100 gulden'.<ref name=":2">{{Citeer boek |titel=The First Siamese Embassy to Holland |auteur=J.J.L.Duyvendak |taal=en |uitgever=E.J.Brill |datum=1936}}</ref> In januari 1610 vertrokken ze met de vloot van [[Pieter Both]] weer naar Siam met geschenken en een brief van Maurits, en vergezeld van een 'capabele commies' van de VOC 'opdat den handel in China deur faveur van den coninck van Chiam soude mogen werden geprepareert'.<ref name=":2" /> In december arriveerden ze in Bantam. Eind 1610 werden ze met het jacht de ''Brak'', dat naar Japan onderweg was, in [[Koninkrijk Pattani|Patani]] afgezet, waar vandaan ze met een jonk verder zouden reizen. Koning Ekathotsarot zat intussen in spanning te wachten. Lambert Heijn schreef vanuit Ayutthaya: 'den coninck zoo dickwijls als hij mij doet ontbieden,... is vraagende naar de comst van sijn ambassadeurs'.<ref name=":2" /> Ze werden echter lang opgehouden in zowel Bantam als Pattani. In december 1612 waren ze nog steeds niet in Siam, blijkens een brief van [[Cornelis van Nijenrode]] aan Hendrik Janssen in Pattani. In maart 1613 schrijft boekhouder-generaal Mateo Coteels in Bantam dat Janssen opgescheept zit 'met 3 caele ambassadeurs'.<ref name=":1" /> Dit zouden de Siamezen kunnen zijn. Het is onduidelijk wanneer zij en de capabele commies in Ayutthaya zijn aangekomen en waarom ze zo lang zijn opgehouden.
{{Appendix}}

{{DEFAULTSORT:Specx, Cornelis}}
[[Categorie:Persoon uit de geschiedenis van de VOC]]


text:
# Brouwerij Kees
Brouwerij Kees is een Nederlandse brouwerij van speciaalbier gevestigd op industrieterrein Arnestein in Middelburg. Het assortiment van de brouwerij wordt in Nederland verspreid via drie groothandels en is verkrijgbaar in supermarkten en slijterijen. Ongeveer de helft van de productie wordt geëxporteerd naar diverse landen, waaronder de Verenigde Staten, China, Rusland en Australië.

## Geschiedenis
Kees Bubberman begon zijn brouwcarrière als amateur-brouwer in 1996, toen hij lid werd van de amateur-bierbrouwersvereniging de Deltabrouwers in Goes. Hij was oorspronkelijk opgeleid als chef-kok, maar ontwikkelde een passie voor bierbrouwen.
In 2007 werd Bubberman de brouwmeester van Brouwerij Emelisse in Kamperland. Na zeven jaar bij deze brouwerij te hebben gewerkt, richtte hij in 2015, met steun van investeerders en een succesvolle crowdfund-actie, Brouwerij Kees op in Middelburg.
In 2018 implementeerde de brouwerij een "canning line" en begon al haar bieren voortaan af te vullen in blik, waarmee het de eerste Nederlandse brouwerij werd die deze methode voor al haar bieren toepaste.
In 2021 tekenden de brouwerij een samenwerkingsovereenkomst met Multi Bier voor zowel de retailmarkt als de foodservice.
In juni 2024 lanceerde de brouwerij een tweede crowdfundingcampagne. Het opgehaalde bedrag zal worden gebruikt om onder meer de productiecapaciteit te vergroten, CO2-gebruik te verminderen door een stikstofgenerator aan te schaffen en te investeren in marketing en duurzame verpakkingen.

## Bieren
- Be Wise, alcoholarme weizen
- Caramel Fudge Stout, stout
- Double Haze, IPA
- Enjoy The Silence, quadrupel
- Export Porter 1750, porter
- Fresh & Spiky, IPA
- Hazy Sunrise, NEIPA
- It's A Blond, blond
- Mosaic Hop, IPA
- Zeeuwse Lust, weizen

### Samenwerkingen
Brouwerij Kees heeft samengewerkt met diverse andere brouwerijen, waaronder Bird Brewery, Moersleutel, Pühaste, Two Chefs Brewing, vandeStreek en Walhalla.
In augustus 2022 werkte de brouwerij samen met Paskal Jakobsen aan een speciaal bier genaamd EVA AVE ter promotie van zijn band Musketiers.

### Barrel Project
Bubberman introduceerde bij brouwerij Emelisse de 'White Label Series' vatgerijpte bieren. Na het verlaten van het bedrijf, zette Bubberman zijn werk voort bij zijn eigen brouwerij onder de noemer 'Barrel Project'. Onder deze naam produceert hij jaarlijks ongeveer acht verschillende series vatgerijpte bieren. Elke variant van de 'Barrel Project'-serie wordt in beperkte oplage uitgebracht.

## Onderscheidingen
In 2018 werd de brouwerij opgenomen in de Top 100 brouwerijen van Ratebeer. In 2022 ontving Bubberman een Bier Arend voor zijn bijdrage aan de Nederlandse bierwereld. In 2023 won het bier Export Porter 1750 een gouden medaille tijdens de Dutch Beer Challenge in de categorie Donker Imperial Stout. In 2024 ontving de brouwerij brons in zowel de categorie Donker Imperial Stout als de categorie Speciaal (Meer dan 6 ABV) tijdens dezelfde wedstrijd.

title: Brouwerij Kees

wikitext:
{{Infobox brouwerij
| naam           = Brouwerij Kees
| afbeelding     = Brouwerij Kees Logo.svg
| onderschrift   =
| locatie        = [[Middelburg (Zeeland)|Middelburg]], {{NL}}
| eigenaar       = Kees Bubberman
| oprichting     = [[2015]]
| productie      =
| actieve bieren = ''Be Wise'', ''Caramel Fudge Stout'', ''Double Haze'', ''Enjoy The Silence'', ''Export Porter 1750'', ''Fresh & Spiky'', ''Hazy Sunrise'', ''It's A Blond'', ''Mosaic Hop'', ''Zeeuwse Lust''
| seizoensbieren =
| speciaalbieren =
| voormalig      =
| lijst          = Nederlandse
}}
'''Brouwerij Kees''' is een [[Nederland]]se [[brouwerij]] van [[speciaalbier]] gevestigd op industrieterrein [[Arnestein]] in [[Middelburg (Zeeland)|Middelburg]]. Het assortiment van de brouwerij wordt in Nederland verspreid via drie [[Groothandel|groothandels]] en is verkrijgbaar in [[Supermarkt|supermarkten]] en [[Slijter|slijterijen]]. Ongeveer de helft van de productie wordt geëxporteerd naar diverse landen, waaronder de [[Verenigde Staten]], [[China]], [[Rusland]] en [[Australië (land)|Australië]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://www.nederlandsebiercultuur.nl/databank/brouwerij/1276-kees |titel=Brouwerij Kees - Nederlandse Biercultuur |bezochtdatum=2024-03-28 |werk= |uitgever=[[Stichting Erfgoed Nederlandse Biercultuur]]}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://www.omroepzeeland.nl/nieuws/12125062/middelburgse-brouwer-scoort-met-bijzondere-smaken |titel=Middelburgse brouwer scoort met bijzondere smaken |datum=2020-01-27 |bezochtdatum=2024-03-28 |werk=[[Omroep Zeeland]] |taal=nl}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://www.zeelandzakelijk.nl/met-mout,-hop-en-gist-kun-je-heel-veel-vari%C3%ABren.html |titel=Kees Bubberman, Brouwerij Kees {{!}} Zeeland Zakelijk |bezochtdatum=2024-03-28 |werk=Zeeland Zakelijk |taal=nl |archiefdatum=2024-03-28 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20240328101047/https://www.zeelandzakelijk.nl/met-mout,-hop-en-gist-kun-je-heel-veel-vari%C3%ABren.html |dodeurl=ja }}</ref>

== Geschiedenis ==
[[Bestand:Kees Bubberman speaking at the Middelburgse Abdij Bier Festival.jpg|miniatuur|Kees Bubberman aan het woord bij de [[Middelburgse Abdij Bier Festival]] in 2021.]]
Kees Bubberman begon zijn brouwcarrière als amateur-brouwer in 1996, toen hij lid werd van de amateur-bierbrouwersvereniging de Deltabrouwers in [[Goes]]. Hij was oorspronkelijk opgeleid als chef-kok, maar ontwikkelde een passie voor bierbrouwen.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://crowdaboutnow.nl//campagnes/brouwerij-kees |titel=Brouwerij Kees crowdfundingcampagne 2024 |bezochtdatum=2024-06-07 |werk= |uitgever=[[CrowdAboutNow]] |taal=nl}}</ref>

In 2007 werd Bubberman de brouwmeester van [[Brouwerij Emelisse]] in [[Kamperland]]. Na zeven jaar bij deze brouwerij te hebben gewerkt, richtte hij in 2015, met steun van investeerders en een succesvolle [[Crowdfunding|crowdfund]]-actie, Brouwerij Kees op in Middelburg.<ref name=":0" /><ref>{{Citeer web |url=https://www.omroepzeeland.nl/nieuws/17B5037060A1E6D8C1257E0C00811920/engelse-en-amerikaanse-biersoorten-bij-brouwerij-kees |titel=Engelse en Amerikaanse biersoorten bij brouwerij Kees |datum=2015-03-19 |bezochtdatum=2024-03-28 |werk=[[Omroep Zeeland]] |taal=nl}}</ref>

In 2018 implementeerde de brouwerij een "canning line" en begon al haar bieren voortaan af te vullen in [[Blikje|blik]], waarmee het de eerste Nederlandse brouwerij werd die deze methode voor al haar bieren toepaste.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Citeer web |url=https://www.entreemagazine.nl/dranken/bier-arend-2022-uitgereikt-aan-kees-bubberman-van-brouwerij-kees |titel=Bier Arend 2022 uitgereikt aan Kees Bubberman van brouwerij Kees |datum=2022-07-12 |bezochtdatum=2024-03-28 |werk=[[Entree Magazine]] |taal=nl}}</ref>

In 2021 tekenden de brouwerij een samenwerkingsovereenkomst met [[Multi Bier]] voor zowel de retailmarkt als de foodservice.<ref>{{Citeer web |url=https://www.multibier.nl/brouwerij-kees-en-multi-bier-tekenen-exclusieve-samenwerking/ |titel=Brouwerij Kees en Multi Bier tekenen exclusieve samenwerking |datum=2021-01-20 |bezochtdatum=2024-03-28 |werk= |uitgever=Multi Bier |taal=nl}}</ref>

In juni 2024 lanceerde de brouwerij een tweede crowdfundingcampagne. Het opgehaalde bedrag zal worden gebruikt om onder meer de productiecapaciteit te vergroten, CO2-gebruik te verminderen door een stikstofgenerator aan te schaffen en te investeren in marketing en duurzame verpakkingen.<ref name=":2" />

== Bieren ==
* ''Be Wise'', [[Alcoholvrij bier|alcoholarme weizen]]
* ''Caramel Fudge Stout'', [[Stout (bier)|stout]]
* ''Double Haze'', [[India Pale Ale|IPA]]
* ''Enjoy The Silence'', [[quadrupel]]
* ''Export Porter 1750'', [[Porter (bier)|porter]]
* ''Fresh & Spiky'', IPA
* ''[[Hazy Sunrise]]'', NEIPA
* ''It's A Blond'', [[Blond (bier)|blond]]
* ''[[Mosaic (hop)|Mosaic]] Hop'', IPA
* ''Zeeuwse Lust'', [[Weizenbier|weizen]]

=== Samenwerkingen ===
Brouwerij Kees heeft samengewerkt met diverse andere brouwerijen, waaronder [[Bird Brewery]], [[Moersleutel (brouwerij)|Moersleutel]], [[Pühaste]], [[Two Chefs Brewing]], [[vandeStreek]] en [[Walhalla (brouwerij)|Walhalla]].

In augustus 2022 werkte de brouwerij samen met [[Paskal Jakobsen]] aan een speciaal bier genaamd ''EVA AVE'' ter promotie van zijn band [[Musketiers (band)|Musketiers]].<ref>{{Citeer web |url=https://wijzijndestad.com/verhalen/een-voor-allen-allen-voor-een-paskal-en-kees-presenteren-het-bier-van-musketiers/ |titel=Één voor Allen, Allen voor Één! Paskal en Kees presenteren het bier van Musketiers |datum=2022-08-12 |bezochtdatum=2024-03-28 |werk=Wij zijn De Stad Middelburg |taal=nl}}</ref>

=== Barrel Project ===
[[Bestand:Brouwerij Kees Barrel Project India Pale Ale 2023.jpg|miniatuur|Een voorbeeld van een 'Barrel Project' van Brouwerij Kees; een vatgerijpte IPA.]]Bubberman introduceerde bij brouwerij Emelisse de '[[White Label Series]]' [[Lageren|vatgerijpte]] bieren. Na het verlaten van het bedrijf, zette Bubberman zijn werk voort bij zijn eigen brouwerij onder de noemer 'Barrel Project'. Onder deze naam produceert hij jaarlijks ongeveer acht verschillende series vatgerijpte bieren.<ref>{{Citeer web |url=https://www.entreemagazine.nl/dranken/vatgerijpt-verdient-een-plek-op-de-bierkaart |titel=Waarom vatgerijpt een plek verdient op de bierkaart |datum=2024-01-02 |bezochtdatum=2024-05-02 |werk=[[Entree Magazine]] |taal=nl}}</ref> Elke variant van de 'Barrel Project'-serie wordt in beperkte oplage uitgebracht.

== Onderscheidingen ==
In 2018 werd de brouwerij opgenomen in de Top 100 brouwerijen van Ratebeer.<ref>{{Citeer web |url=https://www.pzc.nl/zeeuws-nieuws/brouwerij-kees-uit-middelburg-hoog-op-ranglijst-beste-bierbrouwers-ter-wereld~a7c6bfec/ |titel=Brouwerij Kees uit Middelburg hoog op ranglijst beste bierbrouwers ter wereld |achternaam=Nijmeijer |voornaam=Arjen |datum=2018-01-31 |bezochtdatum=2024-03-28 |werk=[[PZC]] |taal=nl}}</ref> In 2022 ontving Bubberman een Bier Arend voor zijn bijdrage aan de Nederlandse bierwereld.<ref name=":1" /> In 2023 won het bier ''Export Porter 1750'' een gouden medaille tijdens de [[Dutch Beer Challenge]] in de categorie Donker Imperial Stout.<ref>{{Citeer web |url=https://www.bierista.nl/actueel/dutch-beer-challenge-2023-de-uitslag |titel=De uitslag: 91 winnende bieren na 9e Dutch Beer Challenge |achternaam= |bezochtdatum=2024-03-28 |werk=[[Bierista]] |taal=nl}}</ref> In 2024 ontving de brouwerij brons in zowel de categorie Donker Imperial Stout als de categorie Speciaal (Meer dan 6 ABV) tijdens dezelfde wedstrijd.<ref>{{Citeer web |url=https://www.entreemagazine.nl/dranken/dutch-beer-challenge-2024-uitslag-dit-zijn-de-winnaars |titel=Dutch Beer Challenge 2024 uitslag: dit zijn de winnaars |datum=2024-05-16 |bezochtdatum=2024-06-02 |werk=Entree Magazine |taal=nl}}</ref>

== Externe link ==
* [https://brouwerijkees.nl/ Officiële website]

== Referenties ==
{{Appendix}}

{{Commonscat|Brouwerij Kees}}

{{Navigatie brouwerijen Zeeland}}

{{DEFAULTSORT:Kees, Brouwerij}}
[[Categorie:Nederlandse brouwerij]]
[[Categorie:Middelburg]]

title: Algemene informatie

Locatie: Middelburg, Nederland

Eigenaar: Kees Bubberman

title: Bieren

Actieve bieren: Be Wise, Caramel Fudge Stout, Double Haze, Enjoy The Silence, Export Porter 1750, Fresh & Spiky, Hazy Sunrise, It's A Blond, Mosaic Hop, Zeeuwse Lust

title: Lijst van Nederlandse brouwerijen

Portaal: Bier


text:
# Rhetus laodamia
Rhetus laodamia is een vlinder uit de familie van de prachtvlinders (Riodinidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1862 door Felder.

title: Rhetus laodamia

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Rhetus laodamia''
| afbeelding =
| familie = [[Prachtvlinders|Riodinidae]] (Prachtvlinders)
| onderfamilie = [[Riodininae]]
| tribus = [[Riodinini]]
| geslacht = ''[[Rhetus]]''
| w-naam = ''Rhetus laodamia''
| auteur = Felder
| datum = 1862
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Rhetus laodamia''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Prachtvlinders|prachtvlinders (Riodinidae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1862 door Felder.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|04|01}}

[[Categorie:Prachtvlinders]]

title: Rhetus laodamia

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Riodinidae (Prachtvlinders)

Onderfamilie: Riodininae

Geslachtengroep: Riodinini

Geslacht: Rhetus

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Megalopalpus simplex
Megalopalpus simplex is een vlinder uit de familie van de Lycaenidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1886 door Röber.

title: Megalopalpus simplex

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Megalopalpus simplex''
| afbeelding =
| familie = [[Lycaenidae]]
| onderfamilie = [[Miletinae]]
| tribus =
| geslacht = ''[[Megalopalpus]]''
| w-naam = ''Megalopalpus simplex''
| auteur = Röber
| datum = 1886
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Megalopalpus simplex''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Lycaenidae]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1886 door Röber.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|04|01}}

[[Categorie:Lycaenidae]]

title: Megalopalpus simplex

Familie: Lycaenidae

Onderfamilie: Miletinae

Geslacht: Megalopalpus

title: Soort


text:
# Nymphicula hampsoni
Nymphicula hampsoni is een vlinder uit de familie van de grasmotten (Crambidae), uit de onderfamilie van de Acentropinae. De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst gepubliceerd in 2014 door David John Lawrence Agassiz.
De soort komt voor in Australië (Queensland).

title: Nymphicula hampsoni

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam = ''Nymphicula hampsoni''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| superfamilie = [[Pyraloidea]]
| familie = [[Grasmotten|Crambidae]] (Grasmotten)
| onderfamilie = [[Acentropinae]]
| geslacht  = ''[[Nymphicula]]''
| w-naam = ''Nymphicula hampsoni''
| auteur = Agassiz
| datum = 2014
}}
'''''Nymphicula hampsoni''''' is een [[Vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[grasmotten]] (Crambidae), uit de onderfamilie van de [[Acentropinae]]. De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst gepubliceerd in 2014 door [[David John Lawrence Agassiz]].

De soort komt voor in [[Australië (land)|Australië]] ([[Queensland]]).

{{Appendix|2=
* {{en}} {{Aut|Nuss, M.; et al.}} (2003-2022). [http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx GlobIZ]. Global Information System on Pyraloidea. Geraadpleegd op 14-4-2022.
}}

[[Categorie:Nymphicula|hampsoni]]

title: Nymphicula hampsoni

Superfamilie: Pyraloidea

Familie: Crambidae (Grasmotten)

Onderfamilie: Acentropinae

Geslacht: Nymphicula

title: Soort


text:
# Boston Marathon 1930
De Boston Marathon 1930 werd gelopen op zaterdag 19 april 1930. Het was de 34e editie van deze marathon. Marathonwedstrijden voor vrouwen bestonden nog niet.
De Amerikaan Clarence DeMar kwam als eerste over de streep in 2:34.48.
Het parcours is te kort gebleken. Het had namelijk niet de lengte van 42,195 km, maar 41,1 km.

## Uitslag
| rang   | naam                 | land | tijd    |
| ------ | -------------------- | ---- | ------- |
| Goud   | Clarence DeMar       | USA  | 2:34.48 |
| Zilver | Ville Kyrönen        | FIN  | 2:36.27 |
| Brons  | Yrjo Korholin-Koski  | FIN  | 2:38.21 |
| 4      | Harold Webster       | CAN  | 2:39.27 |
| 5      | Gabriel Ruotsalainen | FIN  | 2:41.05 |
| 6      | Ronald B. O'Toole    | USA  | 2:41.55 |
| 7      | Jock Semple          | USA  | 2:44.29 |
| 8      | James Henigan        | USA  | 2:46.38 |
| 9      | Silas McLellan       | CAN  | 2:50.49 |
| 10     | Gordon Norman        | USA  | 2:53.17 |

1897 ·
1898 ·
1899 ·
1900 ·
1901 ·
1902 ·
1903 ·
1904 ·
1905 ·
1906 ·
1907 ·
1908 ·
1909 ·
1910 ·
1911 ·
1912 ·
1913 ·
1914 ·
1915 ·
1916 ·
1917 ·
1918 ·
1919 ·
1920 ·
1921 ·
1922 ·
1923 ·
1924 ·
1925 ·
1926 ·
1927 ·
1928 ·
1929 ·
1930 ·
1931 ·
1932 ·
1933 ·
1934 ·
1935 ·
1936 ·
1937 ·
1938 ·
1939 ·
1940 ·
1941 ·
1942 ·
1943 ·
1944 ·
1945 ·
1946 ·
1947 ·
1948 ·
1949 ·
1950 ·
1951 ·
1952 ·
1953 ·
1954 ·
1955 ·
1956 ·
1957 ·
1958 ·
1959 ·
1960 ·
1961 ·
1962 ·
1963 ·
1964 ·
1965 ·
1966 ·
1967 ·
1968 ·
1969 ·
1970 ·
1971 ·
1972 ·
1973 ·
1974 ·
1975 ·
1976 ·
1977 ·
1978 ·
1979 ·
1980 ·
1981 ·
1982 ·
1983 ·
1984 ·
1985 ·
1986 ·
1987 ·
1988 ·
1989 ·
1990 ·
1991 ·
1992 ·
1993 ·
1994 ·
1995 ·
1996 ·
1997 ·
1998 ·
1999 ·
2000 ·
2001 ·
2002 ·
2003 ·
2004 ·
2005 ·
2006 ·
2007 ·
2008 ·
2009 ·
2010 ·
2011 ·
2012 ·
2013 ·
2014 ·
2015 ·
2016 ·
2017 ·
2018 ·
2019 ·
2020 ·
2021 ·
2022

title: Boston Marathon 1930

wikitext:
De '''Boston Marathon 1930''' werd gelopen op zaterdag 19 april 1930. Het was de 34e editie van deze [[Boston Marathon|marathon]]. Marathonwedstrijden voor vrouwen bestonden nog niet.

De [[Verenigde Staten|Amerikaan]] [[Clarence DeMar]] kwam als eerste over de streep in 2:34.48.

Het parcours is te kort gebleken. Het had namelijk niet de lengte van 42,195 km, maar 41,1 km.<ref>[https://www.arrs.run/HP_BosMa.htm Informatie over de Boston Marathon]. [https://web.archive.org/web/20230423082424/https://www.arrs.run/HP_BosMa.htm Gearchiveerd] op 23 april 2023.</ref>

== Uitslag ==
{| class="wikitable"
!width=30|rang
!width=300|naam
!width=100|land
!width=75|tijd
|- bgcolor="#F7F6A8"
|align=center| {{goud}} || [[Clarence DeMar]] || {{USA}} || align="right"|2:34.48
|- bgcolor="#DCE5E5"
|align=center| {{zilver}} || [[Ville Kyrönen]] || {{FIN}} || align="right"|2:36.27
|- bgcolor="#FFDAB9"
|align=center| {{brons}} || [[Yrjo Korholin-Koski]] || {{FIN}} || align="right"|2:38.21
|-
|align=center| 4 || [[Harold Webster]] || {{CAN}} || align="right"|2:39.27
|-
|align=center| 5 || [[Gabriel Ruotsalainen]] || {{FIN}} || align="right"|2:41.05
|-
|align=center| 6 || [[Ronald B. O'Toole]] || {{USA}} || align="right"|2:41.55
|-
|align=center| 7 || [[Jock Semple]] || {{USA}} || align="right"|2:44.29
|-
|align=center| 8 || [[James Henigan]] || {{USA}} || align="right"|2:46.38
|-
|align=center| 9 || [[Silas McLellan]] || {{CAN}} || align="right"|2:50.49
|-
|align=center| 10 || [[Gordon Norman]] || {{USA}} || align="right"|2:53.17
|}

{{Appendix|2=
* {{en}}[https://web.archive.org/web/20110115172914/http://arrs.net/MaraRank/ATM_Mara1930.htm World Marathon Rankings for 1930 op www.arrs.run]
* {{en}}[https://more.arrs.run/race/134646 Info op more.arrs.run]
* {{en}}[http://www.coolrunning.com/boston/results1.htm Uitslag op www.coolrunning.com]
----
{{References}}
}}
{{Navigatie Marathon Boston}}

[[Categorie:Marathon van Boston]]
[[Categorie:Atletiek in 1930|Boston]]


text:
# Nephopterix dubiosa
Nephopterix dubiosa is een vlinder uit de familie snuitmotten (Pyralidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1921 door Rothschild.
De soort komt voor in tropisch Afrika.

title: Nephopterix dubiosa

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam = ''Nephopterix dubiosa''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| familie = [[Snuitmotten|Pyralidae]] (Snuitmotten)
| geslacht = ''[[Nephopterix]]''
| w-naam = ''Nephopterix dubiosa''
| auteur = Rothschild
| datum = 1921
| haakjes = ja
| species =
| commons =
}}
'''''Nephopterix dubiosa''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie [[snuitmotten]] (Pyralidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1921 door Rothschild.

De soort komt voor in [[Afrotropisch gebied|tropisch Afrika]].

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|2012-DePrins-DePrins}} [bezocht 06-04-2013]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|04|06}}

[[Categorie:Nephopterix|dubiosa]]
[[Categorie:Dier uit het Afrotropisch gebied]]

title: Nephopterix dubiosa

Familie: Pyralidae (Snuitmotten)

Geslacht: Nephopterix

title: Soort