text:
# Teluk Kelasa
Teluk Kelasa is een bestuurslaag in het regentschap Indragiri Hilir van de provincie Riau, Indonesië. Teluk Kelasa telt 3921 inwoners (volkstelling 2010).

title: Teluk Kelasa

wikitext:
{{Infobox plaats in Indonesië
| soort          = Dorp
| naam           = Teluk Kelasa
| inwoners       = 3921
| datum inwoners = 2010
| provincie      = [[Riau]]
| regentschap    = [[Indragiri Hilir]]
| onderdistrict  = [[Keritang (onderdistrict)|Keritang]]
| eiland         =
| tijdzone       =
| code desa      = 1403010010
| mapname        =
| lat_deg        =
| lat_min        =
| lat_sec        =
| lon_deg        =
| lon_min        =
| lon_sec        =
| image          =
| caption        =
}}
'''Teluk Kelasa''' is een bestuurslaag in het [[Regentschap (Indonesië)|regentschap]] [[Indragiri Hilir]] van de [[Provincies van Indonesië|provincie]] [[Riau]], [[Indonesië]]. Teluk Kelasa telt 3921 inwoners (volkstelling 2010).

{{Appendix|2=
* Resultaten van de volkstelling (2010), Badan Pusat Statistik, [https://web.archive.org/web/20121202090212/http://bps.go.id/eng/download_file/Population_of_Indonesia_by_Village_2010.pdf Population_of_Indonesia_by_Village]
}}
{{Beginnetje|landen & Volken|land=Indonesië|2=2013|3=06|4=14}}

[[Categorie:Plaats in Riau]]

title: Situering

Provincie: Riau

Regentschap of · stadsgemeente: Indragiri Hilir

Onderdistrict: Keritang

title: Algemeen

title: Overig

Portaal: Indonesië


text:
# Monomorium guillarmodi
Monomorium guillarmodi is een mierensoort uit de onderfamilie van de Myrmicinae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1946 door Arnold.

wikiname: nlwiki

title: Monomorium guillarmodi

in_language: nl

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Monomorium guillarmodi''
| afbeelding =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie = [[Mieren|Formicidae]] (Mieren)
| onderfamilie = [[Myrmicinae]]
| tribus = [[Solenopsidini]]
| geslacht = ''[[Monomorium]]''
| w-naam = ''Monomorium guillarmodi''
| auteur = Arnold
| datum = 1946
| haakjes  =
| commons =
| species = Monomorium guillarmodi
}}

'''''Monomorium guillarmodi''''' is een [[Mieren|mierensoort]] uit de onderfamilie van de [[Myrmicinae]].<ref>[http://www.antwiki.org/wiki/Monomorium_guillarmodi Vermelding van de soort op Antwiki (Geraadpleegd april 2013)]</ref><ref>[http://www.antweb.org/description.do?genus=Monomorium&name=guillarmodi&rank=species Vermelding van de soort op Antweb (Geraadpleegd april 2013)]</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1946 door Arnold.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|04|13}}

[[Categorie:Monomorium]]

title: Monomorium guillarmodi

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Hymenoptera (Vliesvleugeligen)

Familie: Formicidae (Mieren)

Onderfamilie: Myrmicinae

Geslachtengroep: Solenopsidini

Geslacht: Monomorium

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Natschbach-Loipersbach
Natschbach-Loipersbach is een gemeente in de Oostenrijkse deelstaat Neder-Oostenrijk, gelegen in het district Neunkirchen (NK). De gemeente heeft ongeveer 1500 inwoners.

## Geografie
Natschbach-Loipersbach heeft een oppervlakte van 10,59 km². De plaats ligt in het oosten van het land, ten zuidwesten van de hoofdstad Wenen.
Altendorf · Aspang-Markt · Aspangberg-Sankt Peter · Breitenau · Breitenstein · Buchbach · Bürg-Vöstenhof · Edlitz · Enzenreith · Feistritz am Wechsel · Gloggnitz · Grafenbach-Sankt Valentin · Grimmenstein · Grünbach am Schneeberg · Höflein an der Hohen Wand · Kirchberg am Wechsel · Mönichkirchen · Natschbach-Loipersbach · Neunkirchen · Otterthal · Payerbach · Pitten · Prigglitz · Puchberg am Schneeberg · Raach am Hochgebirge · Reichenau an der Rax · Scheiblingkirchen-Thernberg · Schottwien · Schrattenbach · Schwarzau am Steinfeld · Schwarzau im Gebirge · Seebenstein · Semmering · Sankt Corona am Wechsel · Sankt Egyden am Steinfeld · Ternitz · Thomasberg · Trattenbach · Warth · Wartmannstetten · Willendorf · Wimpassing im Schwarzatale · Würflach · Zöbern
- Gemeinsame Normdatei: 4813936-1
- Virtual International Authority File: 154606255
- WorldCat: E39PBJmTrmRTK43jdwyWQQV3cP

title: Natschbach-Loipersbach

wikitext:
{{Infobox plaats in Oostenrijk
| naam=Natschbach-Loipersbach
| altnaam=
| coa= AUT Natschbach-Loipersbach COA.png
| vlag=
| deelstaat= [[Neder-Oostenrijk]]
| district= [[Neunkirchen (district, Oostenrijk)|Neunkirchen]]
| gemeentenummer = 3 18 17
| dichtheid=
| oppervlakte= 10,59
| hoogte= 366
| postcode= 2620
| netnummer=
| kenteken= NK
| website=
| lat_deg = 47
| lat_min = 42
| lat_sec = 0
| lat_dir = N
| lon_deg = 16
| lon_min = 06
| lon_sec = 0
| lon_dir = E
| mark=
| image=
| image1=
| image2=
| caption=
| caption1=
| caption2=
| overignaam1=
| overig1=
| burgemeester=
}}
'''Natschbach-Loipersbach''' is een gemeente in de [[Oostenrijk]]se [[deelstaat]] [[Neder-Oostenrijk]], gelegen in het district [[Neunkirchen (district, Oostenrijk)|Neunkirchen]] (NK). De gemeente heeft ongeveer 1500 inwoners.

==Geografie==
Natschbach-Loipersbach heeft een oppervlakte van 10,59 km². De plaats ligt in het oosten van het land, ten zuidwesten van de hoofdstad [[Wenen]].

{{Navigatie district Neunkirchen (Oostenrijk)}}
{{Coor title dms|47|42|0|N|16|6|0|E|region:AT-3_type:city(1537)}}

{{Bibliografische informatie}}

[[Categorie:Gemeente in Neder-Oostenrijk]]

title: Situering

Deelstaat: Neder-Oostenrijk

District: Neunkirchen

Coördinaten: 47° 42′ NB, 16° 6′ OL

title: Algemeen

title: Overig

Kenteken: NK

Website: Officiële website

title: Detailkaart

Detailkaart: · Locatie in Neder-Oostenrijk

Portaal: Centraal-Europa


text:
# Eumelea insulata
Eumelea insulata is een vlinder uit de familie van de spanners (Geometridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1896 door Warren.

title: Eumelea insulata

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Eumelea insulata''
| afbeelding =
| familie = [[Spanners|Geometridae]] (Spanners)
| onderfamilie = [[Desmobathrinae]]
| tribus =
| geslacht = ''[[Eumelea]]''
| w-naam = ''Eumelea insulata''
| auteur = Warren
| datum = 1896
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Eumelea insulata''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Spanners|spanners (Geometridae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1896 door Warren.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|30}}

[[Categorie:Eumelea|insulata]]

title: Eumelea insulata

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Geometridae (Spanners)

Onderfamilie: Desmobathrinae

Geslacht: Eumelea

title: Soort


text:
# Munda recedentis
Munda recedentis is een rechtvleugelig insect uit de familie krekels (Gryllidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2008 door Gorochov.

title: Munda recedentis

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Munda recedentis''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Rechtvleugeligen|Orthoptera]] (Rechtvleugeligen)
| familie = [[Krekels|Gryllidae]] (Krekels)
| geslacht = ''[[Munda (geslacht)|Munda]]''
| w-naam = ''Munda recedentis''
| auteur = Gorochov
| datum = 2008
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Munda recedentis''''' is een [[rechtvleugeligen|rechtvleugelig insect]] uit de familie [[krekels]] (Gryllidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2008 door Gorochov.

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|9999-Orthoptera}} [bezocht 15 april 2013]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|04|22}}

[[Categorie:Munda (geslacht)|recedentis]]

title: Munda recedentis

Orde: Orthoptera (Rechtvleugeligen)

Familie: Gryllidae (Krekels)

Geslacht: Munda

title: Soort


text:
# Southwest Croque
Southwest Croque is een spookdorp in de Canadese provincie Newfoundland en Labrador. De plaats ligt in het uiterste noorden van Newfoundland en was ooit een administratief centrum van de Franse kust van Newfoundland.

## Geografie
Southwest Croque ligt aan de oostkust van het Great Northern Peninsula, in het uiterste noorden van Newfoundland. De plaats is gevestigd aan de Irish Bay, een zuidelijke zijbaai van Croque Harbour. De plaats is enkel bereikbaar via het water, of via een kilometers lang paadje doorheen de bossen dat leidt naar Croque.

## Geschiedenis
De vissersnederzetting is gesticht door Franse vissers die reeds sinds de 16e eeuw jaarlijks de Atlantische Oceaan overstaken in het kader van de seizoensvisserij. In die tijd had de plaats twee namen, Le Petit-Maître en La Plaine, respectievelijk voor de fishing room aan het westelijke en oostelijke inhammetje van de Irish Bay.
Southwest Croque was het administratief centrum van de Franse kust. Op vraag van de handelaars van Saint-Malo was het sinds 1640 zo dat ieder seizoen de eerste Franse kapitein die in Le Petit-Maître aanmeerde zich "admiraal" mocht noemen. Dit hield in dat hij een inham en strand naar keuze mocht kiezen voor de rest van het visserijseizoen. Ook alle andere kapiteins moesten eerst aldaar aanmeren en eveneens hun locatie voor de visverwerkende activiteiten laten registreren. De "admiraal" moest tussenkomen bij conflicten tussen vissers. Dit systeem was in voege tot 1821, vanaf wanneer de Fransen zich reeds voor vertrek in het thuisland lieten registreren.
De nederzetting was daarnaast historisch gezien ook een aanlegplaats voor vissers uit het naburige gehucht Millions.
Net zoals overal aan de "French Shore" keerden de Fransen na het jaarlijks visseizoen steeds terug naar Europa en bleven enkel een handvol Engelstalige gardiens achter om op de bezittingen te letten. Na de Entente Cordiale (1904) verloren de Fransen hun visserijrechten en bleef enkel de kleine (Engelstalige) permanente bevolking nog over.
In de late jaren 1950 hervestigden de inwoners van Southwest Croque zich naar het huidige Croque, ongeveer 3,5 km verder naar het noordwesten toe. In de 21e eeuw blijven er nog een paar gebouwen en andere constructies over.

title: Southwest Croque

wikitext:
{{Infobox plaats in Canada
| land = Canada
| naam = Southwest Croque
| area = [[Newfoundland en Labrador]]
| km2 =
| inwoners = 0
| census =
| dichtheid =
| netnummer = 709
| tijdzone = [[UTC−3:30]]
| burgemeester =
| mapname = Newfoundland en Labrador
| lat_deg = 51
| lat_min = 01
| lat_sec = 53
| lat_dir = N
| lon_deg = 55
| lon_min = 48
| lon_sec = 27
| lon_dir = W
| image =
| caption =
| website =
| position = right}}

'''Southwest Croque''' is een [[spookdorp]] in de [[Canada (hoofdbetekenis)|Canadese]] provincie [[Newfoundland en Labrador]].<ref>{{en}} Canadian Geographical Names Database, [https://geonames.nrcan.gc.ca/search-place-names/unique?id=ABKRQ 'Southwest Croque'], 2021. Geraadpleegd op 5 maart 2023.</ref> De plaats ligt in het uiterste noorden van [[Newfoundland]] en was ooit een administratief centrum van de [[Franse kust van Newfoundland]].

== Geografie ==
Southwest Croque ligt aan de oostkust van het [[Great Northern Peninsula]], in het uiterste noorden van Newfoundland. De plaats is gevestigd aan de [[Irish Bay]], een zuidelijke zijbaai van [[Croque Harbour]].<ref name=POPE>{{en}} {{Aut|Pope, P.}}, "Transformation of the Maritime Cultural Landscape of Atlantic Canada by Migratory European Fishermen, 1500-1800", {{Aut|Sicking, L.}} en {{Aut|Abreu-Ferreira, D.}} red., ''Beyond the Catch. Fisheries of the North Atlantic, the North Sea and the Baltic, 900-1850'', Leiden, 2009, p. 144-146.</ref> De plaats is enkel bereikbaar via het water, of via een kilometers lang paadje doorheen de bossen dat leidt naar [[Croque (plaats)|Croque]].

== Geschiedenis ==
De vissersnederzetting is gesticht door [[Fransen|Franse]] vissers die reeds sinds de 16e eeuw jaarlijks de [[Atlantische Oceaan]] overstaken in het kader van de [[visserij|seizoensvisserij]]. In die tijd had de plaats twee namen, ''Le Petit-Maître'' en ''La Plaine'', respectievelijk voor de ''[[fishing room]]'' aan het westelijke en oostelijke inhammetje van de Irish Bay.<ref name=POPE/>

Southwest Croque was het administratief centrum van de Franse kust.<ref name=POPE/> Op vraag van de handelaars van [[Saint-Malo]] was het sinds 1640 zo dat ieder seizoen de eerste Franse kapitein die in ''Le Petit-Maître'' aanmeerde zich "admiraal" mocht noemen. Dit hield in dat hij een inham en strand naar keuze mocht kiezen voor de rest van het visserijseizoen.<ref name="ENL"/> Ook alle andere kapiteins moesten eerst aldaar aanmeren en eveneens hun locatie voor de visverwerkende activiteiten laten registreren. De "admiraal" moest tussenkomen bij conflicten tussen vissers.<ref name="ENL"/> Dit systeem was in voege tot 1821, vanaf wanneer de Fransen zich reeds voor vertrek in het thuisland lieten registreren.<ref name="ENL">{{en}} {{Aut|Smallwood, J.R.}} en {{Aut|Pitt, R.D.W.}}, ''Encyclopedia of Newfoundland and Labrador'', "[https://collections.mun.ca/digital/collection/cns_enl/id/1027 Croque]", 1e uitg., 1981, St. John's, p. 559-560.</ref>

De nederzetting was daarnaast historisch gezien ook een aanlegplaats voor vissers uit het naburige gehucht [[Millions (plaats)|Millions]].<ref>{{en}} {{pdf}} {{Aut|Tapper, B.}}, ''[https://research.library.mun.ca/12332/1/thesis.pdf An archaeological analysis of the distribution of French fishing rooms on the Petit Nord, Newfoundland]'', masterthesis aan de Memorial University of Newfoundland (Departement Archeologie), St. John's, 2014, p. 190.</ref>

Net zoals overal aan de "French Shore" keerden de Fransen na het jaarlijks visseizoen steeds terug naar Europa en bleven enkel een handvol Engelstalige ''gardiens'' achter om op de bezittingen te letten. Na de [[Entente Cordiale]] (1904) verloren de Fransen hun visserijrechten en bleef enkel de kleine (Engelstalige) permanente bevolking nog over.

In de late jaren 1950 [[hervestigingen in Newfoundland en Labrador|hervestigden]] de inwoners van Southwest Croque zich naar het huidige [[Croque (plaats)|Croque]], ongeveer 3,5 km verder naar het noordwesten toe. In de 21e eeuw blijven er nog een paar gebouwen en andere constructies over.

{{Appendix}}
{{Coor title dms|51|01|53|N|55|48|27|W|type:city_scale:50000_region:CA}}

[[Categorie:Verlaten plaats in Newfoundland en Labrador]]

title: Situering

Provincie: Newfoundland en Labrador

Coördinaten: 51° 2′ NB, 55° 48′ WL

title: Algemeen

title: Overig

Portaal: Canada


text:
# SV Uruguay
S.V. Uruguay is een Bonairiaanse voetbalclub uit Antriol. Deze club komt momenteel uit in de Bonaire League, het hoogste niveau voetbal op Bonaire. De club is opgericht in 1932 en is de oudste voetbalclub die nog steeds actief is op het eiland.

## Erelijst
- Bonaire League
  - Winnaar: 1983
  - Tweede plaats: 1999/00

title: SV Uruguay

wikitext:
{{Infobox voetbalclub
| naamclub             = S.V. Uruguay
| bijnaam              =
| volledigenaam        =
| afbeelding           =
| onderschrift         =
| logo                 =
| oprichting           = [[14 augustus]] [[1932]]
| opgeheven            =
| plaatsnaam           = [[Rincon (Bonaire)|Rincon]]
| complex              = [[Antonio Trenidatstadion]]
| capaciteit           = 1.500
| leden                =
| velden               =
| sponsor              =
| bijzonderheden       =
| competitie           = [[Bonaire League]]
| trainer              =
| website              =

| pattern_la1 = _whiteshoulders
| pattern_b1  = _uruguay1987-89h
| pattern_ra1 = _whiteshoulders
| pattern_sh1 = _uruguay
| pattern_so1 = _skybluetop
| leftarm1    = 52CDED
| body1       = 52CDED
| rightarm1   = 52CDED
| shorts1     = 141427
| socks1      = 141427

| pattern_la2 = _uruguay1987-89a
| pattern_b2  = _uru16a
| pattern_ra2 = _uruguay1987-89a
| pattern_sh2 = _blacksides
| pattern_so2 = _skybluetop
| leftarm2    = FEFEFE
| body2       = FEFEFE
| rightarm2   = FEFEFE
| shorts2     = 53CDED
| socks2      = FEFEFE

| pattern_la3 = _blackshoulders
| pattern_b3  = _Puma_black_horizontal_2012
| pattern_ra3 = _blackshoulders
| pattern_sh3 = _whitestripes
| pattern_so3 = _whitetop
| leftarm3    = 2792CD
| body3       = 2792CD
| rightarm3   = 2792CD
| shorts3     = 2792CD
| socks3      = 2792CD
| extra portaal = Caraïben
}}
'''S.V. Uruguay''' is een [[Bonaire|Bonairiaanse]] voetbalclub uit [[Antriol]]. Deze club komt momenteel uit in de [[Bonaire League]], het hoogste niveau voetbal op Bonaire. De club is opgericht in [[1932]] en is de oudste voetbalclub die nog steeds actief is op het eiland.

== Erelijst ==
* [[Bonaire League]]
** Winnaar: 1983
** Tweede plaats: 1999/00

== Bronnen ==
* [http://us.soccerway.com/teams/bonaire/bonaire-sv-uruguay/27748/ Soccerway profiel]
* [http://www.rsssf.com/tablesb/bonairechamp.html Lijst van kampioenschappen Bonaire League]
* [http://www.rsssf.com/tablesn/nedantfound.html  Nederlandse Antillen - Lijst van oprichtingsdata], [[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]]

[[Categorie:Voetbal in Bonaire]]
[[Categorie:Amateurvoetbalclub in Caribisch Nederland|Uruguay]]

title: S.V. Uruguay

Opgericht: 14 augustus 1932

Plaats: Rincon

Complex: Antonio Trenidatstadion

Competitie: Bonaire League

Thuis: Uit

Portaal: Voetbal · Caraïben


text:
# Wijgmaal
Wijgmaal is een dorp in het noorden van het grondgebied van de stad Leuven in de Belgische provincie Vlaams-Brabant. Bij de gemeentelijke herindeling van 1977 werd Wijgmaal door Herent aan Leuven afgestaan. Alhoewel het nooit een eigen gemeente is geweest, wordt Wijgmaal toch vaak genoemd als vijfde deelgemeente van Leuven en heeft het een eigen postnummer. In 2019 telde Wijgmaal 3802 inwoners en de oppervlakte bedraagt 4,59 km².

## Toponymie
De naam van het gehucht gaat zeker terug tot de 14e eeuw, toen er sprake was van Wicmale. De naam van de woonkern evolueerde naar Wygmael, wat in de moderne spelling uiteindelijk Wijgmaal werd.
Men dient Wijgmaal niet te verwarren met Wijchmaal, een deelgemeente van Peer in de Belgische provincie Limburg.

## Geschiedenis

### Wijgmalenhoek
Vanaf de 14de eeuw tot in 1897 stonden er watermolens in de Wijgmalenhoek. Een perkament van Jan van Wicmale van 1374 bevestigt dat de adellijke familie van Wicmale de molens uitbaatte. De molens bleven werken onder opeenvolgende molenaars en eigenaars, waaronder de stad Leuven. Vanuit alle richtingen kwamen de boeren met hun granen en oliezaden naar deze uithoek langs de Dijle: de Wijgmalenhoek. Maar er was in deze uithoek meer dan een watermolen, de Wijgmalenhoek staat op de oudste kaarten vermeld met zijn sluis, zijn watermolens en zijn kapel. Later werd de plaats op de kaarten aangeduid als ‘Les Usines Remy’. Hier baatte Edouard Remy zijn eerste graanmolen uit en bouwde hij zijn eerste rijststijfselfabriek Remy.
De zandsteen, nodig om het Leuvense Stadhuis en de Sint-Pieterskerk te bouwen, werd met ‘Dijlepleiten’, ondiepe schepen, over de Dijle aangevoerd. Zij passeerden meerdere sluizen; de laatste was die van Wijgmaal. De oude watermolen had twee raderen en stond dwars over de Dijle. Het ene rad op de linkeroever dreef de olieslagmolen aan, het andere rad op de rechteroever gaf kracht aan de graanmolen.

### Remy Fabrieken
Edouard Remy kocht in 1855 samen met Felix Remy graan- en olieslagmolens om de Remyfabriek op te starten. Er werkten toen drie arbeiders in de molens. In de Wijgmalenhoek stonden er toen maar 54 huizen en het kleine dorp had ongeveer 350 inwoners. De eerste fabrieken van Remy aan de Dijle lagen deels op het grondgebied van Herent en deels op dat van Wilsele. Later stond Wilsele het stuk grond van 3,80 ha af aan de gemeente Herent, maar sinds de fusie in 1977 is het stuk grond van de stad Leuven. De fabrieken van Remy liggen langs de Leuvense vaart.

### Ymeria
De Ymeria-lokalen werden ter beschikking gesteld aan onder andere de Chirojeugd, opgericht na de Tweede Wereldoorlog. Zij beschikten er over enkele lokalen en een speelplaats achter een muur met ronde bogen. Die ronde bogen symboliseerden de vele ronde vensters van de oude fabriek. Ook Olympia Wijgmaal, de door de fabrieken gesteunde voetbalploeg, beschikte er over kleedkamers en douches, uitgerust met warm water en Franse toiletten met stromend water van de fabrieksbron. Achteraan was er een ruime turnzaal, opgebouwd rond een metalen skelet en badend in het licht door het vele glaswerk. Bij slecht weer werd de nu verdwenen inkom gebruikt als binnenspeelplaats. Net zoals de latere feestzaal Foyer berustte dit gebouw op een ontwerp van architect Jean de Ligne. De overige delen van Ymeria werden neergehaald en de stad Leuven bouwde er omstreeks 1980 een nieuw, modern sportcomplex. Het Ymeria Stadion ligt nu in dat sportcomplex.
Bij de gemeentelijke herindeling van 1977 werd Wijgmaal door Herent aan Leuven afgestaan.

## Demografie
In januari 2019 telde Wijgmaal zo'n 3802 inwoners verdeeld over een oppervlakte van 4,59 km². 96,7% van de inwoners is Belg en 3,3% heeft een niet-Belgische nationaliteit. Van geboorte is 87,1% van de inwoners Belg en de overige 12,9% buitenlands. In de leeftijdsopbouw is 24,4% tussen 0 en 17 jaar, 56,4% is tussen 18 en 64 jaar en ten slotte is 19,2% 65 jaar of ouder.

## Bezienswaardigheden
- De Remyfabrieken (opgericht in 1855 door Edouard Remy en een van 's werelds grootste producenten van rijstzetmelen, gelegen langs de Leuvense Vaart)
- De Sint-Hadrianuskerk (parochiekerk gewijd aan de heilige Adrianus, gebouwd in 1875)
- Het Château Denis
- Het Ymeria Stadion (een voetbalstadion, thuisbasis van Olympia SC Wijgmaal)
- Het Ymeria Complex (sportcomplex, complex waar het Ymeria Stadion gelegen is
- De Ymeriaplataan: een geklasseerde bundelboom van gewone plataan met een monumentale omvang (omtrek van 920 cm in 2013).[2]
- Het station Wijgmaal (treinstation beheerd door de NMBS, ligt op spoorlijn 53)

## Natuur en landschap
Wijgmaal ligt aan het Kanaal Leuven-Dijle en aan de Dijle. De hoogte bedraagt ongeveer 20 meter. Het belangrijkste natuurgebied is het Wijgmaalbroek, een natuurreservaat in de alluviale vlakte van de Dijle, beheerd door Natuurpunt.

## Sport

#### Sportclubs
- Olympia SC Wijgmaal is een voetbalclub die in het Ymeria Stadion speelt, gelegen in Wijgmaal.
- Volleybalclub Berg-Op Wijgmaal is een provinciale volleybalclub in Wijgmaal.
- Remy Boys Wijgmaal is een recreatieve voetbalclub opgericht in 1968 door arbeiders van de Remyfabriek.

#### Sportaccommodatie
- Ymeria Complex (multifunctioneel sportcomplex met voetbalvelden en een sportzaal)
- Ymeria Stadion (thuisbasis van Olympia SC Wijgmaal)

## Evenementen
De Wijgmaalse Feesten vinden ieder jaar in de maand mei plaats in Wijgmaal. De feesten duren drie dagen. Tijdens dit evenement worden er sportieve activiteiten georganiseerd, zoals een dorpelingenkoers en een stratenloop, maar ook enkele muzikale optredens.
In 2016, 2017 en 2018 vond met steun van Kom op voor je Wijk het huiskamerfestival Doremy plaats, waarbij lokale artiesten optraden in Wijgmaalse huiskamers. In 2019 werd dit omgevormd tot Dorpsklap, waarbij naast muziek ook kennis en verhalen werden gedeeld in diverse huiskamers.

## Nabijgelegen kernen
Putkapel, Rotselaar, Wakkerzeel, Kessel-Lo, Wilsele, Herent

## Bekende Wijgmalenaars
- Jeanne Dormaels (verzetsstrijdster tijdens de Tweede Wereldoorlog)
- Stan Van Samang (acteur en zanger, winnaar van Steracteur Sterartiest)
- Gloria Monserez (Ketnet-wrapster en lid van de KetnetBand)
- Koen Monserez (acteur en regisseur)
- Luka Cruysberghs (zangeres)
- Mandela Keita (voetballer)
- Ronny Mosuse (zanger)

title: Wijgmaal

wikitext:
{{Infobox plaats in België
| naam = Wijgmaal
| detailkaart = Wijgmaal Leuven Location.png
| detailkaartbijschrift = Locatie in de gemeente
| provincie = Vlaams-Brabant
| gemeente = {{BE-vlag|Leuven}}
| inwoners = 3793
| census = 01-01-2020
| km2 = 4,59
| dichtheid = 827
| hoogte =
| lat_deg = 50
| lat_min = 55
| lat_sec = 33
| lat_dir = N
| lon_deg = 4
| lon_min = 42
| lon_sec = 6
| lon_dir = E
| postcode = 3018
| nis = 24062
| nisletter = F
| image = 200222-Silotoren Remy site Wijgmaal.jpg
| caption = De Remytoren langs de Leuvense Vaart
}}
[[Bestand:EdXXo5dXgAEVn5a.jpg|miniatuur|De Sint-Hadrianuskerk.]]
[[Bestand:EdXXp6QXkAE1y N.jpg|miniatuur|De trein richting [[Sint-Niklaas]] vertrekt vanuit het [[station Wijgmaal]].]]
'''Wijgmaal''' is een dorp in het noorden van het grondgebied van de stad [[Leuven]] in de [[België|Belgische]] provincie [[Vlaams-Brabant]]. Bij de [[Fusie van Belgische gemeenten (1977)|gemeentelijke herindeling van 1977]] werd Wijgmaal door [[Herent (Vlaams-Brabant)|Herent]] aan [[Leuven]] afgestaan. Alhoewel het nooit een eigen gemeente is geweest, wordt Wijgmaal toch vaak genoemd als vijfde [[Deelgemeente (België)|deelgemeente]] van Leuven<ref>[https://www.leuven.be/deelgemeenten Website Leuven: deelgemeenten]</ref> en heeft het een eigen [[Postnummers in België|postnummer]]. In [[2019]] telde Wijgmaal 3802 inwoners en de oppervlakte bedraagt 4,59 km².

== Toponymie ==
De naam van het gehucht gaat zeker terug tot de [[14e eeuw]], toen er sprake was van ''Wicmale''. De naam van de woonkern evolueerde naar ''Wygmael'', wat in de moderne spelling uiteindelijk ''Wijgmaal'' werd.

Men dient Wijgmaal niet te verwarren met [[Wijchmaal]], een deelgemeente van [[Peer (België)|Peer]] in de Belgische provincie [[Limburg (Belgische provincie)|Limburg]].

== Geschiedenis ==
=== Wijgmalenhoek ===
Vanaf de [[14de eeuw]] tot in 1897 stonden er [[Watermolen (door water aangedreven molen)|watermolens]] in de Wijgmalenhoek. Een [[perkament]] van Jan van Wicmale van 1374 bevestigt dat de adellijke familie van Wicmale de molens uitbaatte. De molens bleven werken onder opeenvolgende molenaars en eigenaars, waaronder de stad Leuven. Vanuit alle richtingen kwamen de boeren met hun granen en oliezaden naar deze uithoek langs de [[Dijle]]: de Wijgmalenhoek. Maar er was in deze uithoek meer dan een watermolen, de Wijgmalenhoek staat op de oudste kaarten vermeld met zijn [[Sluis (waterbouwkunde)|sluis]], zijn watermolens en zijn [[Kapel (gebouw)|kapel]]. Later werd de plaats op de kaarten aangeduid als ‘Les Usines Remy’. Hier baatte Edouard Remy zijn eerste [[graanmolen]] uit en bouwde hij zijn eerste rijststijfselfabriek [[Remy (bedrijf)|Remy]].

De [[zandsteen]], nodig om het [[Stadhuis van Leuven|Leuvense Stadhuis]] en de [[Sint-Pieterskerk (Leuven)|Sint-Pieterskerk]] te bouwen, werd met ‘Dijlepleiten’, ondiepe schepen, over de Dijle aangevoerd. Zij passeerden meerdere sluizen; de laatste was die van Wijgmaal. De oude watermolen had twee raderen en stond dwars over de Dijle. Het ene rad op de linkeroever dreef de olieslagmolen aan, het andere rad op de rechteroever gaf kracht aan de graanmolen.

=== Remy Fabrieken ===
Edouard Remy kocht in 1855 samen met Felix Remy graan- en olieslagmolens om de [[Remy (bedrijf)|Remyfabriek]] op te starten. Er werkten toen drie arbeiders in de molens. In de Wijgmalenhoek stonden er toen maar 54 huizen en het kleine dorp had ongeveer 350 inwoners. De eerste fabrieken van Remy aan de Dijle lagen deels op het grondgebied van [[Herent (Vlaams-Brabant)|Herent]] en deels op dat van [[Wilsele]]. Later stond Wilsele het stuk grond van 3,80 ha af aan de gemeente Herent, maar sinds de fusie in 1977 is het stuk grond van de stad Leuven. De fabrieken van Remy liggen langs de [[Leuvense vaart]].

=== Ymeria ===
De Ymeria-lokalen werden ter beschikking gesteld aan onder andere de [[Chirojeugd Vlaanderen|Chirojeugd]], opgericht na de [[Tweede Wereldoorlog]]. Zij beschikten er over enkele lokalen en een speelplaats achter een muur met ronde bogen. Die ronde bogen symboliseerden de vele ronde vensters van de oude fabriek. Ook [[Olympia Wijgmaal]], de door de fabrieken gesteunde [[voetbal]]ploeg, beschikte er over [[kleedkamer]]s en [[douche]]s, uitgerust met warm water en Franse toiletten met stromend water van de fabrieksbron. Achteraan was er een ruime turnzaal, opgebouwd rond een metalen skelet en badend in het licht door het vele glaswerk. Bij slecht weer werd de nu verdwenen inkom gebruikt als binnenspeelplaats. Net zoals de latere feestzaal Foyer berustte dit gebouw op een ontwerp van architect Jean de Ligne. De overige delen van Ymeria werden neergehaald en de stad Leuven bouwde er omstreeks 1980 een nieuw, modern [[sportcomplex]]. Het [[Ymeria Stadion]] ligt nu in dat sportcomplex.

Bij de [[Fusie van Belgische gemeenten (1977)|gemeentelijke herindeling van 1977]] werd Wijgmaal door Herent aan Leuven afgestaan.

== Demografie ==
In januari 2019 telde Wijgmaal zo'n 3802 inwoners verdeeld over een oppervlakte van 4,59 km². 96,7% van de inwoners is Belg en 3,3% heeft een niet-Belgische nationaliteit. Van geboorte is 87,1% van de inwoners Belg en de overige 12,9% buitenlands. In de leeftijdsopbouw is 24,4% tussen 0 en 17 jaar, 56,4% is tussen 18 en 64 jaar en ten slotte is 19,2% 65 jaar of ouder.

== Bezienswaardigheden ==
* De [[Remy (bedrijf)|Remyfabrieken]] (opgericht in 1855 door Edouard Remy en een van 's werelds grootste producenten van rijst[[Zetmeel|zetmelen]], gelegen langs de [[Leuvense Vaart]])
* De [[Sint-Hadrianuskerk (Wijgmaal)|Sint-Hadrianuskerk]] ([[parochiekerk]] gewijd aan de heilige [[Adrianus]], gebouwd in 1875)
* Het [[Château Denis]]
* Het [[Ymeria Stadion]] (een voetbalstadion, thuisbasis van [[Olympia SC Wijgmaal]])
* Het [[Ymeria Complex]] ([[sportcomplex]], complex waar het [[Ymeria Stadion]] gelegen is
* De Ymeriaplataan: een geklasseerde bundelboom van [[gewone plataan]] met een monumentale omvang (omtrek van 920 cm in 2013).<ref>{{Citeer web |url=https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/131500 |titel=Bundelboom van gewone plataan |datum=2010-07-12 |bezochtdatum=2024-10-20 |werk=inventaris.onroerenderfgoed.be |taal=nl}}</ref>
* Het [[station Wijgmaal]] (treinstation beheerd door de [[NMBS]], ligt op [[spoorlijn 53]])

== Natuur en landschap ==
Wijgmaal ligt aan het [[Kanaal Leuven-Dijle]] en aan de [[Dijle]]. De hoogte bedraagt ongeveer 20 meter. Het belangrijkste natuurgebied is het [[Wijgmaalbroek]], een natuurreservaat in de [[alluviale vlakte]] van de Dijle, beheerd door [[Natuurpunt]].

== Sport ==
==== Sportclubs ====
*[[Olympia SC Wijgmaal]] is een voetbalclub die in het [[Ymeria Stadion]] speelt, gelegen in Wijgmaal.
* [[Volleybalclub]] [[Berg-Op Wijgmaal]] is een provinciale volleybalclub in Wijgmaal.
* Remy Boys Wijgmaal is een recreatieve voetbalclub opgericht in 1968 door arbeiders van de Remyfabriek.

==== Sportaccommodatie  ====
* [[Ymeria Complex]] (multifunctioneel sportcomplex met voetbalvelden en een sportzaal)
* [[Ymeria Stadion]] (thuisbasis van [[Olympia Wijgmaal|Olympia SC Wijgmaal]])

== Evenementen ==
De [[Wijgmaalse Feesten]] vinden ieder jaar in de maand mei plaats in Wijgmaal. De feesten duren drie dagen. Tijdens dit evenement worden er sportieve activiteiten georganiseerd, zoals een dorpelingen[[wedstrijd|koers]] en een [[stratenloop]], maar ook enkele muzikale optredens.

In 2016, 2017 en 2018 vond met steun van Kom op voor je Wijk het huiskamerfestival Doremy plaats, waarbij lokale artiesten optraden in Wijgmaalse huiskamers. In 2019 werd dit omgevormd tot Dorpsklap, waarbij naast muziek ook kennis en verhalen werden gedeeld in diverse huiskamers.

== Nabijgelegen kernen ==
[[Putkapel]], [[Rotselaar]], [[Wakkerzeel]], [[Kessel-Lo]], [[Wilsele]], [[Herent (Vlaams-Brabant)|Herent]]

== Bekende Wijgmalenaars ==
* [[Jeanne Dormaels]] (verzetsstrijdster tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]])
* [[Stan Van Samang]] ([[acteur]] en [[zanger]], winnaar van [[Steracteur Sterartiest]])
* [[Gloria Monserez]] (Ketnet-wrapster en lid van de [[ketnetband|KetnetBand]])
* [[Koen Monserez]] ([[acteur]] en [[regisseur]])
*[[Luka Cruysberghs]] (zangeres)
*[[Mandela Keita]] (voetballer)
*[[Ronny Mosuse]] (zanger)

== Externe links ==
*[http://www.wijgmaal.be Infosite Wijgmaal]
*[https://inventaris.onroerenderfgoed.be/themas/13556 Inventaris Onroerend Erfgoed]

{{Appendix}}
{{commonscat|Wijgmaal}}
{{Navigatie gemeente Leuven}}

[[Categorie:Wijgmaal| ]]
[[Categorie:Plaats in Vlaams-Brabant]]

title: Situering

Gewest: Vlaanderen

Provincie: Vlaams-Brabant

Gemeente: Leuven

Coördinaten: 50° 56′ NB, 4° 42′ OL

title: Algemeen

title: Overig

title: Detailkaart

Detailkaart:
Kaart van Wijgmaal
Locatie in de gemeente

title: Foto's

Foto's: De Remytoren langs de Leuvense Vaart

Portaal: België


text:
# Herbert Wahler
Herbert Wahler (10 december 1921 – Melsungen, november 2023) was een Duitse soldaat die diende in de Einsatzgruppe C en werd ervan beschuldigd betrokken te zijn bij de moord op tienduizenden joden in Oekraïne waaronder Babi Yar. In 2018 stond hij op de lijst van meest gezochte nazi oorlogsmisdadigers
In maart 2020 besliste de openbaar aanklager in Kassel dat Wahler niet zou worden vervolgd wegens gebrek aan bewijs. In december 2021 bereikte hij de leeftijd van 100 jaar en hierbij waren er protesten van tegenstanders in Melsungen. Ten tijde van zijn honderjarige verjaardag in 2021, was hij vermoedelijk het laatst nog levende lid van Einsatzgruppe C.
Wahler overleed in zijn woonplaats Melsungen in november 2023 op 101-jarige leeftijd.

title: Herbert Wahler

wikitext:
{{Infobox militair persoon
|naam= Herbert Wahler
|geboortedatum= 10 december 1921
|geboorteplaats=
|sterfdatum= november 2023
|death_place= [[Melsungen]], Germany
|veldslagen= [[Tweede Wereldoorlog]]
}}

'''Herbert Wahler''' (10 december 1921 – [[Melsungen]], november 2023) was een Duitse soldaat die diende in de [[Einsatzgruppen|Einsatzgruppe C]] en werd ervan beschuldigd betrokken te zijn bij de moord op tienduizenden joden in [[Oekraïne]] waaronder [[Babi Yar]].<ref>{{Cite news|date=June 6, 2018|title=Germany targets remaining members of Nazi death squads blamed for killing 1 million|work=NBC news|publisher=Associated Press|url=https://www.nbcnews.com/news/world/germany-targets-members-nazi-death-squads-blamed-1-million-deaths-n880436|access-date=May 16, 2021}}</ref> In 2018 stond hij op de lijst van meest gezochte nazi oorlogsmisdadigers<ref>{{cite web |last1=Zuroff |first1=Dr. Efraim |title=Worldwide Investigation and Prosecution of Nazi War Criminals: An Annual Status Report (April 1, 2017– March 31, 2018) |url=http://www.operationlastchance.org/PDF/ASR-2018.pdf |website=operationlastchance.org |publisher=Simon Wiesenthal Center – Israel Office: Snider Social Action Institute |date=December 2018 |access-date=2019-03-11 |archiefdatum=2019-07-11 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20190711184258/http://www.operationlastchance.org/PDF/ASR-2018.pdf |dodeurl=ja }}</ref>

In maart 2020 besliste de openbaar aanklager in [[Kassel (Duitsland)|Kassel]] dat Wahler niet zou worden vervolgd wegens gebrek aan bewijs.<ref>{{cite web|first=Damai|last=Dewert|url=https://www.hna.de/welt/nazi-nationalisozialismus-zweiter-weltkrieg-massaker-ukraine-ns-verbrecher-prozess-hessen-kassel-hna-zr-90107807.html|title=No trial of suspected Nazi criminals: SS soldier allegedly involved in horrible massacres (Translation)|work=[[Hessische/Niedersächsische Allgemeine]]|date=22 November 2020|access-date=22 November 2020|language=de|archive-date=22 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201122114026/https://www.hna.de/welt/nazi-nationalisozialismus-zweiter-weltkrieg-massaker-ukraine-ns-verbrecher-prozess-hessen-kassel-hna-zr-90107807.html|url-status=dead}}</ref> In december 2021 bereikte hij de leeftijd van 100 jaar en hierbij waren er protesten van tegenstanders in [[Melsungen]].<ref>{{Cite web|url=https://www.hna.de/lokales/melsungen/melsungen-ort45520/gerechtigkeit-verjaehrt-nicht-91172347.html?fbclid=IwAR0MU2hH6cyWcmr5iVMp8Akt0NQ45Z-ghpzX1q1D4VskG3ubDkSsJfGsfDw|title=Gerechtigkeit verjährt nicht: Protestkundgebung zum Geburtstag von SS-Mann Herbert W. in Melsungen|work=[[Hessische/Niedersächsische Allgemeine]]|date=10 December 2021|access-date=17 December 2021|language=de}}</ref> Ten tijde van zijn honderjarige verjaardag in 2021, was hij vermoedelijk het laatst nog levende lid van Einsatzgruppe C.<ref>{{Cite news |url=https://www.thejc.com/news/world/ss-death-squad-veteran-must-be-put-on-trial-demand-protestors-at-100th-birthday-4xKQ9RV88IX16MYP5LrDec |title=SS death squad veteran must be put on trial, demand protestors at 100th birthday |work=The Jewish Chronicle |first=Rob |last=Hyde |date=December 24, 2021}}</ref>

Wahler overleed in zijn woonplaats Melsungen in november 2023 op 101-jarige leeftijd.<ref>{{cite web |title=Hoe kan een boef 100 jaar worden? |url=https://www.dedokwerker.nl/wahler_gosdek.html |website=De Dokwerker |geraadpleegd=9 December 2024}}</ref>

== Referenties ==
{{References}}

{{DEFAULTSORT:Wahler, Herbert}}
[[Categorie:Duits persoon in de Tweede Wereldoorlog]]
[[Categorie:SS-lid]]

title: Herbert Wahler

Geboren: 10 december 1921

Overleden: november 2023

Slagen/oorlogen: Tweede Wereldoorlog


text:
# Ripidius longicollis
Ripidius longicollis is een keversoort uit de familie waaierkevers (Rhipiphoridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1923 door Schilder.

title: Ripidius longicollis

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Ripidius longicollis''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Waaierkevers|Ripiphoridae]] (Waaierkevers)
| geslacht = ''[[Ripidius]]''
| auteur = Schilder
| datum = 1923
| haakjes = ja
}}
'''''Ripidius longicollis''''' is een [[kevers|keversoort]] uit de familie [[waaierkevers]] (Rhipiphoridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1923 door Schilder.<ref>{{Brontabel|2010-Hallan}}</ref>
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|09}}

[[Categorie:Waaierkevers]]

title: Ripidius longicollis

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Ripiphoridae (Waaierkevers)

Geslacht: Ripidius

title: Soort


text:
# Tram van Schöneiche bei Berlin
De tram van Schöneiche bei Berlin is een regionale tramlijn ten oosten van Berlijn. Het traject van deze enige lijn is 14,1 kilometer lang en wordt bediend als tramlijn 88. De lijn vertrekt aan het S-Bahnstation Friedrichshagen en rijdt via Schöneiche naar Rüdersdorf. Exploitant is sinds 1 januari 1991 de Schöneicher-Rüdersdorfer Straßenbahn GmbH, afgekort SRS, die deel uitmaakt van het Verkehrsverbund Berlin-Brandenburg (VBB). De tram van Schöneiche is in Berlijn en omgeving de enige op meterspoor.

## Geschiedenis

### 1910 tot 1945
De aanleg van de tram van Schöneiche startte in het voorjaar 1910. Het traject van Friedrichshagen naar Schöneiche was 5,6 kilometer lang en werd aangelegd in meterspoor (spoorwijdte 1000 millimeter). Voor de opening op 28 augustus 1910 stonden een benzeenlocomotief en een tweeassige bijwagen ter beschikking waarmee een uurdienst werd gereden. Voor de frequentieverhoging tot een halfuurdienst werden tijdens het eerste jaar nog een tweede benzeenlocomotief en tweedehands vier tweeassige en voormalige paardentramvoertuigen van de Großen Leipziger Straßenbahn aangekocht.
Op 5 november 1912 werd de lijn met 7,7 kilometer verlengd tot Kalkberge dat vanaf 1934 deel uitmaakte van Rüdersdorf. De toentertijd zelfstandige tram van Kalkberge schafte drie bijkomende locomotieven aan en tussen Friedrichshagen en Schöneiche kwam er een gemeenschappelijke exploitatie. Omdat de kleine benzeenlocomotieven het moeilijk hadden met de hellingen in Kalkberge, werd het volledig traject geëlektrificeerd en vanaf 30 mei 1914 ook elektrisch uitgebaat. In het begin stonden vijf vierassige motorwagens (Lindner/AEG) met elk twee elektrische motoren met een vermogen van 40,4 kW en 30 zit- en 17 staanplaatsen ter beschikking, alsook twee vier- en twee zesassige bijwagens. De lijn was vanaf het begin en als een der eerste uitgerust met een bovenleiding met ophanging en dat over 86% van de lengte van het traject. Daardoor bedroeg de afstand tussen de bovenleidingsmasten 90 m.
De Eerste Wereldoorlog onderbrak de verdere ontwikkeling van de tram en na de oorlog moest de Straßenbahnverband Schöneiche – Kalkberge GmbH zelfs een lening afsluiten. Het kreeg de lening van het Berlijnse bedrijf Knorr-Bremse AG met de eis om de trams uit te rusten met Knorr-luchtremsystemen. Daarmee waren de trams van Schöneiche een van de eerste in Duitsland die voorzien waren van luchtremmen. Met deze historische achtergrond testte het bedrijf nog tot in jaren 1980 compressoren voor de Berliner Bremsenwerk.
Het toenemend aantal inwoners en vrijetijdsverkeer brachten het bedrijf ertoe om het traject Friedrichshagen – Schöneiche tussen 1926 en 1928 dubbelsporig uit te bouwen. Snel daarna volgde ook het traject tussen de haltes Schillerstraße en Grätzwalde en Berghof-Weiche werd de kruisingsplaats. Daarmee was de voorwaarde vervuld om een 20-minutendienst aan te bieden en bijgevolg ook goede aansluitingen met de tram en S-Bahn van Berlijn. Het project voor de aanleg van een nieuwe tramlijn van Erkner via Woltersdorf en Rüdersdorf naar Strausberg kwam er omwille van de Tweede Wereldoorlog niet.

### 1945 tot 1990
De oorlog liet vernielde en/of beschadigde trams, sporen, bovenleidingen en verbrande bedrijfsdocumenten na. Vanaf 19 augustus 1945 kwam er tussen Friedrichshagen en Schöneiche opnieuw een uurdienst. Vanaf 30 augustus werd de halte Grätzwalde opnieuw bediend, op 4 oktober de stelplaats Rüdersdorf en op 23 december de eindhalte bereikt en vanaf dan de halfuurdienst hersteld. Kort daarna verhoogde de frequentie tot een 20-minuten dienst. De gewijzigde politieke omstandigheden leidden tot de ontbinding van de GmbH en al in 1945 werd het bedrijf omgevormd tot een Volkseigener Betrieb die vanaf 1950 door het leven ging onder de naam VEB Verkehrsbetrieb Schöneiche-Rüdersdorf.
In het begin van de jaren 1950 verhuisden de sporen uit de  Friedrichshagener Straße naar een eigen bedding. Daarbij werd de halte Knie vervangen door een nieuwe halte aan de Waldstraße. In 1959 begonnen de werken in het vooruitzicht van de vervanging van het kopeindpunt Friedrichshagen en een jaar later verscheen er een keerlus. In die tijd werden de eerste betonnen dwarsliggers in gebruik genomen, perrons aangelegd en verschenen moderne schuilhuisjes. De voertuigen werden uitgerust met automatische Scharfenbergkoppelingen. In de jaren 1960 bouwde het vervoerbedrijf met behulp van gebruikte onderdelen vijf vierassige motorwagens en drie bijwagens, zoals motorwagen 52 (bouwjaar 1914, tot 1966 motorwagen 2, nieuwbouw in 1960 en in 1975 verbouwd tot eenrichtingsvoertuig). Deze maatregel hielp mee aan het voortbestaan van deze lijn en ging in tegen de toenmalige trend tot afschaffingen. In 1956 werden gedeeltelijk nieuwe voertuignummers ingevoerd en in 1966 werd het park volledig hernummerd.
In januari 1970 werd het zelfstandig bedrijf ondergebracht in de VEB Kraftverkehr Fürstenwalde en daarna in de Kraftverkehrskombinat Frankfurt (Oder). De bouw in eigen beheer van tramvoertuigen moest opgeheven worden maar de in Tsjecho-Slowakije gebouwde nieuwe Tatratrams waren enkel voorzien voor de tramnet van Frankfurt (Oder). Het bedrijf kon echter terecht bij de Reichsbahnausbesserungswerk Berlin-Schöneweide (reparatiewerkplaats van de spoorwegen) voor de aanschaf van tweeassige Rekotrams met een afstand tussen beide assen van 3200 millimeter. Gezien de wielstellen radiaal niet verstelbaar waren en gelet op de primitieve vering, hadden deze trams slechte rij-eigenschappen die aanleiding gaven tot aanzienlijke beschadigingen aan het spoor en bijgevolg tot verhoogde onderhoudskosten. Bovendien waren de ingezette motor- (TZ 70) en bijwagens (BZ 70) tweerichtingsvoertuigen die niet echt nodig waren door de aanwezigheid van keerlussen. In latere jaren stroomden Gotha- en ČKD-eenrichtingstrams in, afkomstig van de tramnetten van Halle en Görlitz alsook TE 70 uit Frankfurt (Oder).
Gezien de wijk Kalkberge in de jaren 1970 een geplande uitbreiding van een kalkwinning in de weg stond, werd het oostelijke uiteinde van de lijn verlegd en het traject verlengd. Op 15 oktober 1977 werd de exploitatie tussen Post en Karl-Marx-Platz opgeheven en op 5 november van hetzelfde jaar kon het nieuwe eindtraject naar Alt-Rüdersdorf geopend worden. De totale lengte van de lijn steeg daardoor tot 14,5 kilometer. Aanvankelijk verzette de VEB Kraftverkehr zich tegen het gebruik door de tram van de nieuwe wegbrug over de Kalkgraben. Uiteindelijk kwam de cementfabriek Rüdersdorf over de brug met middelen om naast de weg een eigen trambrug te bouwen om de rivier te kunnen kruisen.
Bij de aanleg van de keerlus Alt-Rüdersdorf werd ruimte voorbehouden voor een nieuwe stelplaats en een verdere verlenging naar Woltersdorf en Herzfelde. Tegelijk werd een kilometer lang dubbelsporig traject gebouwd tussen de haltes Grätzwalde en Jägerstraße zodat vijf trams bleven volstaan om zelfs over de verlengde lijn een 20-minutenfrequentie te handhaven.
Tussen 1979 en 1983 werd samen met de tram van Leipzig en ondanks grote weerstand van het kombinaat, een modern veiligheidssysteem ontwikkeld en gerealiseerd voor de enkelsporige trajecten. Een gebrek aan personeel, onder meer omdat trambestuurders aangetrokken werden door het nabij gelegen trambedrijf van Berlijn leidde tot een halvering van de frequentie tot één tram om de 40 minuten. Pas vanaf februari 1990 kon de frequentie hersteld worden tot een 20-minutendienst.

### Sinds 1990
Sinds de jaren 1990 werden de sporen, bovenleidingsmasten, voertuigen en de stelplaats gemoderniseerd. Tussen 1999 en 2006 werden elf zesassige gelede trams overgenomen van het tramnet van Heidelberg, waarvan er zes verbouwd werden voor inzet in de exploitatie. Door zware ongevallen werden er hiervan twee uit dienst genomen.
De Schöneicher-Rüdersdorfer Straßenbahn GmbH is sinds 2001 voor 70% eigendom van de Niederbarnimer Eisenbahn AG, een investeringsmaatschappij van Captrain Deutschland. De gemeenten Schöneiche en Rüdersdorf bezitten elk 15% van de aandelen. Het huidige vervoerscontract loopt nog tot eind 2024.
In 2008 werd de SRS-lijn door de fabrikant van trammaterieel Stadler Rail herhaaldelijk gebruikt voor testritten met de nieuwe Variobahn-trams vooraleer deze geleverd werden aan het trambedrijf van Bochum-Gelsenkirchen (BOGESTRA). De test gebeurde ginds gezien dit de enige lijn op meterspoor is in de omgeving van de Berlijnse fabriek die zelf niet over een testtraject beschikt. In 2010 werd de overname bekendgemaakt van drie KTNF6-trams uit Cottbus waardoor de lijn nu voor de eerste keer ook geëxploiteerd werd met een gedeeltelijke lagevloertrams.
De trams van de Schöneicher-Rüdersdorfer Straßenbahn GmbH rijden op weekdagen overdag om de 20 minuten, 's avonds vanaf 21 uur om het halfuur. Tijdens de weekends geldt overdag een halfuur- en 's avonds een uurdienst.

## Traject
Vertrekpunt van de lijn is de halte Friedrichshagen op Berlijns grondgebied en in de onmiddellijke omgeving van het S-Bahnstation Berlin-Friedrichshagen en twee tramlijnen van Berlijn. Het eindpunt bestaat uit een in tegenwijzerzin bereden keerlus die in 1960 het kopeindpunt verving. Van daaruit loopt het dubbelsporig traject in rechte lijn, dwars door het bos en parallel aan de Schöneicher Straße / Schöneicher Landstraße. Kort voor de grens met de deelstaat Brandenburg, maakt het traject een grote S-bocht naar het zuiden en bereikt het Schöneiche. De lijn loopt nu voor het eerst in bestrating door de Kirschenstraße en Puschkinstraße. Aan de Pyramidenplatz gaat de lijn over op enkelspoor en komt ze op eigen bedding om voorbij de stelplaats verder te rijden door de Dorfstraße.
Na een bocht van 90 graden wordt de Fredersdorfer Mühlenfließ gekruist. De lijn volgt vervolgens in een zijdelingse eigen bedding de Schöneicher Straße. Tussen de haltes Schillerstraße en Kalkberger Straße is de lijn opnieuw dubbelsporig. Het volgende stukje dubbelspoor ligt tussen de haltes Berghof Weiche en Berghof. Na de onderdoorgang onder de Bundesautobahn 10 (ring van Berlijn) bereikt de lijn aan de oostelijke rand van Rüdersdorf de eerste noemenswaardige helling.
Voorbij de met een uitwijkspoor uitgeruste halte Torellplatz, wisselt het traject van straatkant en komt het enkelspoor in een zijberm langs de Straße der Jugend te liggen, steekt het de Strausberger Mühlenfließ en gaat vervolgens bergaf. Onmiddellijk naast de eveneens in dubbelspoor aangelegde halte Marktplatz, bevindt zich de gebouwen van de niet meer gebruikte stelplaats Rüdersdorf.
Ter hoogte van de post buigt het nieuwe traject af naar het zuidwesten maar op het oud tracé naar het eindpunt Kalkberge bevinden zich nog resten van het vroegere spoor. De gebouwen van de oude stad die tot 1977 door de tram werd doorkruist werden bijna allemaal afgebroken maar de geplande uitbreiding van de kalkmijn kwam er niet. De oude sporen van het enkelsporig traject in de Bergstraße (thans Straße der Jugend) en Redenstraße zijn evenals de restanten van de voormalige keerlus Karl-Marx-Platz (gelegen op een open ruimte ten westen van het Kesselmeer) nog steeds aanwezig.
Het eveneens enkelsporig nieuw aangelegd traject loopt parallel aan de Hans-Striegelski-Straße, kruist de Kalkgraben en begint in een lang uitgerokken bocht in de zijberm van de Berg- en Marienstraße aan een klim. Op het plateau wordt uiteindelijk de in wijzerzin bereden keerlus en eindhalte Alt-Rüdersdorf bereikt.

## Voertuigen

### 1910 tot 1989
| Bouwjaar | Fabrikant                                            | Nummers       | Vanaf 1956 | Vanaf 1966 | Opmerkingen                                                                                |
| -------- | ---------------------------------------------------- | ------------- | ---------- | ---------- | --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| 1910     | Deutz                                                | 1 Schöneiche  |            |            | tweeassige benzeenlocomotief 13,3 kW, lengte 4100 mm                                                                              |
| 1910     | Deutz                                                | 2 Schöneiche  |            |            | tweeassige benzeenlocomotief 44,1 kW, lengte 5300 mm                                                                              |
| 1912     | Deutz                                                | 1–3 Kalkberge |            |            | tweeassige benzeenlocomotief 44,1 kW, lengte 5000 mm                                                                              |
| 1914     | Lindner/AEG                                          | 1             | 1          |            | vierassige elektrische motorwagen in 1968 uit dienst                                                                              |
| 1914     | Lindner/AEG                                          | 2             | 2          | 52         | vierassige elektrische motorwagen in 1960 nieuw gebouwd in 1975 omgebouwd tot eenrichtingsvoertuig                                |
| 1914     | Lindner/AEG                                          | 3             | 3          | 53         | vierassige elektrische motorwagen in 1971 omgebouwd tot dienstmotortram 93                                                        |
| 1914     | Lindner/AEG                                          | 4+5           | 4+5        | 54+55      | vierassige elektrische motorwagen in 1971 uit dienst                                                                              |
| 1914     | Waggonbau Werdau                                     | 6+7           |            |            | 1923/24 uit Krefeld overgenomen in 1925 omgebouwd tot dienstvoertuigen 6+7                                                        |
| 1915     | Lindner/AEG                                          | 9             |            |            | vernield tijdens de oorlog                                                                                |
| 1915     | Lindner/AEG                                          | 10            | 9II        |            | in 1969 uit dienst                                                                                |
| 1929     | Lindner/AEG                                          | 31+32         | 7II+8      | 71+72      | in 1974 uit dienst                                                                                |
| 1929     | Lindner/AEG                                          | 33            | 9II        |            | in 1966 uit dienst                                                                                |
| 1929     | Lindner/AEG                                          | 34            | 10II       | 74         | in 1966 tot historische motorwagen 34                                                                                |
| 1964     | gebouwd in eigen atelier/LEW                         |               | 11         | 61         | vierassig eenrichtingsvoertuig vanaf 1985 magazijn voor de spoordienst                                                            |
| 1966     | gebouwd in eigen atelier/LEW                         |               |            | 73         | vierassig eenrichtingsvoertuig in 1975 hernummerd tot 62II                                                                        |
| 1955     | Leipziger Verkehrsbetriebe/LEW                       |               |            | 62         | in 1967 overgenomen uit Leipzig in 1975 omgebouwd tot eenrichtingsvoertuig                                                        |
| 1968     | gebouwd in eigen atelier/LEW                         |               |            | 63         | vierassig eenrichtingsvoertuig in 1986 uit dienst                                                                                |
| 1969     | gebouwd in eigen atelier/LEW                         |               |            | 64         | vierassig eenrichtingsvoertuig in 1984 uit dienst                                                                                |
| 1970     | gebouwd in eigen atelier/LEW                         |               |            | 65         | vierassig eenrichtingsvoertuig                                                                                |
| 1974     | Reichsbahnausbesserungswerk (RAW) Berlin-Schöneweide |               |            | 71II–74II  | tweeassig tweerichtingsvoertuig type TZ 70/1 „Reko“                                                                               |
| 1975     | RAW Schöneweide                                      |               |            | 75         | tweeassig tweerichtingsvoertuig type TZ 70/1 „Reko“                                                                               |
| 1965     | Waggonbau Gotha/LEW                                  |               |            | 81         | tweeassig eenrichtingsvoertuig in 1980 overgenomen uit Halle in 1984 naar Frankfurt (Oder)                                        |
| 1973     | RAW Schöneweide/LEW                                  |               |            | 82         | tweeassig eenrichtingsvoertuig type TE 70/1 „Reko“ in 1984 overgenomen uit Frankfurt (Oder) in 1990 uit dienst                    |
| 1974     | RAW Schöneweide/LEW                                  |               |            | 83         | tweeassig eenrichtingsvoertuig type TE 70/1 „Reko“ in 1984 overgenomen uit Frankfurt (Oder) in 1990 overgenomen door „Liefhebber“ |
| 1973     | RAW Schöneweide/LEW                                  |               |            | 84+85      | tweeassig eenrichtingsvoertuig type TE 70/1 „Reko“ in 1986 overgenomen uit Frankfurt (Oder) tram 84 in 1989 uit dienst            |
| 1968     | ČKD/LEW                                              |               |            | 86         | tweeassig eenrichtingsvoertuig type T2D in 1989 overgenomen uit Görlitz                                                           |
| 1964     | Waggonbau Gotha/LEW                                  |               |            | 87         | tweeassig eenrichtingsvoertuig in 1989 overgenomen uit Görlitz                                                                    |

### 1990 tot heden
Tatra KT4D
De SRS nam tussen 1992 en 1994 in totaal acht Tatra KT4D-trams over van het tramnet van Cottbus (nummers 17-22, 24, 25), waarvan drie (nummers 18, 21 en 22) in 1995 en 1996 gemoderniseerd werden. De overige voertuigen werden tussen 2000 en 2008 verschroot. Door het verlopen van hun vergunning werden eerst trams nummers 18 en 21 uit dienst genomen terwijl tram 22 ter beschikking bleef als reservevoertuig. Sinds 1 april 2012 wordt dit tramtype niet langer ingezet in Schöneiche.
DUEWAG GT6
Tussen 1999 en 2006 werden in totaal elf zesassige gelede Düwagtrams (GT6) uit Heidelberg overgenomen, waarvan er zes rij- en inzetklaar werden gemaakt. Twee hiervan moesten na zware ongevallen uit dienst worden genomen. Een andere tram dient als werktram. Hoewel de lijn in principe ook zonder tweerichtingstrams kan worden uitgebaat, bieden deze trams toch een hogere flexibiliteit in geval van bouwwerven of onvoorziene storingen.
Tatra KTNF6
Omdat de in bedrijf zijnde KT4D uit dienst moesten genomen worden, nam het bedrijf ter vervanging tussen 2009 en 2011 drie Tatratrams KTNF6 over, eveneens uit Cottbus.

title: Tram van Schöneiche bei Berlin

wikitext:
{{Infobox openbaar vervoer
| naam              = Tram van Schöneiche bei Berlin
| logo              = Logo SRS.svg
| afbeelding        = SRS Tram 88 O-Wagen.jpg
| locatie           = [[Schöneiche bei Berlin]], [[Duitsland]]
| vervoerssysteem   = [[Tram]]
| startdatum        = 28 augustus 1910
| einddatum         =
| lengte            = 14,1 kilometer
| lijnen            = 1
| stations          = 20 haltes
| voertuigen        =
| passagiers        =
| passagiersperiode =
| spoorwijdte       = [[meterspoor]] 1000
| marks             =
| eigenaar          =
| uitvoerder        = Schöneicher-Rüdersdorfer Straßenbahn GmbH
| gemsnelheid       =
| maxsnelheid       =
| netwerkkaartnaam  =
| netwerkkaart      = Berlin Tram 88 netzplan.png
}}
{|{{Prettytable-SP}}
{{SP-kop|Traject}}
{{SP-tabel}}
{{SP3|SBHF|uKBHFa||0,0|Berlin, Friedrichshagen {{Pictogram metrolijn Berlijn|S3}} {{Pictogram tramlijn Berlijn|60}} {{Pictogram tramlijn Berlijn|61}}}}
{{SP3|STRr|uHST||0,6|Berlin, Brösener Straße}}
{{SP3||uSTR+GRZq|||''Deelstaatgrens'' [[Berlijn]] / [[Brandenburg (deelstaat)|Brandenburg]]}}
{{SP3||uHST||4,0|Schöneiche, Waldstraße}}
{{SP3||uHST||4,6|Schöneiche, Goethepark}}
{{SP3||uHST|||Schöneiche, Rahnsdorfer Straße}}
{{SP3||uWBRÜCKE1|||Jaegergraben}}
{{SP3|uKDSTaq|uABZgr+r|||Stelplaats Schöneiche}}
{{SP3||uHST||5,6|Schöneiche, Dorfstraße}}
{{SP3||uWBRÜCKE1|||Fredersdorfer Mühlenfließ}}
{{SP3||uHST||6,0|Schöneiche, Dorfaue}}
{{SP3||uHST||6,7|Schöneiche, Schillerstraße}}
{{SP3||uHST||7,1|Schöneiche, Grätzwalde}}
{{SP3||uHST||8,3|Schöneiche, Jägerstraße}}
{{SP3||uHST||8,8|Schöneiche, Kalkberger Straße}}
{{SP3||uSTR+GRZq|||''Landkreisgrens'' [[Landkreis Oder-Spree|Oder-Spree]] / [[Landkreis Märkisch-Oderland|Märkisch-Oderland]]}}
{{SP3||uHST||9,8|Rüdersdorf, Berghof-Weiche}}
{{SP3||uHST||10,5|Rüdersdorf, Berghof}}
{{SP3||SBRÜCKE|||[[Bundesautobahn 10|A 10]]}}
{{SP3||uHST||11,2|Rüdersdorf, Torellplatz}}
{{SP3||uWBRÜCKE1|||Strausberger Mühlenfließ}}
{{SP3||uHST||11,7|Rüdersdorf, Heinitzstraße}}
{{SP3||ueABZgl|uexKDSTeq||Stelplaats Rüdersdorf}}
{{SP3||uHST||12,0|Rüdersdorf, Marktplatz}}
{{SP3|uSTR+l|uxABZgr|||''Trajectwijziging 1977''}}
{{SP3|uSTR|uexHST|||''Rüdersdorf, Schulstraße''}}
{{SP3|uSTR|uexKBHFe|||''Rüdersdorf, Karl-Marx-Platz''}}
{{SP3|uHST|||12,4|Rüdersdorf, Rathaus}}
{{SP3|uWBRÜCKE1||||Kalkgraben}}
{{SP3|uHST|||12,9|Rüdersdorf, Breitscheidstraße}}
{{SP3|uHST|||13,5|Rüdersdorf, Marienstraße}}
{{SP3|uKBHFe|||13,9|Alt-Rüdersdorf}}
|}
|}
De '''tram van Schöneiche bei Berlin''' is een [[Interurban|regionale tramlijn]] ten oosten van [[Berlijn]]. Het traject van deze enige lijn is 14,1 kilometer lang en wordt bediend als '''tramlijn 88'''. De lijn vertrekt aan het [[S-Bahn van Berlijn|S-Bahnstation]] Friedrichshagen en rijdt via [[Schöneiche bei Berlin|Schöneiche]] naar [[Rüdersdorf bei Berlin|Rüdersdorf]]. [[Vervoersmaatschappij|Exploitant]] is sinds 1 januari 1991 de ''Schöneicher-Rüdersdorfer Straßenbahn GmbH'', afgekort ''SRS'', die deel uitmaakt van het Verkehrsverbund Berlin-Brandenburg (VBB). De tram van Schöneiche is in Berlijn en omgeving de enige op [[meterspoor]].

== Geschiedenis ==
=== 1910 tot 1945 ===
[[Bestand:Tram881911.jpg|links|miniatuur|Benzeenlocomotief 1 „Benzoline“ (Deutz 1910) met bijwagen, 1911]]
De aanleg van de tram van Schöneiche startte in het voorjaar 1910. Het traject van Friedrichshagen naar Schöneiche was 5,6 kilometer lang en werd aangelegd in meterspoor ([[spoorwijdte]] 1000 millimeter). Voor de opening op 28 augustus 1910 stonden een [[benzeen]]locomotief en een tweeassige [[bijwagen]] ter beschikking waarmee een uurdienst werd gereden. Voor de frequentieverhoging tot een halfuurdienst werden tijdens het eerste jaar nog een tweede benzeenlocomotief en tweedehands vier tweeassige en voormalige [[paardentram]]voertuigen van de ''Großen Leipziger Straßenbahn'' aangekocht.

Op 5 november 1912 werd de lijn met 7,7 kilometer verlengd tot Kalkberge dat vanaf 1934 deel uitmaakte van Rüdersdorf. De toentertijd zelfstandige tram van Kalkberge schafte drie bijkomende locomotieven aan en tussen Friedrichshagen en Schöneiche kwam er een gemeenschappelijke exploitatie. Omdat de kleine benzeenlocomotieven het moeilijk hadden met de hellingen in Kalkberge, werd het volledig traject geëlektrificeerd en vanaf 30 mei 1914 ook elektrisch uitgebaat. In het begin stonden vijf vierassige [[Motorrijtuig|motorwagens]] (Lindner/[[AEG]]) met elk twee elektrische motoren met een vermogen van 40,4 kW en 30 zit- en 17 staanplaatsen ter beschikking, alsook twee vier- en twee zesassige bijwagens. De lijn was vanaf het begin en als een der eerste uitgerust met een [[Bovenleiding|bovenleiding met ophanging]] en dat over 86% van de lengte van het traject. Daardoor bedroeg de afstand tussen de bovenleidingsmasten 90 m.

De [[Eerste Wereldoorlog]] onderbrak de verdere ontwikkeling van de tram en na de oorlog moest de ''Straßenbahnverband Schöneiche – Kalkberge [[GmbH]]'' zelfs een [[lening]] afsluiten. Het kreeg de lening van het Berlijnse bedrijf ''Knorr-Bremse [[Naamloze vennootschap|AG]]'' met de eis om de trams uit te rusten met Knorr-luchtremsystemen. Daarmee waren de trams van Schöneiche een van de eerste in Duitsland die voorzien waren van [[Westinghouserem|luchtremmen]]. Met deze historische achtergrond testte het bedrijf nog tot in jaren 1980 [[Compressor (gas)|compressoren]] voor de ''Berliner Bremsenwerk''.

Het toenemend aantal inwoners en vrijetijdsverkeer brachten het bedrijf ertoe om het traject Friedrichshagen – Schöneiche tussen 1926 en 1928 [[Meersporigheid|dubbelsporig]] uit te bouwen. Snel daarna volgde ook het traject tussen de haltes Schillerstraße en Grätzwalde en Berghof-Weiche werd de kruisingsplaats. Daarmee was de voorwaarde vervuld om een 20-minutendienst aan te bieden en bijgevolg ook goede aansluitingen met de [[Tram van Berlijn|tram]] en [[S-Bahn van Berlijn]]. Het project voor de aanleg van een nieuwe tramlijn van [[Erkner]] via Woltersdorf en Rüdersdorf naar [[Strausberg]] kwam er omwille van de [[Tweede Wereldoorlog]] niet.

=== 1945 tot 1990 ===
De oorlog liet vernielde en/of beschadigde trams, sporen, bovenleidingen en verbrande bedrijfsdocumenten na. Vanaf 19 augustus 1945 kwam er tussen Friedrichshagen en Schöneiche opnieuw een uurdienst. Vanaf 30 augustus werd de halte Grätzwalde opnieuw bediend, op 4 oktober de stelplaats Rüdersdorf en op 23 december de eindhalte bereikt en vanaf dan de halfuurdienst hersteld. Kort daarna verhoogde de frequentie tot een 20-minuten dienst. De gewijzigde politieke omstandigheden leidden tot de ontbinding van de GmbH en al in 1945 werd het bedrijf omgevormd tot een [[Volkseigener Betrieb]] die vanaf 1950 door het leven ging onder de naam ''VEB Verkehrsbetrieb Schöneiche-Rüdersdorf''.

In het begin van de jaren 1950 verhuisden de sporen uit de  Friedrichshagener Straße naar een eigen bedding. Daarbij werd de halte Knie vervangen door een nieuwe halte aan de Waldstraße. In 1959 begonnen de werken in het vooruitzicht van de vervanging van het kopeindpunt Friedrichshagen en een jaar later verscheen er een [[keerlus]]. In die tijd werden de eerste betonnen [[Dwarsligger (spoor)|dwarsligger]]s in gebruik genomen, perrons aangelegd en verschenen moderne [[Abri (wachthuisje)|schuilhuisjes]]. De voertuigen werden uitgerust met automatische [[Scharfenbergkoppeling]]en. In de jaren 1960 bouwde het vervoerbedrijf met behulp van gebruikte onderdelen vijf vierassige motorwagens en drie bijwagens, zoals motorwagen 52 (bouwjaar 1914, tot 1966 motorwagen 2, nieuwbouw in 1960 en in 1975 verbouwd tot [[eenrichtingsvoertuig]]). Deze maatregel hielp mee aan het voortbestaan van deze lijn en ging in tegen de toenmalige trend tot afschaffingen. In 1956 werden gedeeltelijk nieuwe voertuignummers ingevoerd en in 1966 werd het park volledig hernummerd.

In januari 1970 werd het zelfstandig bedrijf ondergebracht in de ''VEB Kraftverkehr Fürstenwalde'' en daarna in de ''Kraftverkehrskombinat Frankfurt (Oder)''. De bouw in eigen beheer van tramvoertuigen moest opgeheven worden maar de in [[Tsjecho-Slowakije]] gebouwde nieuwe [[Tatra (tramfabriek)|Tatratrams]] waren enkel voorzien voor de [[Tram van Frankfurt (Oder)|tramnet van Frankfurt (Oder)]]. Het bedrijf kon echter terecht bij de ''Reichsbahnausbesserungswerk Berlin-Schöneweide'' (reparatiewerkplaats van de spoorwegen) voor de aanschaf van tweeassige [[LOWA, GOTHA en REKO-trams|Rekotrams]] met een afstand tussen beide assen van 3200 millimeter. Gezien de wielstellen radiaal niet verstelbaar waren en gelet op de primitieve vering, hadden deze trams slechte rij-eigenschappen die aanleiding gaven tot aanzienlijke beschadigingen aan het spoor en bijgevolg tot verhoogde onderhoudskosten. Bovendien waren de ingezette motor- (TZ 70) en bijwagens (BZ 70) [[tweerichtingsvoertuig]]en die niet echt nodig waren door de aanwezigheid van [[keerlus]]sen. In latere jaren stroomden Gotha- en ČKD-eenrichtingstrams in, afkomstig van de tramnetten van [[Halle (Saale)|Halle]] en [[Görlitz]] alsook TE 70 uit Frankfurt (Oder).

Gezien de wijk Kalkberge in de jaren 1970 een geplande uitbreiding van een kalkwinning in de weg stond, werd het oostelijke uiteinde van de lijn verlegd en het traject verlengd. Op 15 oktober 1977 werd de exploitatie tussen Post en Karl-Marx-Platz opgeheven en op 5 november van hetzelfde jaar kon het nieuwe eindtraject naar Alt-Rüdersdorf geopend worden. De totale lengte van de lijn steeg daardoor tot 14,5 kilometer. Aanvankelijk verzette de ''VEB Kraftverkehr'' zich tegen het gebruik door de tram van de nieuwe wegbrug over de ''Kalkgraben''. Uiteindelijk kwam de cementfabriek Rüdersdorf over de brug met middelen om naast de weg een eigen trambrug te bouwen om de rivier te kunnen kruisen.

Bij de aanleg van de keerlus Alt-Rüdersdorf werd ruimte voorbehouden voor een nieuwe stelplaats en een verdere verlenging naar Woltersdorf en Herzfelde. Tegelijk werd een kilometer lang [[Meersporigheid|dubbelsporig]] traject gebouwd tussen de haltes Grätzwalde en Jägerstraße zodat vijf trams bleven volstaan om zelfs over de verlengde lijn een 20-minutenfrequentie te handhaven.

Tussen 1979 en 1983 werd samen met de tram van Leipzig en ondanks grote weerstand van het [[kombinaat]], een modern veiligheidssysteem ontwikkeld en gerealiseerd voor de enkelsporige trajecten. Een gebrek aan personeel, onder meer omdat trambestuurders aangetrokken werden door het nabij gelegen [[Tram van Berlijn|trambedrijf van Berlijn]] leidde tot een halvering van de frequentie tot één tram om de 40 minuten. Pas vanaf februari 1990 kon de frequentie hersteld worden tot een 20-minutendienst.

=== Sinds 1990 ===
Sinds de jaren 1990 werden de sporen, bovenleidingsmasten, voertuigen en de stelplaats gemoderniseerd. Tussen 1999 en 2006 werden elf zesassige gelede trams overgenomen van het tramnet van [[Heidelberg (Duitsland)|Heidelberg]], waarvan er zes verbouwd werden voor inzet in de exploitatie. Door zware ongevallen werden er hiervan twee uit dienst genomen.

De ''Schöneicher-Rüdersdorfer Straßenbahn GmbH'' is sinds 2001 voor 70% eigendom van de ''Niederbarnimer Eisenbahn AG'', een investeringsmaatschappij van [[Captrain|Captrain Deutschland]]. De gemeenten Schöneiche en Rüdersdorf bezitten elk 15% van de aandelen. Het huidige vervoerscontract loopt nog tot eind 2024.

In 2008 werd de SRS-lijn door de fabrikant van trammaterieel [[Stadler Rail]] herhaaldelijk gebruikt voor testritten met de nieuwe [[Variobahn]]-trams vooraleer deze geleverd werden aan het trambedrijf van [[Bochum]]-[[Gelsenkirchen]] (BOGESTRA). De test gebeurde ginds gezien dit de enige lijn op meterspoor is in de omgeving van de Berlijnse fabriek die zelf niet over een testtraject beschikt. In 2010 werd de overname bekendgemaakt van drie KTNF6-trams uit [[Tram van Cottbus|Cottbus]] waardoor de lijn nu voor de eerste keer ook geëxploiteerd werd met een gedeeltelijke [[lagevloertram]]s.

De trams van de ''Schöneicher-Rüdersdorfer Straßenbahn GmbH'' rijden op weekdagen overdag om de 20 minuten, 's avonds vanaf 21 uur om het halfuur. Tijdens de weekends geldt overdag een halfuur- en 's avonds een uurdienst.

== Traject ==
Vertrekpunt van de lijn is de halte Friedrichshagen op Berlijns grondgebied en in de onmiddellijke omgeving van het S-Bahnstation Berlin-Friedrichshagen en twee tramlijnen van Berlijn. Het eindpunt bestaat uit een in tegenwijzerzin bereden keerlus die in 1960 het kopeindpunt verving. Van daaruit loopt het dubbelsporig traject in rechte lijn, dwars door het bos en parallel aan de Schöneicher Straße / Schöneicher Landstraße. Kort voor de grens met de [[deelstaat]] [[Brandenburg (deelstaat)|Brandenburg]], maakt het traject een grote S-bocht naar het zuiden en bereikt het Schöneiche. De lijn loopt nu voor het eerst in bestrating door de Kirschenstraße en Puschkinstraße. Aan de Pyramidenplatz gaat de lijn over op enkelspoor en komt ze op eigen bedding om voorbij de stelplaats verder te rijden door de Dorfstraße.

Na een bocht van 90 graden wordt de ''Fredersdorfer Mühlenfließ ''gekruist. De lijn volgt vervolgens in een zijdelingse eigen bedding de Schöneicher Straße. Tussen de haltes Schillerstraße en Kalkberger Straße is de lijn opnieuw dubbelsporig. Het volgende stukje dubbelspoor ligt tussen de haltes Berghof Weiche en Berghof. Na de onderdoorgang onder de [[Bundesautobahn 10]] (ring van Berlijn) bereikt de lijn aan de oostelijke rand van Rüdersdorf de eerste noemenswaardige helling.

Voorbij de met een uitwijkspoor uitgeruste halte Torellplatz, wisselt het traject van straatkant en komt het enkelspoor in een zijberm langs de Straße der Jugend te liggen, steekt het de ''Strausberger Mühlenfließ'' en gaat vervolgens bergaf. Onmiddellijk naast de eveneens in dubbelspoor aangelegde halte Marktplatz, bevindt zich de gebouwen van de niet meer gebruikte stelplaats Rüdersdorf.

Ter hoogte van de post buigt het nieuwe traject af naar het zuidwesten maar op het oud tracé naar het eindpunt Kalkberge bevinden zich nog resten van het vroegere spoor. De gebouwen van de oude stad die tot 1977 door de tram werd doorkruist werden bijna allemaal afgebroken maar de geplande uitbreiding van de kalkmijn kwam er niet. De oude sporen van het enkelsporig traject in de Bergstraße (thans Straße der Jugend) en Redenstraße zijn evenals de restanten van de voormalige keerlus Karl-Marx-Platz (gelegen op een open ruimte ten westen van het Kesselmeer) nog steeds aanwezig.

Het eveneens enkelsporig nieuw aangelegd traject loopt parallel aan de Hans-Striegelski-Straße, kruist de ''Kalkgraben'' en begint in een lang uitgerokken bocht in de zijberm van de Berg- en Marienstraße aan een klim. Op het plateau wordt uiteindelijk de in wijzerzin bereden keerlus en eindhalte ''Alt-Rüdersdorf'' bereikt.

== Voertuigen ==
=== 1910 tot 1989 ===
[[Bestand:19911206a_Friedrichshagen.jpg|miniatuur|Motorwagen 70 en bijwagen 70 aan de eindhalte Friedrichshagen met het S-Bahnstation op de achtergrond]]
[[Bestand:The_Schöneiche_Straßenbahn._January_1990..jpg|miniatuur|[[LOWA, GOTHA en REKO-trams|Rekotram]] 74 (Schöneweide 1974)in 1990]]
[[Bestand:19910131a_Schöneiche.jpg|miniatuur|Motorwagen 52, in 1975 omgebouwd tot eenrichtingstram door ombouw van tram 2 (Lindner/AEG, 1914)]]
[[Bestand:Schöneiche_Straßenbahn_Depot,_DDR,_Tram_nr_65_Jan_1990.jpg|miniatuur|Motorwagen 65 (1970; zelf gebouwd door het trambedrijf van Schöneiche) 1990]]
{| class="wikitable centered" style="font-size:95%; text-align:right;"
|-
! width="5%"  style="background-color:#EADEBD;" | Bouwjaar
! width="10%" style="background-color:#EADEBD;" | Fabrikant
! width="10%" style="background-color:#EADEBD;" | Nummers
! width="10%" style="background-color:#EADEBD;" | Vanaf 1956
! width="10%" style="background-color:#EADEBD;" | Vanaf 1966
! width="60%" style="background-color:#EADEBD;" | Opmerkingen
|-
| 1910
| align="left" | [[Deutz AG|Deutz]]
| 1
Schöneiche
|
|
| align="left" | tweeassige benzeenlocomotief
13,3 kW, lengte 4100 mm
|-
| 1910
| align="left" | Deutz
| 2
Schöneiche
|
|
| align="left" | tweeassige benzeenlocomotief
44,1 kW, lengte 5300 mm
|-
| 1912
| align="left" | Deutz
| 1–3
Kalkberge
|
|
| align="left" | tweeassige benzeenlocomotief
44,1 kW, lengte 5000 mm
|-
| 1914
| align="left" | Lindner/[[AEG]]
| 1
| 1
|
| align="left" | vierassige elektrische motorwagen
in 1968 uit dienst
|-
| 1914
| align="left" | Lindner/AEG
| 2
| 2
| 52
| align="left" | vierassige elektrische motorwagen
in 1960 nieuw gebouwd
in 1975 omgebouwd tot eenrichtingsvoertuig
|-
| 1914
| align="left" | Lindner/AEG
| 3
| 3
| 53
| align="left" | vierassige elektrische motorwagen
in 1971 omgebouwd tot dienstmotortram 93
|-
| 1914
| align="left" | Lindner/AEG
| 4+5
| 4+5
| 54+55
| align="left" | vierassige elektrische motorwagen
in 1971 uit dienst
|-
| 1914
| align="left" | Waggonbau Werdau
| 6+7
|
|
| align="left" | 1923/24 uit Krefeld overgenomen
in 1925 omgebouwd tot dienstvoertuigen 6+7
|-
| 1915
| align="left" | Lindner/AEG
| 9
|
|
| align="left" | vernield tijdens de oorlog
|-
| 1915
| align="left" | Lindner/AEG
| 10
| 9II
|
| align="left" | in 1969 uit dienst
|-
| 1929
| align="left" | Lindner/AEG
| 31+32
| 7II+8
| 71+72
| align="left" | in 1974 uit dienst
|-
| 1929
| align="left" | Lindner/AEG
| 33
| 9II
|
| align="left" | in 1966 uit dienst
|-
| 1929
| align="left" | Lindner/AEG
| 34
| 10II
| 74
| align="left" | in 1966 tot historische motorwagen 34
|-
| 1964
| align="left" | gebouwd in eigen atelier/LEW
|
| 11
| 61
| align="left" | vierassig eenrichtingsvoertuig
vanaf 1985 magazijn voor de spoordienst
|-
| 1966
| align="left" | gebouwd in eigen atelier/LEW
|
|
| 73
| align="left" | vierassig eenrichtingsvoertuig
in 1975 hernummerd tot 62II
|-
| 1955
| align="left" | Leipziger Verkehrsbetriebe/LEW
|
|
| 62
| align="left" | in 1967 overgenomen uit [[Leipzig (hoofdbetekenis)|Leipzig]]
in 1975 omgebouwd tot eenrichtingsvoertuig
|-
| 1968
| align="left" | gebouwd in eigen atelier/LEW
|
|
| 63
| align="left" | vierassig eenrichtingsvoertuig
in 1986 uit dienst
|-
| 1969
| align="left" | gebouwd in eigen atelier/LEW
|
|
| 64
| align="left" | vierassig eenrichtingsvoertuig
in 1984 uit dienst
|-
| 1970
| align="left" | gebouwd in eigen atelier/LEW
|
|
| 65
| align="left" | vierassig eenrichtingsvoertuig
|-
| 1974
| align="left" | Reichsbahnausbesserungswerk (RAW) Berlin-Schöneweide
|
|
| 71II–74II
| align="left" | tweeassig tweerichtingsvoertuig type TZ 70/1 „Reko“
|-
| 1975
| align="left" | RAW Schöneweide
|
|
| 75
| align="left" | tweeassig tweerichtingsvoertuig type TZ 70/1 „Reko“
|-
| 1965
| align="left" | [[Gothaer Waggonfabrik|Waggonbau Gotha]]/LEW
|
|
| 81
| align="left" | tweeassig eenrichtingsvoertuig
in 1980 overgenomen uit [[Halle (Saale)|Halle]]
in 1984 naar [[Tram van Frankfurt (Oder)|Frankfurt (Oder)]]
|-
| 1973
| align="left" | RAW Schöneweide/LEW
|
|
| 82
| align="left" | tweeassig eenrichtingsvoertuig type TE 70/1 „Reko“
in 1984 overgenomen uit Frankfurt (Oder)
in 1990 uit dienst
|-
| 1974
| align="left" | RAW Schöneweide/LEW
|
|
| 83
| align="left" | tweeassig eenrichtingsvoertuig type TE 70/1 „Reko“
in 1984 overgenomen uit Frankfurt (Oder)
in 1990 overgenomen door „Liefhebber“
|-
| 1973
| align="left" | RAW Schöneweide/LEW
|
|
| 84+85
| align="left" | tweeassig eenrichtingsvoertuig type TE 70/1 „Reko“
in 1986 overgenomen uit Frankfurt (Oder)
tram 84 in 1989 uit dienst
|-
| 1968
| align="left" | [[ČKD Tatra|ČKD]]/LEW
|
|
| 86
| align="left" | tweeassig eenrichtingsvoertuig type T2D
in 1989 overgenomen uit [[Görlitz]]
|-
| 1964
| align="left" | Waggonbau Gotha/LEW
|
|
| 87
| align="left" | tweeassig eenrichtingsvoertuig
in 1989 overgenomen uit Görlitz
|}

=== 1990 tot heden ===
[[Bestand:Clp 20100921 SRS Tw 22 Vogelsdorfer Straße.jpg|miniatuur|KT4D tussen Schöneiche en Rüdersdorf]]
; Tatra KT4D
De SRS nam tussen 1992 en 1994 in totaal acht [[Tatra KT4]]D-trams over van het [[Tram van Cottbus|tramnet van Cottbus]] (nummers 17-22, 24, 25), waarvan drie (nummers 18, 21 en 22) in 1995 en 1996 gemoderniseerd werden. De overige voertuigen werden tussen 2000 en 2008 [[Schroot (metaal)|verschroot]]. Door het verlopen van hun vergunning werden eerst trams nummers 18 en 21 uit dienst genomen terwijl tram 22 ter beschikking bleef als reservevoertuig. Sinds 1 april 2012 wordt dit tramtype niet langer ingezet in Schöneiche.
; DUEWAG GT6
[[Bestand:SRSTram1.jpg|miniatuur|[[Düwag-Eenheidswagen|Duewag GT6]] aan het S-Bahnstation Friedrichshagen]]
Tussen 1999 en 2006 werden in totaal elf zesassige gelede [[Düwag]]trams (GT6) uit Heidelberg overgenomen, waarvan er zes rij- en inzetklaar werden gemaakt. Twee hiervan moesten na zware ongevallen uit dienst worden genomen. Een andere tram dient als werktram. Hoewel de lijn in principe ook zonder [[Tweerichtingsvoertuig|tweerichtingstrams]] kan worden uitgebaat, bieden deze trams toch een hogere flexibiliteit in geval van bouwwerven of onvoorziene storingen.
; Tatra KTNF6
[[Bestand:KTNF6_Nr._28_Schöneiche_2014.jpg|miniatuur|KTNF6 in Schöneiche]]
Omdat de in bedrijf zijnde KT4D uit dienst moesten genomen worden, nam het bedrijf ter vervanging tussen 2009 en 2011 drie Tatratrams [[Tatra KT4|KTNF6]] over, eveneens uit Cottbus.

== Literatuur ==
* Elektrisierung der Straßenbahn Friedrichshagen–Schöneiche–Kalkberge, BEW-Mitteilungen, deel 4, april 1915
* O. Armknecht, Einführung des elektrischen Betriebes auf der Straßenbahn Friedrichshagen–Schöneiche–Kalkberge, Elektrotechnische Zeitschrift, deel 7, 15 februari 1917
* Reinhard Demps, ''Vor 100 Jahren: Start mit Benzol / Aus den Anfängen der Schöneicher Straßenbahn.'' In ''Verkehrsgeschichtliche Blätter'', 37e jaargang, deel 5 (september/oktober 2010), pagina 130–134
* Ivo Köhler, Schienenwege nach Schöneiche und Rüdersdorf, GVE-Verlag, Berlijn, 1997, {{ISBN|3-89218-047-4}}
* Ivo Köhler, 100 Jahre Schöneicher Rüdersdorfer Straßenbahn, Verlag Bernd Neddermeyer, Berlijn, 2010, {{ISBN|978-3-941712-09-6}}
* Kletzke (Straßenbahn Schöneiche), 80 Jahre Straßenbahn Schöneiche, Lausitzer Rundschau Druckerei und Verlag, 1990

== Externe links ==
* [http://www.tram88.de/ ''TRAM 88.'']

<references />
{{Appendix|2=
{{References}}
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Straßenbahn Schöneiche bei Berlin}}
}}

{{Commonscat|Schöneicher-Rüdersdorfer Straßenbahn}}
{{Navigatie tramsteden Duitsland}}

[[Categorie:Tramlijn in Duitsland|Schöneiche bei Berlin]]

title: Basisgegevens

Locatie: Schöneiche bei Berlin, Duitsland

Vervoerssysteem: Tram

Startdatum: 28 augustus 1910

Lengte trajecten: 14,1 kilometer

Aantal stations: 20 haltes

Spoorwijdte: meterspoor 1000 mm

title: Netwerkkaart

Netwerkkaart: Netwerkkaart van de Tram van Schöneiche bei Berlin

Portaal: Openbaar vervoer

title: Traject

SBHF · uKBHFa: 0,0 · Berlin, Friedrichshagen

STRr · uHST: 0,6 · Berlin, Brösener Straße

uSTR+GRZq: Landkreisgrens Oder-Spree / Märkisch-Oderland

uHST:
4,0 · Schöneiche, Waldstraße
4,6 · Schöneiche, Goethepark
Schöneiche, Rahnsdorfer Straße
5,6 · Schöneiche, Dorfstraße
6,0 · Schöneiche, Dorfaue
6,7 · Schöneiche, Schillerstraße
7,1 · Schöneiche, Grätzwalde
8,3 · Schöneiche, Jägerstraße
8,8 · Schöneiche, Kalkberger Straße
9,8 · Rüdersdorf, Berghof-Weiche
10,5 · Rüdersdorf, Berghof
11,2 · Rüdersdorf, Torellplatz
11,7 · Rüdersdorf, Heinitzstraße
12,0 · Rüdersdorf, Marktplatz
12,4 · Rüdersdorf, Rathaus
12,9 · Rüdersdorf, Breitscheidstraße
13,5 · Rüdersdorf, Marienstraße

uWBRÜCKE1:
Jaegergraben
Fredersdorfer Mühlenfließ
Strausberger Mühlenfließ
Kalkgraben

uKDSTaq · uABZgr+r: Stelplaats Schöneiche

ueABZgl · uexKDSTeq: Stelplaats Rüdersdorf

uSTR+l · uxABZgr: Trajectwijziging 1977

uSTR · uexHST: Rüdersdorf, Schulstraße

uSTR · uexKBHFe: Rüdersdorf, Karl-Marx-Platz

uKBHFe: 13,9 · Alt-Rüdersdorf


text:
# Anamnese (medisch)
Een anamnese is wat een patiënt met betrekking tot de voorgeschiedenis en relevante omstandigheden van zijn ziekte of aandoening aan een zorgverlener kan vertellen.
Een anamnese komt tot stand doordat de zorgverlener aan de patiënt gerichte vragen stelt. Afhankelijk van de specifieke situatie kunnen daarbij bijvoorbeeld relevant zijn:
- Afkomst, leeftijd, gewicht en lengte van de patiënt
- Een beschrijving van het ziektebeeld
- Systematische vragen over verschillende organen
- Een eventuele ziektegeschiedenis van de familie (ouders, grootouders, broers, zussen)
- Kinderziekten
- Eerdere ziekten
- Verre reizen die de patiënt recent heeft ondernomen
- Sociale status, waaronder beroep, verslavingen (roken/drinken), allergieën, seksualiteit, et cetera

Anamnese in combinatie met een klinisch onderzoek (het lichamelijk onderzoek door de arts), leidt meestal tot een diagnose en een behandeling.

## Uitgebreide beschrijving, specifiek voor fysiotherapie
De anamnese is de ziektegeschiedenis zoals dit onder andere uit de herinnering van de patiënt blijkt. Dit betreft een chronologisch verslag van de patiënt over zijn symptomen, eventueel door vragen geleid. Om de patiënt zijn ervaringen te laten vertellen zal een behandelaar bij voorkeur neutrale vragen stellen en meestal geen symptomen aanreiken.
Ook in een fysiotherapeutisch onderzoek voert de behandelaar een anamnese uit (in België: kinesitherapeutisch onderzoek).

### Algemene anamnese
1. Administratieve anamnese: Dit omvat onder andere adres, huisarts, verwijzende arts, verzekering, telefoon, leeftijd, geslacht en beroep en/of sport, ...

Leeftijd en geslacht: omdat sommige aandoeningen afhankelijk van de leeftijd en geslacht. Bijvoorbeeld De ziekte van Bechterew is een aandoening die vooral voorkomt bij mannen in de leeftijd van 20 tot 30 jaar. Beroep en/of sport: Het beroep van de patiënt kan een aanleiding zijn voor het ontstaan van klachten. Eenzijdige arbeid kan leiden tot overbelasting.
1. Sociale anamnese: Dit omvat vragen over onder andere de burgerlijke staat, woonklimaat (Hoe woont u?...) en werkklimaat (Voelt u zich goed op het werk tussen de collega’s? Hebt u stresserend werk?...). De gegevens kunnen aanwijzingen geven in hoeverre deze factoren van invloed zijn op het klachtenbeeld van de patiënt.

### Speciële anamnese
Dit onderdeel is te beschouwen als het belangrijkste onderdeel van de anamnese. De vraagstelling is vooral gericht op de actuele klachten

#### Fysiotherapie
. De fysiotherapeut gaat vragen stellen over pijn, bewegingsstoornissen, gevoelsstoornissen en vegetatieve stoornissen.
1. Pijn
  1. Waar pijn? De therapeut probeert de begrenzing, de uitgebreidheid, evenals de veranderingen in de uitgebreidheid van de pijn te achterhalen. Zo kan pijn zeer lokaal zijn en daardoor voor de patiënt duidelijk aanwijsbaar en lokaliseerbaar. Daartegenover staat de diffuus gevoelde pijn, die lokaal beperkt kan blijven, maar ook over een groot gebied kan uitstralen. Veranderingen in de uitgebreidheid en/of lokalisatie kunnen in verband gebracht worden met de actualiteit van de laesie. Een verandering in lokalisatie kan te maken hebben met een zich verplaatsende laesie, bijvoorbeeld een intern dérangement.
  2. Ontstaanswijze van de pijn? De ontstaanswijze kan spontaan of traumatisch zijn. In beide gevallen kan dit geleidelijk of plotseling zijn.
  3. Wanneer is de pijn begonnen? Deze vraagstelling heeft betrekking op de duur van de klacht. Bepaalde ziektebeelden kenmerken zich door hun evolutie in de tijd.
  4. Hoe is het verloop van de pijn? Het antwoord hierop is informatief over de ontwikkeling van het ziektebeeld, met als mogelijkheden: toenemend- afnemend, hetzij snel, hetzij langzaam, stationair, intermitterend of recidiverend.
  5. Welke invloeden zijn pijnvermeerderend of –verminderend? Invloed kan worden uitgeoefend door bijvoorbeeld een houding en/of beweging, rust en/of activiteit, dag- en/of nachtritme, klimaatomstandigheden en emotionele stress.
  6. Aard van de pijn? Ook deze vraagstelling kan informatie opleveren over de aandoening van de patiënt. Pijn kan worden ervaren als stekend, wat meestal op acute pijn duidt, of als zeurend wat vaak een indicatie is voor meer chronische pijn. Verder kan men nog o.a. brandende pijn, startpijn en pijnscheuten hebben.
  7. Grootte van de pijn? De pijn kan weergegeven worden op een VAS- schaal (Visual Analogue Scale). De onderzoeker tekent op een blad papier een lijn die 10 cm lang is. De patiënt moet op de lijn, aan de hand van een kruisje, de intensiteit van de pijn aanduiden, die hij op het moment van de anamnese voelt. De linker grens van de lijn stemt overeen met geen pijn, de rechtergrens van de lijn stemt overeen met maximale pijn. Vervolgens meet de onderzoeker de afstand van de linkergrens van de lijn tot het kruisje dat de patiënt aangeduid heeft en drukt deze uit in mm. Deze waarde stemt overeen met de intensiteit van pijn die de patiënt voelt op het moment van de anamnese.
2. Bewegingsstoornissen
  1. Bewegingsmogelijkheid: Kan verminderd zijn door een gedaalde beweeglijkheid of door incoördinatie. Gedaalde beweeglijkheid kan 2 oorzaken hebben: nl ofwel door krachtsverlies (permanent of korte duur) ofwel door mobiliteitsverlies (permanent of korte duur). Incoördinatie wil zeggen dat de controle op de beweeglijkheid gestoord is (permanent of korte duur).
  2. Geluiden: Doen zich bij het bewegen geluiden voor, dan is nadere beschouwing over de aard, de plaats en frequentie noodzakelijk. De aard van het geluid kan variërend zijn: grove crepitus, fijne crepitus, klikken of knarsen
3. Gevoelsstoornissen: Gevoelsstoornissen kunnen zich voordoen in de vorm van uitvalsverschijnselen en prikkelingsverschijnselen.
  1. Uitvalsverschijnselen: Deze zijn terug te voeren tot een vermindering van de gevoelskwaliteit (hypoësthesie) of een totale uitval van gevoel (anesthesie). De verschijnselen kunnen betrekking hebben op meerdere kwaliteiten van het gevoel, zoals temperatuur, pijn, tastzin, dit zowel grof als fijn.
  2. Prikkelingsverschijnselen: Deze duiden op een verandering in de gevoelswaarneming (dysesthesie). Deze kunnen duiden op een toename van gevoelskwaliteiten (hyperesthesie) of een onjuiste afysiologische gevoelssensatie (paresthesie). De onderzoeker zal zich nader dienen te oriënteren op de aard van de stoornis, de intensiteit, de distributie, het voorkomen en de beïnvloedbaarheid ervan.
4. Vegetatieve stoornissen: De patiënt ervaart de vegetatieve stoornissen als veranderingen in de kleur van de huid, een verhoogde of verminderde zweetsecretie, abnormale haargroei, verandering van de huid en nagels, temperatuurveranderingen, overgevoeligheid voor aanraking, warmte, koude en druk. Voorts kan een diffuse zwelling worden aangegeven.

### Aanvullende anamnese
- Algemeen conditieverminderende factoren?
- Voorgaande aandoeningen/ operaties?
- Huidig medicatiegebruik?
- Voorgaande behandelingen?
- Erfelijke aandoeningen?

Bevraag ook:
- Herstelbelemmerende factoren
- Herstelbevorderende factoren[1]

### Hulpvraag
Men moet eveneens nagaan welke de verwachtingen zijn van de patiënt over de behandeling. Het is belangrijk dat deze verwachtingen realistisch zijn.

title: Anamnese (medisch)

wikitext:
Een '''anamnese''' is wat een patiënt met betrekking tot de voorgeschiedenis en relevante omstandigheden van zijn [[ziekte]] of aandoening aan een zorgverlener kan vertellen.

Een anamnese komt tot stand doordat de zorgverlener aan de patiënt gerichte vragen stelt. Afhankelijk van de specifieke situatie kunnen daarbij bijvoorbeeld relevant zijn:
*Afkomst, leeftijd, gewicht en lengte van de patiënt
*Een beschrijving van het ziektebeeld
*Systematische vragen over verschillende [[orgaan|organen]]
*Een eventuele ziektegeschiedenis van de familie (ouders, grootouders, broers, zussen)
* [[Kinderziekte]]n
*Eerdere ziekten
*Verre reizen die de patiënt recent heeft ondernomen
*Sociale status, waaronder [[beroep]], verslavingen (roken/drinken), [[allergie|allergieën]], [[seksualiteit]], et cetera

Anamnese in combinatie met een klinisch onderzoek (het [[lichamelijk onderzoek]] door de arts), leidt meestal tot een [[diagnose]] en een behandeling.

==Uitgebreide beschrijving, specifiek voor fysiotherapie==
De '''anamnese''' is de ziektegeschiedenis zoals dit onder andere uit de herinnering van de patiënt blijkt. Dit betreft een chronologisch verslag van de patiënt over zijn symptomen, eventueel door vragen geleid. Om de patiënt zijn ervaringen te laten vertellen zal een behandelaar bij voorkeur neutrale vragen stellen en meestal geen symptomen aanreiken.

Ook in een [[fysiotherapeutisch onderzoek]] voert de behandelaar een anamnese uit (in België: kinesitherapeutisch onderzoek).

===Algemene anamnese===
#Administratieve anamnese: Dit omvat onder andere adres, [[huisarts]], verwijzende arts, verzekering, telefoon, leeftijd, geslacht en beroep en/of sport, ... <br />
Leeftijd en geslacht: omdat sommige aandoeningen afhankelijk van de leeftijd en geslacht. Bijvoorbeeld De [[ziekte van Bechterew]] is een aandoening die vooral voorkomt bij mannen in de leeftijd van 20 tot 30 jaar. ''Beroep en/of sport:'' Het beroep van de patiënt kan een aanleiding zijn voor het ontstaan van klachten. Eenzijdige arbeid kan leiden tot overbelasting.
#Sociale anamnese: Dit omvat vragen over onder andere de burgerlijke staat, woonklimaat (Hoe woont u?...) en werkklimaat (Voelt u zich goed op het werk tussen de collega’s? Hebt u stresserend werk?...). De gegevens kunnen aanwijzingen geven in hoeverre deze factoren van invloed zijn op het klachtenbeeld van de patiënt.

===Speciële anamnese===
Dit onderdeel is te beschouwen als het belangrijkste onderdeel van de anamnese. De vraagstelling is vooral gericht op de actuele klachten

====Fysiotherapie====
. De fysiotherapeut gaat vragen stellen over pijn, bewegingsstoornissen, gevoelsstoornissen en vegetatieve stoornissen.
#'''[[Pijn]]'''
##''Waar pijn?'' De therapeut probeert de begrenzing, de uitgebreidheid, evenals de veranderingen in de uitgebreidheid van de pijn te achterhalen. Zo kan pijn zeer lokaal zijn en daardoor voor de patiënt duidelijk aanwijsbaar en lokaliseerbaar. Daartegenover staat de diffuus gevoelde pijn, die lokaal beperkt kan blijven, maar ook over een groot gebied kan uitstralen. Veranderingen in de uitgebreidheid en/of lokalisatie kunnen in verband gebracht worden met de actualiteit van de [[laesie]]. Een verandering in lokalisatie kan te maken hebben met een zich verplaatsende laesie, bijvoorbeeld een intern dérangement.
##''Ontstaanswijze van de pijn?'' De ontstaanswijze kan spontaan of traumatisch zijn. In beide gevallen kan dit geleidelijk of plotseling zijn.
##''Wanneer is de pijn begonnen?'' Deze vraagstelling heeft betrekking op de duur van de klacht. Bepaalde ziektebeelden kenmerken zich door hun evolutie in de tijd.
##''Hoe is het verloop van de pijn?'' Het antwoord hierop is informatief over de ontwikkeling van het ziektebeeld, met als mogelijkheden: toenemend- afnemend, hetzij snel, hetzij langzaam, stationair, intermitterend of recidiverend.
##''Welke invloeden zijn pijnvermeerderend of –verminderend?'' Invloed kan worden uitgeoefend door bijvoorbeeld een houding en/of beweging, rust en/of activiteit, dag- en/of nachtritme, klimaatomstandigheden en emotionele stress.
##''Aard van de pijn?'' Ook deze vraagstelling kan informatie opleveren over de aandoening van de patiënt. Pijn kan worden ervaren als stekend, wat meestal op acute pijn duidt, of als zeurend wat vaak een indicatie is voor meer [[chronische pijn]]. Verder kan men nog o.a. brandende pijn, startpijn en pijnscheuten hebben.
## ''Grootte van de pijn?'' De pijn kan weergegeven worden op een VAS- schaal (Visual Analogue Scale). De onderzoeker tekent op een blad papier een lijn die 10 cm lang is. De patiënt moet op de lijn, aan de hand van een kruisje, de intensiteit van de pijn aanduiden, die hij op het moment van de anamnese voelt. De linker grens van de lijn stemt overeen met geen pijn, de rechtergrens van de lijn stemt overeen met maximale pijn. Vervolgens meet de onderzoeker de afstand van de linkergrens van de lijn tot het kruisje dat de patiënt aangeduid heeft en drukt deze uit in mm. Deze waarde stemt overeen met de intensiteit van pijn die de patiënt voelt op het moment van de anamnese.
#'''Bewegingsstoornissen'''
##''Bewegingsmogelijkheid:'' Kan verminderd zijn door een gedaalde beweeglijkheid of door incoördinatie. Gedaalde beweeglijkheid kan 2 oorzaken hebben: nl ofwel door krachtsverlies (permanent of korte duur) ofwel door mobiliteitsverlies (permanent of korte duur). Incoördinatie wil zeggen dat de controle op de beweeglijkheid gestoord is (permanent of korte duur).
##''Geluiden:'' Doen zich bij het bewegen geluiden voor, dan is nadere beschouwing over de aard, de plaats en frequentie noodzakelijk. De aard van het geluid kan variërend zijn: grove [[crepitus]], fijne crepitus, klikken of knarsen
#'''Gevoelsstoornissen:''' Gevoelsstoornissen kunnen zich voordoen in de vorm van uitvalsverschijnselen en prikkelingsverschijnselen.
##''Uitvalsverschijnselen:'' Deze zijn terug te voeren tot een vermindering van de gevoelskwaliteit (hypoësthesie) of een totale uitval van gevoel (anesthesie). De verschijnselen kunnen betrekking hebben op meerdere kwaliteiten van het gevoel, zoals temperatuur, pijn, tastzin, dit zowel grof als fijn.
##''Prikkelingsverschijnselen:'' Deze duiden op een verandering in de gevoelswaarneming (dysesthesie). Deze kunnen duiden op een toename van gevoelskwaliteiten (hyperesthesie) of een onjuiste afysiologische gevoelssensatie (paresthesie). De onderzoeker zal zich nader dienen te oriënteren op de aard van de stoornis, de intensiteit, de distributie, het voorkomen en de beïnvloedbaarheid ervan.
#'''[[Vegetatieve stoornissen]]''': De patiënt ervaart de vegetatieve stoornissen als veranderingen in de kleur van de huid, een verhoogde of verminderde zweetsecretie, abnormale haargroei, verandering van de huid en nagels, temperatuurveranderingen, overgevoeligheid voor aanraking, warmte, koude en druk. Voorts kan een diffuse zwelling worden aangegeven.

===Aanvullende anamnese===
*Algemeen conditieverminderende factoren?
*Voorgaande aandoeningen/ operaties?
*Huidig medicatiegebruik?
*Voorgaande behandelingen?
*Erfelijke aandoeningen?

Bevraag ook:
*Herstelbelemmerende factoren
*Herstelbevorderende factoren<ref>VAES, P., KERCKHOFS, E. en BECKWÉE D., ''Het Gezondheidsprofiel. Anamnese en diagnose in de kinesitherapie/fysiotherapie'', WPG uitgevers-De Standaard Uitgeverij, Antwerpen, 2011.</ref>

===Hulpvraag===
Men moet eveneens nagaan welke de verwachtingen zijn van de patiënt over de behandeling. Het is belangrijk dat deze verwachtingen realistisch zijn.

==Zie ook==
* [[Heteroanamnese]]

{{Appendix}}

[[Categorie:Geneeskundig onderzoek]]