text:
# Ero quadrituberculata
Ero quadrituberculata is een spinnensoort in de taxonomische indeling van de Spinneneters (Mimetidae).
Het dier behoort tot het geslacht Ero. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1905 door Wladislaus Kulczynski.

title: Ero quadrituberculata

wikitext:
{{Taxobox spin
| naam          = ''Ero quadrituberculata''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| familie = [[Spinneneters|Mimetidae]] (Spinneneters)
| geslacht = ''[[Ero]]''
| auteur = [[Wladislaus Kulczynski]]
| datum = 1905
| haakjes =
}}
'''''Ero quadrituberculata''''' is een [[spinnen (dieren)|spinnen]][[soort]] in de taxonomische indeling van de [[Spinneneters]] (Mimetidae).<ref>{{aut|Platnick, Norman I.}} (2010): [http://research.amnh.org/entomology/spiders/catalog/ The world spider catalog], version 10.5. ''American Museum of Natural History''. [https://web.archive.org/web/20090312050907/http://research.amnh.org:80/entomology/spiders/catalog/ Gearchiveerd] op 12 maart 2009.</ref>

Het dier behoort tot het geslacht ''[[Ero]]''. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1905 door [[Wladislaus Kulczynski]].

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|11|19}}

[[Categorie:Spinneneters]]

title: Ero quadrituberculata

Klasse: Arachnida (Spinachtigen)

Orde: Araneae (Spinnen)

Familie: Mimetidae (Spinneneters)

Geslacht: Ero

title: Soort


text:
# Bathanthidium fengkaiense
Bathanthidium fengkaiense is een vliesvleugelig insect uit de familie Megachilidae. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 2019 door Niu en Zhu.

wikiname: nlwiki

title: Bathanthidium fengkaiense

in_language: nl

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Bathanthidium fengkaiense''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie = [[Megachilidae]]
| onderfamilie = [[Megachilinae]]
| tribus = [[Anthidiini]]
| geslacht = ''[[Bathanthidium]]''
| w-naam = ''Bathanthidium fengkaiense''
| auteur = Niu & Zhu
| datum = 2019
| bron = <ref name=Wiu2019>{{Ts.|Niu, Z., Ascher, J., Griswold, T., & Zhu, C.}}(2019) Revision of the bee genus ''Bathanthidium'' Mavromoustakis (Hymenoptera: Apoidea: Megachilidae: Anthidiini) with description of a new species from China. Zootaxa, 4657(1), 97–116</ref>
| haakjes =
}}
'''''Bathanthidium fengkaiense''''' is een [[vliesvleugeligen|vliesvleugelig]] [[insecten|insect]] uit de familie [[Megachilidae]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 2019 door Niu en Zhu.
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2019|08|18}}
[[Categorie:Megachilidae]]

title: Bathanthidium fengkaiense

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Hymenoptera (Vliesvleugeligen)

Familie: Megachilidae

Onderfamilie: Megachilinae

Geslachtengroep: Anthidiini

Geslacht: Bathanthidium

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Epicrocis
Epicrocis is een geslacht van vlinders van de familie snuitmotten (Pyralidae), uit de onderfamilie Phycitinae.

## Soorten
- E. abbreviata (Balinsky, 1994)
- E. africana (Janse, 1942)
- E. africanella (Ragonot, 1888)
- E. albigeralis (Walker, 1866)
- E. ancylosiformis (Balinsky, 1994)
- E. anthracanthes Meyrick, 1934
- E. arcana (Balinsky, 1994)
- E. atratella (Ragonot, 1888)
- E. brevipalpata (Balinsky, 1994)
- E. complicata (Balinsky, 1994)
- E. coriacelloides (Balinsky, 1994)
- E. crassa (Balinsky, 1994)
- E. erubescens Hampson, 1896
- E. ferrealis (Hampson, 1898)
- E. festivella Zeller, 1848
- E. flavicosta (Balinsky, 1994)
- E. furcilinea (Balinsky, 1994)
- E. gracilis (Balinsky, 1994)
- E. hilarella Ragonot, 1888
- E. holophaea (Hampson, 1926)
- E. imitans (Balinsky, 1994)
- E. insolita (Balinsky, 1994)
- E. intermedia (Balinsky, 1994)
- E. laticostella (Ragonot, 1888)
- E. nigrinella (Balinsky, 1994)
- E. noncapillata (Balinsky, 1994)
- E. occidua (Meyrick, 1937)
- E. oegnusalis (Walker, 1859)
- E. ornata (Balinsky, 1994)
- E. ornatella (Balinsky, 1994)
- E. picta (Balinsky, 1991)
- E. plumbifasciata (Balinsky, 1994)
- E. poliochyta Turner, 1924
- E. pseudodiscomaculella (Amsel, 1935)
- E. pseudonatalensis (Balinsky, 1994)
- E. punctata (Balinsky, 1994)
- E. sacculata (Balinsky, 1994)
- E. safadalis Asselbergs, 2008
- E. sahariensis Rothschild, 1921
- E. seminigra Lucas, 1892
- E. siderella (Ragonot, 1888)
- E. signatella Pagenstecher, 1907
- E. spiculata (Balinsky, 1994)
- E. stibiella (Snellen, 1872)
- E. uberalis Swinhoe, 1884
- E. umbratella Pagenstecher, 1907
- E. vansoni (Balinsky, 1994)
- E. varii Balinsky, 1991

title: Epicrocis

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam            = ''Epicrocis''
| titelweergave   = cursief
| afbeelding      = Epicrocis pulchra.jpg
| afbeeldingtekst = ''Epicrocis pulchra''
| onderorde       =
| familie         = [[Snuitmotten|Pyralidae]] (Snuitmotten)
| onderfamilie    = [[Phycitinae]]
| taxon           = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| auteur          =
| datum           =
}}

'''''Epicrocis''''' is een geslacht van [[vlinders]] van de familie [[snuitmotten]] (Pyralidae), uit de onderfamilie Phycitinae.

== Soorten ==
*''[[Epicrocis abbreviata|E. abbreviata]]'' (Balinsky, 1994)
*''[[Epicrocis africana|E. africana]]'' (Janse, 1942)
*''[[Epicrocis africanella|E. africanella]]'' (Ragonot, 1888)
*''[[Epicrocis albigeralis|E. albigeralis]]'' (Walker, 1866)
*''[[Epicrocis ancylosiformis|E. ancylosiformis]]'' (Balinsky, 1994)
*''[[Epicrocis anthracanthes|E. anthracanthes]]'' Meyrick, 1934
*''[[Epicrocis arcana|E. arcana]]'' (Balinsky, 1994)
*''[[Epicrocis atratella|E. atratella]]'' (Ragonot, 1888)
*''[[Epicrocis brevipalpata|E. brevipalpata]]'' (Balinsky, 1994)
*''[[Epicrocis complicata|E. complicata]]'' (Balinsky, 1994)
*''[[Epicrocis coriacelloides|E. coriacelloides]]'' (Balinsky, 1994)
*''[[Epicrocis crassa|E. crassa]]'' (Balinsky, 1994)
*''[[Epicrocis erubescens|E. erubescens]]'' Hampson, 1896
*''[[Epicrocis ferrealis|E. ferrealis]]'' (Hampson, 1898)
*''[[Epicrocis festivella|E. festivella]]'' [[Philipp Christoph Zeller|Zeller]], 1848
*''[[Epicrocis flavicosta|E. flavicosta]]'' (Balinsky, 1994)
*''[[Epicrocis furcilinea|E. furcilinea]]'' (Balinsky, 1994)
*''[[Epicrocis gracilis|E. gracilis]]'' (Balinsky, 1994)
*''[[Epicrocis hilarella|E. hilarella]]'' Ragonot, 1888
*''[[Epicrocis holophaea|E. holophaea]]'' (Hampson, 1926)
*''[[Epicrocis imitans|E. imitans]]'' (Balinsky, 1994)
*''[[Epicrocis insolita|E. insolita]]'' (Balinsky, 1994)
*''[[Epicrocis intermedia|E. intermedia]]'' (Balinsky, 1994)
*''[[Epicrocis laticostella|E. laticostella]]'' (Ragonot, 1888)
*''[[Epicrocis nigrinella|E. nigrinella]]'' (Balinsky, 1994)
*''[[Epicrocis noncapillata|E. noncapillata]]'' (Balinsky, 1994)
*''[[Epicrocis occidua|E. occidua]]'' (Meyrick, 1937)
*''[[Epicrocis oegnusalis|E. oegnusalis]]'' (Walker, 1859)
*''[[Epicrocis ornata|E. ornata]]'' (Balinsky, 1994)
*''[[Epicrocis ornatella|E. ornatella]]'' (Balinsky, 1994)
*''[[Epicrocis picta|E. picta]]'' (Balinsky, 1991)
*''[[Epicrocis plumbifasciata|E. plumbifasciata]]'' (Balinsky, 1994)
*''[[Epicrocis poliochyta|E. poliochyta]]'' Turner, 1924
*''[[Epicrocis pseudodiscomaculella|E. pseudodiscomaculella]]'' (Amsel, 1935)
*''[[Epicrocis pseudonatalensis|E. pseudonatalensis]]'' (Balinsky, 1994)
*''[[Epicrocis punctata|E. punctata]]'' (Balinsky, 1994)
*''[[Epicrocis sacculata|E. sacculata]]'' (Balinsky, 1994)
*''[[Epicrocis safadalis|E. safadalis]]'' Asselbergs, 2008
*''[[Epicrocis sahariensis|E. sahariensis]]'' Rothschild, 1921
*''[[Epicrocis seminigra|E. seminigra]]'' Lucas, 1892
*''[[Epicrocis siderella|E. siderella]]'' (Ragonot, 1888)
*''[[Epicrocis signatella|E. signatella]]'' Pagenstecher, 1907
*''[[Epicrocis spiculata|E. spiculata]]'' (Balinsky, 1994)
*''[[Epicrocis stibiella|E. stibiella]]'' (Snellen, 1872)
*''[[Epicrocis uberalis|E. uberalis]]'' Swinhoe, 1884
*''[[Epicrocis umbratella|E. umbratella]]'' Pagenstecher, 1907
*''[[Epicrocis vansoni|E. vansoni]]'' (Balinsky, 1994)
*''[[Epicrocis varii|E. varii]]'' Balinsky, 1991

[[Categorie:Epicrocis| ]]

title: Epicrocis

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Pyralidae (Snuitmotten)

Onderfamilie: Phycitinae

title: Geslacht


text:
# Schizogenius ocellatus
Schizogenius ocellatus is een keversoort uit de familie van de loopkevers (Carabidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1972 door Whitehead.

title: Schizogenius ocellatus

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Schizogenius ocellatus''
| afbeelding = Schizogenius_ocellatus_(10.3897-subtbiol.19.8207)_Figure_2_(cropped).jpg
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Loopkevers|Carabidae]] (Loopkevers)
| onderfamilie = [[Scaritinae]]
| geslacht = ''[[Schizogenius]]''
| w-naam = ''Schizogenius ocellatus''
| auteur = Whitehead
| datum = 1972
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Schizogenius ocellatus''''' is een [[kevers|kever]]soort uit de familie van de [[Loopkevers|loopkevers (Carabidae)]].<ref>Anichtchenko A. et al., (editors): [https://carabidae.org/search?rank=0&text=Schizogenius+ocellatus Carabidae of the World] (bezocht: 20 tot 28 maart 2013)</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1972 door Whitehead.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|29}}

[[Categorie:Schizogenius|ocellatus]]

title: Schizogenius ocellatus

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Carabidae (Loopkevers)

Onderfamilie: Scaritinae

Geslacht: Schizogenius

title: Soort


text:
# Getijdenboek van Isabella la Catolica (Madrid)
Het Getijdenboek van Isabella la Catolica is een verlucht getijdenboek dat oorspronkelijk gemaakt werd voor koningin-gemalin Johanna Enríquez van Aragon, maar later in het bezit kwam van Isabella I van Castilië. Ze kreeg het waarschijnlijk als huwelijksgeschenk in 1469 van haar echtgenoot Ferdinand II van Aragon, de zoon van Johanna Enríquez. Het handschrift werd in Catalonië geschreven en dan naar Brugge gestuurd voor de verluchting die gemaakt werd omstreeks 1455-1460 in het atelier van Willem Vrelant. Het wordt nu bewaard in de Real Biblioteca del Palacio Real in Madrid.
Er is nog een tweede getijdenboek van Isabella de Katholieke dat bewaard wordt in The Cleveland Museum of Art van Cleveland.

## Codicologische beschrijving
Het handschrift bevat 365 perkamenten folia van 205 x 138 mm. Het werd geschreven in het Latijn met rubrieken in het Catalaans in een gotisch boekschrift. Het tekstblok bestaat uit een kolom van 125/130 x 75/80 mm met 17 lijnen per blad.

## Inhoud
Het getijdenboek bevat de klassieke elementen:
- f. 1r-12v: Heiligenkalender voor gebruik van Barcelona
- f. 13v-20v: Uittreksels uit de vier evangelies
- f. 21v-23r: Diverse gebeden.
- f. 23v-27r: Getijden van de Heilige Geest
- f. 28r-37v: Graduaalpsalmen
- f. 37v-44r: Mis van de heilige Maagd
- f. 89v-106r: Het Kleine Officie van Onze Lieve Vrouw
- f. 106v-131r: De passiegetijden
- f. 131v-144v: De kruisgetijden
- f. 145v-192r: Uittreksels uit de evangelies met de passieverhalen
- f. 193r-275r: Gebeden voor de goede week
- f. 275v-311r: Dodenofficie
- f. 311v-327r: Boetepsalmen
- f. 327v-332r: Culter passionis Ihesu Christi.
- f. 333r-334v: Gebed van paus Innocentius waaraan een aflaat van drie jaar was verbonden
- f. 335r-338v: Geloofsbelijdenis van Athanasius
- f. 338r: Gebed voor een goede dood
- f. 338v-359v: Suffragia
- f. 359v-365v: Diverse gebeden

## Verluchting
De kalender bestaat uit twee bladzijden per maand. De tekst van de kalender is in het goud geschreven. Op de recto zijde (eerste bladzijde) zijn telkens twee miniaturen van ca. een half tektstblok hoog naast mekaar aangebracht die de werken of de genoegens van de maand illustreren. De eerste bladzijde van elke maand is ook telkens omrand met een volledige versierde marge.
De tekst is versierd met talrijke initialen van 1 tot 10 lijnen hoog. Ze zijn geschilderd in het blauw of rood op een gouden achtergrond of gouden als letters op een blauwe achtergrond.
Het getijdenboek werd verlucht in het atelier van Willem Vrelant. De marges zijn versierd met bloemenranken en acanthusbladeren waarin soms een pauw, vogels, vlinders, engeltjes of andere figuren geplaatst werden. Het handschrift telt 72 volbladminiaturen en 24 kleinere miniaturen in de kalender. De 3.487 miniaturen waar de facsimile producenten mee schermen slaan, naast de echte miniaturen, op de vele figuurtjes die in de marges werden getekend. Maar ook met 72 volbladminiaturen, de 24 kalenderminiaturen en de talloze versierde marges kunnen we van een rijkelijk verlucht manuscript spreken.

## Web links
- Video met afbeeldingen op  Facsimile Finder.
- Afbeeldingen op Ziereis.

wikitext:
Het '''Getijdenboek van Isabella la Catolica''' is een [[Boekverluchting|verlucht]]  [[getijdenboek]] dat oorspronkelijk gemaakt werd voor koningin-gemalin [[Johanna Enríquez]] van Aragon, maar later in het bezit kwam van [[Isabella I van Castilië]]. Ze kreeg het waarschijnlijk als huwelijksgeschenk in 1469 van haar echtgenoot [[Ferdinand II van Aragon]], de zoon van Johanna Enríquez. Het [[Handschrift (document)|handschrift]] werd in Catalonië geschreven en dan naar [[Brugge]] gestuurd voor de verluchting die gemaakt werd omstreeks 1455-1460 in het atelier van [[Willem Vrelant]]. Het wordt nu bewaard in de Real Biblioteca del Palacio Real in [[Madrid (stad)|Madrid]].<ref name=wga>[https://www.wga.hu/html_m/zgothic/miniatur/1451-500/3flemis2/12hours.html Book of Hours of Isabella of Castile] op Web Gallery of Art.</ref><ref name=facs>[https://www.facsimiles.com/facsimiles/book-of-hours-of-isabel-the-catholic Book of Hours of Isabel "The Catholic"] op Ziereis facsimiles. [https://web.archive.org/web/20230603083633/https://www.facsimiles.com/facsimiles/book-of-hours-of-isabel-the-catholic Gearchiveerd] op 3 juni 2023.</ref>

Er is nog een tweede [[Getijdenboek van Isabella la Catolica (Cleveland)|getijdenboek van Isabella de Katholieke]] dat bewaard wordt in [[The Cleveland Museum of Art]] van [[Cleveland (Ohio)|Cleveland]].

== Codicologische beschrijving ==
Het [[Handschrift (document)|handschrift]] bevat 365 [[perkament]]en [[Folium (blad)|folia]] van 205 x 138 mm.<ref name=wga/> Het werd geschreven in het [[Latijn]] met rubrieken in het Catalaans in een gotisch boekschrift. Het tekstblok bestaat uit een kolom van 125/130 x 75/80 mm met 17 lijnen per blad.<ref name=facs/>

== Inhoud ==
Het getijdenboek bevat de klassieke elementen:<ref name=facf>[https://realbiblioteca.patrimonionacional.es/bib/1918 Libro de Horas de Isabel la Católica] op de website van Real Biblioteca. [https://web.archive.org/web/20230716131339/https://realbiblioteca.patrimonionacional.es/bib/1918 Gearchiveerd] op 16 juli 2023.</ref>
* f. 1r-12v: [[Heiligenkalender]] voor [[gebruik van]] [[Barcelona (Spanje)|Barcelona]]
* f. 13v-20v: Uittreksels uit de vier [[evangelie]]s
* f. 21v-23r: Diverse gebeden.
* f. 23v-27r: [[Officie van de Heilige Geest|Getijden van de Heilige Geest]]
* f. 28r-37v: [[Bedevaartspsalmen|Graduaalpsalmen]]
* f. 37v-44r: Mis van de heilige Maagd
* f. 89v-106r: Het [[Kleine Officie van Onze Lieve Vrouw]]
* f. 106v-131r: De passiegetijden
* f. 131v-144v: De [[Officie van het Heilig Kruis|kruisgetijden]]
* f. 145v-192r: Uittreksels uit de evangelies met de [[Passie (Jezus Christus)|passieverhalen]]
* f. 193r-275r: Gebeden voor de [[goede week]]
* f. 275v-311r: [[Dodenofficie]]
* f. 311v-327r: [[Boetepsalmen]]
* f. 327v-332r: Culter passionis Ihesu Christi.
* f. 333r-334v: Gebed van paus Innocentius waaraan een aflaat van drie jaar was verbonden
* f. 335r-338v: [[Geloofsbelijdenis van Athanasius]]
* f. 338r: Gebed voor een goede dood
* f. 338v-359v: [[Suffragia]]
* f. 359v-365v: Diverse gebeden

== Verluchting  ==
De kalender bestaat uit twee bladzijden per maand. De tekst van de kalender is in het goud geschreven. Op de recto zijde (eerste bladzijde) zijn telkens twee miniaturen van ca. een half tektstblok hoog naast mekaar aangebracht die de werken of de genoegens van de maand illustreren. De eerste bladzijde van elke maand is ook telkens omrand met een volledige versierde marge.

De tekst is versierd met talrijke [[initiaal|initialen]] van 1 tot 10 lijnen hoog. Ze zijn geschilderd in het blauw of rood op een gouden achtergrond of gouden als letters op een blauwe achtergrond.

Het getijdenboek werd verlucht in het atelier van Willem Vrelant. De marges zijn versierd met bloemenranken en acanthusbladeren waarin soms een pauw, vogels, vlinders, engeltjes of andere figuren geplaatst werden. Het handschrift telt 72 volbladminiaturen en 24 kleinere miniaturen in de kalender. De 3.487 miniaturen waar de facsimile producenten mee schermen slaan, naast de echte miniaturen, op de vele figuurtjes die in de marges werden getekend. Maar ook met 72 volbladminiaturen, de 24 kalenderminiaturen en de talloze versierde marges kunnen we van een rijkelijk verlucht manuscript spreken.

== Web links ==
* [https://www.facsimilefinder.com/facsimiles/book-of-hours-of-isabel-the-catholic-facsimile Video met afbeeldingen] op  Facsimile Finder.
* [https://www.facsimiles.com/facsimiles/book-of-hours-of-isabel-the-catholic#&gid=1&pid=5 Afbeeldingen op Ziereis].

{{Bibliografische informatie}}
{{Appendix}}
[[Categorie:15e-eeuws boek]]
[[Categorie:Getijdenboek]]


text:
# National Express Group
Mobico Group, tot juni 2023 National Express Group PLC is een Brits openbaarvervoerbedrijf. Bij het bedrijf werken ongeveer 43.000 mensen. In 2004 behaalde het bedrijf een omzet van 2,6 miljard Britse pond. De National Express Group is voortgekomen uit het staatsbusbedrijf National Bus Company, dat in 1988 werd geprivatiseerd.

## Verenigd Koninkrijk

### Spoorwegonderneming
De National Express Group is de houder van de volgende Britse spoorconcessies:
- c2c
- Central Trains
- Gatwick Express
- Midland Mainline
- Silverlink

National Express Group heeft op 7 december 2003 de Wales and Borders-concessie verloren aan Arriva, en op 17 oktober 2004 de ScotRail-concessie verloren aan First. Op 1 april 2006 verloor National Express de concessies van Wessex Trains en Wagn aan First. Op 9 december 2007 nam National Express, onder de naam National Express East Coast, de concessie voor intercitydiensten op de East Coast Main Line over van GNER. De concessie werd door financiële problemen alweer in 2009 verloren. National Express East Anglia (inclusief de Stansted Express) is op 5 februari 2012 overgenomen door het Nederlandse Spoorwegen-dochterbedrijf Abellio onder de naam Greater Anglia.

### Busonderneming
National Express Group exploiteert stads- en streekbussen in opdracht van regionale overheden. Tussen Birmingham en Wolverhampton exploiteert dochteronderneming Travel Midland Metro een tramlijn (Midland Metro). Voor eigen risico exploiteert het bedrijf langeafstandsbussen in het Verenigd Koninkrijk onder de namen National Express en Eurolines.

## België

### Busonderneming
National Express Group was ook korte tijd actief in België. Eind 1997 werd Bronckaers, een Limburgse pachter (onderaannemer) van De Lijn gekocht. In het najaar van 2001 werd Bronckaers doorverkocht aan de Eurobus Holding (EBH).

## Duitsland

### Spoorwegonderneming
In februari 2013 ontving National Express samen met IntEgro Verkehr de opdracht voor de exploitatie van enkele treindiensten in de deelstaat Noordrijn-Westfalen. Het gaat hierbij vanaf 10 december 2016 om de volgende treindiensten: RE 7 "Rhein-Münsterland-Express" en RB 48 "Rhein-Wupper-Bahn". Voor deze treindienst werd bij Bombardier voor € 170 miljoen 10 driedelige en 25 vijfdelige treinstellen van het type Talent 2 aangeschaft. De treindienst loopt vanaf 13 december 2015 tot 15 december 2030.Opdrachtgever Bayerischen Eisenbahngesellschaft (BEG) gunde in februari 2015 de concessie van de S-bahn in Neurenberg aan National Express. De gunning was de start voor een serie bezwaarschriften van DB Regio, waardoor BEG door de rechter werd gedwongen haar beslissing te herevalueren. National Express zou bij fabrikant Škoda Vagonka voor ongeveer 360 miljoen euro 38 vijfdelige treinstellen van het type Škoda 7Ev „RegioPanter“ bestellen.
National Express maakte op 25 oktober 2016 bekend niet langer voornemens te zijn om vanaf december 2018 de S-bahn van Neurenberg te exploiteren. Door alle bezwaren tegen de gunning duurt het te lang om nieuwe treinen te bestellen.
Op 16 juni 2015 werd bekend dat de National Express de gebiedsdelen 2 en 3 van de Rhein-Ruhr-Express heeft gewonnen. Op 9 juni 2019 start de treindienst op het volgende traject: RE 5 "Rhein-Express", op 15 december 2019 start de treindienst op het volgende traject: RE 6 "Westfalen-Express" en op 13 december 2020 start de treindienst op het volgende traject: RE 4 "Wupper-Express".

### Busonderneming
In het busvervoer was NX een dochteronderneming van National Express Germany GmbH actief. Vanaf 2013 was het bedrijf onder de naam City2City op diverse routes in de Duitse interlokale busdiensten actief. Op 13 oktober 2014 werd het busvervoer gestopt.

title: National Express Group

wikitext:
{{Infobox spoorwegmaatschappij
| bedrijfsnaam       = National Express
| bestandsnaam logo  = National Express Group Logo.svg
| afbeelding         =
| onderschrift       =
| land               =
| hoofdvestiging     =
| oprichter          =
| eigenaar           =
| sleutelfiguren     =
| actief-vanaf-tot   =
| actief-vanaf       =
| actief-tot         =
| website            =
| moederbedrijf      =
| aandeelhouder      =
| dochteronderneming =
| vloot              =
| traject            =
| stations           =
| aantalkilometers   =
| afbeelding1        =
| onderschrift1      =
}}
'''Mobico Group''', tot juni 2023 '''National Express Group PLC''' is een Brits openbaarvervoerbedrijf. Bij het bedrijf werken ongeveer 43.000 mensen. In 2004 behaalde het bedrijf een omzet van 2,6 miljard Britse pond. De National Express Group is voortgekomen uit het staatsbusbedrijf ''National Bus Company'', dat in 1988 werd [[privatisering|geprivatiseerd]].

== Verenigd Koninkrijk ==
=== Spoorwegonderneming ===
De National Express Group is de houder van de volgende Britse spoorconcessies:
* [[C2c (spoorwegonderneming)|c2c]]
* [[Central Trains]]
* [[Gatwick Express]]
* [[Midland Mainline]]
* [[Silverlink]]

National Express Group heeft op 7 december 2003 de [[Arriva Trains Wales|Wales and Borders]]-concessie verloren aan [[Arriva]], en op 17 oktober 2004 de [[ScotRail]]-concessie verloren aan [[First Group|First]]. Op 1 april 2006 verloor National Express de concessies van [[Wessex Trains]] en [[Wagn]] aan First. Op [[9 december]] [[2007]] nam National Express, onder de naam ''National Express East Coast'', de concessie voor intercitydiensten op de [[East Coast Main Line]] over van [[GNER]]. De concessie werd door financiële problemen alweer in 2009 verloren. [[National Express East Anglia]] (inclusief de [[Stansted Express]]) is op 5 februari 2012 overgenomen door het [[Nederlandse Spoorwegen]]-dochterbedrijf [[Abellio]] onder de naam [[Greater Anglia]].

=== Busonderneming ===
National Express Group exploiteert stads- en streekbussen in opdracht van regionale overheden. Tussen Birmingham en Wolverhampton exploiteert dochteronderneming ''Travel Midland Metro'' een tramlijn ([[Midland Metro]]). Voor eigen risico exploiteert het bedrijf langeafstandsbussen in het Verenigd Koninkrijk onder de namen ''National Express'' en ''[[Eurolines]]''.

== België ==
=== Busonderneming ===
National Express Group was ook korte tijd actief in België. Eind 1997 werd Bronckaers, een [[Limburg (Belgische provincie)|Limburgse]] pachter (onderaannemer) van [[Vlaamse Vervoermaatschappij "De Lijn"|De Lijn]] gekocht. In het najaar van 2001 werd Bronckaers doorverkocht aan de [[Eurobus Holding]] (EBH).

== Duitsland ==
=== Spoorwegonderneming ===
[[File:NX Oberbarmen.jpg|thumb|Een trein van National Express op lijn RB 48 te station Wuppertal-Oberbarmen]]
In februari 2013 ontving National Express samen met IntEgro Verkehr de opdracht voor de exploitatie van enkele treindiensten in de deelstaat Noordrijn-Westfalen. Het gaat hierbij vanaf 10 december 2016 om de volgende treindiensten: RE 7 "Rhein-Münsterland-Express" en RB 48 "Rhein-Wupper-Bahn". Voor deze treindienst werd bij Bombardier voor € 170 miljoen 10 driedelige en 25 vijfdelige treinstellen van het type Talent 2 aangeschaft. De treindienst loopt vanaf 13 december 2015 tot 15 december 2030.<ref> {{de}} [http://ted.europa.eu/udl?uri=TED:NOTICE:136430-2012:TEXT:DE:HTML D-Gelsenkirchen: Öffentlicher Schienentransport/öffentliche Schienenbeförderung] </ref>Opdrachtgever Bayerischen Eisenbahngesellschaft (BEG) gunde in februari 2015 de concessie van de S-bahn in Neurenberg aan National Express. De gunning was de start voor een serie bezwaarschriften van DB Regio, waardoor BEG door de rechter werd gedwongen haar beslissing te herevalueren. National Express zou bij fabrikant [[Škoda Vagonka]] voor ongeveer 360 miljoen euro 38 vijfdelige treinstellen van het type [[Škoda 7Ev]] „RegioPanter“ bestellen.<ref> {{en}} [http://www.railjournal.com/index.php/commuter-rail/db-loses-nuremberg-s-bahn-to-national-express.html?channel=00 DB loses Nuremberg S-Bahn to National Express] Tuesday, February 03, 2015</ref>

National Express maakte op 25 oktober 2016 bekend niet langer voornemens te zijn om vanaf december 2018 de S-bahn van Neurenberg te exploiteren. Door alle bezwaren tegen de gunning duurt het te lang om nieuwe treinen te bestellen.<ref> [https://www.ovmagazine.nl/2016/10/national-express-trekt-winnend-spoorbod-in-1821/ National Express trekt winnend bod in] dinsdag 25 oktober 2016 </ref>

Op 16 juni 2015 werd bekend dat de National Express de gebiedsdelen 2 en 3 van de Rhein-Ruhr-Express heeft gewonnen. Op 9 juni 2019 start de treindienst op het volgende traject: RE 5 "Rhein-Express", op 15 december 2019 start de treindienst op het volgende traject: RE 6 "Westfalen-Express" en op 13 december 2020 start de treindienst op het volgende traject: RE 4 "Wupper-Express".<ref> {{de}} [http://www.nw.de/nachrichten/thema/20488643_Rhein-Ruhr-Express-wertet-Nahverkehr-in-OWL-auf.html Rhein-Ruhr-Express wertet Nahverkehr in OWL auf] </ref>

=== Busonderneming ===
In het busvervoer was '''NX''' een dochteronderneming van National Express Germany GmbH actief. Vanaf 2013 was het bedrijf onder de naam '''City2City''' op diverse routes in de Duitse interlokale busdiensten actief. Op 13 oktober 2014 werd het busvervoer gestopt.

==Externe link==
* [http://www.nationalexpressgroup.com www.nationalexpressgroup.com] Officiële website

{{Appendix|2=
{{References}}
}}
{{Navigatie spoorwegmaatschappijen Europa}}

[[Categorie:Brits openbaarvervoerbedrijf]]
[[Categorie:Duitse spoorwegmaatschappij]]
[[Categorie:Duits openbaarvervoerbedrijf]]

title: Algemene informatie

Website: Officiële website

Portaal: Openbaar vervoer


text:
# Mesochorus mirandae
Mesochorus mirandae is een insect dat behoort tot de orde vliesvleugeligen (Hymenoptera) en de familie van de gewone sluipwespen (Ichneumonidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Dasch in 1974.

title: Mesochorus mirandae

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Mesochorus mirandae''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie= [[Gewone sluipwespen|Ichneumonidae]] (Gewone sluipwespen)
| geslacht = ''[[Mesochorus]]''
| w-naam = ''Mesochorus mirandae''
| auteur = Dasch
| datum = 1974
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Mesochorus mirandae''''' is een [[insecten|insect]] dat behoort tot de orde [[vliesvleugeligen]] (Hymenoptera) en de familie van de [[Gewone sluipwespen|gewone sluipwespen (Ichneumonidae)]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Dasch in 1974.

{{Beginnetje|biologie|2012|09|24}}

[[Categorie:Mesochorus|mirandae]]

title: Mesochorus mirandae

Familie: Ichneumonidae (Gewone sluipwespen)

Geslacht: Mesochorus

title: Soort


text:
# Copidosoma dushakense
Copidosoma dushakense is een vliesvleugelig insect uit de familie Encyrtidae. De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1983 door Myartseva.

title: Copidosoma dushakense

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Copidosoma dushakense''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie = [[Encyrtidae]]
| geslacht = ''[[Copidosoma]]''
| w-naam = ''Copidosoma dushakense''
| auteur = Myartseva
| datum = 1983
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Copidosoma dushakense''''' is een [[Vliesvleugeligen|vliesvleugelig insect]] uit de familie [[Encyrtidae]]. De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1983 door Myartseva.

{{Appendix|2=
* [https://www.nhm.ac.uk/research-curation/research/projects/chalcidoids/database/validName.dsml?index=ValidName&searchPageURL=indexValidName.dsml&Familyqtype=equals&Family=&Genusqtype=equals&Genus=Copidosoma&Speciesqtype=equals&Species=dushakense {{Ts.|Noyes, J.S.}} (2012). Universal Chalcidoidea Database. World Wide Web electronic publication. http://www.nhm.ac.uk/chalcidoids. Version as of June 2012]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|04|12}}

[[Categorie:Copidosoma|dushakense]]

title: Copidosoma dushakense

Familie: Encyrtidae

Geslacht: Copidosoma

title: Soort


text:
# Pulchrana
Pulchrana is een geslacht van kikkers uit de familie echte kikkers (Ranidae). De groep werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Alain Dubois in 1992. Veel soorten werden enige tijd tot het geslacht Hylarana gerekend, zodat de soorten in de literatuur soms onder verschillende namen bekend zijn.

## Verspreidingsgebied
Er zijn tegenwoordig zestien vertegenwoordigers, inclusief de pas in 2015 beschreven soort Pulchrana guttmani. Het verspreidingsgebied beslaat delen van zuidoostelijk Azië.

## Taxonomie
Geslacht Pulchrana
- Soort Pulchrana banjarana
- Soort Pulchrana baramica
- Soort Pulchrana centropeninsularis
- Soort Pulchrana debussyi
- Soort Pulchrana glandulosa
- Soort Pulchrana grandocula
- Soort Pulchrana guttmani
- Soort Pulchrana laterimaculata
- Soort Pulchrana mangyanum
- Soort Pulchrana melanomenta
- Soort Pulchrana moellendorffi
- Soort Pulchrana picturata
- Soort Pulchrana rawa
- Soort Pulchrana siberu
- Soort Pulchrana signata
- Soort Pulchrana similis

title: Pulchrana

wikitext:
{{Taxobox amfibie
| titelweergave=cursief
| naam=''Pulchrana''
| afbeelding=Rough-sided Frog (Hylarana glandulosa) (15326654290).jpg
| afbeeldingtekst=''[[Pulchrana glandulosa]]''
| orde=[[Kikkers|Anura]] (Kikkers)
| familie=[[Echte kikkers|Ranidae]] (Echte kikkers)
| taxon=[[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| w-naam=''Pulchrana''
| auteur=[[Alain Dubois|Dubois]]
| datum=1992
}}
'''''Pulchrana''''' is een geslacht van [[kikkers]] uit de familie [[echte kikkers]] (Ranidae). De groep werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door [[Alain Dubois]] in 1992. Veel soorten werden enige tijd tot het geslacht ''[[Hylarana]]'' gerekend, zodat de soorten in de literatuur soms onder verschillende namen bekend zijn.<ref name="AMNH">{{Citeer web | url = http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/index.php//Amphibia/Anura/Ranidae/Pulchrana| titel = ''Pulchrana'' | auteur = Darrel R. Frost -  Amphibian Species of the World: an online reference - Version 6.0 - American Museum of Natural History}}</ref>

==Verspreidingsgebied==
Er zijn tegenwoordig zestien vertegenwoordigers, inclusief de pas in 2015 beschreven soort ''[[Pulchrana guttmani]]''. Het verspreidingsgebied beslaat delen van zuidoostelijk [[Azië]].<ref name="AMWEB">{{Citeer web | url = http://amphibiaweb.org/cgi/amphib_query?where-genus=Pulchrana&where-species= | titel = ''Pulchrana''| auteur = University of California - AmphibiaWeb}}</ref>

==Taxonomie==
'''Geslacht ''Pulchrana'''''
* Soort ''[[Pulchrana banjarana]]''
* Soort ''[[Pulchrana baramica]]''
* Soort ''[[Pulchrana centropeninsularis]]''
* Soort ''[[Pulchrana debussyi]]''
* Soort ''[[Pulchrana glandulosa]]''
* Soort ''[[Pulchrana grandocula]]''
* Soort ''[[Pulchrana guttmani]]''
* Soort ''[[Pulchrana laterimaculata]]''
* Soort ''[[Pulchrana mangyanum]]''
* Soort ''[[Pulchrana melanomenta]]''
* Soort ''[[Pulchrana moellendorffi]]''
* Soort ''[[Pulchrana picturata]]''
* Soort ''[[Pulchrana rawa]]''
* Soort ''[[Pulchrana siberu]]''
* Soort ''[[Pulchrana signata]]''
* Soort ''[[Pulchrana similis]]''

{{clearall}}
==Bronvermelding==
{{Appendix||2=
;Referenties
{{references}}
;Bronnen
* {{en}} - Darrel R. Frost -  Amphibian Species of the World: an online reference - Version 6.0 - American Museum of Natural History - ''Pulchrana'' - [http://research.amnh.org/vz/herpetology/amphibia/index.php//Amphibia/Anura/Ranidae/Pulchrana Website] Geconsulteerd 6 februari 2017
* {{en}} - University of California - AmphibiaWeb - ''Pulchrana'' - [http://amphibiaweb.org/cgi/amphib_query?where-genus=Pulchrana&where-species= Website]
}}
{{Navigatie Ranidae}}

[[Categorie:Echte kikkers]]

title: Pulchrana

Stam: Chordata (Chordadieren)

Klasse: Amfibia (Amfibieën)

Orde: Anura (Kikkers)

Familie: Ranidae (Echte kikkers)

title: Geslacht

Portaal: Biologie · Herpetologie


text:
# Narona exopleura
Narona exopleura is een slakkensoort uit de familie van de Cancellariidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1908 door Dall.

title: Narona exopleura

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Narona exopleura''
| afbeelding = Narona exopleura.JPG
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Weekdieren|Mollusca]] ([[Weekdieren]])
| klasse = [[Slakken|Gastropoda]] (Slakken)
| clade1 = [[Neogastropoda]]
| familie = [[Cancellariidae]]
| geslacht = ''[[Narona]]''
| w-naam = ''Narona exopleura''
| auteur = Dall
| datum = 1908
| haakjes = ja
| commons = Category:Narona exopleura
| species =
| worms = 464785
}}
'''''Narona exopleura''''' is een [[slakken|slakkensoort]] uit de familie van de [[Cancellariidae]].<ref>Bouchet, P. (2012). Narona exopleura. Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=464785</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1908 door Dall.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|09}}

[[Categorie:Cancellariidae]]

title: Narona exopleura

Stam: Mollusca (Weekdieren)

Klasse: Gastropoda (Slakken)

Clade: Neogastropoda

Familie: Cancellariidae

Geslacht: Narona

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# August Thys
Petrus Augustinus (August) Thys (Antwerpen, 15 november 1895 - Wijnegem, 11 september 1959) was een Belgisch worstelaar.

## Levensloop
Thys was aangesloten bij WC Verenigde Krachtmeters te Antwerpen. Hij nam deel aan de Olympische Zomerspelen van 1920 en 1924. In 1920 werd hij vierdes bij de lichtgewichten in de vrije stijl. In de strijd om het brons werd hij uitgeschakeld door de Brit Peter Wright. Vier jaar later werd hij door de Fin Eetu Huupponen uitgeschakeld in de tweede ronde in deze discipline bij de vedergewichten.

title: August Thys

wikitext:
{{Infobox sporter
| naam              = Petrus Augustinus Thys
| afbeelding        =
| onderschrift      =
| geboortedatum     = [[15 november]] [[1895]]
| geboorteplaats    = [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]]
| overlijdensdatum  = [[11 september]] [[1959]]
| overlijdensplaats = [[Wijnegem]]
| nationaliteit     = {{BE-VLAG}}  [[België|Belgische]]
| lengte            =
| gewicht           = [[gewichtsklasse|Lichtgewichten]] (1920)
[[gewichtsklasse|Vedergewichten]] (1924)
| discipline        = [[Bestand:Wrestling pictogram.svg|25px]] [[Worstelen]]
| onderdeel         = [[Vrije stijl (worstelen)|Vrije stijl]]
| trainer           =
| 1etitel           =
| OS                = [[Olympische Zomerspelen 1920|1920]] & [[Olympische Zomerspelen 1924|1924]]
| extra             =
}}
'''Petrus Augustinus ''(August)'' Thys''' ([[Antwerpen (stad)|Antwerpen]], [[15 november]] [[1895]] - [[Wijnegem]], [[11 september]] [[1959]]<ref>{{en}} [https://www.olympedia.org/athletes/57329 Fiche August Thys], ''Olympedia''</ref>) was een [[België|Belgisch]] [[worstelen|worstelaar]].

== Levensloop ==
Thys was aangesloten bij [[Worstelclub Verenigde Krachtmeters|WC Verenigde Krachtmeters]] te Antwerpen.<ref>{{en}} [https://www.olympedia.org/affiliations/16258 Fiche WC Verenigde Krachtmeters], ''Olympedia''</ref> Hij nam deel aan de [[Olympische Zomerspelen 1920|Olympische Zomerspelen van 1920]] en [[Olympische Zomerspelen 1924|1924]].<ref>[https://content-api.teambelgium.be/storage/files/file_nl/64/Belgische_Atleten_op_Olympische_Zomerspelen-FR.pdf Belgische delegaties aan de Olympische Zomerspelen], ''Team Belgium''</ref> In 1920 werd hij vierdes bij de [[gewichtsklasse|lichtgewichten]] in de vrije stijl. In de strijd om het brons werd hij uitgeschakeld door de [[Verenigd Koninkrijk|Brit]] [[Peter Wright (worstelaar)|Peter Wright]]. Vier jaar later werd hij door de [[Finland|Fin]] [[Eetu Huupponen]] uitgeschakeld in de tweede ronde in deze discipline bij de vedergewichten.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20200417132309/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/th/auguste-thijs-1.html Fiche Auguste Thijs], ''Sport-reference'' (Internet Archive)</ref>

{{Appendix|2=
* {{en}} [https://olympics.com/en/athletes/auguste-thys Fiche Auguste Thys], ''Olympics''
{{References}}
}}

{{DEFAULTSORT:Thys, August}}
[[Categorie:Belgisch worstelaar]]
[[Categorie:Belgisch olympisch deelnemer]]

title: Persoonlijke informatie

Naam: Petrus Augustinus Thys

Geboortedatum: 15 november 1895

Geboorteplaats: Antwerpen

Overlijdensdatum: 11 september 1959

Overlijdensplaats: Wijnegem

Nationaliteit: Belgische

Gewicht: Lichtgewichten (1920) · Vedergewichten (1924)

title: Sportieve informatie

Discipline: Worstelen

Onderde(e)l(en): Vrije stijl

Portaal: Sport


text:
# Anisobas diminutus
Anisobas diminutus is een insect dat behoort tot de orde vliesvleugeligen (Hymenoptera) en de familie van de gewone sluipwespen (Ichneumonidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Uchida in 1926.

title: Anisobas diminutus

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Anisobas diminutus''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie= [[Gewone sluipwespen|Ichneumonidae]] (Gewone sluipwespen)
| geslacht = ''[[Anisobas]]''
| w-naam = ''Anisobas diminutus''
| auteur = Uchida
| datum = 1926
| haakjes = ja
| commons =
| species =
}}
'''''Anisobas diminutus''''' is een [[insecten|insect]] dat behoort tot de orde [[vliesvleugeligen]] (Hymenoptera) en de familie van de [[Gewone sluipwespen|gewone sluipwespen (Ichneumonidae)]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Uchida in 1926.

{{Beginnetje|biologie|2012|09|24}}

[[Categorie:Anisobas|diminutus]]

title: Anisobas diminutus

Geslacht: Anisobas

title: Soort


text:
# Circoniscus amazonicus
Circoniscus amazonicus is een pissebed uit de familie Scleropactidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1996 door Lima.

title: Circoniscus amazonicus

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Circoniscus amazonicus''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| rijk=[[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| familie = [[Scleropactidae]]
| klasse=[[Malacostraca]]
| orde=[[Pissebedden|Isopoda]] (Pissebedden)
| geslacht = ''[[Circoniscus]]''
| w-naam = ''Circoniscus amazonicus''
| auteur = Lima
| datum = 1996
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Circoniscus amazonicus''''' is een [[pissebedden|pissebed]] uit de familie [[Scleropactidae]]. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1996 door Lima.<ref>Schotte, M. (2010). ''Circoniscus amazonicus'' Lima, 1996B. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het [[World Register of Marine Species]], te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=259788</ref>
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|15}}
[[Categorie:Scleropactidae]]

title: Circoniscus amazonicus

Klasse: Malacostraca

Orde: Isopoda (Pissebedden)

Familie: Scleropactidae

Geslacht: Circoniscus

title: Soort


text:
# Uniplanar
Uniplanar is de naam van een motorophanging van Buell-motorfietsen.
Buell was een dochteronderneming van Harley-Davidson, en gebruikte ook motorblokken van dit merk. Om de trillingen van deze V-twins te elimineren hangt het motorblok in rubbers en scharniert de achtervork aan dit blok. Omdat de achtervork hierdoor ook zou kunnen bewegen ten opzichte van het frame zorgen speciale stangen ervoor dat bewegingen opzij niet mogelijk zijn.
Een latere versie hiervan is Quadrolastic. Dit is een flexibele vierpunts motorophanging.

title: Uniplanar

wikitext:
'''Uniplanar''' is de naam van een motorophanging van [[Buell (motorfiets)|Buell]]-[[motorfiets]]en.

Buell was een dochteronderneming van [[Harley-Davidson]], en gebruikte ook motorblokken van dit merk. Om de trillingen van deze [[V-twin]]s te elimineren hangt het motorblok in rubbers en scharniert de [[achtervork]] aan dit blok. Omdat de achtervork hierdoor ook zou kunnen bewegen ten opzichte van het [[frame (fiets)|frame]] zorgen speciale stangen ervoor dat bewegingen opzij niet mogelijk zijn.

Een latere versie hiervan is '''Quadrolastic'''. Dit is een flexibele vierpunts motorophanging.

[[Categorie:Motorfietstechniek]]


text:
# Eatonina subflavescens
Eatonina subflavescens is een slakkensoort uit de familie van de Cingulopsidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1915 door Tom Iredale.

title: Eatonina subflavescens

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Eatonina subflavescens''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Weekdieren|Mollusca]] ([[Weekdieren]])
| klasse = [[Slakken|Gastropoda]] (Slakken)
| clade1 = [[Littorinimorpha]]
| familie = [[Cingulopsidae]]
| geslacht = ''[[Eatonina]]''
| w-naam = ''Eatonina subflavescens''
| auteur = Iredale
| datum = 1915
| haakjes = ja
| commons =
| species =
| worms = 598479
}}
'''''Eatonina subflavescens''''' is een [[slakken]]soort uit de familie van de [[Cingulopsidae]].<ref>Rosenberg, G. (2012). Eatonina subflavescens. Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=598479</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1915 door [[Tom Iredale]].

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|09}}

[[Categorie:Cingulopsidae]]

title: Eatonina subflavescens

Clade: Littorinimorpha

Familie: Cingulopsidae

Geslacht: Eatonina

title: Soort


text:
# Andalusië
Andalusië, ook wel Andaloesië (Spaans: Andalucía) is een van de zeventien autonome gemeenschappen van Spanje. In 2012 had het een inwonertal van 8.449.985, en is daarmee de grootste Spaanse autonome regio naar inwoneraantal. De hoofdstad van Andalusië is Sevilla. Andalusië moet niet verward worden met Al-Andalus wat het grootste gedeelte van Spanje en Portugal bevatte.

## Geografie
Andalusië is gelegen in het zuiden van Spanje. Het gebied grenst in het noorden aan Extremadura en Castilië-La Mancha, in het oosten aan Murcia, in het zuiden aan de Middellandse Zee en Gibraltar, en in het westen aan Portugal en de Atlantische Oceaan.
Geografisch gezien valt Andalusië grofweg te verdelen in drie delen:
- De Sierra Nevada en aangrenzende gebergten in het zuiden en oosten. De hoogste top is de Mulhacén met 3482 meter, tevens de hoogste berg op het vasteland van Spanje.
- De Sierra Morena in het noorden op het grensgebied van Extremadura en Castilië-La Mancha.
- De vallei van de Guadalquivir ligt hiertussenin, met het beschermde moerasgebied Marismas del Guadalquivir als de indrukwekkende delta van deze rivier.

## Geschiedenis

### Tartessus
De eerste beschaving die zich vestigde in Andalusië na de neanderthalers en de vroege moderne mens was de Fenicische. Toch troffen die een reeds wat ontwikkelde Iberische cultuur aan, gegroeid uit neolithische stammen uit Afrika. In de IJzertijd spreekt men wel van Tartessus, een naam die in de Griekse bronnen opduikt, maar tot nu toe niet preciezer geïdentificeerd kon worden; ze lijkt verwant met de naam van de stam die later in dit gebied leefde, de Turdetani. Er trad ook vermenging op met Grieken die vooral het noordoosten van Spanje koloniseerden, en met Kelten. Tartessus zou door Carthago rond 500 v.Chr. zijn onderworpen. Deze Carthagers bleven in Spanje hangen en verstevigden hun greep op het gebied, zonder dat het kwam tot daadwerkelijke annexatie.

### Romeinse periode
Met de Punische Oorlogen kwamen de Romeinen in 206 v.Chr. in Spanje, onder leiding van Scipio Africanus. Ze veroverden het gebied, wat zij Hispania noemden, en deelden het in provincies in. Andalusië kwam ongeveer overeen met de provincie Hispania Ulterior, die vanaf de regering van keizer Augustus werd aangeduid als Baetica. Deze provincie werd zeer rijk, vooral door de bloeiende mijnbouw van kostbare metalen en de landbouw. De hoofdstad was Corduba, het huidige Córdoba.
Scipio stichtte in 206 v.Chr. eveneens de stad Itálica waar Romeinse kolonisten en veteranen zich vestigden. Deze stad bracht later onder andere de keizers Trajanus en Hadrianus voort. Deze enorme invloed van wat in geografisch opzicht een afgelegen provincie was, hangt samen met het economisch belang, vanwege de winning van goud, zilver, koper en lood, maar vooral vanwege de productie van olijfolie: de stad Rome was voor dit product volledig aangewezen op importen uit Baetica, waarvan enkele Andalusische families schatrijk werden, zoals de Annaei, waartoe de beide Seneca's en de dichter Lucanus behoorden. Zij leverden vanaf het midden van de eerste eeuw n.Chr. senatoren. Nadat deze invloed eenmaal een feit was, kon het keizerschap niet uitblijven.
Vanaf de derde en vierde eeuw begint het Romeinse Rijk af te takelen, vooral door binnenlandse onrust zoals burgeroorlogen, epidemieën, economische crisis en afscheidingsbewegingen. Vanaf ongeveer 400 vinden er grote invasies door vooral Germaanse volkeren plaats, de Grote Volksverhuizing, die Gallia en vervolgens ook Hispania bezetten. Rond 415 wordt Catalonië overgenomen door de Visigoten, Andalusië door Vandalen en Galicië door Sueben. Na de desintegratie van het West-Romeinse Rijk (na de regering van keizer Anthemius) kregen de Visigoten het in heel Spanje voor het zeggen. De Vandalen waren toen al overgestoken naar Tunesië. De Visigoten, die de ariaanse variant van het christendom volgden, werden in 589 tot het katholicisme bekeerd door de bisschoppen Leander en Isidorus, toen hun koning Reccared I zich liet herdopen in de katholieke traditie.

### Moorse periode
In 710 wordt de Arabieren gevraagd om tussenbeide te komen in een twist onder de Visigoten. In 711 slaagt Tarik ibn Zijad erin om, met hulp van Berbertroepen, een heel stuk te veroveren. Binnen tien jaar is enkel het noorden, Asturië, nog in handen van de Visigoten. De Moren herdoopten "Andalusië" tot Al-Andalus.
In 756 roept de Arabisch-Berberse leider Abd al-Rahman I, naar eigen zeggen een telg uit de zes jaar eerder ten val gekomen dynastie der Omajjaden, zichzelf uit tot emir van het onafhankelijke emiraat van Córdoba. In 785 begon men met de bouw van de Mezquita in Córdoba, een grote moskee.
Abd al-Rahmān III roept in 929 het onafhankelijk kalifaat Córdoba uit. De Moren, zoals de Islamitische heersers van Andalusië gewoonlijk worden genoemd, waren nu op het toppunt van hun macht en Córdoba werd een cultureel centrum en de grootste stad van Europa na Constantinopel. Langzaam kwam het rijk in verval en splitste zich in Moorse ministaatjes, de taifas, zorgden voor de definitieve aftakeling van het kalifaat. Dit kalifaat eindigde in 1031.
Vanaf dat ogenblik zien de minder machtige christelijke staatjes in het noorden van het Iberisch Schiereiland hun kans schoon om Moorse gebieden te heroveren in de Reconquista. Zo boekte koning Alfons VI van Castilië in 1085 een belangrijke overwinning bij Toledo, wat als het startschot van de Reconquista gezien wordt. Deze bereikt Andalusië met een overwinning in 1212. De Almohaden, een Berberse dynastie die de macht in Andalusië had overgenomen, werd toen verslagen in de Slag bij Las Navas de Tolosa.
Córdoba wordt heroverd in 1236. De Moren, meer bepaald de Nasridendynastie, compenseren hun tanende macht met prachtige bouwwerken, zoals het Alhambra in Granada, waarvan de bouw begon in 1238. In 1248 werd echter Sevilla heroverd door Ferdinand III. Zelfs de christelijke burgeroorlog van Pedro I tegen Hendrik II van Trastámara verandert niet veel.
Als Castilië en Aragon in 1479 verenigd worden door het huwelijk van de Reyes Católicos, Ferdinand van Aragón en Isabella van Castilië, is het kalf helemaal verdronken voor de Moren. In 1492 wordt de laatste Moorse vesting, het Koninkrijk Granada, met de hoofdstad Granada, veroverd op Mohammed Abu Abdallah. Hiermee kwam een einde aan bijna acht eeuwen Moors Andalusië.

### Andalusiës bloeitijd
Meteen na de Reconquista startten gouden eeuwen voor Andalusië. Die beginnen vrijwel onmiddellijk na de val van Granada. Christoffel Columbus ontdekte eveneens in 1492 Amerika. Andalusië diende als uitvalsbasis van Spanje naar de Nieuwe Wereld. De rijkdommen kwamen meestal toe aan Sevilla, dat als poort op de Nieuwe Wereld steenrijk werd.
Niet iedereen was gelukkig met de gang van zaken. Hoewel de overgebleven Moren verdragen werden en zelfs aan de basis lagen van een bouwstijl, de mudéjarstijl, kwamen ze toch in opstand in 1502 in de Alpujarra, de streek aan de zuidkant van de Sierra Nevada. Ze werden verslagen en werden of bekeerd tot het christendom of verdreven. In 1558 kwamen ze op dezelfde plaats weer in opstand, deze keer eveneens zonder succes. In 1609 volgt de definitieve verdrijving van de Moren door Filips III.

### Varia
Het Spaans dat in Latijns-Amerika wordt gesproken is afkomstig van het Andalusische dialect van het Spaans vanwege de rol die Sevilla speelde in de 16e en 17e eeuw als poort naar de Spaanse kolonies in Amerika. De Moorse architectuur treffen we nog volop aan in Andalusië. De regio was immers het laatste bolwerk van de Moren (het koninkrijk Granada), tot ze in 1492 werden verslagen. De bekendste overblijfselen zijn het Alhambra in Granada, de Moskee in Córdoba en de torens Torre del Oro en Giralda in Sevilla.

## Politiek
Het bestuur van Andalusië, de Junta de Andalucía, is gezeteld in Sevilla. Huidig presidente van de regio is Juan Manuel Moreno, sinds januari 2019. Hij is de eerste niet-socialistische regiopresident sinds de democratische overgang na het einde van het Franco-regime.

### Bestuurlijke indeling
Andalusië is onderverdeeld in acht provincies:
| Provincie | Inwoners (2019) | Hoofdstad                  | Inwoners (2019)        |
| --------- | --------------- | -------------------------- | ---------------------- |
| Almería   | 716.820         | Almería                    | 198.533                |
| Cádiz     | 1.240.155       | Cádiz grootste stad: Jerez | 116.027 212.879 (2018) |
| Córdoba   | 782.979         | Córdoba                    | 325.701                |
| Granada   | 914.678         | Granada                    | 232.462                |
| Huelva    | 521.870         | Huelva                     | 143.663                |
| Jaén      | 633.564         | Jaén                       | 112.999                |
| Málaga    | 1.661.785       | Málaga                     | 574.654                |
| Sevilla   | 1.942.389       | Sevilla                    | 688.592                |
| Totaal    | 8.414.240       |                            |                        |

## Bevolking
In 2019 had Andalusië een vruchtbaarheidscijfer van 1,30 kinderen per vrouw, hetgeen ongeveer 5,6% hoger was dan het Spaanse gemiddelde van 1,23 kinderen per vrouw. De gemiddelde levensverwachting bedroeg ongeveer 82,2 jaar voor de totale bevolking - dit was 1,4 jaar korter dan het landelijke gemiddelde van 83,6 jaar in 2019.

### Demografische ontwikkeling
Bevolkingscijfers in duizendtallen
Bron: INE
Opm: Bevolkingscijfers in duizendtallen

## Cultuur
Veel clichés over Spanje, zoals bijvoorbeeld de flamenco en het stierenvechten, vinden hun oorsprong in Andalusië:

### Muziek en dans
Andalusië is de bakermat van de flamencomuziek. De exacte ontstaansgeschiedenis is niet bekend, maar vermoed wordt dat zigeunermuziek als basis vermengd werd met Indiase, christelijke, Joodse en Moorse invloeden.

### Sport en spel
Andalusië is ook de bakermat van het stierenvechten. Alhoewel deze traditie omwille van het dierenleed onder druk staat, blijft ze populair in Andalusië. De stieren worden speciaal gefokt op moed en vechtlust. Beroemde arena's staan in Sevilla (Maestranza-arena), in Ronda en in Córdoba.

### Culinair
Andalusië is het land van de sherry, een gealcoholiseerde wijn. De druiven waarvan sherry gemaakt wordt, verbouwt men in de buurt van Jerez de la Frontera. Voor sherry worden voornamelijk twee druivensoorten gebruikt: de Palomino en de Pedro Ximénez. Bij de sherry worden vaak tapas gegeten. Dit zijn typisch Spaanse aperitiefhapjes die tijdens het borreluurtje genuttigd worden.
In de totale economie van Andalusië speelt de visserij een rol van ondergeschikt belang, toch is het in de kustplaatsen van oudsher een culturele factor; specialiteiten zijn garnalen en tonijn.

### Iberische paarden
Andalusië staat bij paardenliefhebbers bekend om de fokkerij van paardenrassen als de Andalusiër en de Lusitano, die diep verworteld zijn in de Berber en door de eeuwen heen van grote invloed waren op de fokkerij van andere Europese rassen van barokpaarden, zoals de Lipizzaner, de Kladruber en de Fries.

### Religieuze feesten
Een van de op religieuze basis gestoelde feesten is Feria de Nuestra Señora de la Salud in Córdoba.
- Feria de Córdoba
- Feria de Córdoba
- Córdoba
- Córdoba
- Feria de Córdoba

## Klimaat en landbouw
Het mediterrane klimaat beïnvloedt het weer in Andalusië. De zomers zijn droog en de winters zacht. Maar binnen Andalusië is er veel verscheidenheid, van de uitgebreide kusten tot de besneeuwde toppen van de Sierra Nevada. Vaak kan men op dezelfde dag bijvoorbeeld 's morgens skiën in de Sierra Nevada en 's middags zwemmen in de nabije Middellandse Zee. Terwijl de kuststreken een getemperd klimaat hebben, door de zee, kan het in het binnenland heet worden: de regio Sevilla is wat dat betreft berucht; de temperatuur stijgt er 's zomers regelmatig boven de veertig graden Celsius. De droogste plek op het vasteland van Europa is eveneens in Andalusië te vinden, namelijk de Cabo de Gata, waar slechts 117 mm regen per jaar valt. De Tabernaswoestijn in Almería is de enige echte woestijn in Europa.
Gemiddeld is de temperatuur in een jaar meer dan 16 °C. Januari is de koudste maand, en juli en augustus zijn de warmste maanden. Deze maanden hebben een gemiddelde temperatuur van 28,5 °C.
Andalusië is een land- en tuinbouwstreek. Graan, rijst en katoen, olijven, sinaasappelen,  tomaten en aardbeien. Sinds de Reconquista was de landbouwgrond in handen van een kleine elite, afstammelingen van de christelijke ridders. Het land werd eeuwenlang bewerkt door de Morisko's, tot deze in de 16e eeuw om geloofsredenen werden verdreven. Sindsdien bleef veel landbouwgrond braak liggen of werd bewerkt door dagloners.
Voor de irrigatie van de droge streek werden veel kanalen aangelegd, zoals het Almanzorakanaal.

## Vervoer
De haven van Algeciras, aan de Straat van Gibraltar, is de grootste zeehaven van Spanje. Voor personenvervoer is de haven vooral bekend als belangrijkste oversteekpunt naar Noord-Afrika (en dan met name naar Marokko).
Naast een bescheiden spoorwegnetwerk, met een hogesnelheidslijn van Madrid naar Sevilla met aftakkingen naar Córdoba en Málaga, bezit Andalusië zes luchthavens, waarvan er vijf van internationale betekenis zijn.
- Luchthaven Málaga-Costa del Sol
- Luchthaven Sevilla-San Pablo
- Luchthaven GFL
- Luchthaven van Jerez
- Luchthaven Almería
- Luchthaven Córdoba

## Toerisme
Andalusië heeft uiteenlopende toeristische trekpleisters. Deze zijn in hoofdzaak:
- Voor de cultuur- en geschiedenisliefhebbers de historische steden, zoals Granada, Sevilla en Córdoba.
- Voor sportieve toeristen de bergketen Sierra Nevada, met een omvangrijk net van wandelroutes, mogelijkheden voor alpinisme en in de winter uitgebreide wintersportmogelijkheden. Aan de kust is alle mogelijke watersport te ondernemen.
- De Costa del Sol en de Costa de la Luz. Deze populaire stranden zijn het gehele jaar door bevolkt met in de winter vooral gepensioneerde West-Europeanen. In de zomer is het druk met gezinnen en jongeren uit heel Europa: badplaatsen zoals Málaga, Torremolinos en Marbella zijn beroemd. Er zijn ook badplaatsen die nog niet volledig door het massatoerisme zijn ontdekt, zoals Nerja.
- Andalusië heeft ongeveer negentig golfclubs die golfbanen hebben met achttien holes of meer, zie de Lijst van golfbanen in Spanje.

Almeria · Cádiz · Córdoba · Granada · Huelva · Jaén · Málaga · Sevilla

title: Andalusië

wikitext:
{{Infobox regio Spanje
| naam=Andalusië
| altnaam=Andalucía
| vlag=[[Bestand:Bandera de Andalucia.svg|120px|rand]]
| vlagartikel = Vlag van Andalusië
| wapen= [[Bestand:Escudo de Andalucía (oficial).svg|70px]]
| wapenartikel = Wapen van Andalusië
| kaart=Localización de Andalucía.svg
| hoofdstad = [[Sevilla (stad)|Sevilla]]
| regering = [[Junta de Andalucía]]
| president = [[Juan Manuel Moreno Bonilla|Juan Manuel Moreno]] ([[Partido Popular (Spanje)|PP]])
| volkslied = [[Himno de Andalucía]][[File:Himno de Andalucía (Coral).ogg]]
| talen = [[Spaans]]
| tijdzone = +1
| iso = ES-AN
| website = [http://www.juntadeandalucia.es/ www.juntadeandalucia.es]
| detailkaart =Andalucía mapa físico.png
| extra portaal= Andalusië
}}
'''Andalusië''', ook wel '''Andaloesië'''<ref>Bijna alleen in [[Vlaanderen]], zie [https://namen.taalunie.org/land/es namen.taalunie.org]. [https://web.archive.org/web/20211116014003/https://namen.taalunie.org/land/es Gearchiveerd] op 16 november 2021.</ref> ([[Spaans]]: ''Andalucía'') is een van de zeventien [[Autonome gemeenschappen van Spanje|autonome gemeenschappen]] van [[Spanje]]. In 2012 had het een inwonertal van 8.449.985, en is daarmee de grootste Spaanse autonome regio naar inwoneraantal. De hoofdstad van Andalusië is [[Sevilla (stad)|Sevilla]]. Andalusië moet niet verward worden met [[Al-Andalus]] wat het grootste gedeelte van [[Spanje]] en [[Portugal]] bevatte.

== Geografie ==
Andalusië is gelegen in het zuiden van [[Spanje]]. Het gebied grenst in het noorden aan [[Extremadura]] en [[Castilië-La Mancha]], in het oosten aan [[Murcia (regio)|Murcia]], in het zuiden aan de [[Middellandse Zee]] en [[Gibraltar]], en in het westen aan [[Portugal]] en de [[Atlantische Oceaan]].

Geografisch gezien valt Andalusië grofweg te verdelen in drie delen:
* De [[Sierra Nevada (Spanje)|Sierra Nevada]] en aangrenzende gebergten in het zuiden en oosten. De hoogste top is de [[Mulhacén]] met 3482 meter, tevens de hoogste berg op het vasteland van Spanje.
* De [[Sierra Morena (gebergte)|Sierra Morena]] in het noorden op het grensgebied van Extremadura en Castilië-La Mancha.
* De vallei van de [[Guadalquivir]] ligt hiertussenin, met het beschermde moerasgebied [[Marismas del Guadalquivir]] als de indrukwekkende [[rivierdelta|delta]] van deze rivier.

== Geschiedenis ==
=== Tartessus ===
De eerste beschaving die zich vestigde in Andalusië na de [[neanderthaler]]s en de [[Europese vroege moderne mens|vroege moderne mens]] was de [[Fenicië|Fenicische]]. Toch troffen die een reeds wat ontwikkelde [[Iberiërs|Iberische]] cultuur aan, gegroeid uit [[neolithicum|neolithische]] stammen uit Afrika. In de IJzertijd spreekt men wel van [[Tartessos|Tartessus]], een naam die in de Griekse bronnen opduikt, maar tot nu toe niet preciezer geïdentificeerd kon worden; ze lijkt verwant met de naam van de stam die later in dit gebied leefde, de Turdetani. Er trad ook vermenging op met [[Grieken]] die vooral het noordoosten van Spanje koloniseerden, en met [[Kelten]]. Tartessus zou door [[Carthago]] rond 500 v.Chr. zijn onderworpen. Deze Carthagers bleven in Spanje hangen en verstevigden hun greep op het gebied, zonder dat het kwam tot daadwerkelijke annexatie.

=== Romeinse periode ===
[[Bestand:Spain Andalusia Cordoba BW 2015-10-27 12-15-09.jpg|thumb|Romeinse brug in Córdoba]]
Met de [[Punische oorlogen|Punische Oorlogen]] kwamen de [[Romeinse Republiek|Romeinen]] in [[206 v.Chr.]] in Spanje, onder leiding van [[Publius Cornelius Scipio Africanus maior|Scipio Africanus]]. Ze veroverden het gebied, wat zij [[Hispania (Romeinen)|Hispania]] noemden, en deelden het in provincies in. Andalusië kwam ongeveer overeen met de provincie [[Hispania Citerior en Ulterior|Hispania Ulterior]], die vanaf de regering van keizer [[Imperator Caesar Augustus|Augustus]] werd aangeduid als [[Hispania Baetica|Baetica]]. Deze provincie werd zeer rijk, vooral door de bloeiende mijnbouw van kostbare metalen en de landbouw. De hoofdstad was [[Córdoba (Spanje)|Corduba]], het huidige Córdoba.

Scipio stichtte in 206 v.Chr. eveneens de stad [[Itálica]] waar Romeinse kolonisten en veteranen zich vestigden. Deze stad bracht later onder andere de keizers [[Trajanus]] en [[Hadrianus]] voort. Deze enorme invloed van wat in geografisch opzicht een afgelegen provincie was, hangt samen met het economisch belang, vanwege de winning van [[goud]], [[zilver]], [[koper (element)|koper]] en [[lood (element)|lood]], maar vooral vanwege de productie van [[olijfolie]]: de stad [[Rome (stad)|Rome]] was voor dit product volledig aangewezen op importen uit Baetica, waarvan enkele Andalusische families schatrijk werden, zoals de Annaei, waartoe de beide Seneca's en de dichter [[Marcus Annaeus Lucanus|Lucanus]] behoorden. Zij leverden vanaf het midden van de eerste eeuw n.Chr. [[Senaat (Rome)|senatoren]]. Nadat deze invloed eenmaal een feit was, kon het keizerschap niet uitblijven.

Vanaf de derde en vierde eeuw begint het Romeinse Rijk af te takelen, vooral door binnenlandse onrust zoals burgeroorlogen, epidemieën, economische crisis en afscheidingsbewegingen. Vanaf ongeveer 400 vinden er grote invasies door vooral [[Germanen|Germaanse volkeren]] plaats, de [[Grote Volksverhuizing]], die [[Gallië|Gallia]] en vervolgens ook Hispania bezetten. Rond [[415]] wordt [[Catalonië]] overgenomen door de [[Visigoten]], Andalusië door [[Vandalen]]<ref>De gebieden die ze annexeerden, heetten ''landa-hlauts'', "landgoederen", waarvan, via het Arabische ''Al-Andalus'', het huidige "Andalusië" is afgeleid. Vgl. D.L. Lewis, ''God's Crucible. Islam and the Making of Europe, 570-1215'' (2008) blz.111 en 118.</ref> en [[Galicië (Spanje)|Galicië]] door [[Sueben]]. Na de desintegratie van het [[West-Romeinse Rijk]] (na de regering van keizer [[Anthemius van Rome|Anthemius]]) kregen de Visigoten het in heel Spanje voor het zeggen. De Vandalen waren toen al overgestoken naar [[Tunesië]]. De Visigoten, die de [[Arianisme|ariaanse]] variant van het [[christendom]] volgden, werden in [[589]] tot het [[katholicisme]] bekeerd door de bisschoppen [[Leander van Sevilla|Leander]] en [[Isidorus van Sevilla|Isidorus]], toen hun koning [[Reccared I]] zich liet herdopen in de katholieke traditie.

=== [[Moren|Moorse periode]] ===
[[Bestand:Alhambra-Patio de los Arrayanes.jpg|thumb|Alhambra, patio de los Arrayanes]]
In [[710]] wordt de [[Arabieren]] gevraagd om tussenbeide te komen in een twist onder de Visigoten. In [[711]] slaagt [[Tariq ibn Zijad|Tarik ibn Zijad]] erin om, met hulp van [[Berbers|Berbertroepen]], een [[Islamitische verovering van het Iberisch Schiereiland|heel stuk te veroveren]]. Binnen tien jaar is enkel het noorden, [[Koninkrijk Asturië|Asturië]], nog in handen van de Visigoten. De Moren herdoopten "Andalusië" tot [[Al-Andalus]].

In [[756]] roept de Arabisch-Berberse leider [[Abd al-Rahman I]], naar eigen zeggen een telg uit de zes jaar eerder ten val gekomen dynastie der [[Omajjaden]], zichzelf uit tot emir van het onafhankelijke emiraat van Córdoba. In [[785]] begon men met de bouw van de [[Mezquita]] in [[Córdoba (Spanje)|Córdoba]], een grote moskee.

[[Abd al-Rahmān III]] roept in [[929]] het onafhankelijk [[kalifaat Córdoba]] uit. De [[Moren]], zoals de Islamitische heersers van Andalusië gewoonlijk worden genoemd, waren nu op het toppunt van hun macht en Córdoba werd een cultureel centrum en de grootste stad van [[Europa (werelddeel)|Europa]] na [[Istanboel|Constantinopel]]. Langzaam kwam het rijk in verval en splitste zich in Moorse ministaatjes, de [[taifa]]s, zorgden voor de definitieve aftakeling van het kalifaat. Dit kalifaat eindigde in [[1031]].

Vanaf dat ogenblik zien de minder machtige christelijke staatjes in het noorden van het [[Iberisch Schiereiland]] hun kans schoon om Moorse gebieden te heroveren in de [[Reconquista (Spanje)|Reconquista]]. Zo boekte koning [[Alfons VI van León|Alfons VI van Castilië]] in [[1085]] een belangrijke overwinning bij [[Toledo (Spanje)|Toledo]], wat als het startschot van de Reconquista gezien wordt. Deze bereikt Andalusië met een overwinning in [[1212]]. De [[Almohaden]], een [[Berbers|Berberse]] dynastie die de macht in Andalusië had overgenomen, werd toen verslagen in de [[Slag bij Las Navas de Tolosa]].

[[Córdoba (Spanje)|Córdoba]] wordt heroverd in [[1236]]. De Moren, meer bepaald de [[Nasriden]]dynastie, compenseren hun tanende macht met prachtige bouwwerken, zoals het [[Alhambra (fort)|Alhambra]] in [[Granada (stad)|Granada]], waarvan de bouw begon in [[1238]]. In [[1248]] werd echter [[Sevilla (stad)|Sevilla]] heroverd door [[Ferdinand III van Castilië|Ferdinand III]]. Zelfs de christelijke burgeroorlog van [[Peter I van Castilië|Pedro I]] tegen [[Hendrik II van Castilië|Hendrik II van Trastámara]] verandert niet veel.

Als [[Kroon van Castilië|Castilië]] en [[Koninkrijk Aragon|Aragon]] in [[1479]] verenigd worden door het huwelijk van de [[Katholieke koningspaar|Reyes Católicos]], [[Ferdinand II van Aragon|Ferdinand van Aragón]] en [[Isabella I van Castilië|Isabella van Castilië]], is het kalf helemaal verdronken voor de Moren. In [[1492]] wordt de laatste Moorse vesting, het [[Koninkrijk Granada]], met de hoofdstad Granada, veroverd op [[Mohammed Abu Abdallah]]. Hiermee kwam een einde aan bijna acht eeuwen Moors Andalusië.

=== Andalusiës bloeitijd ===
[[Bestand:Alhambra - Granada - 007 - Panorama part.jpg|thumb|[[Alhambra (fort)|Alhambra]], Granada]][[Bestand:Andalucía por provincias.png|rechts|400px|Provincies van Andalusië]]
Meteen na de [[Reconquista (Spanje)|Reconquista]] startten gouden eeuwen voor Andalusië. Die beginnen vrijwel onmiddellijk na de val van Granada. [[Christoffel Columbus]] ontdekte eveneens in [[1492]] [[Amerika (continent)|Amerika]]. Andalusië diende als uitvalsbasis van [[Spanje]] naar de [[Nieuwe Wereld]]. De rijkdommen kwamen meestal toe aan [[Sevilla (stad)|Sevilla]], dat als poort op de Nieuwe Wereld steenrijk werd.

Niet iedereen was gelukkig met de gang van zaken. Hoewel de overgebleven Moren verdragen werden en zelfs aan de basis lagen van een bouwstijl, de [[Mudéjar-kunststijl|mudéjarstijl]], kwamen ze toch in opstand in [[1502]] in [[Alpujarras|de Alpujarra]], de streek aan de zuidkant van de Sierra Nevada. Ze werden verslagen en werden of bekeerd tot het christendom of verdreven. In [[1558]] kwamen ze op dezelfde plaats weer in opstand, deze keer eveneens zonder succes. In [[1609]] volgt de definitieve [[verdrijving van de Moren]] door [[Filips III van Spanje|Filips III]].

=== Varia ===
Het Spaans dat in [[Latijns-Amerika]] wordt gesproken is afkomstig van het Andalusische dialect van het [[Spaans]] vanwege de rol die [[Sevilla (stad)|Sevilla]] speelde in de 16e en 17e eeuw als poort naar de Spaanse kolonies in Amerika. De [[Moorse architectuur]] treffen we nog volop aan in Andalusië. De regio was immers het laatste bolwerk van de Moren (het [[koninkrijk Granada]]), tot ze in [[1492]] werden verslagen. De bekendste overblijfselen zijn het [[Alhambra (fort)|Alhambra]] in [[Granada (stad)|Granada]], de Moskee in [[Córdoba (Spanje)|Córdoba]] en de torens [[Torre del Oro]] en [[Giralda]] in Sevilla.

== Politiek ==
Het bestuur van Andalusië, de [[Junta de Andalucía]], is gezeteld in [[Sevilla (stad)|Sevilla]]. Huidig presidente van de regio is [[Juan Manuel Moreno Bonilla|Juan Manuel Moreno]], sinds januari 2019. Hij is de eerste niet-socialistische [[Lijst van presidenten van Andalusië|regiopresident]] sinds de [[Spaanse democratische overgang|democratische overgang]] na het einde van het [[Spaanse Staat|Franco-regime]].

=== Bestuurlijke indeling ===
Andalusië is onderverdeeld in acht provincies:

{| class="wikitable" style="text-align: left;"
|-
!width=150px|Provincie
!width=80px|Inwoners (2019)<ref>[https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2852#!tabs-tabla Instituto Nacional de Estadística - Spanje (inwoners provincies 2019)]. [https://web.archive.org/web/20211120212814/https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2852 Gearchiveerd] op 20 november 2021.</ref>
!width=150px|Hoofdstad
!width=80px|Inwoners (2019)<ref>[https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2911#!tabs-tabla Instituto Nacional de Estadística - Spanje (inwoners provincies 2019)]. [https://web.archive.org/web/20211223123013/https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2911 Gearchiveerd] op 23 december 2021.</ref>
|-
| [[Almería (provincie)|Almería]]
|716.820
|[[Almería (stad)|Almería]]
|198.533
|-
|[[Cádiz (provincie)|Cádiz]]
|1.240.155
|[[Cádiz (stad)|Cádiz]]
''grootste stad:'' [[Jerez de la Frontera|''Jerez'']]
|116.027
''212.879 (2018)''
|-
|[[Córdoba (provincie van Spanje)|Córdoba]]
|782.979
|[[Córdoba (Spanje)|Córdoba]]
|325.701
|-
|[[Granada (provincie)|Granada]]
|914.678
|[[Granada (stad)|Granada]]
|232.462
|-
|[[Huelva (provincie)|Huelva]]
|521.870
|[[Huelva (stad)|Huelva]]
|143.663
|-
|[[Jaén (provincie van Spanje)|Jaén]]
|633.564
|[[Jaén (Spanje)|Jaén]]
|112.999
|-
|[[Málaga (provincie)|Málaga]]
|1.661.785
|[[Málaga (stad)|Málaga]]
|574.654
|-
|[[Sevilla (provincie)|Sevilla]]
|1.942.389
|[[Sevilla (stad)|Sevilla]]
|688.592
|-
|Totaal
|8.414.240
|}

{{Zie ook|Zie ook de [[comarca's van Andalusië]]}}

== Bevolking ==
In 2019 had Andalusië een [[vruchtbaarheidscijfer]] van 1,30 kinderen per vrouw, hetgeen ongeveer 5,6% hoger was dan het Spaanse gemiddelde van 1,23 kinderen per vrouw.<ref>{{citeer web|url=https://www.ine.es/en/prensa/mnp_2019_p_en.pdf|titel=Vital Statistics (Births, Deaths and Marriages) Basic Demographic Indicators Year 2019 - Provisional data|datum=3 juni 2020|taal=en}}</ref> De gemiddelde levensverwachting bedroeg ongeveer 82,2 jaar voor de totale bevolking - dit was 1,4 jaar korter dan het landelijke gemiddelde van 83,6 jaar in 2019.

=== Demografische ontwikkeling ===

Bevolkingscijfers in duizendtallen

<timeline>
Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:700 height:450
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:9000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
 bar:1842 text:1842
 bar:1860 text:1860
 bar:1877 text:1877
 bar:1887 text:1887
 bar:1900 text:1900
 bar:1910 text:1910
 bar:1920 text:1920
 bar:1930 text:1930
 bar:1940 text:1940
 bar:1950 text:1950
 bar:1960 text:1960
 bar:1970 text:1970
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
 bar:2011 text:2011
 bar:2021 text:2021

PlotData=
 color:d width:15 align:left

 bar:1842 from:0 till: 2300
 bar:1860 from:0 till: 2966
 bar:1877 from:0 till: 3273
 bar:1887 from:0 till: 3420
 bar:1900 from:0 till: 3558
 bar:1910 from:0 till: 3805
 bar:1920 from:0 till: 4190
 bar:1930 from:0 till: 4610
 bar:1940 from:0 till: 5219
 bar:1950 from:0 till: 5605
 bar:1960 from:0 till: 5892
 bar:1970 from:0 till: 5970
 bar:1981 from:0 till: 6441
 bar:1991 from:0 till: 7040
 bar:2001 from:0 till: 7359
 bar:2011 from:0 till: 8371
 bar:2021 from:0 till: 8485

PlotData=

 bar:1842 at: 2300 fontsize:s text: 2300 shift:(-10,5)
 bar:1860 at: 2966 fontsize:s text: 2966 shift:(-10,5)
 bar:1877 at: 3273 fontsize:s text: 3273 shift:(-10,5)
 bar:1887 at: 3420 fontsize:s text: 3420 shift:(-10,5)
 bar:1900 at: 3558 fontsize:s text: 3558 shift:(-10,5)
 bar:1910 at: 3805 fontsize:s text: 3805 shift:(-10,5)
 bar:1920 at: 4190 fontsize:s text: 4190 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 4610 fontsize:s text: 4610 shift:(-10,5)
 bar:1940 at: 5219 fontsize:S text: 5219 shift:(-10,5)
 bar:1950 at: 5605 fontsize:S text: 5605 shift:(-10,5)
 bar:1960 at: 5892 fontsize:S text: 5892 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 5970 fontsize:S text: 5970 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 6441 fontsize:S text: 6441 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 7040 fontsize:S text: 7040 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 7359 fontsize:S text: 7359 shift:(-10,5)
 bar:2011 at: 8371 fontsize:S text: 8371 shift:(-10,5)
 bar:2021 at: 8485 fontsize:S text: 8485 shift:(-10,5)

</timeline>
{{Clearleft}}
:Bron: [[Instituto Nacional de Estadística (Spanje)|INE]]
:Opm: Bevolkingscijfers in duizendtallen

== Cultuur ==
Veel [[cliché (stijlfiguur)|clichés]] over Spanje, zoals bijvoorbeeld de flamenco en het stierenvechten, vinden hun oorsprong in Andalusië:

=== Muziek en dans ===
Andalusië is de bakermat van de [[flamenco]]muziek. De exacte ontstaansgeschiedenis is niet bekend, maar vermoed wordt dat zigeunermuziek als basis vermengd werd met Indiase, christelijke, Joodse en Moorse invloeden.

=== Sport en spel ===
[[Bestand:Interior Maestranza Maracay.jpg|thumb|De [[Plaza de Toros (Sevilla)|Maestranza-arena]]]]
Andalusië is ook de bakermat van het [[stierenvechten]]. Alhoewel deze traditie omwille van het dierenleed onder druk staat, blijft ze populair in Andalusië. De stieren worden speciaal gefokt op moed en vechtlust. Beroemde arena's staan in Sevilla ([[Plaza de Toros (Sevilla)|Maestranza-arena]]), in [[Ronda (Spanje)|Ronda]] en in Córdoba.

=== Culinair ===
Andalusië is het land van de [[sherry]], een gealcoholiseerde wijn. De druiven waarvan sherry gemaakt wordt, verbouwt men in de buurt van [[Jerez de la Frontera]]. Voor sherry worden voornamelijk twee druivensoorten gebruikt: de [[Palomino (wit druivenras)|Palomino]] en de [[Pedro Ximénez]]. Bij de sherry worden vaak [[tapa (eten)|tapa]]s gegeten. Dit zijn typisch [[Spanje|Spaanse]] [[aperitiefhapje]]s die tijdens het borreluurtje genuttigd worden.

In de totale economie van Andalusië speelt de visserij een rol van ondergeschikt belang, toch is het in de kustplaatsen van oudsher een culturele factor; specialiteiten zijn [[garnalen]] en [[tonijn]].

=== Iberische paarden ===
Andalusië staat bij paardenliefhebbers bekend om de fokkerij van [[Lijst van paardenrassen|paardenras]]sen als de [[Andalusiër (paard)|Andalusiër]] en de [[Lusitano]], die diep verworteld zijn in de [[Berber (paard)|Berber]] en door de eeuwen heen van grote invloed waren op de fokkerij van andere Europese rassen van [[barokpaard]]en, zoals de [[Lipizzaner]], de [[Kladruber]] en de [[Fries paard|Fries]].

=== Religieuze feesten ===
Een van de op religieuze basis gestoelde feesten is ''Feria de Nuestra Señora de la Salud'' in Córdoba.
<gallery caption="Feria de Córdoba">
Coche de Caballos - Feria de Córdoba.jpg|Feria de Córdoba
Feria de Nuestra Señora de la Salud en Córdoba (España).jpg|Córdoba
Feria de Nuestra Señora de la Salud (Córdoba, España).jpg|Córdoba
Baena feria2.jpg|Feria de Córdoba
</gallery>

== Klimaat en landbouw ==
Het [[Mediterraan klimaat|mediterrane klimaat]] beïnvloedt het weer in Andalusië. De zomers zijn droog en de winters zacht. Maar binnen Andalusië is er veel verscheidenheid, van de uitgebreide kusten tot de besneeuwde toppen van de [[Sierra Nevada (Spanje)|Sierra Nevada]]. Vaak kan men op dezelfde dag bijvoorbeeld 's morgens skiën in de Sierra Nevada en 's middags zwemmen in de nabije Middellandse Zee. Terwijl de kuststreken een getemperd klimaat hebben, door de zee, kan het in het binnenland heet worden: de regio Sevilla is wat dat betreft berucht; de temperatuur stijgt er 's zomers regelmatig boven de veertig graden Celsius. De droogste plek op het vasteland van Europa is eveneens in Andalusië te vinden, namelijk de [[Cabo de Gata]], waar slechts 117 mm regen per jaar valt. De [[Tabernaswoestijn]] in [[Almería (provincie)|Almería]] is de enige echte [[woestijn]] in Europa.

Gemiddeld is de temperatuur in een jaar meer dan 16 °C. Januari is de koudste maand, en juli en augustus zijn de warmste maanden. Deze maanden hebben een gemiddelde temperatuur van 28,5 °C.

Andalusië is een land- en tuinbouwstreek. Graan, rijst en katoen, olijven, sinaasappelen,  tomaten en aardbeien. Sinds de Reconquista was de landbouwgrond in handen van een kleine elite, afstammelingen van de christelijke ridders. Het land werd eeuwenlang bewerkt door de [[Morisko|Morisko's]], tot deze in de 16e eeuw om geloofsredenen werden verdreven. Sindsdien bleef veel landbouwgrond braak liggen of werd bewerkt door dagloners.

Voor de irrigatie van de droge streek werden veel kanalen aangelegd, zoals het Almanzorakanaal.

== Vervoer ==
[[Bestand:Muelle pesquero de Algeciras 1.JPG|thumb|Visserijhaven van Algeciras]]
De [[haven van Algeciras]], aan de [[Straat van Gibraltar]], is de grootste zeehaven van Spanje. Voor personenvervoer is de haven vooral bekend als belangrijkste oversteekpunt naar [[Noord-Afrika]] (en dan met name naar [[Marokko]]).

Naast een bescheiden spoorwegnetwerk, met een hogesnelheidslijn van [[Madrid (stad)|Madrid]] naar Sevilla met aftakkingen naar Córdoba en Málaga, bezit Andalusië zes luchthavens, waarvan er vijf van internationale betekenis zijn.
* [[Aeropuerto de Málaga-Costa del Sol|Luchthaven Málaga-Costa del Sol]]
* [[Aeropuerto San Pablo de Sevilla|Luchthaven Sevilla-San Pablo]]
* [[Luchthaven Federico García Lorca de Granada-Jaén|Luchthaven GFL]]
* [[Aeropuerto de Jerez|Luchthaven van Jerez]]
* [[Luchthaven Almería]]
* [[Luchthaven Córdoba]]

== Toerisme ==
[[Bestand:Puerto de la Ragua.JPG|miniatuur|250px|[[Port Ragua]], [[Sierra Nevada (Spanje)|Sierra Nevada]]]]
Andalusië heeft uiteenlopende toeristische trekpleisters. Deze zijn in hoofdzaak:
* Voor de [[cultuur]]- en [[geschiedenis]]liefhebbers de historische steden, zoals [[Granada (stad)|Granada]], Sevilla en [[Córdoba (Spanje)|Córdoba]].
* Voor sportieve toeristen de bergketen Sierra Nevada, met een omvangrijk net van wandelroutes, mogelijkheden voor [[alpinisme]] en in de [[winter]] uitgebreide [[wintersport]]mogelijkheden. Aan de kust is alle mogelijke [[watersport]] te ondernemen.
* De ''[[Costa del Sol]]'' en de ''[[Costa de la Luz]]''. Deze populaire [[strand (kust)|stranden]] zijn het gehele jaar door bevolkt met in de winter vooral gepensioneerde [[West-Europa|West-Europeanen]]. In de zomer is het druk met gezinnen en jongeren uit heel Europa: badplaatsen zoals [[Málaga (stad)|Málaga]], [[Torremolinos]] en [[Marbella]] zijn beroemd. Er zijn ook badplaatsen die nog niet volledig door het [[massatoerisme]] zijn ontdekt, zoals [[Nerja]].
* Andalusië heeft ongeveer negentig golfclubs die [[golfbaan|golfbanen]] hebben met achttien holes of meer, zie de [[Lijst van golfbanen in Spanje]].

{{Appendix}}
{{Navigatie autonome gemeenschappen Spanje}}
{{Navigatie regio Andalusië}}
{{Commonscat|Andalusia}}

[[Categorie:Andalusië| ]]

title: Andalusië · Andalucía

title: Algemeen

Hoofdstad: Sevilla

title: Politiek

Regering: Junta de Andalucía

President: Juan Manuel Moreno (PP)

title: Overig

Volkslied: Himno de Andalucía

Talen: Spaans

ISO 3166-2: ES-AN

title: Detailkaart

Detailkaart: Kaart van Andalusië

Portaal: Spanje · Andalusië