text:
# Jarrowmars
De Jarrowmars was een protesttocht tegen de werkloosheid en armoede in Jarrow, gelegen in Tyneside in North East England. Deze vond plaats in oktober 1936 waarbij circa 200 man in 26 dagen van Jarrow naar Londen liepen. Ze brachten een petitie mee voor het Britse parlement waarin ze maatregelen verlangden voor herstel van de industriële werkgelegenheid in hun stad. Deze was in 1934 grotendeels verloren gegaan na sluiting van de belangrijkste werkgever, de scheepswerf Palmer. De petitie werd afgeleverd maar niet in het parlement besproken zodat de mars weinig directe resultaten opleverde.
Vanaf het begin van de 19e eeuw ontwikkelde zich in Noordoost-Engeland mijnbouw, de streek werd een belangrijke leverancier van steenkool. In 1851 vestigde zich de Palmer's scheepswerf in Jarrow. Ook andere plaatsen langs de Tyne kregen scheepswerven. Gedurende 80 jaar was dit een bloeiende bedrijfstak hoewel in die tijd het welstandsverschil tussen de werkgevers/eigenaren en de arbeiders groot was. Veranderde mondiale economische verhoudingen na de Eerste Wereldoorlog in combinatie met slecht management leidden tot sluiting van de werf. Plannen voor vervanging door een ijzer- en staalfabriek werden gedwarsboomd door de British Iron and Steel Federation, een werkgeversorganisatie die voor de bedrijfstak een eigen agenda had. Het gebrek aan enig uitzicht op grootschalige nieuwe werkgelegenheid in de stad deed de bewoners uiteindelijk de mars organiseren.
Hoewel de mars aanvankelijk min of meer als een mislukking voelde werd deze in latere jaren toch gezien als een bepalende gebeurtenis in de jaren 30. Er ontstond een voedingsbodem voor een grotere bereidheid tot sociale hervormingen na de Tweede Wereldoorlog. In de stad bevinden zich een aantal monumenten ter herinnering, in 1986 en 2011 (na 50 respectievelijk 75 jaar) werd de mars 'nagespeeld'.

## Economische situatie
| Jaar | Totaal % | Zuidoost Engeland % | Noordoost Engeland % | Scheeps- bouw % |
| ---- | -------- | ------------------- | -------------------- | --------------- |
| 1923 | 11.7     | 9.2                 | 12.2                 | 43.6            |
| 1924 | 10.3     | 7.5                 | 10.9                 | 30.3            |
| 1925 | 11.3     | 5.9                 | 15.0                 | 33.5            |
| 1926 | 12.5     | 5.4                 | 17.2                 | 39.5            |
| 1927 | 9.7      | 5.0                 | 13.7                 | 29.7            |
| 1928 | 10.8     | 5.4                 | 15.1                 | 24.5            |
| 1929 | 10.4     | 5.6                 | 13.7                 | 25.3            |
| 1930 | 16.1     | 8.0                 | 20.2                 | 27.6            |
| 1931 | 21.3     | 12.0                | 27.4                 | 51.9            |
| 1932 | 22.1     | 14.3                | 28.5                 | 62.0            |
| 1933 | 19.9     | 11.5                | 26.0                 | 61.7            |
| 1934 | 16.7     | 8.7                 | 22.1                 | 51.2            |
| 1935 | 15.5     | 8.1                 | 20.7                 | 44.4            |
| 1936 | 13.1     | 7.3                 | 16.8                 | 33.3            |

Direct na de Eerste Wereldoorlog beleefde de Britse economie een korte opleving. Nadat was voldaan aan de inhaalvraag kwam midden 1920 een eerste neergang, resulterend in een werkloosheid van ruim 10% in de rest van de jaren 20, beduidend boven het vooroorlogse niveau. Tijdens de crisis, in de jaren 1929 - 1932 steeg de werkloosheid in Groot-Brittannië tot 22%. De werkloosheid steeg vooral sterk in de traditionele zware industrieën - mijnbouw, scheepsbouw, textiel en ijzer en staal - waar men sinds de Victoriaanse hoogtijdagen toch al de concurrentie op de wereldmarkten aan het verliezen was. Omdat deze bedrijfstakken in Noord-Engeland, Wales en Schotland oververtegenwoordigd waren, steeg de werkloosheid in deze gebieden tot rond 40%.

### Plaatselijke situatie
Jarrow, gelegen aan de rivier Tyne in County Durham, Noord-Engeland, wordt in de 8e eeuw van enig belang als de woonplaats van Bede, monnik en geleerde. Daarna veranderde er gedurende duizend jaar weinig in het landelijke plaatsje.
In de omgeving van Jarrow werd in de 17e eeuw steenkool ontdekt wat later voor het dorp aan de Tyne tot grote veranderingen zou leiden. Vanaf het begin van de 19e eeuw werd op grote schaal steenkool gedolven. Door de komst van mijnwerkers verdubbelde de bevolking tussen 1801 en 1821 tot rond 3.500.
Met de snel gebouwde woonwijken kwamen ook de slechte leefomstandigheden; stromend water en riolering ontbraken. De streek werd in de winter van 1831 - 1832 getroffen door de uitbraak van cholera als gevolg van de vijf jaar eerder in Bengalen begonnen pandemie. De ziekte werd verspreid door passagiers die met een schip vanuit de Oostzee aankwamen.
De verhoudingen tussen werkgevers en werknemers waren slecht en het werk in de mijnen was gevaarlijk. Diverse explosies in de 1e helft van de 19e eeuw resulteerden in dodelijke slachtoffers. In 1832 en 1844 waren er langdurige stakingen die tot een eind kwamen omdat de mijnwerkers door honger gedwongen weer aan het werk gingen. Nadat de toegankelijke steenkoollagen uitgeput raakten werden de mijnen minder winstgevend en in 1851 werden de laatsten gesloten.

### Scheepsbouw
In 1851 vestigde zich de Palmer's Shipbuilding and Iron Company in Jarrow aan de oever van de Tyne. Het eerste vrachtschip werd in 1852 te water gelaten, vele andere volgden. In 1856 begon de werf ook oorlogsschepen te bouwen en leverde daarna aan marines over de hele wereld. Samen met de bijbehorende ijzer- en staalfabrieken werd dit het grootste scheepsbouwcentrum van het land dat werk gaf aan duizenden mensen. De bevolkingsomvang van Jarrow steeg van 3.800 in 1850 tot 35.000 in 1891. Aanvullende bedrijvigheid kon ontstaan dankzij de werf en de gegroeide stad.
Behalve voor werkgelegenheid zorgden de werf en de fabrieken ook voor een niet zo fraaie omgeving. Ellen Wilkinson, historicus van de stad en parlementslid van 1935 tot 1947, citeert een krant uit 1858: "Er hangt een algemene donkerte over de omgeving. De huizen zijn zwart, de schepen zijn zwart, de hemel is donker en als je daar één of twee uur rondloopt ben je zelf ook zwart.
Rond 1890 had Groot-Brittannië met een marktaandeel van 80% vrijwel een monopolie op scheepsbouw. Dit aandeel daalde in de eerste jaren van de 20e eeuw tot 60% toen andere landen hun productie opvoerden. Op de werf van Palmer bleef het echter druk, in de Eerste Wereldoorlog bouwden ze nog een aantal Britse oorlogsschepen. De naoorlogse opleving van 1919 - 1920 bracht weer orders voor de koopvaardij.
De leiding van Palmer's zag de ontwikkelingen van de jaren 20 echter niet aankomen. Landen die tot dan altijd Britse schepen kochten, gingen ze nu zelf bouwen. Palmer's had de toekomstige vraag te optimistisch ingeschat en daarnaar geïnvesteerd. Midden jaren 20 leden ze grote verliezen en waren dicht bij een bankroet. Een korte opleving van de vraag naar schepen in 1929 gaf respijt en de stad zag een vooruitzicht van economisch herstel.

### Sluiting van Palmers
Op 24 juli 1930 werd bij Palmers het 1000ste schip te water gelaten, de tanker "Peter Hurll" maar inmiddels was de korte opleving overgegaan in de grote depressie en er stonden geen nieuwe orders in de boeken.
Geruchten over rationalisatie in de bedrijfstak leidden tot bezorgdheid. De in 1930 door de overheid opgerichte National Shipbuilders Security Ltd (NSS) moest de scheepsbouw helpen door stilgevallen werven op te kopen en ontmantelen zodat een kleiner aantal rendabele werven zou overblijven.
Gedurende 1931 was NSS bezig werven elders in het land te sluiten terwijl een marine-order voor twee schepen Palmers werk gaf tot midden 1932. Hierna werd Palmers insolvabel, en in juni 1933 wezen de crediteuren een curator aan. In december 1933 bleek NSS ontmanteling in het belang van de bedrijfstak te achten, in de zomer van 1934 werd dit geëffectueerd. In het Lagerhuis zei Walter Runciman, de voorzitter van de Board of Trade:
"We hebben er niets aan als we Jarrow de indruk geven dat Palmers een doorstart kan maken." En: "Is het niet veel beter om met die werf compleet te stoppen en een van de beste locaties in Europa in de verkoop te doen?"
Grootindustrieel Sir John Jarvis deed vervolgens een poging nieuwe bedrijven naar Jarrow te krijgen, hij dacht aan het slopen van schepen en productie van flessen en meubels. Volgens Betty Vernon, biograaf van Jarrow-politica Ellen Wilkinson, waren zijn plannen te oppervlakkig voor een stad met 40.000 inwoners en gedoemd te mislukken.
In 1932 selecteerde de plaatselijke Labour Party Ellen Wilkinson als kandidaat voor de volgende landelijke verkiezingen, in november 1935 won zij haar zetel.
In het openingsdebat van het nieuwe parlement op 9 december 1935, hield ze een pleidooi voor de streek waar ze vandaan kwam: "vakbekwame mensen....werkloos thuis...er wordt niets gedaan...de situatie is urgent..."
Na de plannen van Sir John Jarvis kwam er nog een concreter initiatief van de Amerikaanse ondernemer T. Vosper Salt om een ijzer- en staalfabriek in Jarrow te vestigen. Hij had kennisgenomen van de sluitingsplannen van Palmers werf en achtte de locatie met zijn rail- en scheepvaartverbindingen geschikt. De British Iron and Steel Federation (BISF), door de overheid in het leven geroepen om de belangen van de bedrijfstak te behartigen én deze te moderniseren, was eerst verdeeld en later tegen. Bestaande bedrijven vreesden meer concurrentie en de BISF drong er zelfs op aan dat en de banken geen financiering zouden verlenen. Vergroting van de productie zou beter plaats kunnen vinden door bestaande bedrijven uit te breiden dan een nieuwe te vestigen. De Britse overheid werkte ook niet echt mee en Vosper Salt trok zich terug.
Tijdens een debat in het Lagerhuis op 30 juni 1936 vroeg het uit Jarrow afkomstige parlementslid Wilkinson vergeefs om de zaak nog eens te laten bekijken door een onafhankelijk orgaan in plaats van door de BISF, waarvan de leden er belang bij kunnen hebben de plannen van Vosper Salt te dwarsbomen.

## De Mars

### Voorbereiding
Na het mislukken van de vestiging van een staalfabriek zei David Riley, voorzitter van de gemeenteraad van Jarrow, tijdens een bijeenkomst van werklozen van de stad in juli 1936 dat hij marsen wilde organiseren vanuit diverse delen van het land, die tegelijk in Londen zouden moeten aankomen. De overheid zou dan gedwongen zijn naar hen te luisteren dan wel het leger op hen los te laten. Dit idee werd ondersteund door burgemeester Billy Thompson, parlementslid Wilkinson, politieke en andere plaatselijke groeperingen. Besloten werd dat de mars een plaatselijk initiatief zou blijven, Jarrow vertegenwoordigend, zonder politieke bijbetekenis. Het aantal deelnemers werd beperkt tot 200 gezonde mannen, geselecteerd uit 1200 vrijwilligers die bij de start van het nieuwe parlementaire jaar in november 1936 in Londen moesten aankomen. Daar zou een petitie worden overhandigd. Hoewel het aantal deelnemers gewoonlijk op 200 wordt gesteld is er wat onduidelijkheid over het exacte aantal. Er is een lijst met 185 namen bekend, een ander rapport noemt het aantal van 207. Het is bekend dat sommigen onderweg afhaakten en soms werden vervangen; ook is het mogelijk dat op genoemde lijst enkele namen ontbreken.
Met Riley aan het hoofd werden vier subcommissies gevormd om het geheel te organiseren. Alle plaatselijke politieke partijen -Labour, Conservatief en Liberaal-, kerken en ondernemingen stonden erachter. Medisch studenten van de Inter-Hospital Socialist Society begeleidden de mars. Er werd een fonds opgericht om de kosten te dekken; het geld werd zowel in Jarrow als onderweg geworven. In de stopplaatsen onderweg werden bijeenkomsten gepland voor de publiciteit van zowel Jarrow als andere gebieden in vergelijkbare situatie.
Op maandag 5 oktober 1936 woonden de deelnemers aan de mars een oecumenische dienst bij in de Christ church van Jarrow, geleid door de Anglicaanse bisschop van Jarrow, James Gordon. Deze betrokkenheid van een hoge geestelijke trok de aandacht van de pers terwijl de bisschop van het nabijgelegen Durham er juist afstand van nam. Deze had niet veel op met socialisme en vakbonden en beschouwde "dergelijke demonstraties" als niet in het belang van de werklozen, maar van de Labourpartij.

#### Jarrow tot Ripon
Na de bijeenkomst in de kerk verliet men Jarrow, uitgezwaaid door veel bewoners. Aan het eind van de week was na 114 km Ripon bereikt waar men werd verwelkomd door de Bisschop van Ripon en een delegatie van de plaatselijke kerken. De ontvangsten in tussenliggende plaatsen waren verdeeld: lauwwarm in Chester-le-Street, zeer vriendelijk in Ferryhill en ook in het Conservatieve bolwerk Darlington.
Op de jaarlijkse conferentie van de Labour Party, die rond die tijd in Edinburgh werd gehouden, toonde men weinig steun voor de mars. Een deelnemer bekritiseerde Wilkinson voor het op pad sturen van hongerige en slecht geklede mensen naar Londen. De negatieve teneur van de conferentie wekte onvrede bij de deelnemers aan de mars, organisator Riley sprak van een steek in de rug. Ook vernamen ze verontwaardigd dat de Unemployment Assistance Board van het Ministerie van Arbeid had besloten om hun uitkeringen te korten omdat ze, onderweg zijnde, niet in staat waren een baan aan te nemen als er werk beschikbaar zou komen.

#### Ripon tot Chesterfield
Na het weekend ging het verder naar Harrogate. In deze nogal Conservatieve en welvarende stad werden de deelnemers aan de mars warm onthaald door de autoriteiten en kregen te eten bij de Rotary Club. Er kon overnacht worden bij de Army Reserve (Nationale Reserve), een welkome afwisseling van de scholen en kerkzaaltjes. Het werd duidelijk dat de plaatselijke Conservatieven net zo goed praktische hulp boden als Labour, die eigenlijk dwarsgezeten werden door de houding van hun nationale vertegenwoordigers.
Wilkinson, die in het begin enkele dagen had meegelopen, voegde zich in Harrogate weer bij de groep die daarna Chesterfield in Derbyshire naderde. De mars verkreeg brede publiciteit, in Londen was de regering echter bezorgd dat koning Eduard zijn grondwettelijke bevoegdheden zou overschrijden en de groep zou ontvangen. Het kabinet gaf een verklaring af waarin werd benadrukt dat er wettelijke mogelijkheden zijn om grieven te uiten, en veroordeelde marsen wegens "het veroorzaken van onnodige inspanning voor de deelnemers". Wilkinson noemde dit krokodilletranen. Bij het bereiken van Chesterfield op 17 oktober had men in die week 116 km afgelegd en was ongeveer op de helft.

#### Chesterfield tot Northampton
In de derde week werd de grootste afstand afgelegd: 137 km. In Nottingham kreeg men van plaatselijke ondernemers kleding.In Leicester werd hun schoeisel gratis gerepareerd.
Harborough bleek een minder gastvrije plaats. Niemand van de gemeenteraad bezocht de deelnemers. Op zaterdag 24 oktober werd Northampton bereikt, waar een groep van elders vertrokken blinden zich bij hen voegde. Zij waren ook op pad naar Londen om voor hun achterban meer aandacht en voorzieningen te vragen. Wilkinson verliet de groep weer om in Londen de afsluiting te regelen.

#### Northampton tot Londen
Het traject van Northampton tot Bedford, was de langste dagafstand. Van de oorspronkelijke groep deelnemers waren er nog 185, aangevuld met 10 vervangers. Om aan het tijdschema voor aankomst in Londen te voldoen hield men een extra rustdag, waarna in overvloedige regen Luton werd bereikt.
Op 29 oktober, toen de mars van Luton naar St Albans ging, was de kwestie-Jarrow onderwerp van gesprek in het Lagerhuis tussen Wilkinson en eerste minister Baldwin. De laatste wees op de recent gedaalde werkloosheid in Jarrow en sprak zich optimistisch uit over de kansen voor degenen die nog werkloos waren. Wilkinson reageerde dat de verbeterde cijfers het gevolg waren van samenvoeging van de gegevens met een naburige stad. Ze vroeg Baldwin met de traditie te breken en een delegatie van de groep te willen ontvangen wat hij weigerde.
Tijdens het korte 13 km gedeelte op de laatste dag zag een menigte toeschouwers de groep door de Londense voorsteden gaan en het eindpunt Marble Arch naderen. Na aankomst, terwijl de leiders met de pers spraken, zochten de natgeregende deelnemers hun nachtaccommodatie in Londens East End op.

## Evaluatie
Tot het begin van de Tweede Wereldoorlog brachten de initiatieven van Jarvis slecht enige verlichting voor Jarrow. Rond 1939 werkten ongeveer 100 mensen in een meubelfabriek en 500 in diverse metaalbedrijven die op de werf van Palmer waren opgezet. Jarvis had de afgedankte lijnboten Olympic en Berengaria opgekocht om op de werf te ontmantelen. Veel deelnemers aan de mars meenden echter dat ze niet in hun opzet waren geslaagd. Con Whalen, bij zijn dood in 2003 de laatste die de volle afstand had meegelopen, zei dat de mars tijdverspilling was maar dat hij iedere stap met plezier had gezet. Deelnemer Guy Waller zei bij de 40e herdenking in 1976 dat de mars geen onmiddellijke toename van de werkgelegenheid tot gevolg had, daar was de oorlog voor nodig met de daarvoor benodigde bedrijven. Deze mening wordt gedeeld door de meeste commentatoren en historici. De columnist van de Daily Mirror noemde de mars een "heroisch falen". De historici Malcolm Pearce and Geoffrey Stewart zijn positiever en benoemen dat de mars meehielp om de weg te bereiden voor de sociale veranderingen van na de Tweede Wereldoorlog.
Kort na de terugkeer in november 1936 verliet Riley samen met drie andere organisatoren die in de gemeenteraad van Jarrow zaten, de Labour partij. Zij vormden een afsplitsing die op een directere manier de strijd wilde aanbinden met werkloosheid. Alle vier werden later weer lid. Twee van hen, Scullion en Symonds werden later burgemeester van Jarrow, en Symonds bovendien Labour MP voor Whitehaven van 1959 tot 1970.
In 1939 publiceerde Wilkinson haar geschiedenis van Jarrow, The Town that Was Murdered. Een recensie in het The Economic Journal noemde het boek niet zo polemisch als men zou verwachten al had ze bij haar veroordeling van de BISF onvoldoende rekening gehouden met de toestand van de ijzer- en staalindustrie in de jaren 30. Wilkinson zette haar parlementaire werk voort en was van 1940 tot 1945 assistent in het oorlogskabinet van Churchill. In de Labour regering van Attlee, 1945, werd ze Minister van Onderwijs, een post die ze bekleedde tot haar overlijden op de leeftijd van 55 jaar in februari 1947.
Alex Glasgow schreef in 1977 een toneelstuk over de mars, Whistling at the Milestones en Will Todd componeerde een opera, Burning Road (1996). In wat Perry een van de ironieën van de mars noemt, werd de opera opgevoerd in de Kathedraal van Durham in mei 1997, de zetel van de bisschop die de mars in 1936 had veroordeeld als linkse opruiing. In Jarrow zijn diverse herdenkingsmonumenten te vinden zoals een stalen sculptuur bij het station en een bronzen sculptuur "The Spirit of the Crusade" in het stadscentrum. Gebouwen en straten dragen de namen van Wilkinson en Riley.

title: Jarrowmars

wikitext:
[[Bestand:Jarrow_Marchers_en_route_to_London_(3084877308).jpg|thumb|Jarrowmars]]

[[Bestand:Jarrow, the Spirit of Jarrow - geograph.org.uk - 595991.jpg|thumb|Bronzen sculptuur. ''The Spirit of Jarrow'' onthuld in het stadscentrum van Jarrow, 2001 als herinnering aan de mars van 1936.]]

De '''Jarrowmars''' was een protesttocht tegen de werkloosheid en armoede in [[Jarrow]], gelegen in Tyneside in [[North East England]]. Deze vond plaats in oktober 1936 waarbij circa 200 man in 26 dagen van Jarrow naar Londen liepen. Ze brachten een petitie mee voor het Britse parlement waarin ze maatregelen verlangden voor herstel van de industriële werkgelegenheid in hun stad. Deze was in 1934 grotendeels verloren gegaan na sluiting van de belangrijkste werkgever, de scheepswerf Palmer. De petitie werd afgeleverd maar niet in het parlement besproken zodat de mars weinig directe resultaten opleverde.

Vanaf het begin van de 19e eeuw ontwikkelde zich in Noordoost-Engeland mijnbouw, de streek werd een belangrijke leverancier van steenkool. In 1851 vestigde zich de Palmer's scheepswerf in Jarrow. Ook andere plaatsen langs de Tyne kregen scheepswerven. Gedurende 80 jaar was dit een bloeiende bedrijfstak hoewel in die tijd het welstandsverschil tussen de werkgevers/eigenaren en de arbeiders groot was. Veranderde mondiale economische verhoudingen na de Eerste Wereldoorlog in combinatie met slecht management leidden tot sluiting van de werf. Plannen voor vervanging door een ijzer- en staalfabriek werden gedwarsboomd door de British Iron and Steel Federation, een werkgeversorganisatie die voor de bedrijfstak een eigen agenda had. Het gebrek aan enig uitzicht op grootschalige nieuwe werkgelegenheid in de stad deed de bewoners uiteindelijk de mars organiseren.

Hoewel de mars aanvankelijk min of meer als een mislukking voelde werd deze in latere jaren toch gezien als een bepalende gebeurtenis in de jaren 30. Er ontstond een voedingsbodem voor een grotere bereidheid tot sociale hervormingen na de Tweede Wereldoorlog. In de stad bevinden zich een aantal monumenten ter herinnering, in 1986 en 2011 (na 50 respectievelijk 75 jaar) werd de mars 'nagespeeld'.

==Economische situatie==

{| class="wikitable" style="text-align: right; font-size: 80%; float: right;"
|+ Werkloosheid, 1923–36
|-
! Jaar
! Totaal %<ref name="PS354">Pearce and Stewart, p. 354</ref>
! Zuidoost
 Engeland %<ref name="G9">Garside, p. 10</ref>
! Noordoost
 Engeland %<ref name="G9" />
! Scheeps-
bouw %<ref>Garside, p. 13</ref>
|-
|1923
|align= "center"|11.7
|align= "center"|9.2
|align= "center"|12.2
|align= "center"|43.6
|-
|1924
|align= "center"|10.3
|align= "center"|7.5
|align= "center"|10.9
|align= "center"|30.3
|-
|align= "center"|1925
|align= "center"|11.3
|align= "center"|5.9
|align= "center"|15.0
|align= "center"|33.5
|-
|1926
|align= "center"|12.5
|align= "center"|5.4
|align= "center"|17.2
|align= "center"|39.5
|-
|1927
|align= "center"|9.7
|align= "center"|5.0
|align= "center"|13.7
|align= "center"|29.7
|-
|1928
|align= "center"|10.8
|align= "center"|5.4
|align= "center"|15.1
|align= "center"|24.5
|-
|1929
|align= "center"|10.4
|align= "center"|5.6
|align= "center"|13.7
|align= "center"|25.3
|-
|1930
|align= "center"|16.1
|align= "center"|8.0
|align= "center"|20.2
|align= "center"|27.6
|-
|1931
|align= "center"|21.3
|align= "center"|12.0
|align= "center"|27.4
|align= "center"|51.9
|-
|1932
|align= "center"|22.1
|align= "center"|14.3
|align= "center"|28.5
|align= "center"|62.0
|-
|1933
|align= "center"|19.9
|align= "center"|11.5
|align= "center"|26.0
|align= "center"|61.7
|-
|1934
|align= "center"|16.7
|align= "center"|8.7
|align= "center"|22.1
|align= "center"|51.2
|-
|1935
|align= "center"|15.5
|align= "center"|8.1
|align= "center"|20.7
|align= "center"|44.4
|-
|1936
|align= "center"|13.1
|align= "center"|7.3
|align= "center"|16.8
|align= "center"|33.3

|}

Direct na de Eerste Wereldoorlog beleefde de Britse economie een korte opleving.<ref>Skidelsky, p. 15</ref> Nadat was voldaan aan de inhaalvraag kwam midden 1920 een eerste neergang, resulterend in een werkloosheid van ruim 10% in de rest van de jaren 20, beduidend boven het vooroorlogse niveau.<ref>Taylor, pp. 188–89</ref><ref>Floud et al., pp. 244–45</ref> Tijdens de crisis, in de jaren 1929 - 1932 steeg de werkloosheid in Groot-Brittannië tot 22%. De werkloosheid steeg vooral sterk in de traditionele zware industrieën - mijnbouw, scheepsbouw, textiel en ijzer en staal - waar men sinds de Victoriaanse hoogtijdagen toch al de concurrentie op de wereldmarkten aan het verliezen was.<ref name="G9" /> Omdat deze bedrijfstakken in Noord-Engeland, Wales en Schotland oververtegenwoordigd waren, steeg de werkloosheid in deze gebieden tot rond 40%.<ref name="PS354" /><ref>Garside, p. 11</ref>

===Plaatselijke situatie===
[[Jarrow]], gelegen aan de rivier [[Tyne]] in [[County Durham]], Noord-Engeland, wordt in de 8e eeuw van enig belang als de woonplaats van [[Beda|Bede]], monnik en geleerde.<ref name="Wilkinson11">Wilkinson, pp. 11–12</ref> Daarna veranderde er gedurende duizend jaar weinig in het landelijke plaatsje.<ref name="Wilkinson11">Wilkinson, pp. 11–12</ref>
In de omgeving van Jarrow werd in de 17e eeuw steenkool ontdekt wat later voor het dorp aan de Tyne tot grote veranderingen zou leiden. Vanaf het begin van de 19e eeuw werd op grote schaal steenkool gedolven. Door de komst van mijnwerkers verdubbelde de bevolking tussen 1801 en 1821 tot rond 3.500.<ref name="Wilkinson13">Wilkinson, pp. 13–16</ref>
Met de snel gebouwde woonwijken kwamen ook de slechte leefomstandigheden; stromend water en riolering ontbraken. De streek werd in de winter van 1831 - 1832 getroffen door de uitbraak van cholera als gevolg van de vijf jaar eerder in Bengalen begonnen pandemie.<ref name="bloy">[http://www.historyhome.co.uk/peel/p-health/cholera3.htm Dr. Marjorie Bloy, "Cholera Comes to Britain: October 1831"], The Peel Web. [https://web.archive.org/web/20230108142131/http://www.historyhome.co.uk/peel/p-health/cholera3.htm Gearchiveerd] op 8 januari 2023.</ref><ref name="cbc">{{Citeer nieuws |first= |last= |authorlink= |coauthors= |title=Cholera's seven pandemics |url=https://www.cbc.ca/health/story/2008/05/09/f-cholera-outbreaks.html |work=[[Canadian Broadcasting Corporation]]}}</ref> De ziekte werd verspreid door passagiers die met een schip vanuit de Oostzee aankwamen.<ref name="Wilkinson13" /><ref name="bloy" />

De verhoudingen tussen werkgevers en werknemers waren slecht en het werk in de mijnen was gevaarlijk.<ref>Wilkinson, pp. 20–21</ref> Diverse explosies in de 1e helft van de 19e eeuw resulteerden in dodelijke slachtoffers.<ref>Wilkinson, pp. 27–28 and 55</ref> In 1832 en 1844 waren er langdurige stakingen die tot een eind kwamen omdat de mijnwerkers door honger gedwongen weer aan het werk gingen.<ref>Wilkinson, pp. 29–35 and 51–55</ref> Nadat de toegankelijke steenkoollagen uitgeput raakten werden de mijnen minder winstgevend en in 1851 werden de laatsten gesloten.<ref>Wilkinson, p. 57</ref>

===Scheepsbouw===
In 1851 vestigde zich de Palmer's Shipbuilding and Iron Company in Jarrow aan de oever van de Tyne. Het eerste vrachtschip werd in 1852 te water gelaten, vele andere volgden. In 1856 begon de werf ook oorlogsschepen te bouwen en leverde daarna aan marines over de hele wereld. Samen met de bijbehorende ijzer- en staalfabrieken werd dit het grootste scheepsbouwcentrum van het land dat werk gaf aan duizenden mensen. De bevolkingsomvang van Jarrow steeg van 3.800 in 1850 tot 35.000 in 1891.<ref>Oxford Dictionary of National Biography, S. Linsley</ref> Aanvullende bedrijvigheid kon ontstaan dankzij de werf en de gegroeide stad.<ref name="Ritchie15">Ritchie, p. 15</ref>
Behalve voor werkgelegenheid zorgden de werf en de fabrieken ook voor een niet zo fraaie omgeving. Ellen Wilkinson, historicus van de stad en parlementslid van 1935 tot 1947, citeert een krant uit 1858: "Er hangt een algemene donkerte over de omgeving. De huizen zijn zwart, de schepen zijn zwart, de hemel is donker en als je daar één of twee uur rondloopt ben je zelf ook zwart.<ref>''Newcastle Chronicle'', juni 1858, quoted in Wilkinson, p. 72</ref><ref>Wilkinson, p. 73</ref>

Rond 1890 had Groot-Brittannië met een marktaandeel van 80% vrijwel een monopolie op scheepsbouw.<ref>Smales, p. 259</ref> Dit aandeel daalde in de eerste jaren van de 20e eeuw tot 60% toen andere landen hun productie opvoerden.<ref>Lorenz, p. 3</ref> Op de werf van Palmer bleef het echter druk, in de Eerste Wereldoorlog bouwden ze nog een aantal Britse oorlogsschepen. De naoorlogse opleving van 1919 - 1920 bracht weer orders voor de koopvaardij.
De leiding van Palmer's zag de ontwikkelingen van de jaren 20 echter niet aankomen. Landen die tot dan altijd Britse schepen kochten, gingen ze nu zelf bouwen.<ref>Wilkinson, p. 133</ref> Palmer's had de toekomstige vraag te optimistisch ingeschat en daarnaar geïnvesteerd. Midden jaren 20 leden ze grote verliezen en waren dicht bij een bankroet.<ref name="Ritchie15" /><ref>Wilkinson, pp. 137–39</ref> Een korte opleving van de vraag naar schepen in 1929 gaf respijt en de stad zag een vooruitzicht van economisch herstel.<ref>Wilkinson, pp. 141–42</ref>

===Sluiting van Palmers===
[[Bestand:HMS Duchess.jpg|thumb|HMS ''Duchess'', het laatste schip dat bij Palmer's werf te water werd gelaten in juli 1932]]

Op 24 juli 1930 werd bij Palmers het 1000ste schip te water gelaten, de tanker "Peter Hurll" maar inmiddels was de korte opleving overgegaan in de grote depressie en er stonden geen nieuwe orders in de boeken.<ref>{{Citeer web|title= Palmers Shipbuilding and Iron Co|url= https://www.gracesguide.co.uk/Palmers_Shipbuilding_and_Iron_Co|publisher= Grace's Guide: British Industrial History|archiefurl=https://web.archive.org/web/20221206065121/https://www.gracesguide.co.uk/Palmers_Shipbuilding_and_Iron_Co|archiefdatum=2022-12-06}}</ref>
Geruchten over rationalisatie in de bedrijfstak leidden tot bezorgdheid. De in 1930 door de overheid opgerichte National Shipbuilders Security Ltd (NSS) moest de scheepsbouw helpen door stilgevallen werven op te kopen en ontmantelen zodat een kleiner aantal rendabele werven zou overblijven.<ref>Betty Vernon, p. 140</ref><ref>Wilkinson, p. 149</ref>

Gedurende 1931 was NSS bezig werven elders in het land te sluiten terwijl een marine-order voor twee schepen Palmers werk gaf tot midden 1932.<ref>Wilkinson, p. 153</ref> Hierna werd Palmers insolvabel, en in juni 1933 wezen de crediteuren een curator aan.<ref>Wilkinson, pp. 157–58</ref> In december 1933 bleek NSS ontmanteling in het belang van de bedrijfstak te achten, in de zomer van 1934 werd dit geëffectueerd.<ref>{{Citeer nieuws|title= Palmers Jarrow Shipyard|url= http://search.proquest.com/docview/483570930/12866864CAEA40E1PQ/11?accountid=17321|newspaper=The Manchester Guardian|date= 12 december 1933|page= 9}}</ref> In het Lagerhuis zei Walter Runciman, de voorzitter van de Board of Trade:

"We hebben er niets aan als we Jarrow de indruk geven dat Palmers een doorstart kan maken." En: "Is het niet veel beter om met die werf compleet te stoppen en een van de beste locaties in Europa in de verkoop te doen?"<ref>Wilkinson, p. 163</ref><ref>Wilkinson, p. 161</ref><ref>Blythe, p. 188</ref>

Grootindustrieel Sir John Jarvis deed vervolgens een poging nieuwe bedrijven naar Jarrow te krijgen, hij dacht aan het slopen van schepen en productie van flessen en meubels.<ref>{{Citeer nieuws|title= Politics at Guildford|url= http://find.galegroup.com/ttda/newspaperRetrieve.do?sgHitCountType=None&sort=DateAscend&tabID=T003&prodId=TTDA&resultListType=RESULT_LIST&searchId=R1&searchType=BasicSearchForm&currentPosition=66&qrySerId=Locale%28en%2C%2C%29%3AFQE%3D%28tx%2CNone%2C15%29Sir+John+Jarvis%24&retrieveFormat=MULTIPAGE_DOCUMENT&userGroupName=wes_ttda&inPS=true&contentSet=LTO&&docId=&docLevel=FASCIMILE&workId=&relevancePageBatch=CS269560410&contentSet=UDVIN&callistoContentSet=UDVIN&docPage=article&hilite=y |newspaper= The Times|date= 26 februari 1934|page= 16}}</ref><ref>{{Citeer nieuws|title= New Hope for Jarrow |url= http://find.galegroup.com/ttda/newspaperRetrieve.do?sgHitCountType=None&sort=DateAscend&tabID=T003&prodId=TTDA&resultListType=RESULT_LIST&searchId=R1&searchType=BasicSearchForm&currentPosition=78&qrySerId=Locale%28en%2C%2C%29%3AFQE%3D%28tx%2CNone%2C15%29Sir+John+Jarvis%24&retrieveFormat=MULTIPAGE_DOCUMENT&userGroupName=wes_ttda&inPS=true&contentSet=LTO&&docId=&docLevel=FASCIMILE&workId=&relevancePageBatch=CS235612997&contentSet=UDVIN&callistoContentSet=UDVIN&docPage=article&hilite=y|newspaper= The Times|date= 5 oktober 1934|page= 14}}</ref> Volgens Betty Vernon, biograaf van Jarrow-politica Ellen Wilkinson, waren zijn plannen te oppervlakkig voor een stad met 40.000 inwoners en gedoemd te mislukken.<ref>Betty Vernon, p. 148</ref>
In 1932 selecteerde de plaatselijke Labour Party Ellen Wilkinson als kandidaat voor de volgende landelijke verkiezingen, in november 1935 won zij haar zetel.
In het openingsdebat van het nieuwe parlement op 9 december 1935, hield ze een pleidooi voor de streek waar ze vandaan kwam: "vakbekwame mensen....werkloos thuis...er wordt niets gedaan...de situatie is urgent..."

Na de plannen van Sir John Jarvis kwam er nog een concreter initiatief van de Amerikaanse ondernemer T. Vosper Salt om een ijzer- en staalfabriek in Jarrow te vestigen. Hij had kennisgenomen van de sluitingsplannen van Palmers werf en achtte de locatie met zijn rail- en scheepvaartverbindingen geschikt. De British Iron and Steel Federation (BISF), door de overheid in het leven geroepen om de belangen van de bedrijfstak te behartigen én deze te moderniseren, was eerst verdeeld en later tegen. Bestaande bedrijven vreesden meer concurrentie en de BISF drong er zelfs op aan dat en de banken geen financiering zouden verlenen. Vergroting van de productie zou beter plaats kunnen vinden door bestaande bedrijven uit te breiden dan een nieuwe te vestigen. De Britse overheid werkte ook niet echt mee en Vosper Salt trok zich terug.
Tijdens een debat in het Lagerhuis op 30 juni 1936 vroeg het uit Jarrow afkomstige parlementslid Wilkinson vergeefs om de zaak nog eens te laten bekijken door een onafhankelijk orgaan in plaats van door de BISF, waarvan de leden er belang bij kunnen hebben de plannen van Vosper Salt te dwarsbomen.<ref>{{Citeer journal|title= Iron and Steelworks, Jarrow |url= http://hansard.millbanksystems.com/commons/1936/jun/30/iron-and-steel-works-jarrow#S5CV0314P0_19360630_HOC_122|journal= Hansard|date=30 juni 1936|volume= 314|pages= col. 205–07}}</ref>

== De Mars ==
===Voorbereiding===
[[Bestand:Palmer Statue overlooking Jarrow Town Hall - geograph.org.uk - 1596898.jpg|thumb|left|Stadhuis van Jarrow, 2007, met een standbeeld van Sir Charles Palmer. Tegenwoordig staat het beeld op een andere plek.<ref>{{Citeer web|title= Statue To Sir Charles Mark Palmer, East Of Tyne Pedestrian Tunnel Entrance|url= http://www.southtyneside.gov.uk/applications/2/listedbuildings/buildingdetail.aspx?id=1554000102000&street=grange%20road&area=jarrow&building=STATUE%20TO%20SIR%20CHARLES%20MARK%20PALMER,%20EAST%20OF%20TYNE%20PEDESTRIAN%20TUNNEL%20ENTRANCE|publisher= South Tyneside Council|deadurl= yes|archiveurl= https://web.archive.org/web/20160305105624/http://www.southtyneside.gov.uk/applications/2/listedbuildings/buildingdetail.aspx?area=jarrow&building=statue%20to%20sir%20charles%20mark%20palmer%2C%20east%20of%20tyne%20pedestrian%20tunnel%20entrance&id=1554000102000&street=grange%20road|archivedate= 2016-03-05}}</ref>]]
Na het mislukken van de vestiging van een staalfabriek zei David Riley, voorzitter van de gemeenteraad van Jarrow, tijdens een bijeenkomst van werklozen van de stad in juli 1936 dat hij marsen wilde organiseren vanuit diverse delen van het land, die tegelijk in Londen zouden moeten aankomen. De overheid zou dan gedwongen zijn naar hen te luisteren dan wel het leger op hen los te laten.<ref name="P21">Pickard, pp. 21–22</ref> Dit idee werd ondersteund door burgemeester Billy Thompson, parlementslid Wilkinson, politieke en andere plaatselijke groeperingen. Besloten werd dat de mars een plaatselijk initiatief zou blijven, Jarrow vertegenwoordigend, zonder politieke bijbetekenis. Het aantal deelnemers werd beperkt tot 200 gezonde mannen, geselecteerd uit 1200 vrijwilligers die bij de start van het nieuwe parlementaire jaar in november 1936 in Londen moesten aankomen. Daar zou een petitie worden overhandigd.<ref name="W198">Wilkinson, pp. 198–202</ref> Hoewel het aantal deelnemers gewoonlijk op 200 wordt gesteld is er wat onduidelijkheid over het exacte aantal. Er is een lijst met 185 namen bekend, een ander rapport noemt het aantal van 207. Het is bekend dat sommigen onderweg afhaakten en soms werden vervangen; ook is het mogelijk dat op genoemde lijst enkele namen ontbreken.<ref>Perry, p. 122</ref>

Met Riley aan het hoofd werden vier subcommissies gevormd om het geheel te organiseren.<ref>Pickard, p. 14</ref> Alle plaatselijke politieke partijen -Labour, Conservatief en Liberaal-, kerken en ondernemingen stonden erachter.<ref name="P21" /> Medisch studenten van de Inter-Hospital Socialist Society begeleidden de mars.<ref name="B194">Blythe, p. 194</ref> Er werd een fonds opgericht om de kosten te dekken<ref name="W198" />; het geld werd zowel in Jarrow als onderweg geworven.<ref>Perry, pp. 45–46</ref> In de stopplaatsen onderweg werden bijeenkomsten gepland voor de publiciteit van zowel Jarrow als andere gebieden in vergelijkbare situatie.<ref>Pickard, p. 89</ref>
Op maandag 5 oktober 1936 woonden de deelnemers aan de mars een oecumenische dienst bij in de Christ church van Jarrow, geleid door de Anglicaanse bisschop van Jarrow, James Gordon.<ref>Perry, pp. 21</ref> Deze betrokkenheid van een hoge geestelijke trok de aandacht van de pers terwijl de bisschop van het nabijgelegen [[Durham (Engeland)|Durham]] er juist afstand van nam. Deze had niet veel op met socialisme en vakbonden en beschouwde "dergelijke demonstraties" als niet in het belang van de werklozen, maar van de Labourpartij.<ref>Henson's diary entry, 8 oktober 1936, quoted in Perry, p. 72</ref>

====Jarrow tot Ripon====
Na de bijeenkomst in de kerk verliet men Jarrow, uitgezwaaid door veel bewoners.<ref>Pickard, p. 91</ref><ref>{{Citeer nieuws|title= Jarrow Unemployed: March to London Begins Today|url= http://find.galegroup.com/ttda/newspaperRetrieve.do?sgHitCountType=None&sort=DateAscend&tabID=T003&prodId=TTDA&resultListType=RESULT_LIST&searchId=R1&searchType=BasicSearchForm&currentPosition=16&qrySerId=Locale%28en%2C%2C%29%3AFQE%3D%28tx%2CNone%2C12%29Jarrow+March%24&retrieveFormat=MULTIPAGE_DOCUMENT&userGroupName=wes_ttda&inPS=true&contentSet=LTO&&docId=&docLevel=FASCIMILE&workId=&relevancePageBatch=CS235351877&contentSet=UDVIN&callistoContentSet=UDVIN&docPage=article&hilite=y|newspaper= The Times|date= 5 oktober 1936|page= 14}}</ref> Aan het eind van de week was na 114 km Ripon bereikt waar men werd verwelkomd door de Bisschop van Ripon en een delegatie van de plaatselijke kerken.<ref>Perry, pp. 46–48</ref> De ontvangsten in tussenliggende plaatsen waren verdeeld: lauwwarm in [[Chester-le-Street (plaats)|Chester-le-Street]],<ref>Perry, p. 26</ref> zeer vriendelijk in [[Ferryhill]] en ook in het Conservatieve bolwerk [[Darlington (Engeland)|Darlington]].<ref>Pickard, p. 94</ref><ref>Perry, pp. 35–36</ref>

Op de jaarlijkse conferentie van de Labour Party, die rond die tijd in Edinburgh werd gehouden, toonde men weinig steun voor de mars. Een deelnemer bekritiseerde Wilkinson voor het op pad sturen van hongerige en slecht geklede mensen naar Londen.<ref>Wilkinson, p. 204</ref> De negatieve teneur van de conferentie wekte onvrede bij de deelnemers aan de mars, organisator Riley sprak van een steek in de rug.<ref>Perry, p. 45</ref> Ook vernamen ze verontwaardigd dat de Unemployment Assistance Board van het Ministerie van Arbeid had besloten om hun uitkeringen te korten omdat ze, onderweg zijnde, niet in staat waren een baan aan te nemen als er werk beschikbaar zou komen.<ref name="Blythe199">Blythe, p. 199</ref>

====Ripon tot Chesterfield====
Na het weekend ging het verder naar [[Harrogate]]. In deze nogal Conservatieve en welvarende stad werden de deelnemers aan de mars warm onthaald door de autoriteiten en kregen te eten bij de [[Rotary International|Rotary Club]]. Er kon overnacht worden bij de Army Reserve (Nationale Reserve),<ref name="B194" /><ref name="Perry, p. 55">Perry, p. 55</ref> een welkome afwisseling van de scholen en kerkzaaltjes.<ref name="BBC">{{Citeer web|last= Collette|first= Christine|title= The Jarrow Crusade|url= https://www.bbc.co.uk/history/british/britain_wwone/jarrow_01.shtml|publisher= BBC History|date= 3 maart 2011|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230708232624/https://www.bbc.co.uk/history/british/britain_wwone/jarrow_01.shtml|archiefdatum=2023-07-08}}</ref> Het werd duidelijk dat de plaatselijke Conservatieven net zo goed praktische hulp boden als Labour, die eigenlijk dwarsgezeten werden door de houding van hun nationale vertegenwoordigers.<ref name="W205">Wilkinson, pp. 205–07</ref>
Wilkinson, die in het begin enkele dagen had meegelopen, voegde zich in Harrogate weer bij de groep die daarna [[Chesterfield (Engeland)|Chesterfield]] in [[Derbyshire]] naderde.<ref name="Perry, p. 55" /> De mars verkreeg brede publiciteit, in Londen was de regering echter bezorgd dat koning [[Eduard VII van het Verenigd Koninkrijk|Eduard]] zijn grondwettelijke bevoegdheden zou overschrijden en de groep zou ontvangen.<ref>Perry, p. 67</ref> Het kabinet gaf een verklaring af waarin werd benadrukt dat er wettelijke mogelijkheden zijn om grieven te uiten, en veroordeelde marsen wegens "het veroorzaken van onnodige inspanning voor de deelnemers".<ref>{{Citeer web|title= Cabinet Papers: March of the Unemployed on London|url= http://filestore.nationalarchives.gov.uk/pdfs/small/cab-23-85-cc-57-36-10.pdf|publisher= The National Archive|date= 14 oktober 1936|archiefurl=https://web.archive.org/web/20221005033608/http://filestore.nationalarchives.gov.uk/pdfs/small/cab-23-85-cc-57-36-10.pdf|archiefdatum=2022-10-05}}</ref> Wilkinson noemde dit krokodilletranen.<ref>Perry, p. 70</ref> Bij het bereiken van [[Chesterfield (Engeland)|Chesterfield]] op 17 oktober had men in die week 116 km afgelegd en was ongeveer op de helft.

====Chesterfield tot Northampton====
In de derde week werd de grootste afstand afgelegd: 137 km. In [[Nottingham]] kreeg men van plaatselijke ondernemers kleding.In [[Leicester (Engeland)|Leicester]] werd hun schoeisel gratis gerepareerd.<ref name="W205" />
[[Harborough]] bleek een minder gastvrije plaats. Niemand van de gemeenteraad bezocht de deelnemers. Op zaterdag 24 oktober werd [[Northampton]] bereikt, waar een groep van elders vertrokken blinden zich bij hen voegde. Zij waren ook op pad naar Londen om voor hun achterban meer aandacht en voorzieningen te vragen. Wilkinson verliet de groep weer om in Londen de afsluiting te regelen.<ref>Perry, pp. 113–14</ref>

====Northampton tot Londen====
[[Bestand:Marble Arch, south frontage - geograph.org.uk - 707284.jpg|thumb|Marble Arch, Hyde Park, Londen, het eindpunt van de mars]]
Het traject van Northampton tot [[Bedford (Engeland)|Bedford]], was de langste dagafstand. Van de oorspronkelijke groep deelnemers waren er nog 185, aangevuld met 10 vervangers.<ref>Perry, pp. 121–22</ref> Om aan het tijdschema voor aankomst in Londen te voldoen hield men een extra rustdag, waarna in overvloedige regen [[Luton]] werd bereikt.<ref>Perry, pp. 124–27</ref>

Op 29 oktober, toen de mars van Luton naar [[St. Albans (Canterbury)|St Albans]] ging, was de kwestie-Jarrow onderwerp van gesprek in het Lagerhuis tussen Wilkinson en eerste minister [[Stanley Baldwin|Baldwin]]. De laatste wees op de recent gedaalde werkloosheid in Jarrow en sprak zich optimistisch uit over de kansen voor degenen die nog werkloos waren. Wilkinson reageerde dat de verbeterde cijfers het gevolg waren van samenvoeging van de gegevens met een naburige stad. Ze vroeg Baldwin met de traditie te breken en een delegatie van de groep te willen ontvangen wat hij weigerde.<ref>{{Citeer journal|title= Jarrow|url= http://hansard.millbanksystems.com/commons/1936/oct/29/jarrow#S5CV0316P0_19361029_HOC_34|journal= Hansard|date= 29 oktober 1936|volume= 316|pages= col. 5–6}}</ref>
Tijdens het korte 13 km gedeelte op de laatste dag zag een menigte toeschouwers de groep door de Londense voorsteden gaan en het eindpunt Marble Arch naderen.<ref>Perry, pp. 140–42</ref> Na aankomst, terwijl de leiders met de pers spraken, zochten de natgeregende deelnemers hun nachtaccommodatie in Londens East End op.<ref>Wilkinson, p. 208</ref>

==Evaluatie==
Tot het begin van de Tweede Wereldoorlog brachten de initiatieven van Jarvis slecht enige verlichting voor Jarrow. Rond 1939 werkten ongeveer 100 mensen in een meubelfabriek en 500 in diverse metaalbedrijven die op de werf van Palmer waren opgezet. Jarvis had de afgedankte lijnboten [[RMS Olympic|''Olympic'']] en ''Berengaria'' opgekocht om op de werf te ontmantelen.<ref>Wilkinson, p. 264</ref> Veel deelnemers aan de mars meenden echter dat ze niet in hun opzet waren geslaagd. Con Whalen, bij zijn dood in 2003 de laatste die de volle afstand had meegelopen, zei dat de mars tijdverspilling was maar dat hij iedere stap met plezier had gezet.<ref>{{Citeer web|title= Farewell to last Jarrow marcher|url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/tyne/3121722.stm|publisher= BBC News|date= 19 september 2003}}</ref> Deelnemer Guy Waller zei bij de 40e herdenking in 1976 dat de mars geen onmiddellijke toename van de werkgelegenheid tot gevolg had, daar was de oorlog voor nodig met de daarvoor benodigde bedrijven.<ref>Pickard, p. 26</ref> Deze mening wordt gedeeld door de meeste commentatoren en historici. De columnist van de ''[[Daily Mirror]]'' noemde de mars een "heroisch falen".<ref>{{Citeer nieuws|last= Maguire|first= Kevin|title= The Jarrow March is Our Real History|url= https://www.mirror.co.uk/news/uk-news/kevin-maguire-on-the-jarrow-march-this-is-our-real-1519168|newspaper= The Daily Mirror|date= 4 January 2013|archiefurl=https://web.archive.org/web/20221005173809/https://www.mirror.co.uk/news/uk-news/kevin-maguire-on-the-jarrow-march-this-is-our-real-1519168|archiefdatum=2022-10-05}}</ref> De historici Malcolm Pearce and Geoffrey Stewart zijn positiever en benoemen dat de mars meehielp om de weg te bereiden voor de sociale veranderingen van na de Tweede Wereldoorlog.<ref>Pearce and Stewart, p. 359</ref>
Kort na de terugkeer in november 1936 verliet Riley samen met drie andere organisatoren die in de gemeenteraad van Jarrow zaten, de Labour partij. Zij vormden een afsplitsing die op een directere manier de strijd wilde aanbinden met werkloosheid. Alle vier werden later weer lid. Twee van hen, Scullion en Symonds werden later burgemeester van Jarrow, en Symonds bovendien Labour MP voor Whitehaven van 1959 tot 1970.<ref>Perry, pp. 175, 36–37</ref>

In 1939 publiceerde Wilkinson haar geschiedenis van Jarrow, ''The Town that Was Murdered''. Een recensie in het ''The Economic Journal'' noemde het boek niet zo polemisch als men zou verwachten al had ze bij haar veroordeling van de BISF onvoldoende rekening gehouden met de toestand van de ijzer- en staalindustrie in de jaren 30.<ref>{{Citeer journal|last= Hallsworth|first= H.M.|title= ''Book Review'': The Town That Was Murdered|url= https://archive.org/details/sim_economic-journal_1940-06_50_198-199/page/292|journal= The Economic Journal|date= juni–september 1940|volume= 50| pages=292}}</ref> Wilkinson zette haar parlementaire werk voort en was van 1940 tot 1945 assistent in het oorlogskabinet van [[Winston Churchill|Churchill]].<ref>Vernon, Betty pp. 184–85</ref> In de Labour regering van [[Attlee]], 1945, werd ze Minister van Onderwijs, een post die ze bekleedde tot haar overlijden op de leeftijd van 55 jaar in februari 1947.<ref>Oxford Dictionary of National Biography, Brian Harrison, p.193</ref>
Alex Glasgow schreef in 1977 een toneelstuk over de mars, ''Whistling at the Milestones'' en Will Todd componeerde een opera, ''Burning Road'' (1996). In wat Perry een van de ironieën van de mars noemt, werd de opera opgevoerd in de [[Kathedraal van Durham]] in mei 1997, de zetel van de bisschop die de mars in 1936 had veroordeeld als linkse opruiing.<ref>Perry, pp. 115–16</ref> In Jarrow zijn diverse herdenkingsmonumenten te vinden zoals een stalen sculptuur bij het station en een bronzen sculptuur "The Spirit of the Crusade" in het stadscentrum. Gebouwen en straten dragen de namen van Wilkinson en Riley.

==Literatuur==
* {{Citeer boek|last= Bartley|first= Paula|title= Ellen Wilkinson: From Red Suffragist to Government Minister|publisher= Pluto Press|location= London|year= 2014|isbn= 978-0-7453-3237-6}}
* {{Citeer boek|last= Blythe|first= Ronald|title= The Age of Illusion|publisher= Penguin Books|location= Harmondsworth, UK|year= 1964|oclc= 493484388}}
* {{Citeer boek|last1= Floud|first1= Roderick|last2= Humphries|first2= Jane|last3= Johnson|first3= Paul|title= The Cambridge Economic History of Modern Britain Volume II: 1879 to present|url= https://books.google.co.uk/books?id=S_-GBAAAQBAJ&pg=PA243&lpg=PA243&dq=boyer+and+hatton+2002&source=bl&ots=LIiAc3o7lB&sig=euV46h8-fwjcD8FUX9XmuOgNaCM&hl=en&sa=X&ei=gAgGVaaIIcS4UZOQg4gL&ved=0CE4Q6AEwBw#v=onepage&q=boyer%20and%20hatton%202002&f=false|publisher= Cambridge University Press|location= Cambridge|year= 2014|isbn= 978-1-107-03846-2}}
* {{Citeer boek|last= Gardiner|first= Juliet|title= The Thirties: An Intimate History|url= https://archive.org/details/thirtiesintimate0000gard|publisher= Harper Press|location= London|year= 2010|isbn= 978-0-00-731453-9}}
* {{Citeer boek|last= Garside|first= W.R.|title= British Employment 1919–1939: A Study in Public Policy|url= https://catdir.loc.gov/catdir/samples/cam031/89033212.pdf|publisher= Cambridge University Press|location= Cambridge|year= 1990|isbn= 978-0-521-36443-0}}
* {{Citeer boek|last= Kingsford|first= Peter|title= The Hunger Marchers in Britain 1920–1840|url= https://archive.org/details/hungermarchersin0000unse|publisher= Lawrence and Wishart|location= London|year= 1982|isbn= 978-0-85315-556-0}}
* {{Citeer boek|last= Lorenz|first= Edward H.|title= Economic Decline in Britain|url= https://archive.org/details/economicdeclinei0000lore|publisher= The Clarendon Press|location= Oxford|year= 1991|isbn= 978-0-19-828502-1}}
* {{Citeer boek|last= Pearce|first= Malcolm|title= British Political History, 1867–1991|publisher= Routledge|location= London|year= 1992|isbn= 978-0-415-07247-2}}
* {{Citeer boek|last= Perry|first= Matt|title= The Jarrow Crusade: Protest and Legend|publisher= University of Sunderland Press|location= Sunderland|year= 2005|isbn= 978-1-873757-60-4}}
* {{Citeer boek|last= Pickard|first= Tom|title= Jarrow March|publisher= Allison and Busby|location= London|year= 1982|isbn= 978-0-85031-398-7}}
* {{Citeer boek|last= Ritchie|first= L.A. (ed.)|title= The Shipbuilding Industry: a Guide to Historical Records|url= https://books.google.co.uk/books?id=xh8NAQAAIAAJ&pg=PA190&lpg=PA190&dq=Ritchie+Palmers+shipyard&source=bl&ots=YThgqiIlL0&sig=mz8HMPH1po4pFQr8ZtDtIAlJCDI&hl=en&sa=X&ei=x6sQVfiCPNDxauX7grAG&ved=0CDwQ6AEwBA#v=onepage&q=Ritchie%20Palmers%20shipyard&f=false|publisher= Manchester University Press|location= Manchester|year= 1992|isbn= 0-7190-3805-7|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230815142010/https://books.google.co.uk/books?id=xh8NAQAAIAAJ&pg=PA190&lpg=PA190&dq=Ritchie+Palmers+shipyard&source=bl&ots=YThgqiIlL0&sig=mz8HMPH1po4pFQr8ZtDtIAlJCDI&hl=en&sa=X&ei=x6sQVfiCPNDxauX7grAG&ved=0CDwQ6AEwBA#v=onepage&q=Ritchie%20Palmers%20shipyard&f=false|archiefdatum=2023-08-15}}
* {{Citeer boek|authorlink= Robert Skidelsky|last= Skidelsky|first= Robert|title= Politicians and the Slump: The Labour Government of 1929–31 |publisher= Penguin Books|location= Harmondsworth, UK|year= 1970|isbn=978-0-14-021172-6}}
* {{Citeer boek|last= Smales|first= Bernard J.|title= Economic History|url= https://archive.org/details/economichistorym0000smal|publisher= W.H. Allen|location= London|year= 1975|isbn= 978-0-491-01654-4}}
* {{Citeer boek|last= Taylor|first= A.J.P.|title= English History 1914–45|url= https://archive.org/details/englishhistory1900tayl_0|publisher= Penguin Books|location= Harmondsworth, UK|year= 1970|isbn= 978-0-14-021181-8}}
* {{Citeer boek|last= Vernon|first= Betty D.|title= Ellen Wilkinson 1891–1947|url= https://archive.org/details/ellenwilkinson180000vern|publisher=Croom Helm|location= London|year= 1982|isbn= 978-0-7099-2603-0}}
* {{Citeer boek|last= Vernon|first= James|title= Hunger: a Modern History|url= https://archive.org/details/hungermodernhist00vern_0|publisher= Belknap Press |location= London|year= 2007|isbn= 978-0-674-02678-0}}
* {{Citeer boek|last= Wilkinson|first= Ellen|title= The Town that was Murdered|publisher= [[Victor Gollancz Ltd|Victor Gollancz]]|location= London|year= 1939|oclc=1423543}}

{{Appendix|1=Referentie|2=
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=en|titel=Jarrow March|oldid=713229078|datum=20160625}}
'''Bronnen'''
{{References}}
}}

[[Categorie:Geschiedenis van het Verenigd Koninkrijk]]
[[Categorie:Economische geschiedenis]]
[[Categorie:Werkloosheid]]


text:
# Volstrup (parochie)
Volstrup is een parochie van de Deense Volkskerk in de Deense gemeente Frederikshavn. De parochie maakt deel uit van het bisdom Aalborg en telt 2944 kerkleden op een bevolking van 3222 (2004).
Historisch hoorde de parochie tot de herred Dronninglund.

Abildgård · Albæk · Åsted · Bangsbostrand · Elling · Flade · Frederikshavn · Gærum · Hørby · Hulsig · Jerup · Karup · Kvissel · Lyngsaa · Østervrå · Råbjerg · Sæby · Skærum · Skæve · Skagen · Torslev · Understed · Volstrup

wikiname: nlwiki

title: Volstrup (parochie)

in_language: nl

wikitext:
{{Infobox parochie van Denemarken
| naam = Volstrup
| inwoners =3222
| census = 2004
| leden = 2944
| ledenjaartal =2004
| gemeente =[[Frederikshavn (gemeente)|Frederikshavn]]
| kaart=
| bisdom=[[Bisdom Aalborg]]
| pastoraat=Volstrup
| provsti=Frederikshavn Provsti
| kerken=[[Volstrup Kirke]]
| image= Volstrup_Kirke-1_ubt.JPG
}}
'''Volstrup''' is een [[parochie (Denemarken)|parochie]] van de [[Deense Volkskerk]] in de [[Denemarken|Deense]] gemeente [[Frederikshavn (gemeente)|Frederikshavn]]. De parochie maakt deel uit van het [[bisdom Aalborg]] en telt 2944 [[Lid (persoon)|kerkleden]] op een bevolking van 3222 (2004).

Historisch hoorde de parochie tot de [[herred]] [[Dronninglund Herred|Dronninglund]].
{{Navigatie bisdom Aalborg - Frederikshavn Provsti}}

[[Categorie:Parochie in Denemarken]]
[[Categorie:Frederikshavn]]

title: Situering

Bisdom: Bisdom Aalborg

Gemeente: Frederikshavn

title: Algemeen

title: Overig

Kerken: Volstrup Kirke

Proosdij: Frederikshavn Provsti

Pastoraat: Volstrup

Overig: Volstrup

Portaal: Denemarken


text:
# Horistonotus canescens
Horistonotus canescens is een keversoort uit de familie kniptorren (Elateridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1874 door Steinheil.

title: Horistonotus canescens

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Horistonotus canescens''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Kniptorren|Elateridae]] (Kniptorren)
| geslacht = ''[[Horistonotus]]''
| w-naam = ''Horistonotus canescens''
| auteur = Steinheil
| datum = 1874
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Horistonotus canescens''''' is een [[kevers]]oort uit de familie [[kniptorren]] (Elateridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1874 door Steinheil.<ref>[http://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/Elateridae.txt Elateridae] in [http://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/Coleoptera1.htm Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010]. [https://web.archive.org/web/20141203145937/https://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/Elateridae.txt Gearchiveerd] op 3 december 2014.</ref>
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|10|30}}

[[Categorie:Horistonotus|canescens]]

title: Horistonotus canescens

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Elateridae (Kniptorren)

Geslacht: Horistonotus

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Medora agnata
Medora agnata is een slakkensoort uit de familie van de Clausiliidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1842 door L. Pfeiffer.

title: Medora agnata

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Medora agnata''
| afbeelding = Naturalis Biodiversity Center - ZMA.MOLL.381631 1 - Medora agnata agnata (Pfeiffer, 1842) - Clausiliidae - Mollusc shell.jpeg
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Weekdieren|Mollusca]] (Weekdieren)
| klasse = [[Slakken|Gastropoda]] (Slakken)
| familie = [[Clausiliidae]]
| geslacht = ''[[Medora (geslacht)|Medora]]''
| w-naam = ''Medora agnata''
| auteur = L. Pfeiffer
| datum = 1842
| haakjes = ja
| commons =
| species =
}}
'''''Medora agnata''''' is een [[slakken|slakkensoort]] uit de familie van de [[Clausiliidae]].<ref>{{Link Fauna Europaea|id=424089|naam=''Medora agnata''}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1842 door L. Pfeiffer.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|06|29}}

[[Categorie:Clausiliidae]]

title: Medora agnata

Stam: Mollusca (Weekdieren)

Klasse: Gastropoda (Slakken)

Familie: Clausiliidae

Geslacht: Medora

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Wolfgang Windgassen
Wolfgang Windgassen (Annemasse (Haute-Savoie), 26 juni 1914 – Stuttgart, 8 september 1974) was een Duits klassiek geschoold zanger (heldentenor).
Windgassen studeerde eerst bij zijn vader Fritz Windgassen en daarna aan de Hochschule für Musik in Stuttgart. Zijn operadebuut was in 1945 aan de Staatsoper aldaar, in 1951 was hij permanent lid van dat ensemble. Samen met Wieland Wagner, de kleinzoon van Richard Wagner met wie hij vaak samenwerkte, blies hij na de Tweede Wereldoorlog De Bayreuther Festspiele nieuw leven in.
Hij was een wereldberoemd Wagnervertolker en trad vanaf 1951 tot 1971 regelmatig op bij de Bayreuther Festspiele. Van 1955 tot 1966 was hij een graag geziene zanger bij Covent Garden, ook weer in rollen van Wagner.
Hij zong ook talrijke gastrollen bij gerenommeerde operahuizen in Europa (onder andere Barcelona, Milaan, Parijs en Wenen), in Zuid-Amerika (Buenos Aires) en in de Verenigde Staten (de Metropolitan Opera in New York, en San Francisco).
In 1970 werd hij benoemd tot directeur van de Opera in Stuttgart.

## Films
- 1972: Die Fledermaus
- 1973: Schwarzwaldmädel

## Discografie
Selectie, tenzij anders vermeld, dit zijn volledige opnamen:
Een overzicht van de veelzijdigheid van de artiest is te vinden op de cd
- Windgassen – Ein Sängerporträt. Opnamen 1950 tot 1958. Dir.: Ferdinand Leitner e.a. (Uracant in samenwerking met SWR).
- Florestan in Ludwig van Beethoven: Fidelio. Wenen 1953. Dir.: Wilhelm Furtwängler (EMI).
- Florestan in Ludwig van Beethoven: Fidelio. Wenen 1953. Dir.: Herbert von Karajan (Walhall).
- Otello in Giuseppe Verdi: Otello (Querschnitt) 1953. Dir.: Otto Gerdes (Deutsche Grammophon).
- Galba in Eugen d’Albert: Die toten Augen. Stuttgart 1951. Dir.: Walter Born (Myto Records).
- Aegisth in Richard Strauss: Elektra (HRE).
- Gerard in Carl Maria von Weber: Euryanthe. Stuttgart Oper live 8 januari 1954 Dir.: Ferdinand Leitner (Walhall).

Werken van Richard Wagner:
- Rienzi in Rienzi 1957. Dir.: Lovro von Matacic (Living Stage).
- Erik in Der Fliegende Holländer 1953. Dir.: Ferenc Fricsay, (Deutsche Grammophon); Bayreuth 1955. Dir.: Hans Knappertsbusch (Melodram).
- Tannhäuser in Tannhäuser. Bayreuth 1955. Dir.: André Cluytens (Walhall).
- Tannhäuser in Tannhäuser. Bayreuth 1962. Dir.: Wolfgang Sawallisch (Philips).
- Lohengrin in Lohengrin. Bayreuth 1953. Dir.: Joseph Keilberth (Teldec).
- Walther von Stolzing in Die Meistersinger von Nürnberg (Ausschnitte) 1952. Dir.: Ferdinand Leitner u. a.
- Walther von Stolzing, Bayreuth 1956 Dir.: André Cluytens (Music and Arts); Bayreuth 1960, Dir.: Hans Knappertsbusch (melodrama).
- Tristan in Tristan und Isolde. Bayreuth 1966, Dir.: Karl Böhm (Deutsche Grammophon).
- Tristan, Staatsoper Stuttgart 1973, Dir.: Carlos Kleiber (Living Stage).
- Tristan (scenes). Dir.: Hermann Weigert, Ferdinand Leitner.
- Parsifal in Parsifal. Bayreuth 1951 (Teldec), Bayreuth 1952 (Archipel records), Bayreuth 1954 (melodrama), Dir.: Hans Knappertsbusch

Der Ring des Nibelungen:
- Siegmund in Die Walküre. Stuttgart 1951 (nur 1. Aufzug). Dir.: Ferdinand Leitner (Deutsche Grammophon).
- Loge in Das Rheingold. NDR Hamburg 1952. Dir.: Wilhelm Schüchter (Gebhardt).
- Loge in Das Rheingold, Siegmund in Die Walküre. RAI Roma 1953, Dir.: Wilhelm Furtwängler (EMI, Gebhardt).
- Siegfried in Siegfried und Götterdämmerung. Bayreuth 1953, Dir.: Clemens Krauss. (Archipel)
- Siegfried in Siegfried und Götterdämmerung. Bayreuth 1953, Dir.: Joseph Keilberth (Andromeda).
- Siegmund in Die Walküre. Bayreuth 1956. Dir.: Hans Knappertsbusch (Melodram).
- Siegfried in Siegfried und Götterdämmerung. Bayreuth 1955 (stereo!), Dir.: Joseph Keilberth (Decca/Testament).
- Siegfried in Siegfried und Götterdämmerung. Bayreuth 1956 und 1958, Dir.: Hans Knappertsbusch (Melodram).
- Siegfried in Götterdämmerung. Bayreuth 1957, Dir.: Hans Knappertsbusch (Melodram).
- Siegfried in Siegfried (1962) en Götterdämmerung (1964). Dir.: Georg Solti (Decca).
- Loge in Rheingold, Siegfried in Siegfried und Götterdämmerung. Bayreuth 1967, Dir.: Karl Böhm (Philips).

title: Wolfgang Windgassen

wikitext:
{{Infobox artiest
| naam                 = Wolfgang Windgassen
| afbeelding           =
| onderschrift         =
| volledige naam       =
| alias                =
| bijnaam              =
| bijnamen             =
| geboren              =
| overleden            =
| land                 = {{DE}}
| jaren-actief         =
| genre                =
| beroep               =
| instrument           =
| zangstem             =
| invloed              =
| label                =
| acts                 =
| gerelateerd          =
| bekende instrumenten =
| portaal              =
| website              =
| imdb                 =
| allmusic             =
| myspace              =
| lastfm               =
}}
[[Bestand:S Waldfriedhof Wolfgang Windgassen.jpg|thumb|Graf van Wolfgang Windgassen]]
'''Wolfgang Windgassen''' ([[Annemasse]] ([[Haute-Savoie]]), [[26 juni]] [[1914]] – [[Stuttgart]], [[8 september]] [[1974]]) was een [[Duitsland|Duits]] klassiek geschoold zanger (helden[[tenor (zangstem)|tenor]]).

Windgassen studeerde eerst bij zijn vader [[Fritz Windgassen]] en daarna aan de Hochschule für Musik in Stuttgart. Zijn operadebuut was in 1945 aan de Staatsoper aldaar, in 1951 was hij permanent lid van dat ensemble. Samen met [[Wieland Wagner]], de kleinzoon van [[Richard Wagner]] met wie hij vaak samenwerkte, blies hij na de [[Tweede Wereldoorlog]] De [[Bayreuther Festspiele]] nieuw leven in.
Hij was een wereldberoemd Wagnervertolker en trad vanaf 1951 tot 1971 regelmatig op bij de Bayreuther Festspiele. Van 1955 tot 1966 was hij een graag geziene zanger bij [[Royal Opera House|Covent Garden]], ook weer in rollen van Wagner.

Hij zong ook talrijke gastrollen bij gerenommeerde operahuizen in Europa (onder andere [[Barcelona (Spanje)|Barcelona]], [[Milaan (stad)|Milaan]], [[Parijs]] en [[Wenen]]), in [[Zuid-Amerika]] ([[Buenos Aires (stad)|Buenos Aires]]) en in de [[Verenigde Staten]] (de [[Metropolitan Opera]] in [[New York (stad)|New York]], en [[San Francisco]]).

In 1970 werd hij benoemd tot directeur van de Opera in Stuttgart.

== Films ==
* 1972: ''Die Fledermaus''
* 1973: ''Schwarzwaldmädel''

== Discografie ==
Selectie, tenzij anders vermeld, dit zijn volledige opnamen:

Een overzicht van de veelzijdigheid van de artiest is te vinden op de cd

* ''Windgassen – Ein Sängerporträt''. Opnamen 1950 tot 1958. Dir.: Ferdinand Leitner e.a. (Uracant in samenwerking met SWR).
* Florestan in Ludwig van Beethoven: ''Fidelio''. Wenen 1953. Dir.: Wilhelm Furtwängler (EMI).
* Florestan in Ludwig van Beethoven: ''Fidelio''. Wenen 1953. Dir.: Herbert von Karajan (Walhall).
* Otello in Giuseppe Verdi: ''Otello'' (Querschnitt) 1953. Dir.: Otto Gerdes (Deutsche Grammophon).
* Galba in Eugen d’Albert: ''Die toten Augen''. Stuttgart 1951. Dir.: Walter Born (Myto Records).
* Aegisth in Richard Strauss: Elektra (HRE).
* Gerard in Carl Maria von Weber: ''Euryanthe''. Stuttgart Oper live 8 januari 1954 Dir.: Ferdinand Leitner (Walhall).

Werken van Richard Wagner:

* Rienzi in ''Rienzi'' 1957. Dir.: Lovro von Matacic (Living Stage).
* Erik in ''Der Fliegende Holländer'' 1953. Dir.: Ferenc Fricsay, (Deutsche Grammophon); Bayreuth 1955. Dir.: Hans Knappertsbusch (Melodram).
* Tannhäuser in ''Tannhäuser''. Bayreuth 1955. Dir.: André Cluytens (Walhall).
* Tannhäuser in ''Tannhäuser''. Bayreuth 1962. Dir.: Wolfgang Sawallisch (Philips).
* Lohengrin in ''Lohengrin''. Bayreuth 1953. Dir.: Joseph Keilberth (Teldec).
* Walther von Stolzing in ''Die Meistersinger von Nürnberg'' (Ausschnitte) 1952. Dir.: Ferdinand Leitner u. a.
* Walther von Stolzing, Bayreuth 1956 Dir.: André Cluytens (Music and Arts); Bayreuth 1960, Dir.: Hans Knappertsbusch (melodrama).
* Tristan in ''Tristan und Isolde''. Bayreuth 1966, Dir.: Karl Böhm (Deutsche Grammophon).
* Tristan, Staatsoper Stuttgart 1973, Dir.: Carlos Kleiber (Living Stage).
* Tristan (scenes). Dir.: Hermann Weigert, Ferdinand Leitner.
* Parsifal in ''Parsifal''. Bayreuth 1951 (Teldec), Bayreuth 1952 (Archipel records), Bayreuth 1954 (melodrama), Dir.: Hans Knappertsbusch

''Der Ring des Nibelungen'':

* Siegmund in ''Die Walküre''. Stuttgart 1951 (nur 1. Aufzug). Dir.: Ferdinand Leitner (Deutsche Grammophon).
* Loge in ''Das Rheingold''. NDR Hamburg 1952. Dir.: Wilhelm Schüchter (Gebhardt).
* Loge in ''Das Rheingold'', Siegmund in ''Die Walküre''. RAI Roma 1953, Dir.: Wilhelm Furtwängler (EMI, Gebhardt).
* Siegfried in ''Siegfried und Götterdämmerung''. Bayreuth 1953, Dir.: Clemens Krauss. (Archipel)
* Siegfried in ''Siegfried und Götterdämmerung''. Bayreuth 1953, Dir.: Joseph Keilberth (Andromeda).
* Siegmund in ''Die Walküre''. Bayreuth 1956. Dir.: Hans Knappertsbusch (Melodram).
* Siegfried in ''Siegfried und Götterdämmerung''. Bayreuth 1955 (stereo!), Dir.: Joseph Keilberth (Decca/Testament).
* Siegfried in ''Siegfried und Götterdämmerung''. Bayreuth 1956 und 1958, Dir.: Hans Knappertsbusch (Melodram).
* Siegfried in ''Götterdämmerung''. Bayreuth 1957, Dir.: Hans Knappertsbusch (Melodram).
* Siegfried in ''Siegfried'' (1962) en ''Götterdämmerung'' (1964). Dir.: Georg Solti (Decca).
* Loge in ''Rheingold'', Siegfried in ''Siegfried und Götterdämmerung''. Bayreuth 1967, Dir.: Karl Böhm (Philips).

==Literatuur==
*Bernd Wilhelm Wessling: ''Wolfgang Windgassen'', (1967)
*Jürgen Kesting: ''Die großen Sänger des 20. Jahrhunderts'', (hoofdstuk VII)

==Externe link==
* {{Link IMDb naam|id=1303153}}

{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Windgassen, Wolfgang}}
[[Categorie:Duits tenor]]
[[Categorie:Duits operazanger]]

title: Algemene informatie

Geboorteplaats: Annemasse

Overleden: 8 september 1974

Overlijdensplaats: Stuttgart

Land: Duitsland


text:
# Loxoblemmus parabolicus
Loxoblemmus parabolicus is een rechtvleugelig insect uit de familie krekels (Gryllidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1877 door Saussure.

title: Loxoblemmus parabolicus

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Loxoblemmus parabolicus''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Rechtvleugeligen|Orthoptera]] (Rechtvleugeligen)
| familie = [[Krekels|Gryllidae]] (Krekels)
| geslacht = ''[[Loxoblemmus]]''
| w-naam = ''Loxoblemmus parabolicus''
| auteur = [[Henri de Saussure|Saussure]]
| datum = 1877
| haakjes = ja
| species =
| commons =
}}
'''''Loxoblemmus parabolicus''''' is een [[rechtvleugeligen|rechtvleugelig insect]] uit de familie [[krekels]] (Gryllidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1877 door [[Henri de Saussure|Saussure]].

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|9999-Orthoptera}} [bezocht 15 april 2013]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|04|22}}

[[Categorie:Loxoblemmus|parabolicus]]

title: Loxoblemmus parabolicus

Orde: Orthoptera (Rechtvleugeligen)

Familie: Gryllidae (Krekels)

Geslacht: Loxoblemmus

title: Soort


text:
# Allemagne année 90 neuf zéro
Allemagne année 90 neuf zéro is een Franse dramafilm uit 1991 onder regie van Jean-Luc Godard.

## Verhaal
Na de val van de Berlijnse Muur reist Lemmy Caution van Oost- naar West-Duitsland. Hij wordt er overspoeld door het kapitalisme. Hij heeft moeilijkheden om zich aan te passen aan de nieuwe omgeving.

## Rolverdeling
| Acteur            | Personage                |
| ----------------- | ------------------------ |
| Eddie Constantine | Lemmy Caution            |
| Hanns Zischler    | Graaf Zelten             |
| Claudia Michelsen | Charlotte Kestner / Dora |
| Nathalie Kadem    | Delphine de Stael        |
| André S. Labarthe | Verteller                |
| Robert Wittmers   | Don Quichot              |
| Kim Kashkashian   | Musicus                  |

title: Allemagne année 90 neuf zéro

wikitext:
{{Infobox film
| titel              = Allemagne année 90 neuf zéro
| afbeelding         =
| onderschrift       =
| alternatieve titel =
| regie              = [[Jean-Luc Godard]]
| producer           = [[Nicole Ruellé]]
| schrijver          = [[Jean-Luc Godard]]
| spelers            = [[Eddie Constantine]]
[[Hanns Zischler]]
[[Claudia Michelsen]]
| muziek             =
| montage            =
| cinematografie     = [[Stephan Benda]]
[[Andreas Erben]]
[[Christophe Pollock]]
| distributeur       =
| première           = [[1991]]
| genre              = Drama
| lengte             = 62 minuten
| ratio              =
| taal               = [[Frans]]
[[Duits]]
| land               = {{FR}}
| budget             =
| bezoekers          =
| opbrengst          =
| nominaties         =
| prijzen            =
| voorloper          =
| vervolg            =
| remake             =
| website            =
| imdb               =
| moviemeter         =
| tmdb               =
| allmovie           =
| kijkwijzer         =
| kijkwijzer_inhoud  =
}}
'''''Allemagne année 90 neuf zéro''''' is een [[Frankrijk|Franse]] [[drama (genre)|dramafilm]] uit [[1991]] onder regie van [[Jean-Luc Godard]].
==Verhaal==
{{leeswaarschuwing}}
Na de val van de [[Berlijnse Muur]] reist Lemmy Caution van [[Duitse Democratische Republiek|Oost-]] naar [[Bondsrepubliek Duitsland (1949-1990)|West-Duitsland]]. Hij wordt er overspoeld door het [[kapitalisme]]. Hij heeft moeilijkheden om zich aan te passen aan de nieuwe omgeving.
==Rolverdeling==
{{tabel cast}}
|-
| [[Eddie Constantine]] || Lemmy Caution
|-
| [[Hanns Zischler]] || Graaf Zelten
|-
| [[Claudia Michelsen]] || Charlotte Kestner / Dora
|-
| [[Nathalie Kadem]] || Delphine de Stael
|-
| [[André S. Labarthe]] || Verteller
|-
| [[Robert Wittmers]] || Don Quichot
|-
| [[Kim Kashkashian]] || Musicus
|}

== Externe links ==
{{Standaardlinks film}}

{{Navigatie films Jean-Luc Godard}}
{{DEFAULTSORT:Allemagne annee 90 neuf zero}}
[[Categorie:Film uit 1991]]
[[Categorie:Franse film]]
[[Categorie:Dramafilm]]
[[Categorie:Film van Jean-Luc Godard]]

title: Allemagne année 90 neuf zéro

Regie: Jean-Luc Godard

Producent: Nicole Ruellé

Scenario: Jean-Luc Godard

Hoofdrollen: Eddie Constantine · Hanns Zischler · Claudia Michelsen

Cinematografie: Stephan Benda · Andreas Erben · Christophe Pollock

Genre: Drama

Speelduur: 62 minuten

Taal: Frans · Duits

Land: Frankrijk


text:
# Sint-Harlindis en Relindiskapel
De Sint-Harlindis en Relindiskapel is een kapel uit de 18e eeuw in Aldeneik, een gehucht van Maaseik. Ze is gelegen aan de Willibrordusweg.
De kapel is gewijd aan Harlindis en Relindis, de twee dochters van Adalardus, een Frankische edele en stichter van het Klooster van Aldeneik. Beiden zijn abdis van dit klooster geweest. Naast Harlindis en Relindis werd er ook de Heilige Antonius vereerd.

## Geschiedenis
De kapel in baksteen stamt uit de 18e eeuw.  Tegen het koor is een bakstenen gebouwtje aangebouwd met de Willibrordusput. Deze put werd volgens de overlevering vroeger gebruikt om te dopen en werd mogelijk in de 7de eeuw gebouwd door de Heilige Willibrordus op de plaats van een bron gebruikt voor heidense riten. De bouw zou dateren uit dezelfde tijd als de stichting van het Klooster van Aldeneik (rond 730). In de 17de eeuw werd deze put de ‘Meeghdenput’ of ‘Put der Heilige Maagden’ genoemd. De benaming Sint-Willibrordusput is van recentere oorsprong.  De binnenkant van de put is bekleed met Maaskeien. Het puthuis werd in de 19de eeuw overheen de bestaande put gebouwd.
De kapel werd omstreeks 1680 tegen de put gebouwd en werd op 11 juni 1681 ingewijd door Johannes Antonius Blavier, hulpbisschop van Luik.
In en rond de kapel hadden zich talrijke uitingen van volksdevotie ontwikkeld. De heiligen Harlindis en Relindis werden aangeroepen tegen allerlei zenuwkwalen, terwijl Antonius werd vereerd als schutsheilige voor het vee.
- Uitzicht ca. 1900
- ca. 2007
- ca. 2018
- Oktober 2022

## Beschrijving
Het huidige kapel heeft een tongewelf met stucwerk uit de 18e eeuw met een voorstelling van Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangen op een maansikkel.  Het stucwerk boven het koort stelt Sint-Harlindis en Sint-Relindis voor in een landschap waarin ook de kerk van Aldeneik, de kapel en de Sint-Willibrordusput zichtbaar zijn. Het altaar is uit de eerste helft van de 18e eeuw en vervaardigd uit gemarmerd hout. Een schilderij toont de Calvarieberg. De kapel heeft een driezijdige koorsluiting en een dakruitertje.
- Puthuis
- Stucwerk
- Altaar

Sedert 2000 is de kapel beschermd als monument en de omgeving als dorpsgezicht.

title: Sint-Harlindis en Relindiskapel

wikitext:
[[Bestand:Kapel harlindis en relindis, Sint-Harlindis en Relindiskapel (Aldeneik); 2022 in Maaseik (2).jpg|miniatuur|350px|Kapel met de ''Willibrordusput'' aan de koorzijde van de kapel]]
De '''Sint-Harlindis en Relindiskapel''' is een kapel uit de 18e eeuw in [[Aldeneik]], een gehucht van [[Maaseik]]. Ze is gelegen aan de Willibrordusweg.

De kapel is gewijd aan [[Harlindis]] en [[Relindis]], de twee dochters van Adalardus, een Frankische edele en stichter van het [[Klooster van Aldeneik]]. Beiden zijn abdis van dit klooster geweest. Naast Harlindis en Relindis werd er ook de Heilige Antonius vereerd.

==Geschiedenis==
De kapel in baksteen stamt uit de 18e eeuw.  Tegen het koor is een bakstenen gebouwtje aangebouwd met de [[Willibrordusput]]. Deze put werd volgens de overlevering vroeger gebruikt om te dopen en werd mogelijk in de 7de eeuw gebouwd door de Heilige Willibrordus op de plaats van een bron gebruikt voor heidense riten. De bouw zou dateren uit dezelfde tijd als de stichting van het [[Abdij van Aldeneik|Klooster van Aldeneik]] (rond 730). In de 17de eeuw werd deze put de ‘Meeghdenput’ of ‘Put der Heilige Maagden’ genoemd. De benaming Sint-Willibrordusput is van recentere oorsprong.  De binnenkant van de put is bekleed met [[Maaskeien]]. Het puthuis werd in de 19de eeuw overheen de bestaande put gebouwd.

De kapel werd omstreeks 1680 tegen de put gebouwd en werd op 11 juni 1681 ingewijd door Johannes Antonius Blavier, hulpbisschop van Luik.

In en rond de kapel hadden zich talrijke uitingen van volksdevotie ontwikkeld. De heiligen Harlindis en Relindis werden aangeroepen tegen allerlei zenuwkwalen, terwijl Antonius werd vereerd als schutsheilige voor het vee.

<gallery perrow="4" heights="180" mode="Packed" style="text-align:left">
Kapel harlindis en relindis 2007 (04), Sint-Harlindis en Relindiskapel (Aldeneik), Plaques in Maaseik, 2022 in Maaseik (Ausschnitt).jpg| Uitzicht ca. 1900
Kapel harlindis en relindis 2007.jpg|ca. 2007
Kapel harlindis en relindis.jpg|ca. 2018
Sint-Harlindis en Relindiskapel Aldeneik Maaseik.jpg|Oktober 2022
</gallery>

==Beschrijving==
Het huidige kapel heeft een [[tongewelf]] met stucwerk uit de 18e eeuw met een voorstelling van Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangen op een maansikkel.  Het stucwerk boven het koort stelt Sint-Harlindis en Sint-Relindis voor in een landschap waarin ook de kerk van Aldeneik, de kapel en de Sint-Willibrordusput zichtbaar zijn. Het altaar is uit de eerste helft van de 18e eeuw en vervaardigd uit gemarmerd hout. Een schilderij toont de Calvarieberg. De kapel heeft een driezijdige koorsluiting en een dakruitertje.

<gallery mode=packed heights=180px style="text-align:left">
Kapel harlindis en relindis, Sint-Harlindis en Relindiskapel (Aldeneik); 2022 in Maaseik; Willibrordusput.jpg|Puthuis
Sint-Harlindis en Relindiskapel (Aldeneik), Decke, 2022 in Maaseik a.jpg|Stucwerk
Sint-Harlindis en Relindiskapel (Aldeneik), Altar, 2022 in Maaseik.jpg|Altaar
</gallery>

Sedert 2000 is de kapel beschermd als monument en de omgeving als dorpsgezicht.

==Bronnen en referenties==
* [https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/86182 Agentschap Onroerend Erfgoed 2022: Sint-Harlindis en Relindiskapel en Sint-Willibrordusput ]
* {{Citeer boek |titel=Beheersplan Kapel Aldeneik & Omgeving |achternaam=Architectuur Depot cvba |datum=2019-06-03 |url=https://plannen.onroerenderfgoed.be/plannen/952/bestanden/5752 |plaats=Maasmechelen}}

{{Commonscat}}
{{Coor title dms|51|6|3.93|N|5|48|17.64|E|type:landmark}}

[[Categorie:Onroerend erfgoed in Maaseik]]
[[Categorie:Beschermd monument in Vlaanderen]]
[[Categorie:Kapel in Limburg (België)|Harlindis]]