text:
# Endrick Felipe
Endrick Felipe Moreira de Sousa (Taguatinga, 21 juli 2006), beter bekend als Endrick Felipe of Endrick, is een Braziliaans voetballer die als aanvaller speelt voor Real Madrid. Hij maakte in 2023 zijn debuut voor het Braziliaans voetbalelftal.

## Clubcarrière

### Jeugd
Endrick begon met voetballen op vierjarige leeftijd, waarna zijn vader Endricks doelpunten op YouTube plaatste. Dit leverde hem interesse op van verschillende Braziliaanse clubs. Waar hij eerst bijna voor São Paulo tekende, vertrok hij op elfjarige leeftijd naar Palmeiras.

### Palmeiras
In de vijf jaar dat Endrick voor de jeugdelftallen van Palmeiras uitkwam, scoorde hij 165 doelpunten in 169 wedstrijden. Voor de Copa São Paulo de Futebol Júnior van 2022 speelde hij met Palmeiras onder 20 mee op een jeugdtoernooi. Daar scoorde de toenmalig vijftienjarige Endrick zeven doelpunten in zeven wedstrijden, won hij met het elftal de finale en werd hij uitgeroepen tot speler van het toernooi. Deze prestaties bleven niet onopgemerkt bij verschillende Europese topclubs, waaronder FC Barcelona en Manchester City.
In oktober 2022 maakte Endrick zijn debuut in het eerste elftal van Palmeiras. In de wedstrijd tegen Coritiba (4–0 winst) verving hij in minuut 69 ploeggenoot Rony. In zijn eerste seizoen werd hij met Palmeiras landskampioen en kwam hij in zeven wedstrijden, waarvan drie als basisspeler en vier als invaller, tot drie doelpunten en één assist. Ook in zijn tweede seizoen werd hij eind 2023 met Palmeiras landskampioen.

### Real Madrid
Op 15 december 2022 maakten Palmeiras en Real Madrid een transfer bekend. Endrick maakte vervolgens in de zomer van 2024, na het bereiken van een achttienjarige leeftijden en halverwege zijn derde seizoen bij Palmeiras, de overstap naar de club uit Madrid. Naar verluidt bedroeg de overeenkomst in totaal zo'n zestig miljoen euro..Maakte zijn debuut voor Real Madrid in de Champions League op 17 september 2024 in de thuis wedstrijd tegen VfB Stuttgart, hij viel in de tachtigste  minuut in voor Jude Bellingham. Endrick scoorde in vijfennegentigste minute zijn eerste doelpunt voor Real Madrid in de Champions League. Is daarmee met zijn 18 jaar en 59 dagen,  de jongste doelpunten scorer ooit voor Real Madrid in de Champions League.

## Privé
Endrick is getrouwd.

## Clubstatistieken
| Seizoen                         | Club            | Competitie       | Competitie | Competitie | Competitie | Beker | Beker | Beker | Internationaal | Internationaal | Internationaal | Overig | Overig | Overig | Totaal | Totaal | Totaal |
| Seizoen                         | Club            | Competitie       | Wed.       | Dlp.       | Ass.       | Wed.  | Dlp.  | Ass.  | Wed.           | Dlp.           | Ass.           | Wed.   | Dlp.   | Ass.   | Wed.   | Dlp.   | Ass.   |
| ------------------------------- | --------------- | ---------------- | ---------- | ---------- | ---------- | ----- | ----- | ----- | -------------- | -------------- | -------------- | ------ | ------ | ------ | ------ | ------ | ------ |
| 2022                            | Palmeiras       | Série A          | 7          | 3          | 1          | 0     | 0     | 0     | 0              | 0              | 0              | 0      | 0      | 0      | 7      | 3      | 1      |
| 2023                            | Palmeiras       | Série A          | 44         | 13         | 1          | 3     | 0     | 0     | 5              | 1              | 0              | 1      | 0      | 0      | 53     | 14     | 1      |
| 2024                            | Palmeiras       | Série A          | 15         | 2          | 1          | 2     | 0     | 0     | 5              | 2              | 1              | 0      | 0      | 0      | 22     | 4      | 2      |
| 2024/25                         | Real Madrid     | Primera División | 4          | 1          | 0          | 0     | 0     | 0     | 1              | 1              | 0              | 0      | 0      | 0      | 5      | 2      | 0      |
| Carrière totaal                 | Carrière totaal | Carrière totaal  | 70         | 19         | 3          | 5     | 0     | 0     | 10             | 3              | 1              | 1      | 0      | 0      | 87     | 23     | 4      |
| Bijgewerkt op 17 september 2024 |                 |                  |            |            |            |       |       |       |                |                |                |        |        |        |        |        |        |

1. ↑  Wedstrijden namens Palmeiras in de Supercopa do Brasil

## Interlandcarrière

### Braziliaanse jeugdelftallen
Endrick speelde op vijftienjarige leeftijd vier interlands voor Brazilië onder 17 tijdens het Tournoi de Montaigu 2022 in Frankrijk. In deze wedstrijden wist hij vijf keer te scoren en werd hij uitgeroepen speler van het toernooi dat hij met Brazilië onder 17 wist te winnen. Eind december 2022 werd Endrick opgeroepen voor Brazilië onder 20 om deel te nemen aan het CONMEBOL Sudamericano onder 20 van 2023 in Colombia. Palmeiras gaf Endrick echter geen toestemming hieraan deel te nemen. De club wilde hem namelijk niet missen tijdens de seizoensvoorbereiding en de Campeonato Paulista Série A1. In januari en februari 2024 speelde Endrick mee met Brazilïe onder 23 met de CONMEBOL Preolímpico, een toernooi ter plaatsing van de Olympische Spelen.

### Braziliaans voetbalelftal
In november 2023 werd Endrick op zeventienjarige leeftijd voor het eerst geselecteerd voor het Braziliaans voetbalelftal. Hij werd hiermee de jongste Braziliaan met een oproep voor het nationale elftal sinds Ronaldo in 1994. Op 23 maart 2024 scoorde Endrick zijn eerste doelpunt voor het nationale elftal. In de tegen Engeland in 0–1 geëindigde wedstrijd kwam hij na 71 minuten in het veld. Negen minuten later scoorde hij na tachtig minuten de enige treffer. Hiermee werd Endrick met zeventien jaar en 246 dagen de jongste doelpuntenmaker in een internationale wedstrijd op Wembley. Ook in zijn opvolgende interland was Endrick trefzeker. Ditmaal in Estadio Santiago Bernabéu, het stadion waar hij vanaf de zomer van 2024 namens Real Madrid zou gaan spelen.
| Interlands van Endrick Felipe | Interlands van Endrick Felipe | Interlands van Endrick Felipe | Interlands van Endrick Felipe | Interlands van Endrick Felipe | Interlands van Endrick Felipe |
| No.                           | Datum                         | Wedstrijd                     | Uitslag                       | Soort Wedstrijd               | Doelpunten                    |
| Als speler bij Palmeiras      | Als speler bij Palmeiras      | Als speler bij Palmeiras      | Als speler bij Palmeiras      | Als speler bij Palmeiras      | Als speler bij Palmeiras      |
| ----------------------------- | ----------------------------- | ----------------------------- | ----------------------------- | ----------------------------- | ----------------------------- |
| 1.                            | 17 november 2023              | Colombia – Brazilië           | 2 – 1                         | Kwalificatie WK 2026          |                               |
| 2.                            | 22 november 2023              | Brazilië – Argentinië         | 0 – 1                         | Kwalificatie WK 2026          |                               |
| 3.                            | 23 maart 2024                 | Engeland – Brazilië           | 0 – 1                         | Vriendschappelijk             | 80'                           |
| 4.                            | 26 maart 2024                 | Spanje – Brazilië             | 3 – 3                         | Vriendschappelijk             | 50'                           |
| 5.                            | 9 juni 2024                   | Mexico – Brazilië             | 2 – 3                         | Vriendschappelijk             | 90+6'                         |
| 6.                            | 13 juni 2024                  | Verenigde Staten – Brazilië   | 1 – 1                         | Vriendschappelijk             |                               |
| 7.                            | 25 juni 2024                  | Brazilië – Costa Rica         | 0 – 0                         | Copa América 2024             |                               |
| 8.                            | 29 juni 2024                  | Paraguay – Brazilië           | 1 – 4                         | Copa América 2024             |                               |
| 9.                            | 3 juli 2024                   | Brazilië – Colombia           | 1 – 1                         | Copa América 2024             |                               |
| 10.                           | 7 juli 2024                   | Uruguay – Brazilië            | 0 – 0 (4 – 2 n.s.)            | Copa América 2024             |                               |

## Erelijst
| Competitie                   | Aantal    | Jaren      |
| Palmeiras                    | Palmeiras | Palmeiras  |
| ---------------------------- | --------- | ---------- |
| Série A                      | 2         | 2022, 2023 |
| Supercopa do Brasil          | 1         | 2023       |
| Campeonato Paulista Série A1 | 1         | 2023       |
| Real Madrid                  |           |            |
| UEFA Super Cup               | 1         | 2024       |

1 Courtois ·
2 Carvajal  ·
3 Militão ·
4 Alaba ·
5 Bellingham ·
6 Camavinga ·
7 Vinícius ·
8 Valverde ·
9 G. García ·
10 Mbappé ·
11 Rodrygo ·
12 Trent ·
13 Lunin ·
14 Tchouaméni ·
15 Güler ·
16 Endrick ·
17 Asencio ·
18 Carreras ·
19 Ceballos ·
20 F. García ·
21 Brahim ·
22 Rüdiger ·
23 Mendy ·
24 Huijsen ·
Coach: Alonso

title: Endrick Felipe

wikitext:
{{Infobox voetballer
| spelernaam                  =
| volledigenaam               = Endrick Felipe Moreira de Sousa
| afbeelding                  = Endrick-Palmeiras-bragantino-fev2023-4.jpg
| onderschrift                = Endrick namens [[SE Palmeiras|Palmeiras]] in 2023
| geboortedatum               = [[21 juli]] [[2006]]
| geboortestad                = [[Taguatinga (Federaal District)|Taguatinga]]
| geboorteland                = [[Brazilië]]
| overlijddatum               =
| stadvanoverlijden           =
| landvanoverlijden           =
| nationaliteit               = [[Brazilië|Braziliaanse]]
| lengte                      = 173
| been                        = [[Linksvoetig|Links]]
| positie                     = [[Aanvaller (voetbal)|Aanvaller]]
| gestopt                     =
| huidigeclub                 = {{ES-VLAG}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]]
| rugnummer                   = 9
| functie                     =
| contracttot                 = 30 juni 2030
| verhuurdtot                 =
| jeugdjaren                  = 2016–2022
| jeugdteams                  = {{BR-VLAG}} [[SE Palmeiras|Palmeiras]]
| seizoen                     = 2022–2024
 2024–
| club                        = {{BR-VLAG}} [[SE Palmeiras|Palmeiras]]
 {{ES-VLAG}} [[Real Madrid CF|Real Madrid]]
| wedstr(goals)               = 66{{0}}(18)
 4{{0|00}}(1)
| interlandjaren              = 2022
 2024
 2023–
| interlandteam               = {{BR-VLAG}} Brazilië –17
 {{BR-VLAG}} Brazilië –23
 {{BR-VLAG}} [[Braziliaans voetbalelftal (mannen)|Brazilië]]
| interlandwedstrijden(goals) = 4{{0|00}}(5)
 7{{0|00}}(2)
 4{{0|00}}(2)
| trainersjaren               =
| getraindeclubs              =
| bestuursjaren               =
| bestuurlijkefuncties        =
| clubupdate                  = 17 september 2024
| landupdate                  = 3 juni 2024
}}
'''Endrick Felipe Moreira de Sousa''' ([[Taguatinga (Federaal District)|Taguatinga]], [[21 juli]] [[2006]]), beter bekend als '''Endrick Felipe''' of '''Endrick''', is een [[Brazilië|Braziliaans]] [[voetballer]] die als [[Aanvaller (voetbal)|aanvaller]] speelt voor [[Real Madrid CF|Real Madrid]].<ref>{{Citeer web |url=https://www.hitc.com/en-gb/2022/12/15/club-officially-announce-they-have-sold-62m-arsenal-liverpool-target-to-european-giants/#:~:text=ENDRICK%20PROFILED |titel=Club officially announce they have sold £62m Arsenal & Liverpool target to European giants |datum=2022-12-15 |bezochtdatum=2023-04-05 |werk=HITC |taal=en}}</ref> Hij maakte in 2023 zijn debuut voor het [[Braziliaans voetbalelftal (mannen)|Braziliaans voetbalelftal]].<ref>{{Citeer web |url=https://www.transfermarkt.nl/endrick/profil/spieler/971570 |titel=Profiel Transfermarkt |bezochtdatum=2022-11-22 |werk=Transfermarkt |taal=nl}}</ref>

== Clubcarrière ==
=== Jeugd ===
Endrick begon met voetballen op vierjarige leeftijd, waarna zijn vader Endricks doelpunten op [[YouTube]] plaatste. Dit leverde hem interesse op van verschillende [[Brazilië|Braziliaanse]] clubs.<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://www.clarin.com/deportes/endrick-felipe-delantero-brasileno-15-anos-fascina-fifa_0_7bkI0D4G24.html |titel=Quién es Endrick Felipe, el delantero brasileño de 15 años que fascina a la FIFA |datum=2022-01-21 |bezochtdatum=2022-11-28 |werk=Clarín |taal=es|archiefurl=https://web.archive.org/web/20221011222854/https://www.clarin.com/deportes/endrick-felipe-delantero-brasileno-15-anos-fascina-fifa_0_7bkI0D4G24.html|archiefdatum=2022-10-11}}</ref> Waar hij eerst bijna voor [[São Paulo FC|São Paulo]] tekende, vertrok hij op elfjarige leeftijd naar [[SE Palmeiras|Palmeiras]].<ref>{{Citeer web |url=https://www.bbc.com/sport/football/60246750 |titel=Endrick: Brazilian, 15, matching Neymar and attracting attention from Europe's leading clubs |datum=2022-02-08 |bezochtdatum=2022-11-28 |werk=BBC Sport |taal=en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20221025155002/https://www.bbc.com/sport/football/60246750|archiefdatum=2022-10-25}}</ref>

=== Palmeiras ===
In de vijf jaar dat Endrick voor de jeugdelftallen van Palmeiras uitkwam, scoorde hij 165 doelpunten in 169 wedstrijden.<ref name=":0" /> Voor de Copa São Paulo de Futebol Júnior van 2022 speelde hij met Palmeiras onder 20 mee op een jeugdtoernooi. Daar scoorde de toenmalig vijftienjarige Endrick zeven doelpunten in zeven wedstrijden, won hij met het elftal de finale en werd hij uitgeroepen tot speler van het toernooi.<ref>{{Citeer web |url=https://www.espn.com.br/futebol/artigo/_/id/9799805/franceses-juntam-real-madrid-ingleses-observar-joia-palmeiras-por-que-assedio-nao-preocupa-clube-paulista |titel=Franceses se juntam a Real Madrid e ingleses para observar joia do Palmeiras; veja por que assédio não preocupa clube paulista |datum=2022-01-17 |bezochtdatum=2022-11-28 |werk=ESPN |taal=pt|archiefurl=https://web.archive.org/web/20221010023108/https://www.espn.com.br/futebol/artigo/_/id/9799805/franceses-juntam-real-madrid-ingleses-observar-joia-palmeiras-por-que-assedio-nao-preocupa-clube-paulista|archiefdatum=2022-10-10}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://www.goal.com/en/news/endrick-brazil-45m-wonderkid-european-giants-fighting/blt1360445d774946a8 |titel=Endrick: Brazil's new €45m wonderkid has European giants fighting over him {{!}} Goal.com |datum=2022-01-28 |bezochtdatum=2022-11-28 |werk=Goal |taal=en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20221214234111/https://www.goal.com/en/news/endrick-brazil-45m-wonderkid-european-giants-fighting/blt1360445d774946a8|archiefdatum=2022-12-14}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://www.transfermarkt.nl/endrick/leistungsdatendetails/spieler/971570/plus/0?saison=&verein=14807&liga=&wettbewerb=&pos=&trainer_id= |titel=Wedstrijdstatistieken Endrick voor SE Palmeiras Onder 20 |bezochtdatum=2022-11-28 |werk=Transfermarkt |taal=nl}}</ref> Deze prestaties bleven niet onopgemerkt bij verschillende [[Europa (werelddeel)|Europese]] topclubs, waaronder [[FC Barcelona]] en [[Manchester City FC|Manchester City]].<ref>{{Citeer web |url=https://www.forbes.com/sites/tomsanderson/2022/01/13/fc-barcelona-want-to-sign-15-year-old-brazilian-wonderkid/ |titel=FC Barcelona Want To Sign 15-Year-Old Brazilian Wonderkid |achternaam= |voornaam= |datum=2022-01-13 |bezochtdatum=2022-11-28 |werk=Forbes |taal=en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20221128230340/https://www.forbes.com/sites/tomsanderson/2022/01/13/fc-barcelona-want-to-sign-15-year-old-brazilian-wonderkid/|archiefdatum=2022-11-28}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://www.sport.es/en/news/barca/barca-to-step-up-scouting-of-endrick-as-palmeiras-eye-semifinal-13117172 |titel=Barça to step up scouting of Endrick as Palmeiras eye semifinal |achternaam= |datum=2022-01-19 |bezochtdatum=2022-11-28 |werk=Sport |taal=en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20221010045754/https://www.sport.es/en/news/barca/barca-to-step-up-scouting-of-endrick-as-palmeiras-eye-semifinal-13117172|archiefdatum=2022-10-10}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/man-city-erling-haaland-endrick-22827048 |titel=Haaland 'blow' for City as Lineker lauds Brazilian talent |achternaam= |voornaam= |datum=2022-01-21 |bezochtdatum=2022-11-28 |werk=Manchester Evening News |taal=en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20221008161330/https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/man-city-erling-haaland-endrick-22827048|archiefdatum=2022-10-08}}</ref>

In oktober 2022 maakte Endrick zijn debuut in het eerste elftal van Palmeiras. In de wedstrijd tegen [[Coritiba Foot Ball Club|Coritiba]] (4–0 winst) verving hij in minuut 69 ploeggenoot [[Ronielson da Silva Barbosa|Rony]].<ref>{{Citeer web |url=https://ge.globo.com/sp/futebol/brasileirao-serie-a/jogo/06-10-2022/palmeiras-coritiba.ghtml |titel=Contagem regressiva! Palmeiras goleia Coritiba e abre 12 pontos na liderança |datum=2022-10-06 |bezochtdatum=2022-11-28 |werk=ge.globo |taal=pt|archiefurl=https://web.archive.org/web/20221128225706/https://ge.globo.com/sp/futebol/brasileirao-serie-a/jogo/06-10-2022/palmeiras-coritiba.ghtml|archiefdatum=2022-11-28}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://www.transfermarkt.nl/se-palmeiras-sao-paulo_coritiba-fc/index/spielbericht/3768025 |titel=Wedstrijdverslag SE Palmeiras - Coritiba FC (7 oktober 2022) |datum=2022-10-07 |bezochtdatum=2022-11-28 |werk=Transfermarkt |taal=nl}}</ref> In zijn eerste seizoen werd hij met Palmeiras landskampioen en kwam hij in zeven wedstrijden, waarvan drie als basisspeler en vier als invaller, tot drie doelpunten en één assist.<ref>{{Citeer web |url=https://www.transfermarkt.nl/campeonato-brasileiro-serie-a/startseite/wettbewerb/BRA1/saison_id/ |titel=Campeonato Brasileiro Série A 2022 |bezochtdatum=2022-11-28 |werk=Transfermarkt |taal=nl}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://www.transfermarkt.nl/endrick/leistungsdatendetails/spieler/971570/plus/0?saison=&verein=1023&liga=&wettbewerb=&pos=&trainer_id= |titel=Wedstrijdstatistieken Endrick voor SE Palmeiras |bezochtdatum=2022-11-28 |werk=Transfermarkt |taal=nl}}</ref> Ook in zijn tweede seizoen werd hij eind 2023 met Palmeiras landskampioen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.transfermarkt.nl/campeonato-brasileiro-serie-a/startseite/wettbewerb/BRA1/plus/?saison_id=2022 |titel=Campeonato Brasileiro Série A 2023 |bezochtdatum=2024-07-23 |werk=Transfermarkt |taal=nl}}</ref>

=== Real Madrid ===
Op 15 december 2022 maakten Palmeiras en [[Real Madrid CF|Real Madrid]] een transfer bekend. Endrick maakte vervolgens in de zomer van 2024, na het bereiken van een achttienjarige leeftijden en halverwege zijn derde seizoen bij Palmeiras, de overstap naar de club uit [[Madrid (stad)|Madrid]].<ref>{{Citeer web |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2022/12/15/official-announcement-endrick |titel=Official Announcement: Endrick |datum=2022-12-15 |bezochtdatum=2022-12-15 |werk=Real Madrid |taal=en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20221216061517/https://www.realmadrid.com/en/news/2022/12/15/official-announcement-endrick|archiefdatum=2022-12-16}}</ref> Naar verluidt bedroeg de overeenkomst in totaal zo'n zestig miljoen euro.<ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2456520-real-madrid-legt-60-miljoen-neer-voor-16-jarig-braziliaans-toptalent-endrick |titel=Real Madrid legt 60 miljoen neer voor 16-jarig Braziliaans toptalent Endrick |datum=2022-12-15 |bezochtdatum=2022-12-20 |werk=NOS |taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20221220080444/https://nos.nl/artikel/2456520-real-madrid-legt-60-miljoen-neer-voor-16-jarig-braziliaans-toptalent-endrick|archiefdatum=2022-12-20}}</ref>.Maakte zijn debuut voor Real Madrid in de [[UEFA Champions League|Champions League]] op 17 september 2024 in de thuis wedstrijd tegen [[VfB Stuttgart]], hij viel in de tachtigste  minuut in voor [[Jude Bellingham]]. Endrick scoorde in vijfennegentigste minute zijn eerste doelpunt voor Real Madrid in de Champions League. Is daarmee met zijn 18 jaar en 59 dagen,  de jongste doelpunten scorer ooit voor Real Madrid in de Champions League.

== Privé ==
Endrick is getrouwd.<ref>{{en}} [https://en.as.com/soccer/real-madrid-player-gets-married-at-18-n/ Real Madrid player gets married... at 18!], ''AS USA'' (16 september 2024)</ref>

== Clubstatistieken ==
{| class="wikitable" style="font-size:90%; width: 80%; text-align: center;"
! rowspan="2" width="5%" |Seizoen
! rowspan="2" width="14%" |Club
! rowspan="2" width="15%" |Competitie
! colspan="3" width="12%" |Competitie
! colspan="3" width="12%" |Beker
! colspan="3" width="12%" |Internationaal
! colspan="3" width="12%" |Overig{{Refn|name=Supercopa Rei|group=kleine-letter|refn=Wedstrijden namens [[SE Palmeiras|Palmeiras]] in de [[Supercopa do Brasil]]}}
! colspan="3" width="12%" |Totaal
|-
! width="4%" |{{Afkorting|Wed.|Wedstrijden}}
! width="4%" |{{Afkorting|Dlp.|Doelpunten}}
! width="4%" |{{Afkorting|Ass.|Assists}}
! width="4%" |{{Afkorting|Wed.|Wedstrijden}}
! width="4%" |{{Afkorting|Dlp.|Doelpunten}}
! width="4%" |{{Afkorting|Ass.|Assists}}
! width="4%" |{{Afkorting|Wed.|Wedstrijden}}
! width="4%" |{{Afkorting|Dlp.|Doelpunten}}
! width="4%" |{{Afkorting|Ass.|Assists}}
! width="4%" |{{Afkorting|Wed.|Wedstrijden}}
! width="4%" |{{Afkorting|Dlp.|Doelpunten}}
! width="4%" |{{Afkorting|Ass.|Assists}}
! width="4%" |{{Afkorting|Wed.|Wedstrijden}}
! width="4%" |{{Afkorting|Dlp.|Doelpunten}}
! width="4%" |{{Afkorting|Ass.|Assists}}
|-
|2022
| rowspan="3" |[[FC Utrecht|Palmeiras]]
| rowspan="3" |{{BR-VLAG}} [[Campeonato Brasileiro Série A|Série A]]
|7
|3
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|'''7'''
|'''3'''
|'''1'''
|-
|2023
|44
|13
|1
|3
|0
|0
|5
|1
|0
|1
|0
|0
|'''53'''
|'''14'''
|'''1'''
|-
|2024
|15
|2
|1
|2
|0
|0
|5
|2
|1
|0
|0
|0
|'''22'''
|'''4'''
|'''2'''
|-
|2024/25
|[[Real Madrid CF|Real Madrid]]
|{{ES-VLAG}} [[Primera División]]
|4
|1
|0
|0
|0
|0
|1
|1
|0
|0
|0
|0
|'''5'''
|'''2'''
|'''0'''
|-
! colspan="3" width="40%" |Carrière totaal
! width="4%" |70
! width="4%" |19
! width="4%" |3
! width="4%" |5
! width="4%" |0
! width="4%" |0
! width="4%" |10
! width="4%" |3
! width="4%" |1
! width="4%" |1
! width="4%" |0
! width="4%" |0
! width="4%" |87
! width="4%" |23
! width="4%" |4
|-
! colspan="18" |Bijgewerkt op 17 september 2024
|}
<references group="kleine-letter" responsive="1"></references>

== Interlandcarrière ==
=== Braziliaanse jeugdelftallen ===
Endrick speelde op vijftienjarige leeftijd vier interlands voor Brazilië onder 17 tijdens het Tournoi de Montaigu 2022 in [[Frankrijk]].<ref>{{Citeer web |url=https://www.transfermarkt.nl/endrick/nationalmannschaft/spieler/971570/plus/0/verein_id/23130 |titel=Wedstrijdstatistieken Endrich voor Brazilië onder 17 |bezochtdatum=2022-11-28 |werk=Transfermarkt |taal=nl}}</ref> In deze wedstrijden wist hij vijf keer te scoren en werd hij uitgeroepen speler van het toernooi dat hij met Brazilië onder 17 wist te winnen.<ref>{{Citeer web |url=https://theathletic.com/3258049/2022/10/28/watching-endrick-low-centre-of-gravity-deadly-finishing-and-pace-to-make-defenders-look-stupid/ |titel=Watching Endrick: Low centre of gravity, deadly finishing and pace to make defenders look stupid |achternaam= |voornaam= |datum=2022-10-28 |bezochtdatum=2023-11-18 |werk=The Athletic |taal=en}}</ref> Eind december 2022 werd Endrick opgeroepen voor Brazilië onder 20 om deel te nemen aan het [[Zuid-Amerikaans kampioenschap voetbal onder 20|CONMEBOL Sudamericano onder 20]] van [[Zuid-Amerikaans kampioenschap voetbal onder 20 - 2023|2023]] in [[Colombia]]. [[SE Palmeiras|Palmeiras]] gaf Endrick echter geen toestemming hieraan deel te nemen. De club wilde hem namelijk niet missen tijdens de seizoensvoorbereiding en de [[Campeonato Paulista|Campeonato Paulista Série A1]].<ref>{{Citeer web |url=https://ge.globo.com/futebol/times/palmeiras/noticia/2022/12/27/palmeiras-comunica-cbf-que-nao-vai-liberar-endrick-e-giovani-para-selecao-sub-20.ghtml |titel=Palmeiras comunica CBF que não vai liberar Endrick e Giovani para Seleção sub-20 |datum=2022-12-27 |bezochtdatum=2023-11-18 |werk=Goblo Esporte |taal=pt}}</ref> In januari en februari 2024 speelde Endrick mee met Brazilïe onder 23 met de CONMEBOL Preolímpico, een toernooi ter plaatsing van de [[Olympische Spelen]].<ref>{{Citeer web |url=https://www.conmebol.com/noticias/endrick-guia-la-primera-victoria-de-brasil/ |titel=Endrick guía la primera victoria de Brasil |datum=2024-01-24 |bezochtdatum=2024-03-28 |werk=Conmebol |taal=es}}</ref>

=== Braziliaans voetbalelftal ===
In november 2023 werd Endrick op zeventienjarige leeftijd voor het eerst geselecteerd voor het [[Braziliaans voetbalelftal (mannen)|Braziliaans voetbalelftal]].<ref>{{Citeer web |url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/fernando-diniz-convoca-selecao-brasileira-para-jogos-das-eliminatorias-1 |titel=Fernando Diniz convoca Seleção Brasileira para jogos das Eliminatórias |datum=2023-11-06 |bezochtdatum=2023-11-18 |werk=Confederação Brasileira de Futebol |taal=pt}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://apnews.com/article/brazil-argentina-endrick-world-cup-qualifying-372c04347e5bdbddf4840d339b57499d |titel=Brazil summons teenage sensation Endrick for World Cup qualifiers |datum=2023-11-06 |bezochtdatum=2023-11-18 |werk=AP News |taal=en}}</ref> Hij werd hiermee de jongste [[Brazilië|Braziliaan]] met een oproep voor het nationale elftal sinds [[Ronaldo (Braziliaans voetballer)|Ronaldo]] in 1994.<ref>{{Citeer web |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/fernando-diniz-names-endrick-brazil-squad-world-cup-2026-qualifiers-qualifying |titel=Endrick becomes youngest Brazil call-up since Ronaldo |datum=2023-11-06 |bezochtdatum=2023-11-18 |werk=FIFA |taal=en}}</ref> Op 23 maart 2024 scoorde Endrick zijn eerste doelpunt voor het nationale elftal. In de tegen [[Engels voetbalelftal (mannen)|Engeland]] in 0–1 geëindigde wedstrijd kwam hij na 71 minuten in het veld. Negen minuten later scoorde hij na tachtig minuten de enige treffer.<ref>{{Citeer web |url=https://www.transfermarkt.nl/spielbericht/index/spielbericht/4317996 |titel=Wedstrijdverslag Engeland - Brazilië (23 maart 2024) |datum=2024-03-23 |bezochtdatum=2024-03-28 |werk=Transfermarkt |taal=nl}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://www.telegraaf.nl/sport/1104056319/invaller-endrick-schiet-brazilie-op-wembley-langs-engeland |titel=Invaller Endrick schiet Brazilië op Wembley langs Engeland |datum=2024-03-23 |bezochtdatum=2024-03-28 |werk=De Telegraaf |taal=nl}}</ref> Hiermee werd Endrick met zeventien jaar en 246 dagen de jongste doelpuntenmaker in een internationale wedstrijd op [[Wembley Stadium|Wembley]].<ref>{{Citeer web |url=https://www.voetbalprimeur.nl/videos/1188859/endrick-opent-doelpuntenrekening-bij-nationale-ploeg-brazili.html |titel=Endrick verovert Wembley en pakt bijzonder record met goal tegen Engeland |datum=2024-03-23 |bezochtdatum=2024-03-28 |werk=Voetbalprimeur |taal=nl}}</ref> Ook in zijn opvolgende interland was Endrick trefzeker. Ditmaal in [[Estadio Santiago Bernabéu]], het stadion waar hij vanaf de zomer van 2024 namens [[Real Madrid CF|Real Madrid]] zou gaan spelen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.ad.nl/buitenlands-voetbal/live-interland-spanje-brazilie~a4986939/ |titel=Tieners Lamine Yamal (16) en Endrick (17) maken furore in spectaculaire oefenpot Spanje - Brazilië |datum=2023-03-26 |bezochtdatum=2023-03-28 |uitgever=Algemeen Dagblad |taal=nl}}</ref>
{| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style=" text-align:center; width:70%;"
! colspan="6" style="text-align:left;" |Interlands van Endrick Felipe
|-
!No.
!Datum
!Wedstrijd
!Uitslag
!Soort Wedstrijd
!Doelpunten
|-
! colspan="6" |Als speler bij {{BR-VLAG}} Palmeiras
|-
|'''1.'''
|17 november 2023
|{{COLf}} – {{BRAf-r}}
|'''2 – 1'''
| rowspan="2" |[[Wereldkampioenschap voetbal 2026 (kwalificatie CONMEBOL)|Kwalificatie WK 2026]]
|
|-
|'''2.'''
|22 november 2023
|{{BRAf}} – {{ARGf-r}}
|'''0 – 1'''
|
|-
|'''3.'''
|23 maart 2024
|{{ENGf}} – {{BRAf-r}}
|'''0 – 1'''
| rowspan="4" |Vriendschappelijk
|{{Goal|80}}
|-
|'''4.'''
|26 maart 2024
|{{ESPf}} – {{BRAf-r}}
|'''3 – 3'''
|{{Goal|50}}
|-
|'''5.'''
|9 juni 2024
|{{MX-VLAG}} [[Mexicaans voetbalelftal (mannen)|Mexico]] – {{BRAf-r}}
|'''2 – 3'''
|{{Goal|90+6}}
|-
|'''6.'''
|13 juni 2024
|{{US-VLAG}} [[Amerikaans voetbalelftal (mannen)|Verenigde Staten]] – {{BRAf-r}}
|'''1 – 1'''
|
|-
|'''7.'''
|25 juni 2024
|{{BRAf}} – [[Costa Ricaans voetbalelftal (mannen)|Costa Rica]] {{CR-VLAG}}
|'''0 – 0'''
| rowspan="4" |[[Copa América 2024]]
|
|-
|'''8.'''
|29 juni 2024
|{{PY-VLAG}} [[Paraguayaans voetbalelftal (mannen)|Paraguay]] – {{BRAf-r}}
|'''1 – 4'''
|
|-
|'''9.'''
|3 juli 2024
|{{BRAf}} – [[Colombiaans voetbalelftal (mannen)|Colombia]] {{CO-VLAG}}
|'''1 – 1'''
|
|-
|'''10.'''
|7 juli 2024
|{{UY-VLAG}} [[Uruguayaans voetbalelftal (mannen)|Uruguay]] – {{BRAf-r}}
|'''0 – 0 (4 – 2 n.s.)'''
|
|}

== Erelijst ==
{| class="wikitable" width="50%" style="font-size:85%;"
! width="50%"| Competitie
! Aantal
! Jaren
|-
! colspan="3" | {{BR-VLAG}} '''Palmeiras'''
|-
| [[Campeonato Brasileiro Série A|Série A]]
| style="text-align:center;"| 2
| style="text-align:center;"| [[Campeonato Brasileiro Série A 2022|2022]], [[Campeonato Brasileiro Série A 2023|2023]]
|-
| [[Supercopa do Brasil]]
| style="text-align:center;"| 1
| style="text-align:center;"| [[Supercopa do Brasil 2023|2023]]
|-
| [[Campeonato Paulista|Campeonato Paulista Série A1]]
| style="text-align:center;"| 1
| style="text-align:center;"| 2023
|-
! colspan="3" | {{ES-VLAG}} '''Real Madrid'''
|-
| [[UEFA Super Cup]]
| style="text-align:center;"| 1
| style="text-align:center;"| [[UEFA Super Cup 2024|2024]]
|}

{{Appendix}}
{{Navigatie selectie Real Madrid}}

[[Categorie:Braziliaans voetballer]]

title: Persoonlijke informatie

Volledige naam: Endrick Felipe Moreira de Sousa

Geboorteplaats: Taguatinga, Brazilië

Nationaliteit: Braziliaanse

Been: Links

Positie: Aanvaller

title: Clubinformatie

Huidige club: Real Madrid

title: Jeugd

Palmeiras

title: Senioren *

Seizoen: Club · W 0(G)

Palmeiras · Real Madrid · 660(18) · 400(1)

title: Interlands **

Brazilië –17 · Brazilië –23 · Brazilië · 400(5) · 700(2) · 400(2)

Interlands **:
* Bijgewerkt op 17 september 2024
** Bijgewerkt op 3 juni 2024

Portaal: Voetbal


text:
# Aaïcha Bergamin
Aaïcha Bergamin (Amsterdam, 7 januari 1932 - Amsterdam, 31 mei 2014) was een Nederlandse transvrouw en transgenderpionier. Bergamin was transgender in een tijd waarin men deze term nog niet kende. Ze was een van de eerste openlijke voorvechters van transgenderrechten in Nederland.

## Biografie

### Jeugd
Aaïcha Bergamin werd in 1932 in Amsterdam geboren als Leonhard Bergamin. Ze voelde zich van jongs af aan al vrouw. Kort na de Tweede Wereldoorlog danste ze als zeventienjarige al in de kleren van haar zus in  jazzclub Casablanca op de Zeedijk in Amsterdam. Zoals ze later zou zeggen: "Ik was een schoonheidsfoutje, een vrouw met een penis."
Nadat haar moeder haar in bed aantrof met een Jamaicaanse danser van het Bazookaballet, werd ze gedwongen opgenomen in een psychiatrische instelling in Heiloo. Vastgesnoerd op een brancard werd ze in een ziekenauto afgevoerd. De artsen lachten haar uit toen ze vertelde dat ze zich een vrouw voelde. Volgens hen was Bergamin "een homo met een trauma". Zij waren van mening dat een jarenlange behandeling van therapieën en elektroshocks haar zou kunnen genezen. Bergamin zou daarvoor tot haar eenentwintigste in de instelling moeten blijven.

### Parijs
Bergamin ontsnapte echter al snel uit de instelling en vluchtte liftend naar Parijs. Ze kwam daar terecht in het bruisende nachtleven vol travestieten en transgenders. Ze vond er werk als danseres in nachtclubs la Différence, le Grand Jeu,  Alcazar en Le Caroussel. Bergamin trad onder andere op onder de artiestennaam Nanny en werd bekend om haar imitaties van Marlene Dietrich. In het cabaret Madame Artur trad ze op met Franse transgender en nachtclubzangeres Coccinelle.
In Parijs begon ze zich op negentienjarige leeftijd als vrouw te kleden. Haar kennismaking met het nachtleven was een belangrijk keerpunt in haar leven. Zelf zei ze hierover: 'Ik was zo groen als gras toen ik in Parijs aankwam. Tussen andere transseksuelen die als vrouw leefden, zag ik wie ik was. Ik heb me ook opgemaakt, heb mijn haar opgestoken en mijn wenkbrauwen geëpileerd. Mijn ziel kwam naar buiten. Ik heb me nooit meer afgeschminkt."
Ze leidde een onrustig bestaan doordat ze een vervalst paspoort had en de Parijse politie haar regelmatig zocht. Ze reisde dan ook meerdere keren naar andere landen waar ze optrad in steden als Hamburg, Nice, Berlijn en Antwerpen.

### Terug in Amsterdam
Na drie jaar keerde Bergamin terug naar Amsterdam. Het was in de jaren vijftig van de vorige eeuw onmogelijk om als transgender persoon in Nederland een 'normale' baan te vinden. Ook kwamen transgenders niet in aanmerking voor een uitkering. Bergamin ging daarom aan de slag als prostituee en later als bordeelhoudster. Ze was daarmee de eerste transgender madam van de Amsterdamse Wallen.
Bergamin was in de jaren 60 tot en met 80 een opvallende persoonlijkheid op de Amsterdamse Zeedijk en in de Warmoesstraat. Ze opende de travestietenbar Bar Oporto (later Madam Artur) op Warmoesstraat 131. Hier trad ze zelf ook op met haar Marlene Dietrich act.
Een Algemene Plaatselijke Verordening (APV) uit de tijd van Napoleon verbood personen 'zich in het openbaar te vertonen in kleding van de andere kunne’. Deze APV was in de jaren vijftig tot en met zeventig motivatie voor de politie om transgender prostituees, zoals Bergamin, regelmatig lastig te vallen, te vernederen en te bespotten. Bergamin zat herhaaldelijk in een politiecel. Ze moest keer op keer boetes betalen en nieuwe kleren en schoenen kopen, omdat de politie haar kleding confisqueerde.

### Hormonen en operatie
Begin jaren vijftig injecteerde Bergamin, net als andere transgenders, zichzelf met hormonen. Voor de vrouwelijke hormonen was ze aangewezen op de zwarte markt in Antwerpen en de in het Wallengebied werkzame huisarts Jan Groothuyse.
In 1952 bereikte het nieuws van de Amerikaanse Christine Jorgenson, die een genderbevestigende operatie in Denemarken onderging, de transgendergemeenschap in Nederland. Volgens Bergamin was dit het moment waarop haar situatie een naam kreeg. En ze realiseerde zich dat een dergelijke operatie nodig was om werk buiten de prostitutie te vinden.
Eind jaren zestig had Bergamin conctact met Dr. Otto de Vaal, de eerste arts, die in Nederland transgenders openlijk hielp met hormoonbehandelingen. De Vaal beschreef ervaringen van Bergamin in zijn boek Man of Vrouw? Dilemma van de transseksuele mens.
Tot halverwege de jaren 70 was genderdysforie nauwelijks bekend in Nederland. Artsen die mensen hielpen met een geslachtsverandering, zouden snijden in een gezond lichaam. En transgenders zouden geestesziek zijn. Tot die tijd reisden transgender personen naar Casablanca of Londen voor genderbevestigende operaties. Maar dat was duur. En Denemarken was ook geen optie meer, omdat de Deense artsen hadden besloten om buitenlanders niet langer te behandelen nadat ze honderden aanvragen uit de hele wereld hadden ontvangen. Daarom wachtte Bergamin op een  chirurg in Nederland die het aandurfde.
Begin jaren 70 onderging Bergamin in het Beatrixoord in het Amsterdamse Oosterpark bij chirurg Philip Lamaker als een van de eerste transvrouwen in Nederland een genderbevestigende operatie. De operatie lukte slechts gedeeltelijk. Waardoor twee jaar later een vervolgoperatie in Engeland plaatsvond.

### Wettelijke erkenning
Ook na haar geslachtsverandering bleven politieagenten Bergamin lastig vallen. Vanuit de gevangenis schreef ze brieven aan juristen, die zich inzetten voor de wettelijke erkenning van transgenders. Haar zaak kwam voor de rechter, waar zij met hulp van dokter Coen van Emde Boas aantoonde dat ze vrouw was. Een betrokken advocaat van de Genderstichting had een maas in de wet gevonden: zogenaamde ‘misslagen’ in geboorteaktes konden verbeterd worden. In 1973 kreeg Bergamin daarom toestemming van de rechter om het geslacht in haar paspoort aan te passen. "Ik heb geen vagina op mijn voorhoofd, maar wel een paspoort waarin staat dat ik vrouw ben. Jullie moeten mij vanaf nu met rust laten." Met die woorden legde Bergamin triomfantelijk haar nieuwe paspoort op de balie van een Amsterdams politiebureau. Eindelijk konden agenten haar niet meer lastigvallen. En vanaf dat moment hoefde ze niet meer als prostituee te werken.
Lange tijd zou Bergamin een van de weinige transgenders zijn, die dit voor elkaar kreeg. Pas twaalf jaar later, in 1985, nam de Tweede Kamer de wet op geslachtswijziging met een grote meerderheid aan, waardoor ook andere transgenders het geslacht in hun paspoort konden wijzigen.
Voor Bergamin betekende haar geslachtsverandering niet alleen erkenning van haar identiteit, maar het gaf haar ook de mogelijkheid om te trouwen. Op 13 juni 1973 stapte ze als eerste transvrouw in Nederland in het huwelijksbootje. Haar echtgenoot was de 22-jarige Marokkaanse Mohammad Moutaabid. Het was voor Bergamin een bijzonder moment, maar de toegestroomde pers zag het vooral als sensatie. Uiteindelijk trouwde Bergamin vier keer. Op haar 65ste trouwde ze met haar vierde echtgenoot, een toen 23-jarige Marokkaan.
Na haar operatie en de aanpassing van haar paspoort bleef Bergamin zich inzetten voor de rechten van transgenders. Op 30 juni 1979 hield ze tijdens een demonstratie voor meer homo-emancipatie in Amsterdam een toespraak. En in 2009 opende ze de polikliniek voor genderdysforie in het VUmc.

### Overlijden
De laatste jaren van haar leven woonde Bergamin alleen in een appartement op drie hoog in de Jan Pieter Heijestraat in Amsterdam. Ze  kreeg longkanker en overleed op 31 mei 2014 op 82-jarige leeftijd in het VUmc. Bergamin overleed vlak voordat de Nederlandse regering een nieuwe wet aannam, die aanpassing van het geslacht in paspoorten eenvoudiger maakte.
Na haar dood werd Bergamin begraven in een anoniem gemeentegraf, omdat er geen geld was voor een grafsteen. Historicus Alex Bakker, die haar aan het einde van haar leven meerdere malen interviewde, vond dit onacceptabel voor, zoals hij zei, "iemand die haar leven lang had geknokt". Samen met dragqueen Dolly Bellefleur startte hij een succesvolle inzamelingsactie om Bergamin toch een grafsteen te geven. Op 28 juli 2015 verzorgde Bellefleur in de kapel van begraafplaats Santa Barbara op de Spaandammerdijk een feestelijke herdenking met vrienden, kennissen, donateurs en pers. Waarna een door kunstenaar Martyn van der Jagt ontworpen grafsteen werd onthuld. De kleurrijke Bergamin rust sindsdien niet meer onder een anoniem cijfer, maar onder een spiegelende steen met glimmende diamanten.
Tien jaar later, in 2024, startte Stichting Vrienden van IHLIA LGBTI Heritage (voorheen Internationaal Homo/Lesbisch Informatiecentrum en Archief) een nieuwe inzamelingsactie met als titel Grafrust voor Aaïcha. Het doel van de actie was voorkomen dat het graf van Bergamin na de gebruikelijke tien jaar grafrust geruimd zou worden.

## Nalatenschap
Bergamin zocht meestal niet zelf de publiciteit op, maar ze was wel zichtbaar en had daarmee impact op de emancipatie van transgenderpersonen in  Nederland. Samen met andere transpioniers, zoals Janine Wegman, manifesteerde ze zich openlijk als transgender. Volgens historicus Alex Bakker is haar nalatenschap dat zij openlijk over haar trans zijn sprak en zich er niet voor schaamde.
In 1991 verscheen de biografie Aaïcha: Het bizarre conflict van een als man geboren vrouw geschreven door Ab Pruis. Pruis schreef de biografie in nauwe samenwerking met Bergamin.
In 2013 kwam Bergamin aan het woord in de aflevering Transgender Pioniers van het televisieprogramma Andere Tijden.
Na het overlijden van Bergamin in 2014 werd Bakker benaderd door een van haar buurvrouwen. Zij vertelde hem dat Bergamin's woning leeggehaald zou worden en vond het zonde dat men haar spullen weg zou gooien. Bakker nam daarop een aantal persoonlijke bezittingen, waaronder make-up spullen, sieraden, foto's en een bontjas, van Bergamin mee. Deze voorwerpen worden sindsdien bij presentaties en tentoonstellingen over de geschiedenis van transgenders gebruikt, waarbij Bergamin uiteraard ook ter sprake komt.
Eind 2015 toonde het Amsterdam Museum persoonlijke verhalen en objecten van transgenders, waaronder de bontjas van Bergamin, als onderdeel van de tentoonstelling Transmission.
In 2018 publiceerde historicus Bakker het boek Transgender in Nederland: Een buitengewone geschiedenis. Bakker bespreekt hierin zes decennia aan transgendergeschiedenis. Hij heeft tijdens zijn onderzoek uitgebreid gesproken met Bergamin. Zij is een van de transgenderpioniers die centraal staan in het boek. Naar aanleiding van het boek gaf Bakker de afgelopen jaren meerdere presentaties waarbij hij ook over Bergamin vertelde.
In oktober 2018 vond op initiatief van Van Gisteren en stichting Jonge Historici in debatcentrum de Rode Hoed in Amsterdam een bijeenkomst plaats onder de naam Hoeren, heksen en heldinnen. Tijdens de bijeenkomst vertelde Dolly Bellefleur het verhaal van Bergamin.
In 2021 organiseerde IHLIA verschillende Lockdown Lectures, waaronder de Lockdown Lecture Aaïcha Bergamin gegeven door Bakker.
Een jaar later, in 2022, verzorgde ILHIA samen met Bakker de tentoonstelling Transgender in Nederland: een buitengewone geschiedenis. Deze tentoonstelling was te zien bij IHLIA in Amsterdam, bij de Studium Generale van de TU/e en in het Vrijheidsmuseum in Groesbeek.
IHLIA beheert daarnaast ongeveer honderd foto’s en een aantal persoonlijke voorwerpen uit de nalatenschap van Bergamin.
Het Amsterdam Museum organiseert begin 2025 in het kader van de 750ste verjaardag van Amsterdam de tentoonstelling Vrouwen van Amsterdam – een ode. De tentoonstelling omvat odes aan vrouwen, die Amsterdam hebben gevormd, waaronder de ode van schrijver en freelancejournalist Tammie Schoots aan Bergamin. Schoots brengt deze ode, omdat Bergamin zoals zij zelf zegt "zo ontzettend veel heeft betekend voor queervrouwen en de stad kleur heeft gegeven".

wikiname: nlwiki

title: Aaïcha Bergamin

in_language: nl

wikitext:
{{Infobox persoon
| naam           = Aaïcha Bergamin
| geboorteplaats = Amsterdam
| geboortedatum  = 7 januari 1932
| sterfplaats    = Amsterdam
| sterfdatum     = 31 mei 2014
| nationaliteit  = Nederlands
| geboorteland   = Nederland
| bekendvan      = Transgenderpionier
}}

'''Aaïcha Bergamin''' (Amsterdam, 7 januari [[1932]] - Amsterdam, 31 mei [[2014]]) was een Nederlandse [[Transgender vrouw|transvrouw]] en transgender[[pionier]]. Bergamin was [[transgender]] in een tijd waarin men deze term nog niet kende. Ze was een van de eerste openlijke voorvechters van transgenderrechten in Nederland.<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://withpride.ihlia.nl/story/aaicha-bergamin/ |titel=Aaïcha Bergamin |bezochtdatum=2025-03-31 |werk=With Pride - IHLIA |taal=nl-NL}}</ref><ref name=":6">{{Citeer web |url=https://www.amsterdam.nl/nieuws/achtergrond/amsterdamse-vrouwen-geschiedenis/ |titel=Amsterdamse vrouwen die geschiedenis schreven: strijders voor gelijke rechten |bezochtdatum=2025-03-31 |werk=Amsterdam.nl |taal=nl}}</ref>

== Biografie ==

=== Jeugd ===
Aaïcha Bergamin werd in 1932 in [[Amsterdam]] geboren als Leonhard Bergamin. Ze voelde zich van jongs af aan al vrouw. Kort na de [[Tweede Wereldoorlog]] danste ze als zeventienjarige al in de kleren van haar zus in  jazzclub [[Casablanca (jazzclub)|Casablanca]] op de Zeedijk in Amsterdam. Zoals ze later zou zeggen: "Ik was een schoonheidsfoutje, een vrouw met een penis."<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":7">{{Citeer web |url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/schoonheids-foutje~b7397728/ |titel=Schoonheids-foutje |achternaam=Stam |voornaam=Jaap |datum=2013-12-07 |bezochtdatum=2025-07-31 |werk=[[de Volkskrant]] |toegang=beperkt}}</ref>

Nadat haar moeder haar in bed aantrof met een [[Jamaica|Jamaicaanse]] danser van het Bazookaballet, werd ze gedwongen opgenomen in een [[Psychiatrische verpleging|psychiatrische]] instelling in [[Heiloo]]. Vastgesnoerd op een brancard werd ze in een ziekenauto afgevoerd. De artsen lachten haar uit toen ze vertelde dat ze zich een vrouw voelde. Volgens hen was Bergamin "een homo met een trauma". Zij waren van mening dat een jarenlange behandeling van therapieën en [[Elektroconvulsietherapie|elektroshocks]] haar zou kunnen genezen. Bergamin zou daarvoor tot haar eenentwintigste in de instelling moeten blijven.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Citeer web |url=https://anderetijden.nl/aflevering/90/Transgender-Pioniers |titel=Transgender Pioniers |bezochtdatum=2025-03-31 |werk=Andere Tijden - NTR |taal=nl}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=https://www.gaykrant.nl/2021/01/08/uit-de-collectie-van-ihlia-aaicha-bergamin-sporen-van-een-leven-lang-pionieren/ |titel=Uit de collectie van IHLIA: Aaïcha Bergamin, sporen van een leven lang pionieren |datum=2021-01-08 |bezochtdatum=2025-03-31 |werk=[[Gaykrant]] |taal=nl-NL}}</ref><ref name=":9">{{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=7CB-GQ5iGoA |titel=Aaicha |website=Arnold-Jan Scheer |via=YouTube |datum=2012-03-26 |bezochtdatum=2025-07-31}}</ref>

=== Parijs ===
Bergamin ontsnapte echter al snel uit de instelling en vluchtte [[Liften|liftend]] naar [[Parijs]]. Ze kwam daar terecht in het bruisende nachtleven vol [[Travestie (gender)|travestieten]] en transgenders. Ze vond er werk als danseres in nachtclubs la Différence, le Grand Jeu,  Alcazar en Le Caroussel. Bergamin trad onder andere op onder de artiestennaam Nanny en werd bekend om haar imitaties van [[Marlene Dietrich]]. In het cabaret Madame Artur trad ze op met Franse transgender en nachtclubzangeres Coccinelle.<ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":9" />

In Parijs begon ze zich op negentienjarige leeftijd als vrouw te kleden. Haar kennismaking met het nachtleven was een belangrijk keerpunt in haar leven. Zelf zei ze hierover: 'Ik was zo groen als gras toen ik in Parijs aankwam. Tussen andere transseksuelen die als vrouw leefden, zag ik wie ik was. Ik heb me ook opgemaakt, heb mijn haar opgestoken en mijn wenkbrauwen geëpileerd. Mijn ziel kwam naar buiten. Ik heb me nooit meer afgeschminkt."<ref name=":0" /><ref name=":7" />

Ze leidde een onrustig bestaan doordat ze een vervalst paspoort had en de Parijse politie haar regelmatig zocht. Ze reisde dan ook meerdere keren naar andere landen waar ze optrad in steden als [[Hamburg]], [[Nice]], [[Berlijn]] en [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]].<ref name=":7" />

=== Terug in Amsterdam ===
Na drie jaar keerde Bergamin terug naar Amsterdam. Het was in de jaren vijftig van de vorige eeuw onmogelijk om als transgender persoon in Nederland een 'normale' baan te vinden. Ook kwamen transgenders niet in aanmerking voor een [[uitkering]]. Bergamin ging daarom aan de slag als [[prostitué|prostituee]] en later als [[Madam|bordeelhoudster]]. Ze was daarmee de eerste transgender madam van de [[De Wallen|Amsterdamse Wallen]].<ref>{{Citeer web |url=https://www.f-site.nu/aaicha-bergamin |titel=Geschiedenisles over vrouwen |bezochtdatum=2025-03-31 |werk=F-site |taal=nl}}</ref><ref name=":1" /><ref name=":3" />

Bergamin was in de jaren 60 tot en met 80 een opvallende persoonlijkheid op de Amsterdamse Zeedijk en in de Warmoesstraat. Ze opende de travestietenbar Bar Oporto (later Madam Artur) op Warmoesstraat 131. Hier trad ze zelf ook op met haar Marlene Dietrich act.<ref>{{Citeer web |url=https://transarchief.nl/Aicha%20%20Bergamin/aaicha_bergamin.html |titel=Aaïcha Bergamin (Leonhard Meisjes) (1932 – 2014) |bezochtdatum=2025-07-31 |werk=Transgendermuseum}}</ref><ref name=":10">{{Citeer web |url=https://zagria.blogspot.com/2015/11/aaicha-bergamin-1932-2014-performer-sex.html |titel=A Gender Variance Who's Who: Aaïcha Bergamin (1932 – 2014) performer, sex worker, drug smuggler |datum=2015-11-06 |bezochtdatum=2025-03-31 |werk=A Gender Variance Who's Who |taal=en}}</ref><ref name=":6" /><ref name=":7" />

Een Algemene Plaatselijke Verordening (APV) uit de tijd van [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] verbood personen 'zich in het openbaar te vertonen in kleding van de andere kunne’. Deze APV was in de jaren vijftig tot en met zeventig motivatie voor de politie om transgender prostituees, zoals Bergamin, regelmatig lastig te vallen, te vernederen en te bespotten. Bergamin zat herhaaldelijk in een politiecel. Ze moest keer op keer boetes betalen en nieuwe kleren en schoenen kopen, omdat de politie haar kleding [[Confiscatie|confisqueerde]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":12">{{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=8jtT05E51ug |titel=Vrouwen van Amsterdam {{!}} Ode van Tammie Schoots aan Aaïcha Bergamin |website=Amsterdam Museum |via=YouTube |datum=2024-05-30 |bezochtdatum=2025-07-31}}</ref>

=== Hormonen en operatie ===
Begin jaren vijftig injecteerde Bergamin, net als andere transgenders, zichzelf met [[Hormoonbehandeling|hormonen]]. Voor de vrouwelijke hormonen was ze aangewezen op de [[zwarte markt]] in Antwerpen en de in het Wallengebied werkzame huisarts [[Jan Groothuyse]].<ref name=":0" /><ref name=":8">{{Citeer web |url=https://www.cocamsterdam.nl/shakespeareclub/cocs-shakespeare-club-programma |titel=COC’s Shakespeare Club – Programma |bezochtdatum=2025-03-31 |werk=COC Amsterdam en omstreken |taal=nl-NL}}</ref>

In 1952 bereikte het nieuws van de Amerikaanse [[Christine Jorgensen|Christine Jorgenson]], die een [[genderbevestigende operatie]] in Denemarken onderging, de transgendergemeenschap in Nederland. Volgens Bergamin was dit het moment waarop haar situatie een naam kreeg. En ze realiseerde zich dat een dergelijke operatie nodig was om werk buiten de prostitutie te vinden.<ref>{{Citeer web |url=https://npo.nl/npo3/brandpuntplus/transgender-boek |titel=De fascinerende rol van Nederland in de transgender-emancipatie |bezochtdatum=2025-03-31 |werk=[[NPO 3]]}}</ref>

Eind jaren zestig had Bergamin conctact met Dr. Otto de Vaal, de eerste arts, die in Nederland transgenders openlijk hielp met hormoonbehandelingen. De Vaal beschreef ervaringen van Bergamin in zijn boek ''Man of Vrouw? Dilemma van de transseksuele mens''.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2213727-transgenderpionier-aaicha-bergamin-moest-haar-leven-lang-knokken |titel=Transgenderpionier Aaïcha Bergamin moest haar leven lang knokken |datum=2018-01-25 |bezochtdatum=2025-03-31 |werk=[[NOS Nieuws]] |taal=nl}}</ref>

Tot halverwege de jaren 70 was [[genderdysforie]] nauwelijks bekend in Nederland. Artsen die mensen hielpen met een geslachtsverandering, zouden snijden in een gezond lichaam. En transgenders zouden geestesziek zijn. Tot die tijd reisden transgender personen naar [[Casablanca (stad)|Casablanca]] of [[Londen]] voor genderbevestigende operaties. Maar dat was duur. En Denemarken was ook geen optie meer, omdat de Deense artsen hadden besloten om buitenlanders niet langer te behandelen nadat ze honderden aanvragen uit de hele wereld hadden ontvangen. Daarom wachtte Bergamin op een  [[Chirurgie|chirurg]] in Nederland die het aandurfde.<ref name=":2" /><ref name=":8" />

Begin jaren 70 onderging Bergamin in het [[Beatrixoord (Amsterdam)|Beatrixoord]] in het Amsterdamse Oosterpark bij chirurg Philip Lamaker als een van de eerste transvrouwen in Nederland een genderbevestigende operatie. De operatie lukte slechts gedeeltelijk. Waardoor twee jaar later een vervolgoperatie in Engeland plaatsvond.<ref name=":0" />

=== Wettelijke erkenning ===
Ook na haar geslachtsverandering bleven politieagenten Bergamin lastig vallen. Vanuit de gevangenis schreef ze brieven aan [[Jurist|juristen]], die zich inzetten voor de wettelijke erkenning van transgenders. Haar zaak kwam voor de rechter, waar zij met hulp van dokter [[Coen van Emde Boas]] aantoonde dat ze vrouw was. Een betrokken advocaat van de Genderstichting had een maas in de wet gevonden: zogenaamde ‘misslagen’ in [[Geboorteakte|geboorteaktes]] konden verbeterd worden. In 1973 kreeg Bergamin daarom toestemming van de rechter om het geslacht in haar paspoort aan te passen. "Ik heb geen vagina op mijn voorhoofd, maar wel een paspoort waarin staat dat ik vrouw ben. Jullie moeten mij vanaf nu met rust laten." Met die woorden legde Bergamin triomfantelijk haar nieuwe paspoort op de balie van een Amsterdams politiebureau. Eindelijk konden agenten haar niet meer lastigvallen. En vanaf dat moment hoefde ze niet meer als prostituee te werken.<ref name=":0" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":7" /><ref name=":12" />

Lange tijd zou Bergamin een van de weinige transgenders zijn, die dit voor elkaar kreeg. Pas twaalf jaar later, in 1985, nam de [[Tweede Kamer der Staten-Generaal|Tweede Kamer]] de wet op geslachtswijziging met een grote meerderheid aan, waardoor ook andere transgenders het geslacht in hun paspoort konden wijzigen.<ref name=":0" />

Voor Bergamin betekende haar geslachtsverandering niet alleen erkenning van haar [[Identiteit (eigenheid)|identiteit]], maar het gaf haar ook de mogelijkheid om te trouwen. Op 13 juni 1973 stapte ze als eerste transvrouw in Nederland in het huwelijksbootje. Haar echtgenoot was de 22-jarige [[Marokko|Marokkaanse]] Mohammad Moutaabid. Het was voor Bergamin een bijzonder moment, maar de toegestroomde pers zag het vooral als [[Sensationalisme|sensatie]]. Uiteindelijk trouwde Bergamin vier keer. Op haar 65ste trouwde ze met haar vierde echtgenoot, een toen 23-jarige Marokkaan.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":10" /><ref>{{Citeer web |url=https://www.parool.nl/amsterdam/1973-trans-vrouw-aaicha-bergamin-mag-trouwen~b777d921/ |titel=1973: Trans vrouw Aaicha Bergamin mag trouwen |achternaam=Het Parool |datum=2023-06-10 |bezochtdatum=2025-03-31}}</ref>

Na haar operatie en de aanpassing van haar paspoort bleef Bergamin zich inzetten voor de rechten van transgenders. Op 30 juni 1979 hield ze tijdens een [[Betoging|demonstratie]] voor meer [[homo-emancipatie]] in Amsterdam een toespraak. En in 2009 opende ze de [[polikliniek]] voor genderdysforie in het [[VUmc]].<ref>{{Citeer web |url=https://eenvandaag.avrotros.nl/panels/opiniepanel/alle-uitslagen/item/homo-emancipatie-in-1979-vrolijke-demonstraties-voor-flikkerij/ |titel=Homo-emancipatie in 1979: vrolijke demonstraties voor 'flikkerij' |datum=2018-08-27 |bezochtdatum=2025-03-31 |werk=EenVandaag |taal=nl}}</ref>

=== Overlijden ===
De laatste jaren van haar leven woonde Bergamin alleen in een appartement op drie hoog in de Jan Pieter Heijestraat in Amsterdam. Ze  kreeg [[longkanker]] en overleed op 31 mei 2014 op 82-jarige leeftijd in het VUmc. Bergamin overleed vlak voordat de Nederlandse regering een nieuwe wet aannam, die aanpassing van het geslacht in paspoorten eenvoudiger maakte.<ref name=":0" /><ref name=":2" /><ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.parool.nl/nieuws/transgenderpionier-aaicha-krijgt-alsnog-een-grafsteen~b20723e1/ |titel=Transgenderpionier Aaïcha krijgt alsnog een grafsteen |achternaam=Tienkamp |voornaam=Priscilla |datum=2015-07-28 |bezochtdatum=2025-03-31 |werk=[[Het Parool]] |toegang=beperkt |uitgever=DPG Media}}</ref><ref name=":11">{{Citeer web |url=https://malive.nl/vrouwen-die-de-geschiedenis-schreven-krachtige-strijders-voor-rechten-en-gelijkheid/ |titel="Vrouwen die de geschiedenis schreven: krachtige strijders voor rechten en gelijkheid" |achternaam=Collenburg |voornaam=Sjuul van |datum=2025-03-07 |bezochtdatum=2025-03-31 |werk=MaLive |taal=nl-NL}}</ref>

Na haar dood werd Bergamin begraven in een anoniem gemeentegraf, omdat er geen geld was voor een [[grafsteen]]. [[Historicus]] Alex Bakker, die haar aan het einde van haar leven meerdere malen interviewde, vond dit onacceptabel voor, zoals hij zei, "iemand die haar leven lang had geknokt". Samen met [[Crossdressing|dragqueen]] [[Dolly Bellefleur]] startte hij een succesvolle [[Inzameling|inzamelingsactie]] om Bergamin toch een grafsteen te geven. Op 28 juli 2015 verzorgde Bellefleur in de kapel van begraafplaats Santa Barbara op de [[Spaarndammerdijk|Spaandammerdijk]] een feestelijke herdenking met vrienden, kennissen, [[Donateur|donateurs]] en pers. Waarna een door kunstenaar Martyn van der Jagt ontworpen grafsteen werd onthuld. De kleurrijke Bergamin rust sindsdien niet meer onder een anoniem cijfer, maar onder een spiegelende steen met glimmende diamanten.<ref name=":2" /><ref name=":5">{{Citeer web |url=https://hart.amsterdam/nl/page/33102 |titel=Eerbetoon aan Aaïcha |bezochtdatum=2025-03-31 |werk=Hart Amsterdammuseum |taal=nl}}</ref><ref name=":4" /><ref name=":11" />

Tien jaar later, in 2024, startte Stichting Vrienden van [[IHLIA LGBTI Heritage]] (voorheen Internationaal Homo/Lesbisch Informatiecentrum en Archief) een nieuwe inzamelingsactie met als titel G''rafrust voor Aaïcha''. Het doel van de actie was voorkomen dat het graf van Bergamin na de gebruikelijke tien jaar grafrust geruimd zou worden.<ref>{{Citeer web |url=https://ihlia.nl/help-jij-mee-aan-grafrust-voor-aaicha/ |titel=Help jij mee aan ‘Grafrust voor Aaïcha’? – IHLIA |bezochtdatum=2025-03-31 |taal=nl-NL}}</ref>

== Nalatenschap ==
Bergamin zocht meestal niet zelf de publiciteit op, maar ze was wel zichtbaar en had daarmee impact op de emancipatie van transgenderpersonen in  Nederland. Samen met andere transpioniers, zoals [[Janine Wegman]], manifesteerde ze zich openlijk als transgender. Volgens historicus Alex Bakker is haar nalatenschap dat zij openlijk over haar trans zijn sprak en zich er niet voor schaamde.

In 1991 verscheen de biografie ''Aaïcha: Het bizarre conflict van een als man geboren vrouw'' geschreven door Ab Pruis. Pruis schreef de biografie in nauwe samenwerking met Bergamin.<ref name=":9" /><ref>{{Citeer web |url=https://www.deslegte.com/aaicha-1761687/ |titel=Aaïcha |website=De Slegte |bezochtdatum=2025-03-31 |taal=nl-NL}}</ref>

In 2013 kwam Bergamin aan het woord in de aflevering ''Transgender Pioniers'' van het televisieprogramma [[Andere Tijden]].<ref name=":1" />

Na het overlijden van Bergamin in 2014 werd Bakker benaderd door een van haar buurvrouwen. Zij vertelde hem dat Bergamin's woning leeggehaald zou worden en vond het zonde dat men haar spullen weg zou gooien. Bakker nam daarop een aantal persoonlijke bezittingen, waaronder make-up spullen, sieraden, foto's en een bontjas, van Bergamin mee. Deze voorwerpen worden sindsdien bij presentaties en tentoonstellingen over de geschiedenis van transgenders gebruikt, waarbij Bergamin uiteraard ook ter sprake komt.<ref name=":5" /><ref name=":8" />

Eind 2015 toonde het [[Amsterdam Museum]] persoonlijke verhalen en objecten van transgenders, waaronder de bontjas van Bergamin, als onderdeel van de tentoonstelling ''Transmission''.<ref name=":5" /><ref name=":4" />

In 2018 publiceerde historicus Bakker het boek ''Transgender in Nederland: Een buitengewone geschiedenis.'' Bakker bespreekt hierin zes decennia aan transgendergeschiedenis. Hij heeft tijdens zijn onderzoek uitgebreid gesproken met Bergamin. Zij is een van de transgenderpioniers die centraal staan in het boek. Naar aanleiding van het boek gaf Bakker de afgelopen jaren meerdere presentaties waarbij hij ook over Bergamin vertelde.<ref name=":2" /><ref>{{Citeer web |url=https://www.continuum.nl/_artikel/altijd_maar_stiekem_vrouw_zijn |titel=Over genderdiversiteit en transgender - ‘Altijd maar stiekem vrouw zijn’ |bezochtdatum=2025-03-31 |werk=Het Continuum |taal=nl}}</ref>

In oktober 2018 vond op initiatief van Van Gisteren en stichting Jonge Historici in debatcentrum de [[Rode Hoed]] in Amsterdam een bijeenkomst plaats onder de naam ''Hoeren, heksen en heldinnen''. Tijdens de bijeenkomst vertelde Dolly Bellefleur het verhaal van Bergamin.<ref>{{Citeer web |url=https://rodehoed.nl/programma/geschiedenisles-aldith-hunkar-feminisme/ |titel=De geschiedenisles die je nooit hebt gehad! |bezochtdatum=2025-03-31 |werk=[[Rode Hoed]] |taal=nl-NL}}</ref>

In 2021 organiseerde IHLIA verschillende ''Lockdown Lecture''s, waaronder de ''Lockdown Lecture'' ''Aaïcha Bergamin'' gegeven door Bakker''.''<ref>{{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=flo-Xh9u3Tk |titel=Lockdown Lectures: Alex Bakker over Aaïcha Bergamin |website=IHLIA |via=YouTube |datum=2021-02-22 |bezochtdatum=2025-07-31}}</ref>

Een jaar later, in 2022, verzorgde ILHIA samen met Bakker de tentoonstelling ''Transgender in Nederland: een buitengewone geschiedenis.'' Deze tentoonstelling was te zien bij IHLIA in Amsterdam, bij de Studium Generale van de [[Technische Universiteit Eindhoven|TU/e]] en in het [[Vrijheidsmuseum]] in [[Groesbeek]].<ref>{{Citeer web |url=https://www.brugnijmegen.nl/nieuws/algemeen/140103/expositie-buitengewone-geschiedenis-transgender-in-nederland- |titel=Expositie ‘Buitengewone geschiedenis. Transgender in Nederland’ |datum=2021-10-27 |bezochtdatum=2025-03-31 |werk=Brug Nijmegen |taal=nl}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://vrijheidsmuseum.nl/wat-is-er-te-doen/activiteiten-museum/transgender-gedenkdag-in-het-vrijheidsmuseum |titel=Transgender Gedenkdag in het Vrijheidsmuseum |website=Vrijheidsmuseum |bezochtdatum=2025-03-31 |taal=nl}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://studiumgenerale-eindhoven.nl/nl/programma/expositie/transgender-in-the-netherlands-an-extraordinary-history-35395/ |titel=Transgender in Nederland: een buitengewone geschiedenis - Expositie |website=Studium Generale Eindhoven |bezochtdatum=2025-03-31}}</ref>

IHLIA beheert daarnaast ongeveer honderd foto’s en een aantal persoonlijke voorwerpen uit de nalatenschap van Bergamin.<ref name=":3" />

Het Amsterdam Museum organiseert begin 2025 in het kader van de 750ste verjaardag van Amsterdam de tentoonstelling ''Vrouwen van Amsterdam – een ode''. De tentoonstelling omvat [[Ode (dichtkunst)|odes]] aan vrouwen, die Amsterdam hebben gevormd, waaronder de ode van schrijver en freelance[[journalist]] Tammie Schoots aan Bergamin. Schoots brengt deze ode, omdat Bergamin zoals zij zelf zegt "zo ontzettend veel heeft betekend voor [[queer]]<nowiki/>vrouwen en de stad kleur heeft gegeven".<ref>{{Citeer web |url=https://www.amsterdammuseum.nl/topic/vrouwen-van-amsterdam/bijdrage/96700-dat-jouw-leven-niet-zonder-betekenis-voorbij-is-gegaan |titel=Dat jouw leven niet zonder betekenis voorbij is gegaan |website=Amsterdam Museum |bezochtdatum=2025-07-31 |taal=nl}}</ref><ref name=":12" />

== Externe links ==
* [https://www.gaykrant.nl/2021/01/08/uit-de-collectie-van-ihlia-aaicha-bergamin-sporen-van-een-leven-lang-pionieren/ Uit de collectie van IHLIA: Aaïcha Bergamin, sporen van een leven lang pionieren]
* [https://anderetijden.nl/aflevering/90/Transgender-Pioniers Andere Tijden: Transgender Pioniers]

{{Appendix}}
{{Bibliografische informatie}}
{{DEFAULTSORT:Bergamin, Aaïcha}}
[[Categorie:Nederlands activist]]
[[Categorie:Historische transpersoon]]

title: Algemene informatie

Geboren: 7 januari 1932 · Amsterdam

Overleden: 31 mei 2014 · Amsterdam

Nationaliteit(en): Nederlands

Geboorteland: Nederland

Bekend van: Transgenderpionier


text:
# Cheilotrichia (Empeda) divaricata
Cheilotrichia (Empeda) divaricata is een tweevleugelige uit de familie steltmuggen (Limoniidae). De soort komt voor in het Neotropisch gebied.

title: Cheilotrichia (Empeda) divaricata

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = ''Cheilotrichia (Empeda) divaricata''
| naam = ''Cheilotrichia (Empeda) divaricata''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Diptera]] (Tweevleugeligen)
| familie = [[Limoniidae]] (Steltmuggen)
| geslacht = ''[[Cheilotrichia]]''
| w-naam = ''Cheilotrichia (Empeda) divaricata''
| auteur = Alexander
| datum = 1939
| haakjes = ja
| commons =
| species =
}}
'''''Cheilotrichia (Empeda) divaricata''''' is een [[Tweevleugeligen|tweevleugelige]] uit de familie [[steltmuggen]] (Limoniidae). De soort komt voor in het [[Neotropisch gebied]].

{{Beginnetje|biologie|2=2011|3=07|4=01}}
[[Categorie:Cheilotrichia]]
[[Categorie:Steltmug uit het Neotropisch gebied]]

title: Cheilotrichia (Empeda) divaricata

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Diptera (Tweevleugeligen)

Familie: Limoniidae (Steltmuggen)

Geslacht: Cheilotrichia

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Sarosa
Sarosa is een geslacht van vlinders van de familie spinneruilen (Erebidae), uit de onderfamilie Arctiinae.

## Soorten
- S. acutior Felder, 1869
- S. albraamea Schaus, 1924
- S. annotata Dognin
- S. atritorna Dognin, 1912
- S. boenninghauseni Rothschild, 1911
- S. connotata Hampson, 1901
- S. epona Dognin, 1902
- S. flavicostalis Rothschild, 1911
- S. helotes Druce, 1900
- S. ignicolor Ménétriés, 1957
- S. ignicornis Hampson, 1914
- S. klagesi Rothschild, 1911
- S. lutibasis Hampson, 1901
- S. mora Schaus, 1911
- S. notata Butler, 1876
- S. pompilina Butler, 1876
- S. pseudohelotes Rothschild, 1931
- S. sesiiformis Walker, 1854
- S. xanthobasis Druce, 1898

title: Sarosa

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam            = ''Sarosa''
| titelweergave   = cursief
| afbeelding      = Sarosa mora.JPG
| afbeeldingtekst = [[Sarosa mora|S. mora]]
| onderorde       =
| superfamilie    = [[Noctuoidea]]
| familie         = [[Spinneruilen|Erebidae]] (Spinneruilen)
| onderfamilie    = [[Beervlinders|Arctiinae]] (Beervlinders)
| taxon           = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| auteur          =
| datum           =
}}

'''''Sarosa''''' is een geslacht van [[vlinders]] van de familie [[spinneruilen]] (Erebidae), uit de onderfamilie Arctiinae.

== Soorten ==
*''[[Sarosa acutior|S. acutior]]'' Felder, 1869
*''[[Sarosa albraamea|S. albraamea]]'' Schaus, 1924
*''[[Sarosa annotata|S. annotata]]'' Dognin
*''[[Sarosa atritorna|S. atritorna]]'' Dognin, 1912
*''[[Sarosa boenninghauseni|S. boenninghauseni]]'' Rothschild, 1911
*''[[Sarosa connotata|S. connotata]]'' Hampson, 1901
*''[[Sarosa epona|S. epona]]'' Dognin, 1902
*''[[Sarosa flavicostalis|S. flavicostalis]]'' Rothschild, 1911
*''[[Sarosa helotes|S. helotes]]'' Druce, 1900
*''[[Sarosa ignicolor|S. ignicolor]]'' Ménétriés, 1957
*''[[Sarosa ignicornis|S. ignicornis]]'' Hampson, 1914
*''[[Sarosa klagesi|S. klagesi]]'' Rothschild, 1911
*''[[Sarosa lutibasis|S. lutibasis]]'' Hampson, 1901
*''[[Sarosa mora|S. mora]]'' Schaus, 1911
*''[[Sarosa notata|S. notata]]'' Butler, 1876
*''[[Sarosa pompilina|S. pompilina]]'' Butler, 1876
*''[[Sarosa pseudohelotes|S. pseudohelotes]]'' Rothschild, 1931
*''[[Sarosa sesiiformis|S. sesiiformis]]'' Walker, 1854
*''[[Sarosa xanthobasis|S. xanthobasis]]'' Druce, 1898

[[Categorie:Sarosa| ]]

title: Sarosa

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Superfamilie: Noctuoidea

Familie: Erebidae (Spinneruilen)

Onderfamilie: Arctiinae (Beervlinders)

title: Geslacht


text:
# Universiteit van Californië - San Francisco
De Universiteit van Californië - San Francisco (vaak UCSF) is een campus van de Universiteit van Californië en is wereldwijd bekend als een van de belangrijkste onderzoekscentra in gezondheidszorg en onderwijs. De medische, farmaceutische, tandheelkundige en verpleegkundige afdelingen bevinden zich bij de wereldtop. Tevens wordt het universitair ziekenhuis tot de top tien van beste ziekenhuizen in de Verenigde Staten gerekend.
De campus bevindt zich in San Francisco en werd in 1873 opgericht. Het is de enige van de Universiteit van Californië-campussen die zich alleen aan graduate onderwijs wijdt (masters en doctoraten), en dat in de gezondheidszorg en biomedische sector.
Berkeley · Davis · Irvine · Los Angeles · Merced · Riverside · San Diego · San Francisco · Santa Barbara · Santa Cruz

wikitext:
[[Bestand:The University of California 1868 UCSF.svg|right|200px|The Seal of The University of California, San Francisco (UCSF)]]
[[Bestand:Mission Bay, UCSF.jpg|thumb|250px|Mission Bay, UCSF]]
De '''Universiteit van Californië - San Francisco''' (vaak '''UCSF''') is een campus van de [[Universiteit van Californië]] en is wereldwijd bekend als een van de belangrijkste onderzoekscentra in gezondheidszorg en onderwijs. De medische, farmaceutische, tandheelkundige en verpleegkundige afdelingen bevinden zich bij de wereldtop. Tevens wordt het universitair ziekenhuis tot de top tien van beste ziekenhuizen in de [[Verenigde Staten]] gerekend.<ref>''[https://web.archive.org/web/20090217163941/http://health.usnews.com/usnews/health/best-hospitals/honorroll.htm De beste ziekenhuizen in de VS anno 2007]'', U.S. News</ref>

De campus bevindt zich in [[San Francisco]] en werd in [[1873]] opgericht. Het is de enige van de [[Universiteit van Californië]]-campussen die zich alleen aan ''graduate'' onderwijs wijdt ([[master (graad)|masters]] en [[doctoraat|doctoraten]]), en dat in de gezondheidszorg en biomedische sector.

{{Appendix}}
{{Navigatie Universiteit van Californië}}
{{Commonscat|University of California, San Francisco}}
{{Coor title dms|37|45|47.95|N|122|27|30.74|W|type:edu}}

[[Categorie:Universiteit van Californië|San Francisco]]
[[Categorie:Bouwwerk in San Francisco]]


text:
# Hoofdklasse schaken 1973/74
In het Hoofdklasse-seizoen 1973/74 werd gestreden door 10 teams van schaakverenigingen om het clubkampioenschap van Nederland. Schaakclub Watergraafsmeer werd voor de derde keer in zijn historie landskampioen.
In het team van Watergraafsmeer speelden onder meer Coen Zuidema, Rob Hartoch, Roy Dieks, Piet van der Weide, Ton Timman, Jaap Vogel, Rob Witt en Nico Schouten.
Schaakvereniging Charlois, de kampioen van het vorige seizoen eindigde op een teleurstellende achtste plaats.
Het VAS, met de schaakmeesters Johan Barendregt, Hans Ree en Bert Enklaar in het team, eindigde op de laatste plaats en degradeerde. De Amsterdamse club speelde sinds de invoering van de KNSB-competitie in 1920 elk seizoen op het hoogste niveau en werd 23 maal landskampioen. Fusiepartner ASC werd 10 maal landskampioen.

## Eindstand en kruistabel
| #   | Team                      | MP | BP  | 1  | 2  | 3  | 4  | 5  | 6  | 7  | 8  | 9  | 10 |
| --- | ------------------------- | -- | --- | -- | -- | -- | -- | -- | -- | -- | -- | -- | -- |
| 01. | Watergraafsmeer           | 16 | 53½ | -- | 4  | 5½ | 6  | 5½ | 7  | 5½ | 7½ | 5½ | 7  |
| 02. | Philidor Leeuwarden       | 15 | 51  | 6  | -- | 5½ | 5  | 5  | 6½ | 5½ | 5  | 5½ | 7  |
| 03. | Utrecht                   | 13 | 50  | 4½ | 4½ | -- | 7  | 6  | 5½ | 6½ | 5  | 5½ | 5½ |
| 04. | Discendo Discimus         | 11 | 48  | 4  | 5  | 3  | -- | 7½ | 5  | 5  | 6  | 6  | 7  |
| 05. | Eindhovense SV            | 9  | 46  | 4½ | 5  | 4  | 2½ | -- | 8  | 7  | 5½ | 3½ | 6½ |
| 06. | Haagse Moerwijk           | 8  | 40  | 3  | 3½ | 4½ | 5  | 2  | -- | 6  | 5  | 5½ | 5½ |
| 07. | Philidor Leiden           | 5  | 42½ | 4½ | 4½ | 3½ | 5  | 3  | 4  | -- | 6½ | 7  | 4½ |
| 08. | Charlois                  | 5  | 39½ | 2½ | 5  | 5  | 4  | 4½ | 5  | 3½ | -- | 4  | 6  |
| 09. | Bussums Schaakgenootschap | 4  | 41  | 4½ | 4½ | 4½ | 4  | 6½ | 4½ | 3  | 6  | -- | 3½ |
| 10. | VAS/ASC                   | 4  | 37½ | 3  | 3  | 4½ | 3  | 3½ | 4½ | 5½ | 4  | 6½ | -- |

### Entscheidungen
|  | Landskampioen |
|  | Degradant     |

Eerste klasse

1920/21 · 1921/22 · 1922/23 · 1923/24 · 1924/25 · 1925/26 · 1926/27 · 1927/28 · 1928/29 · 1929/30 · 1930/31 · 1931/32 · 1932/33 · 1933/34 · 1934/35 · 1935/36 · 1936/37 · 1937/38 · 1938/39 · 1939/40 · 1940/41 · 1941/42
Hoofdklasse

1942/43 · 1943/44 · 1944/45 · 1945/46 · 1946/47 · 1947/48 ·
1948/49 · 1949/50 · 1950/51 · 1951/52 · 1952/53 · 1953/54 · 1954/55 · 1955/56 · 1956/57 · 1957/58 · 1958/59 · 1959/60 · 1960/61 · 1961/62 · 1962/63 · 1963/64 · 1964/65 · 1965/66 · 1966/67 · 1967/68 · 1968/69 · 1969/70 · 1970/71 · 1971/72 · 1972/73 · 1973/74 · 1974/75 · 1975/76 · 1976/77 · 1977/78 · 1978/79 · 1979/80 · 1980/81 · 1981/82 · 1982/83 · 1983/84 · 1984/85 · 1985/86 · 1986/87 · 1987/88 · 1988/89 · 1990/91 · 1991/92 · 1992/93 · 1993/94 · 1994/95 · 1995/96
Meesterklasse

1996/97 · 1997/98 · 1998/99 · 1999/00 · 2000/01 · 2001/02 · 2002/03 · 2003/04 · 2004/05 · 2005/06 · 2006/07 · 2007/08 · 2008/09 · 2009/10 · 2010/11 · 2011/12 · 2012/13 · 2013/14 · 2014/15 · 2015/16 · 2016/17 · 2017/18· 2018/19 · 2019/20 · 2020/21 · 2021/22 · 2022/23 · 2023/24 · 2024/25

title: Hoofdklasse schaken 1973/74

wikitext:
{{Infobox landskampioenschap schaken
|Gedegradeerd=[[Bussums Schaakgenootschap]]
[[Vereenigd Amsterdamsch Schaakgenootschap|VAS/ASC]]
}}

In het '''Hoofdklasse-seizoen 1973/74''' werd gestreden door 10 teams van [[Schaakclub|schaakverenigingen]] om het clubkampioenschap van Nederland. [[Schaakclub Watergraafsmeer]] werd voor de derde keer in zijn historie landskampioen.

In het team van Watergraafsmeer speelden onder meer [[Coen Zuidema]], [[Rob Hartoch]], [[Roy Dieks]], Piet van der Weide, Ton Timman, Jaap Vogel, [[Rob Witt]] en [[Nico Schouten]].<ref>{{Citeer nieuws |titel=Wederom knappe winst Philidor |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010619470:mpeg21:a0251 |werk=Leeuwarder Courant |datum=1973-10-22 |bezochtdatum=2024-03-29 |taal=nl |via=Delpher}}</ref>

Schaakvereniging Charlois, de kampioen van het vorige seizoen eindigde op een teleurstellende achtste plaats.

Het [[Vereenigd Amsterdamsch Schaakgenootschap|VAS]], met de schaakmeesters [[Johan Barendregt]], [[Hans Ree]] en [[Bert Enklaar]] in het team, eindigde op de laatste plaats en degradeerde. De Amsterdamse club speelde sinds de invoering van de KNSB-competitie in 1920 elk seizoen op het hoogste niveau en werd 23 maal landskampioen. Fusiepartner ASC werd 10 maal landskampioen.<ref>{{Citeer nieuws |titel=Oudste schaakclub VAS degradeert |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010849858:mpeg21:a0216 |werk=De Volkskrant |datum=1974-05-13 |bezochtdatum=2024-03-29 |taal=nl |via=Delpher}}</ref>

== Eindstand en kruistabel ==
{| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; text-align:center;"
|- bgcolor="#D18B47"
!#
!Team
!MP
!BP
!1
!2
!3
!4
!5
!6
!7
!8
!9
!10
|- bgcolor="#ccffcc"
! {{0}}1.
| style="text-align:left" | [[Schaakclub Watergraafsmeer|Watergraafsmeer]]
| '''16'''
| 53½
| --
|4
|5½
|6
|5½
|7
|5½
|7½
|5½
|7
|- valign="top"
! {{0}}2.
| style="text-align:left" | [[Philidor 1847|Philidor Leeuwarden]]
| '''15'''
| 51
|6
| --
|5½
|5
|5
|6½
|5½
|5
|5½
|7
|- valign="top"
! {{0}}3.
| style="text-align:left" | [[Schaakclub Utrecht|Utrecht]]
| '''13'''
| 50
|4½
|4½
| --
|7
|6
|5½
|6½
|5
|5½
|5½
|- valign="top"
! {{0}}4.
| style="text-align:left" | [[Discendo Discimus]]
| '''11'''
| 48
|4
|5
|3
| --
|7½
|5
|5
|6
|6
|7
|- valign="top"
! {{0}}5.
| style="text-align:left" | [[Eindhovense Schaakvereniging|Eindhovense SV]]
| '''9'''
| 46
|4½
|5
|4
|2½
| --
|8
|7
|5½
|3½
|6½
|- valign="top"
! {{0}}6.
| style="text-align:left" | Haagse Moerwijk
| '''8'''
| 40
|3
|3½
|4½
|5
|2
| --
|6
|5
|5½
|5½
|- valign="top"
! {{0}}7.
| style="text-align:left" | [[Philidor Leiden]]
| '''5'''
| 42½
|4½
|4½
|3½
|5
|3
|4
| --
|6½
|7
|4½
|- valign="top"
! {{0}}8.
| style="text-align:left" | Charlois
| '''5'''
| 39½
|2½
|5
|5
|4
|4½
|5
|3½
| --
|4
|6
|- valign="top" bgcolor="#ffcccc"
! {{0}}9.
| style="text-align:left" | [[Bussums Schaakgenootschap]]
| '''4'''
| 41
|4½
|4½
|4½
|4
|6½
|4½
|3
|6
| --
|3½
|- valign="top" bgcolor="#ffcccc"
! 10.
| style="text-align:left" | [[Vereenigd Amsterdamsch Schaakgenootschap|VAS/ASC]]
| '''4'''
| 37½
|3
|3
|4½
|3
|3½
|4½
|5½
|4
|6½
| --
|}

=== Entscheidungen ===
{| style="border: 1px solid #ffffff; background-color: #ffffff;" cellspacing="1" cellpadding="1"
|-
| bgcolor="#ccffcc" width="20" |
| bgcolor="#ffffff" align="left" | Landskampioen
|-
| bgcolor="#ffcccc" width="20" |
| bgcolor="#ffffff" align="left" | Degradant
|}

{{Appendix}}
{{Navigatie seizoenen landskampioenschap schaken}}

[[Categorie:Hoofdklasse schaken]]
[[Categorie:Schaken in 1973]]
[[Categorie:Schaken in 1974]]

title: Algemeen

Competitie: Hoofdklasse schaken

Land: Nederland

Bond: Koninklijke Nederlandse Schaakbond

Record landskampioen: Vereenigd Amsterdamsch Schaakgenootschap (23x)

title: Seizoensoverzicht

Kampioen: Schaakclub Watergraafsmeer

Gedegradeerd: Bussums Schaakgenootschap VAS/ASC

title: Seizoenen

Vorige seizoen: Hoofdklasse schaken 1972/73

Volgende seizoen: Hoofdklasse schaken 1974/75

title: Actueel

Actueel: Meesterklasse schaken 2024/25

Portaal: Schaken