text:
# Magneetzweeftrein
De magneetzweeftrein is een voertuig dat 10 tot 20 millimeter boven een baan zweeft door middel van een magneetveld. Deze techniek wordt Magnetic Levitation, kortweg Maglev, genoemd. Hoewel er sinds de jaren zestig en zeventig veel experimenten werden uitgevoerd door Duitsland en Japan, zijn er slechts vijf commerciële lijnen in gebruik (waarvan slechts één hogesnelheidslijn).
- In 2004 werd de Shanghai Transrapid geopend, een magneetzweeftrein naar het Duitse Transrapidconcept (29,9 km, topsnelheid 430 km/u).
- In 2005 volgde de Japanse Linimo (100 km/u).
- In februari 2016 ging de Incheon Airport Maglev[1] (110 km/u) in dienst in Zuid-Korea.
- In 2016 volgde een lijn in Changsha.
- In 2017 werd een lijn (de S1) in Peking geopend (100 km/u).

De tweede commerciële hogesnelheidsmaglevlijn wordt aangelegd in Japan (286 km, 505 km/u) en zou omstreeks 2027 in gebruik genomen moeten worden.

## Techniek

### Types
In principe zijn er twee mogelijkheden voor het opwekken van het benodigde magneetveld:
- de elektromagneten in het voertuig (passieve baan)
- de elektromagneten in de baan (actieve baan)

Beide methoden hebben voor- en nadelen. Bij een actieve baan is het voertuig lichter (er zijn geen magneten en inductiemotoren in het voertuig) en hoeft er minder te worden opgetild. Er is ook geen voorziening voor stroomafname nodig. Een passieve baan is goedkoper in aanleg en met de komst van lichte magneten en inductiemotoren kost het opheffen van magneettreinen niet veel stroom meer.
Een ander kenmerkend verschil is een afstotend of aantrekkend magneetveld. De meeste moderne systemen hebben een aantrekkend magneetveld, de magneten trekken daarbij de trein tegen de zwaartekracht in omhoog. Regelelektronica bewaakt de luchtspleet tussen rail(s) en magneten.
Het zweven door afstoting kan ook plaatsvinden door inductie. Magneten in de rail(s) en de trein induceren vanwege de Wet van Lenz kringstromen in de trein respectievelijk rail. Deze stromen veroorzaken een tegengesteld magneetveld. Door de afstoting van de magneetvelden zweeft de trein.
Het gangbaarst is om de baan op kolommen door het landschap aan te leggen. Dit houdt de ondergrond vrij, waardoor een magneetzweefbaan weinig landoppervlak vereist en geen barrière vormt op de begane grond. Landbouw bijvoorbeeld blijft mogelijk. Een magneetbaan kan echter net zo goed op de begane grond of door tunnels worden aangelegd. Er bestaan ook plannen voor een magneetzweeftrein in een vacuümtunnel, waarbij dus ook de luchtweerstand zou wegvallen en zeer hoge snelheden mogelijk worden.

### Voordelen
Een voordeel is de afwezige rolweerstand: doordat er geen wielen meer zijn die voor wrijving zorgen, valt het remmende effect van wielen weg. De zweeftrein zou met 550 km/u kunnen voortbewegen in de commerciële exploitatie (op de lijn bij Shanghai wordt met een maximumsnelheid van 430 km/u gereden). Conventionele hogesnelheidstreinen rijden nergens sneller dan 320 km/u in de reguliere dienst.
De voertuigen kunnen lichter worden uitgevoerd doordat ze over de hele oppervlakte van de onderkant worden ondersteund (lijnvormige in plaats van puntvormige belasting). Bij conventionele treinen moet het rijtuig worden ondersteund met een zware constructie, vanwege de grote overspanning tussen de draaistellen, en is er een zwaar veermechanisme nodig om trillingen op te vangen.
De magneetzweeftrein veroorzaakt geen fijnstof door slijtage aan remvoeringen, de stroomafnemer of de stroomgeleider.
Magneetzweeftreinen kunnen aanmerkelijk sneller optrekken en afremmen dan andere treinen. Daardoor kunnen meer tussenstations worden aangedaan hetgeen grote exploitatievoordelen heeft.
Er zijn bredere voertuigen mogelijk, wat meer mensen een zitplaats biedt bij een beperkte stationslengte in de steden.
Het snelheidsbereik is groter. Daardoor kunnen lichte maglevs op korte afstanden als een metro functioneren en op langere als een sneldienst.
Een magneetzweeftrein van 200 ton trekt in 182 seconden op van 0 naar 365 km/u. Op 17 november 2003 haalde een Japanse zweeftrein tijdens een onbemande testrit een recordsnelheid van 560 km/u. Op 2 december van dat jaar werd het record verbeterd tot 581 km/u. In april 2015 heeft de Japanse magneetzweeftrein opnieuw het eigen record twee maal verbroken. Eerst werd een record van 590 km/u bereikt waarna enkele dagen later een snelheid van 603 km/u werd gevestigd. Ter vergelijking, de hogesnelheidstrein TGV vestigde in 2007 een snelheidsrecord van 574,8 km/u.

### Nadelen bij hoge snelheid
Een zweeftrein produceert pas duidelijk waarneembaar geluid boven 300 km/u. Het rolgeluid, veroorzaakt door het contact tussen het wiel en de rails, zoals dat bij conventionele treinen optreedt, ontbreekt. Een probleem is echter het fluiten, dat ontstaat door de smalle spleet tussen baan en voertuig.
Bij lagere snelheden, beneden 250 km/u, zijn de stroomkosten beduidend lager dan van een gewone trein. Van 250 tot 350 km/u is het energieverbruik van de maglev gunstiger, maar bij snelheden vanaf 550 km/u neemt het stroomverbruik aanzienlijk toe door de toenemende luchtweerstand. Hoewel vliegtuigen sneller bewegen, doen ze dit op grote hoogte waar de luchtdichtheid lager is. Hierdoor verbruiken ze uiteindelijk minder energie dan zweeftreinen.

## Toepassing

### Onderzoek
Het idee van de magneetzweeftrein is van de Duitse ingenieur H. Kemper die al in 1935 octrooi verkreeg. In de jaren zestig en zeventig werden zowel in Duitsland als Japan experimenten uitgevoerd met magneettreinen. In Duitsland werden in de jaren zeventig proeven verricht met beide baanconcepten (actief en passief), gesteund door de Duitse overheid (Ministerium für Forschung und Technologie). Het passievebaanconcept werd door de firma Krauss-Maffei in samenwerking met MBB (Messerschmitt-Bölkow-Blohm) onderzocht en het actievebaanconcept door een consortium met AEG, Siemens en BBC. Krauss-Maffei bouwde een proefbaan in Beieren voor hun Transrapid TR01. Ook in Emsland werd er een testbaan gebouwd. Ook werd er een poging gedaan om dezelfde techniek te gebruiken voor een kleiner voertuig voor openbaar vervoer in de steden (Transurban). De Duitse overheid heeft de beide concepten eind jaren zeventig geïntegreerd in de Arbeitsgemeinschaft Transrapid. De huidige Transrapid is een zweeftrein met een actieve baan. In 1991 werd verklaard dat de technologie technisch gezien klaar was voor implementatie.
Japan heeft met de SCMaglev in de prefectuur Yamanashi eveneens een testbaan.

### Commerciële uitbating
In de jaren tachtig werd Maglev voor de eerste twee maal commercieel ingezet op relatief korte trajecten en aan lage snelheden: Birmingham Maglev (1984-1995) in het Verenigd Koninkrijk en de M-Bahn/Magnetbahn (1989-1991) in Berlijn, Duitsland. Deze laatste lijn verdween vanwege de gewijzigde politieke situatie in Duitsland.

#### China
In China werd in 2004 de eerste commerciële magneetzweeftrein (met hoge snelheid) in gebruik genomen: op een lijn in Shanghai, tussen het centrum van het stadsdeel Pudong en de luchthaven Shanghai Pudong. De lijn is gebouwd door het Transrapidconsortium en werd in gebruik genomen op 31 december 2002. De lengte van het traject is 29,86 km en de rit duurt 7,5 minuten. De maximale snelheid van de trein ligt op ongeveer 430 km/u, hetgeen na 3 minuten versnelling wordt bereikt. De laatste 3 minuten worden gebruikt voor het remmen.
Er werd onderzocht of deze lijn kon worden doorgetrokken van Shanghai naar de 200 kilometer verder gelegen stad Hangzhou, eventueel via de luchthaven Hong Qiao. De Chinese regering keurde initieel in februari 2006 de plannen goed, maar door bezwaren op het gebied van geluidsoverlast en gezondheidsrisico's was de aanleg van de lijn nog niet begonnen. Intussen is het project voor onbepaalde tijd uitgesteld doordat de vraag weggevallen is na de ingebruikneming op 26 oktober 2010 van de conventionele hogesnelheidslijn Shanghai-Hangzhou.
In mei 2016 werd een tweede magneetzweeftreinverbinding in gebruik genomen die de Internationale luchthaven Changsha Huanghua verbindt met de stad Changsha en meer specifiek het spoorwegstation waar de hogesnelheidslijnen de stad aandoen. Het traject is 18,5 km lang en de trein, ontwikkeld in China zelf, rijdt met een lagere topsnelheid van circa 100 km/u.
In Peking werd op 30 december 2017 een derde lijn geopend, met techniek ontwikkeld door een dochterbedrijf van CRRC Corporation. De S1 genoemde lijn had toen een lengte van 8 km en werd in 2021 verlengd tot 10,2 km. Op deze lijn kunnen snelheden tot 105 km/u worden behaald.
Op 20 juli 2021 rijdt de eerste High-Speed Maglev trein van de productielijn. De trein behaalt snelheden tot 600 kilometer per uur en maakt geen geluid, door het gebrek aan wrijving met het spoor. China heeft nog geen trajecten die snelheden van 600 kilometer aankunnen. Wel zijn er plannen voor trajecten tussen Shanghai - Hangzhou en Chengdu - Chongqing.

#### Japan
In 2005 werd in Japan de Linimo geopend, een magneetzweeftrein op een negen kilometer lange baan. Deze haalt slechts 100 km/u. Een hogesnelheidsmagneetzweeftrein is in aanbouw: de Chūō Shinkansen moet tegen 2027 Tokyo met Nagoya verbinden met een topsnelheid van 505 km/u. Op 21 april 2015 werd bij tests het wereldsnelheidrecord bereikt van 603 km/u.

#### Zuid-Korea
In Zuid-Korea ging in februari 2016 de Incheon Airport Maglev (ontwikkeld in Zuid-Korea) in commerciële dienst als metroliner met een topsnelheid van slechts 110 km/u.

### Voorgestelde toepassingen

#### Nederland
In Nederland werd in 1973 een project gestart om het Duitse concept (van Krauss Maffei, zie boven) ook in Nederland in te voeren. De deelnemers in dat project waren DAF Trucks (penvoerder) uit Eindhoven (voertuigen), bouwbedrijf OGEM (de baan) en Philips (elektronica). Het samenwerkingsverband heeft in 1974 een Toepassingsstudie voor Eindhoven uitgevoerd voor een systeem van openbaar vervoer op basis van de bestuurderloze (computergestuurde) Transurban. Toen was echter al snel duidelijk dat de oliecrisis van 1973 dit concept, met zijn toenmalige hogere energieverbruik en zijn betonnen baan, (nog) niet toepasbaar maakte voor openbaar vervoer. Het langeafstandconcept Transrapid werd echter in Duitsland wel verder ontwikkeld.
Voor de magneetzweeftrein voor personenvervoer wordt in Nederland aan drie mogelijke toepassingen gedacht:
- Een rondje Randstad, een snelle verbinding tussen de grote steden in de Randstad
- Het SAAL-traject, een snelle verbinding Schiphol – Amsterdam – Almere – Lelystad
- De Zuiderzeelijn, een verbinding van Amsterdam via de Flevopolder en de Noordoostpolder naar Friesland en Groningen, die zou worden doorgetrokken naar Hamburg, en daar zou aansluiten op de Duitse lijn naar Berlijn. De Zuiderzeelijn was een idee van Hans Haerkens, van de werkgeversorganisatie VNO-NCW Noord.

Vooral de Zuiderzeelijn was onderwerp van discussie. Sommigen in het noorden van het land dachten dat deze verbinding het gebied een economische impuls zou geven door de snelle en effectieve verbinding met het westen van het land. Anderen dachten dat er juist werkgelegenheid weg zou lekken uit Groningen, omdat het eenvoudiger zou zijn in de Randstad te werken terwijl men in Groningen bleef wonen.
Toen in Duitsland de magneettrein tussen Hamburg en Berlijn werd afgeblazen, gingen ook in Nederland de plannen in de ijskast. Het kabinet-Balkenende II startte de besluitvormingsprocedure voor aanleg van de Zuiderzeelijn, waarin ook een magneetzweefbaan als optie werd meegenomen, maar dit gehele project is geannuleerd. Er wordt alleen nog ruimte vrijgehouden voor een eventueel later aan te leggen snelle verbinding.
In april 2006 heeft Transrapid Nederland nog een voorstel gedaan voor een grotendeels particulier gefinancierde verbinding tussen Leiden, Schiphol, Amsterdam en Almere. Met een overheidsbijdrage van maximaal 2 miljard euro zou dit in 2012 zijn te realiseren. In november 2007 heeft het RandstadRapidconsortium een voorstel ingediend voor een deel van het SAAL-traject, met als achterliggende motivering vervolgens het Rondje Randstad te kunnen realiseren.
In december 2007 meldde zich een tweede initiatiefnemer voor het gehele SAAL-traject. Het ging om de nieuwste Amerikaanse maglev die beschikbaar is gekomen. Het ging om een magneetzweeftrein die goedkoper in aanleg zou zijn dan elke andere optie, ook de trein. Topsnelheid daarvan zou 250 km/u bedragen.

#### Duitsland
In het Duitse Lathen, nabij Emmen, werd in 1987 een testbaan aangelegd voor de door Thyssen ontwikkelde Transrapid.
Op 22 september 2006 verongelukte een trein tijdens een testrit op de baan in Lathen. Van de 23 doden en een tiental gewonden was het merendeel personeel van Transrapid International, het bedrijf dat de zweeftrein en de 32 kilometer lange proefbaan in Lathen exploiteerde. Twee mannen op het werkvoertuig raakten lichtgewond. Landrat Hermann Bröring van de Landkreis Emsland zei gelukkig te zijn dat maar 29 mensen in de trein zaten, want er was plaats voor 90 passagiers. Het ongeluk werd waarschijnlijk veroorzaakt door een menselijke fout: een onderhoudsvoertuig, dat dagelijks het tracé schoonhoudt, stond (nog) op het traject.
Het testen is na het ongeval stilgelegd.
Voor een eerste commerciële toepassing werd de aanleg van een 38 kilometer lange magneetzweefbaan tussen München Hauptbahnhof en de Flughafen München Franz Josef Strauß onderzocht. De reistijd kon daarmee verkort worden van 45 minuten met de huidige S-Bahn tot 10 minuten met een magneetzweefbaan. Aanvankelijk werd het benodigde bedrag geschat op 2 miljard euro, wat deels beschikbaar werd gesteld door bijdragen van de nationale en deelstaatregering en Deutsche Bahn. De bijdrage van München zou relatief bescheiden zijn. Nadat de kosten opgelopen waren tot 3,4 miljard euro, is op 27 maart 2008 besloten dat de zweeftreinlijn in München niet doorgaat.

#### Andere landen
De Arabische oliestaatjes Qatar en Bahrein hebben belangstelling voor een verbinding tussen beide buurlanden. Japan heeft aangekondigd een maglev te introduceren die standaard 550 km/u gaat rijden, ter vervanging van de huidige hogesnelheidstreinen. Een eerste lijn wordt voorzien tegen 2027. De Verenigde Staten onderzoeken de toepassing van de magneettrein voor personen- en containervervoer op diverse trajecten. Opvallend is daarbij dat vorderingen worden geboekt door ontwikkelaars van techniek met permanente magneten. Hiervoor worden zeldzame aardmetalen gebruikt, die, in tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden, in China relatief veel voorkomen.

title: Magneetzweeftrein

wikitext:
De '''magneetzweeftrein''' is een [[voertuig]] dat 10 tot 20 millimeter boven een baan zweeft door middel van een magneetveld. Deze techniek wordt M''agnetic Levitation'', kortweg ''[[Maglev]]'', genoemd. Hoewel er sinds de jaren zestig en zeventig veel experimenten werden uitgevoerd door Duitsland en Japan, zijn er slechts vijf commerciële lijnen in gebruik (waarvan slechts één hogesnelheidslijn).

* In 2004 werd de Shanghai Transrapid geopend, een magneetzweeftrein naar het Duitse [[Transrapid]]concept (29,9 km, topsnelheid 430 km/u).
* In 2005 volgde de Japanse [[Linimo]] (100 km/u).
* In februari 2016 ging de [[Incheon Airport Maglev]]<ref>{{Citeer web|url=http://kojects.com/2016/02/03/incheon-airport-maglev-opens/|titel=Incheon Airport Maglev OPENS|bezochtdatum=2016-03-15|werk=Kojects}}</ref> (110 km/u) in dienst in Zuid-Korea.
* In 2016 volgde een lijn in [[Changsha]].
* In 2017 werd een lijn (de S1) in [[Metro van Peking|Peking]] geopend (100 km/u).
De tweede commerciële hogesnelheidsmaglevlijn wordt aangelegd in Japan (286 km, 505 km/u) en zou omstreeks 2027 in gebruik genomen moeten worden.

[[Bestand:Transrapid 08.jpg|miniatuur|Transrapid op het testtraject bij Lathen (Duitsland)]]
[[Bestand:Series L0.JPG|miniatuur|[[SCMaglev]] testtraject in Yamanashi (Japan)]]

== Techniek ==
[[Bestand:maglev.jpg|miniatuur|Opengewerkte tekening door [[Peter Welleman]]]]

=== Types ===
In principe zijn er twee mogelijkheden voor het opwekken van het benodigde magneetveld:
* de [[elektromagneet|elektromagneten]] in het voertuig (passieve baan)
* de elektromagneten in de baan (actieve baan)
Beide methoden hebben voor- en nadelen. Bij een actieve baan is het voertuig lichter (er zijn geen magneten en [[Lineaire inductiemotor|inductiemotor]]en in het voertuig) en hoeft er minder te worden opgetild. Er is ook geen voorziening voor stroomafname nodig. Een passieve baan is goedkoper in aanleg en met de komst van lichte magneten en inductiemotoren kost het opheffen van magneettreinen niet veel stroom meer.

Een ander kenmerkend verschil is een afstotend of aantrekkend magneetveld. De meeste moderne systemen hebben een aantrekkend magneetveld, de magneten trekken daarbij de trein tegen de zwaartekracht in omhoog. Regelelektronica bewaakt de luchtspleet tussen [[rail (spoorwegen)|rail]](s) en magneten.

Het zweven door afstoting kan ook plaatsvinden door inductie. Magneten in de rail(s) en de trein induceren vanwege de [[Wet van Lenz]] kringstromen in de trein respectievelijk rail. Deze stromen veroorzaken een tegengesteld magneetveld. Door de afstoting van de magneetvelden zweeft de trein.

Het gangbaarst is om de baan op kolommen door het landschap aan te leggen. Dit houdt de ondergrond vrij, waardoor een magneetzweefbaan weinig landoppervlak vereist en geen barrière vormt op de begane grond. Landbouw bijvoorbeeld blijft mogelijk. Een magneetbaan kan echter net zo goed op de begane grond of door tunnels worden aangelegd. Er bestaan ook plannen voor een magneetzweeftrein in een vacuümtunnel, waarbij dus ook de luchtweerstand zou wegvallen en zeer hoge snelheden mogelijk worden.<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20121109103049/http://www.thevenusproject.com/en/technology/latest-technology/viewvideo/17/transportation/maglev-train-capable-of-3500-km-per-hour MAGLEV train capable of 3500 km per hour] </ref>

=== Voordelen ===
[[Bestand:Linearstator Animation.gif|miniatuur|Werking van de magnetische aandrijving]]
Een voordeel is de afwezige [[wrijving|rolweerstand]]: doordat er geen wielen meer zijn die voor wrijving zorgen, valt het remmende effect van wielen weg. De zweeftrein zou met 550 km/u kunnen voortbewegen in de commerciële exploitatie (op de lijn bij Shanghai wordt met een maximumsnelheid van 430 km/u gereden). Conventionele [[hogesnelheidstrein]]en rijden nergens sneller dan 320 km/u in de reguliere dienst.

De voertuigen kunnen lichter worden uitgevoerd doordat ze over de hele oppervlakte van de onderkant worden ondersteund (lijnvormige in plaats van puntvormige belasting). Bij conventionele treinen moet het rijtuig worden ondersteund met een zware constructie, vanwege de grote [[overspanning (bouwkunde)|overspanning]] tussen de [[Draaistel|draaistellen]], en is er een zwaar veermechanisme nodig om trillingen op te vangen.

De magneetzweeftrein veroorzaakt geen [[fijnstof]] door [[slijtage]] aan [[rem]]voeringen, de [[stroomafnemer]] of de stroomgeleider.

Magneetzweeftreinen kunnen aanmerkelijk sneller optrekken en afremmen dan andere treinen. Daardoor kunnen meer tussenstations worden aangedaan hetgeen grote exploitatievoordelen heeft.

Er zijn bredere voertuigen mogelijk, wat meer mensen een zitplaats biedt bij een beperkte stationslengte in de steden.

Het snelheidsbereik is groter. Daardoor kunnen lichte maglevs op korte afstanden als een metro functioneren en op langere als een sneldienst.

Een magneetzweeftrein van 200 ton trekt in 182 seconden op van 0 naar 365 km/u. Op [[17 november]] [[2003]] haalde een [[Japan]]se zweeftrein tijdens een onbemande testrit een recordsnelheid van 560 km/u. Op [[2 december]] van dat jaar werd het record verbeterd tot 581 km/u. In april 2015 heeft de [[Japan]]se magneetzweeftrein opnieuw het eigen record twee maal verbroken. Eerst werd een record van 590 km/u bereikt waarna enkele dagen later een snelheid van 603 km/u werd gevestigd. Ter vergelijking, de hogesnelheidstrein [[Train à Grande Vitesse|TGV]] vestigde in 2007 een snelheidsrecord van 574,8 km/u.<ref>[https://web.archive.org/web/20090125044348/http://rtl.nl/(vm=/actueel/rtlnieuws/home/)/system/video/html/components/actueel/rtlnieuws/miMedia/2007/week14/di_tgv.avi_plain.xml Snelheidsrecord TGV]</ref>

=== Nadelen bij hoge snelheid ===
Een zweeftrein produceert pas duidelijk waarneembaar geluid boven 300 km/u. Het [[rolgeluid]], veroorzaakt door het contact tussen het wiel en de rails, zoals dat bij conventionele treinen optreedt, ontbreekt. Een probleem is echter het fluiten, dat ontstaat door de smalle spleet tussen baan en voertuig.

Bij lagere snelheden, beneden 250 km/u, zijn de stroomkosten beduidend lager dan van een gewone trein. Van 250 tot 350 km/u is het energieverbruik van de maglev gunstiger, maar bij snelheden vanaf 550 km/u neemt het stroomverbruik aanzienlijk toe door de toenemende luchtweerstand. Hoewel vliegtuigen sneller bewegen, doen ze dit op grote hoogte waar de [[luchtdichtheid]] lager is. Hierdoor verbruiken ze uiteindelijk minder energie dan zweeftreinen.

== Toepassing ==
=== Onderzoek ===
Het idee van de magneetzweeftrein is van de [[Duitsland|Duitse]] ingenieur [[Hermann Kemper|H. Kemper]] die al in 1935 [[octrooi]] verkreeg. In de jaren zestig en zeventig werden zowel in [[Duitsland]] als [[Japan]] experimenten uitgevoerd met magneettreinen. In Duitsland werden in de jaren zeventig proeven verricht met beide baanconcepten (actief en passief), gesteund door de Duitse overheid (Ministerium für Forschung und Technologie). Het passievebaanconcept werd door de firma [[Krauss-Maffei Wegmann|Krauss-Maffei]] in samenwerking met [[Messerschmitt|MBB]] (Messerschmitt-Bölkow-Blohm) onderzocht en het actievebaanconcept door een consortium met [[AEG]], [[Siemens AG|Siemens]] en [[Brown, Boveri & Cie|BBC]]. Krauss-Maffei bouwde een proefbaan in Beieren voor hun [[Transrapid]] TR01. Ook in [[Landkreis Emsland|Emsland]] werd er een [[testbaan]] gebouwd. Ook werd er een poging gedaan om dezelfde techniek te gebruiken voor een kleiner voertuig voor openbaar vervoer in de steden (Transurban). De Duitse overheid heeft de beide concepten eind jaren zeventig geïntegreerd in de Arbeitsgemeinschaft Transrapid. De huidige Transrapid is een zweeftrein met een actieve baan. In 1991 werd verklaard dat de technologie technisch gezien klaar was voor implementatie.

Japan heeft met de [[SCMaglev]] in de prefectuur [[Yamanashi (prefectuur)|Yamanashi]] eveneens een testbaan.

[[Bestand:Birmingham International Maglev.jpg|miniatuur|rechtop=1.1|De ''Birmingham International Maglev'' shuttle]]

=== Commerciële uitbating ===
In de jaren tachtig werd Maglev voor de eerste twee maal commercieel ingezet op relatief korte trajecten en aan lage snelheden: Birmingham Maglev (1984-1995) in het [[Verenigd Koninkrijk]] en de [[M-Bahn]]/Magnetbahn (1989-1991) in [[Berlijn]], [[Duitsland]]. Deze laatste lijn verdween vanwege de gewijzigde politieke situatie in Duitsland.

==== China ====
[[Bestand:Shanghai maglev.jpg|miniatuur|rechtop=1.1|Maglev-trein van de Transrapid van Sjanghai]]
[[Bestand:S1 002 arriving Qiaohuying.jpg|miniatuur|rechtop=1.1|Maglev-trein van de Metro van Peking]]
In [[Volksrepubliek China|China]] werd in 2004 de eerste commerciële magneetzweeftrein (met hoge snelheid) in gebruik genomen: op een lijn in [[Shanghai]], tussen het centrum van het stadsdeel [[Pudong (district)|Pudong]] en de luchthaven [[Luchthaven Shanghai Pudong|Shanghai Pudong]]. De lijn is gebouwd door het Transrapidconsortium en werd in gebruik genomen op 31 december 2002. De lengte van het traject is 29,86 km en de rit duurt 7,5 minuten. De maximale snelheid van de trein ligt op ongeveer 430 km/u, hetgeen na 3 minuten versnelling wordt bereikt. De laatste 3 minuten worden gebruikt voor het remmen.

Er werd onderzocht of deze lijn kon worden doorgetrokken van Shanghai naar de 200 kilometer verder gelegen stad [[Hangzhou]], eventueel via de luchthaven [[Luchthaven Shanghai Hongqiao|Hong Qiao]]. De Chinese regering keurde initieel in februari 2006 de plannen goed, maar door bezwaren op het gebied van geluidsoverlast en gezondheidsrisico's was de aanleg van de lijn nog niet begonnen. Intussen is het project voor onbepaalde tijd uitgesteld doordat de vraag weggevallen is na de ingebruikneming op 26 oktober 2010 van de conventionele hogesnelheidslijn Shanghai-Hangzhou.

In mei 2016 werd een tweede magneetzweeftreinverbinding in gebruik genomen die de [[Internationale luchthaven Changsha Huanghua]] verbindt met de stad [[Changsha]] en meer specifiek het spoorwegstation waar de hogesnelheidslijnen de stad aandoen. Het traject is 18,5 km lang en de trein, ontwikkeld in China zelf, rijdt met een lagere topsnelheid van circa 100 km/u.

In [[Peking]] werd op 30 december 2017 een derde lijn geopend, met techniek ontwikkeld door een dochterbedrijf van [[CRRC Corporation]]. De S1 genoemde lijn had toen een lengte van 8 km en werd in 2021 verlengd tot 10,2 km. Op deze lijn kunnen snelheden tot 105 km/u worden behaald.

Op 20 juli 2021 rijdt de eerste High-Speed Maglev trein van de productielijn. De trein behaalt snelheden tot 600 kilometer per uur en maakt geen geluid, door het gebrek aan wrijving met het spoor. China heeft nog geen trajecten die snelheden van 600 kilometer aankunnen. Wel zijn er plannen voor trajecten tussen Shanghai - Hangzhou en Chengdu - Chongqing.<ref>[https://goedkoop-treinkaartje.nl/trein-nieuws/chinese-maglev-trein-op-het-spoor/ Eerste High-Speed Maglev trein in China], Goedkoop-treinkaartje.nl; 20 juli 2021. [https://web.archive.org/web/20230602021536/https://goedkoop-treinkaartje.nl/trein-nieuws/chinese-maglev-trein-op-het-spoor/ Gearchiveerd] op 2 juni 2023.</ref>

==== Japan ====
In 2005 werd in Japan de [[Linimo]] geopend, een magneetzweeftrein op een negen kilometer lange baan. Deze haalt slechts 100 km/u. Een hogesnelheidsmagneetzweeftrein is in aanbouw: de [[Chūō Shinkansen]] moet tegen 2027 [[Tokio (stad)|Tokyo]] met [[Nagoya]] verbinden met een topsnelheid van 505 km/u. Op 21 april 2015 werd bij tests het wereldsnelheidrecord bereikt van 603 km/u.

==== Zuid-Korea ====
[[Bestand:ECOBEE.jpg|miniatuur|rechtop=1.1|De [[Incheon Airport Maglev]]]]
In Zuid-Korea ging in februari 2016 de Incheon Airport Maglev (ontwikkeld in Zuid-Korea) in commerciële dienst als ''[[intercity|metroliner]]'' met een topsnelheid van slechts 110 km/u.

=== Voorgestelde toepassingen ===
==== Nederland ====
In Nederland werd in [[1973]] een project gestart om het Duitse concept (van Krauss Maffei, zie boven) ook in Nederland in te voeren. De deelnemers in dat project waren [[DAF (fabrikant)|DAF Trucks]] (penvoerder) uit Eindhoven (voertuigen), bouwbedrijf [[Overzeese Gas- en Elektriciteitsmaatschappij N.V.|OGEM]] (de baan) en [[Koninklijke Philips Electronics N.V.|Philips]] (elektronica). Het samenwerkingsverband heeft in [[1974]] een Toepassingsstudie voor Eindhoven uitgevoerd voor een systeem van openbaar vervoer op basis van de bestuurderloze (computergestuurde) Transurban. Toen was echter al snel duidelijk dat de [[oliecrisis van 1973]] dit concept, met zijn toenmalige hogere energieverbruik en zijn betonnen baan, (nog) niet toepasbaar maakte voor openbaar vervoer. Het langeafstandconcept Transrapid werd echter in Duitsland wel verder ontwikkeld.

Voor de magneetzweeftrein voor personenvervoer wordt in Nederland aan drie mogelijke toepassingen gedacht:
* Een ''rondje Randstad'', een snelle verbinding tussen de grote steden in de [[Randstad (gebied)|Randstad]]
* Het ''SAAL-traject'', een snelle verbinding Schiphol – Amsterdam – Almere – Lelystad
* De ''[[Zuiderzeelijn]]'', een verbinding van Amsterdam via de [[Flevopolder]] en de [[Noordoostpolder]] naar [[Friesland]] en [[Groningen (provincie)|Groningen]], die zou worden doorgetrokken naar [[Hamburg]], en daar zou aansluiten op de [[Duitsland|Duitse]] lijn naar [[Berlijn]]. De Zuiderzeelijn was een idee van [[Hans Haerkens]], van de werkgeversorganisatie [[VNO-NCW Noord]].

Vooral de Zuiderzeelijn was onderwerp van discussie. Sommigen in het noorden van het land dachten dat deze verbinding het gebied een economische impuls zou geven door de snelle en effectieve verbinding met het westen van het land. Anderen dachten dat er juist werkgelegenheid weg zou lekken uit Groningen, omdat het eenvoudiger zou zijn in de Randstad te werken terwijl men in Groningen bleef wonen.

Toen in Duitsland de magneettrein tussen Hamburg en Berlijn werd afgeblazen, gingen ook in Nederland de plannen in de ijskast. Het [[kabinet-Balkenende II]] startte de besluitvormingsprocedure voor aanleg van de Zuiderzeelijn, waarin ook een magneetzweefbaan als optie werd meegenomen, maar dit gehele project is geannuleerd. Er wordt alleen nog ruimte vrijgehouden voor een eventueel later aan te leggen snelle verbinding.

In april 2006 heeft Transrapid Nederland nog een voorstel gedaan voor een grotendeels particulier gefinancierde verbinding tussen Leiden, Schiphol, Amsterdam en Almere. Met een overheidsbijdrage van maximaal 2 miljard euro zou dit in 2012 zijn te realiseren. In november 2007 heeft het RandstadRapidconsortium een voorstel ingediend voor een deel van het SAAL-traject, met als achterliggende motivering vervolgens het Rondje Randstad te kunnen realiseren.

In december 2007 meldde zich een tweede initiatiefnemer voor het gehele SAAL-traject. Het ging om de nieuwste Amerikaanse maglev die beschikbaar is gekomen. Het ging om een magneetzweeftrein die goedkoper in aanleg zou zijn dan elke andere optie, ook de trein. Topsnelheid daarvan zou 250 km/u bedragen.

==== Duitsland ====
In het Duitse [[Lathen]], nabij [[Emmen (Drenthe)|Emmen]], werd in 1987 een testbaan aangelegd voor de door [[ThyssenKrupp|Thyssen]] ontwikkelde [[Transrapid]].

Op [[22 september]] [[2006]] [[Transrapidongeval Lathen|verongelukte een trein]] tijdens een testrit op de baan in Lathen. Van de 23 doden en een tiental gewonden was het merendeel personeel van Transrapid International, het bedrijf dat de zweeftrein en de 32 kilometer lange proefbaan in Lathen exploiteerde. Twee mannen op het werkvoertuig raakten lichtgewond. [[Landrat]] [[Hermann Bröring]] van de [[Landkreis Emsland]] zei gelukkig te zijn dat maar 29 mensen in de trein zaten, want er was plaats voor 90 passagiers. Het ongeluk werd waarschijnlijk veroorzaakt door een menselijke fout: een onderhoudsvoertuig, dat dagelijks het tracé schoonhoudt, stond (nog) op het traject.

Het testen is na het ongeval stilgelegd.

Voor een eerste commerciële toepassing werd de aanleg van een 38 kilometer lange magneetzweefbaan tussen [[München Hauptbahnhof]] en de [[Flughafen München Franz Josef Strauß]] onderzocht. De reistijd kon daarmee verkort worden van 45 minuten met de huidige [[S-Bahn]] tot 10 minuten met een magneetzweefbaan. Aanvankelijk werd het benodigde bedrag geschat op 2 miljard euro, wat deels beschikbaar werd gesteld door bijdragen van de nationale en deelstaatregering en [[Deutsche Bahn]]. De bijdrage van München zou relatief bescheiden zijn. Nadat de kosten opgelopen waren tot 3,4 miljard euro, is op 27 maart 2008 besloten dat de zweeftreinlijn in München niet doorgaat.

==== Andere landen ====
De Arabische oliestaatjes [[Qatar]] en [[Bahrein]] hebben belangstelling voor een verbinding tussen beide buurlanden. Japan heeft aangekondigd een maglev te introduceren die standaard 550 km/u gaat rijden, ter vervanging van de huidige hogesnelheidstreinen. Een eerste lijn wordt voorzien tegen 2027. De [[Verenigde Staten]] onderzoeken de toepassing van de magneettrein voor personen- en containervervoer op diverse trajecten. Opvallend is daarbij dat vorderingen worden geboekt door ontwikkelaars van techniek met [[permanente magneet|permanente magneten]]. Hiervoor worden [[Zeldzame aarde|zeldzame aardmetalen]] gebruikt, die, in tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden, in China relatief veel voorkomen.

== Zie ook ==
* [[Transrapid]]
* [[Zuiderzeelijn]]
* [[Wet van Lenz]]
* [[JR-Maglev]]
* [[Breitspurbahn]]

== Externe links ==
* [http://www.kennislink.nl/publicaties/zweven-met-de-trein/ Zweven met de trein – Kennisnet]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20080513205006/http://www.transrapid.com/ Magneetzweeftrein Transrapid in Shanghai; testtraject bij Lathen; luchthavenverbinding München] (www.randstadrapid.com)
* [http://www.maglev.de/ Magneetzweeftrein Transrapid in Shanghai; testtraject bij Lathen; luchthavenverbinding München; Japan Maglev] (www.maglev.de)
* [https://web.archive.org/web/20080109122619/http://www.eumaglev.eu/ Ontwikkeling van magneetzweeftoepassingen in heel Europa] (www.eumaglev.eu)
* [https://www.maglevboard.net/ IMB International Maglev Board]
* [https://web.archive.org/web/20040524123323/http://www.zweeftreinnee.nl/ Website van tegenstanders van de zweeftrein]
* [https://web.archive.org/web/20141217224432/http://levx.com/ Levx – toepassingen met vaste magneten]

{{Commonscat|Magnetic levitation trains}}
{{Appendix}}
{{Navigatie hogesnelheidstreinen}}

[[Categorie:Magnetisme|Zweeftrein]]
[[Categorie:Hogesnelheidstrein]]
[[Categorie:Metro]]


text:
# Graptemys gibbonsi
Graptemys gibbonsi is een schildpad uit de familie moerasschildpadden (Emydidae).

## Naam en indeling
De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst voorgesteld door Jeffrey E. Lovich & Clarence John McCoy in 1992. De soortaanduiding gibbonsi is een eerbetoon aan de herpetoloog J. Whitfield Gibbons, die verbonden is aan de University of Georgia.

## Uiterlijke kenmerken
De maximale rugschildlengte is ongeveer 29,5 centimeter, de mannetjes blijven echter twee keer zo klein. Het schild is sterk koepelvormig, op het midden van het schild is een duidelijke lengtekiel aanwezig die een donkere tot zwarte kleur heeft. Deze zwarte kleur kan bij oudere exemplaren vervagen of zelfs geheel ontbreken. De bovenzijde van de wervelschilden hebben een stekel-achtige punt, vooral aan de voorzijde van het schild. De marginaalschilden hebben een gele, l-vormige vlek een de randen en een oog-achtige vlek in het midden. Het buikschild heeft een lichtgele kleur met donkere naden tussen de buikschilden.
De poten en kop zijn groen tot bruin en hebben een gele tot groengele strepentekening. Boven op de kop is een langwerpige gele vlek aanwezig evenals een gele vlek achter ieder oog. De vrouwtjes zijn van de mannetjes te onderscheiden doordat ze aanzienlijk groter worden en daarnaast een veel grote kop hebben, met name de kaakspieren zijn sterk ontwikkeld.

## Levenswijze
Graptemys gibbonsi is een carnivoor, de mannetjes leven voornamelijk van insecten waaronder schietmotten, de vrouwtjes maken daarnaast ook slakken en tweekleppigen buit. De vrouwtjes worden na ongeveer vijftien tot twintig jaar geslachtsrijp, de mannetjes zijn waarschijnlijk al na vier jaar bereid om te paren. De vrouwtjes zetten gemiddeld ongeveer 8 eieren per legsel af, de pas uitgeslopen juvenielen hebben een schildlengte van ongeveer vier centimeter.

## Beschermingsstatus
Door de internationale natuurbeschermingsorganisatie IUCN is de beschermingsstatus 'bedreigd' toegewezen (Endangered of EN).

## Verspreiding en habitat
Graptemys gibbonsi is endemisch in de Verenigde Staten en komt alleen voor in de staat Mississippi. De habitat bestaat uit grotere rivieren met een modderige of korrelige bodem, niet zelden in snelstromende wateren waar veel schildpadden juist een hekel aan hebben. Deels ondergedoken objecten in het water worden gebruikt om te zonnen. De Engelstalige naam Pascagoula River Turtle is vernoemd naar de Pascagoula rivier, waar de schildpad voorkomt.

wikiname: nlwiki

title: Graptemys gibbonsi

in_language: nl

wikitext:
{{Taxobox reptiel
| titelweergave=cursief
| naam=''Graptemys gibbonsi''
| status=EN
| statusbron=2023
| rl-id=184436
| afbeelding=Graptemys.gibbonsi.jpg
| afbeeldingtekst=
| orde=[[Schildpadden|Testudines]] (Schildpadden)
| familie=[[Moerasschildpadden|Emydidae]] (Moerasschildpadden)
| onderfamilie=[[Deirochelyinae]]
| geslacht=''[[Zaagrugschildpadden|Graptemys]]'' (Zaagrugschildpadden)
| w-naam=''Graptemys gibbonsi''
| auteur=[[Jeffrey E. Lovich|Lovich]] & [[Clarence John McCoy|McCoy]]
| datum=1992
| afbeeldingII=Graptemys gibbonsi map.png
| afbeeldingIItekst= Verspreidingsgebied in het blauw.
}}
'''''Graptemys gibbonsi''''' is een [[schildpadden|schildpad]] uit de familie [[moerasschildpadden]] (Emydidae).

==Naam en indeling==
De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst voorgesteld door [[Jeffrey E. Lovich]] & [[Clarence John McCoy]] in 1992. De soortaanduiding ''gibbonsi'' is een eerbetoon aan de [[herpetologie|herpetoloog]] [[J. Whitfield Gibbons]], die verbonden is aan de [[University of Georgia]].<ref name="EMBL">{{Citeer web | url = http://reptile-database.reptarium.cz/species.php?genus=Graptemys&species=gibbonsi | titel = The Reptile Database – ''Graptemys gibbonsi'' | auteur = Peter Uetz & Jakob Hallermann}}</ref>

==Uiterlijke kenmerken==
De maximale [[carapax (schildpadden)|rugschildlengte]] is ongeveer 29,5 centimeter, de mannetjes blijven echter twee keer zo klein. Het schild is sterk koepelvormig, op het midden van het schild is een duidelijke lengtekiel aanwezig die een donkere tot zwarte kleur heeft. Deze zwarte kleur kan bij oudere exemplaren vervagen of zelfs geheel ontbreken. De bovenzijde van de [[wervelschild]]en hebben een stekel-achtige punt, vooral aan de voorzijde van het schild. De [[marginaalschild]]en hebben een gele, '''l'''-vormige vlek een de randen en een oog-achtige vlek in het midden. Het [[Plastron (schildpadden)|buikschild]] heeft een lichtgele kleur met donkere naden tussen de buikschilden.<ref name="WORLD">{{Citeer web | url = https://turtles.linnaeus.naturalis.nl/linnaeus_ng/app/views/species/taxon.php?id=8123 | titel = Turtles of the world - Pascagoula map turtle (''Graptemys gibbonsi'') | auteur = C.H. Ernst, R.G.M. Altenburg & R.W. Barbour | dodeurl = ja}}</ref>

De poten en kop zijn groen tot bruin en hebben een gele tot groengele [[strepentekening]]. Boven op de kop is een langwerpige gele vlek aanwezig evenals een gele vlek achter ieder oog. De vrouwtjes zijn van de mannetjes te onderscheiden doordat ze aanzienlijk groter worden en daarnaast een veel grote kop hebben, met name de kaakspieren zijn sterk ontwikkeld.<ref name="TURT">{{Citeer boek | achternaam = Franck Bonin, Bernard Devaux & Alain Dupré, vertaald door Peter C.H. Pritchard| titel = Turtles of the World | pagina's = Pagina 377, 378| datum = 2006| uitgever = Johns Hopkins University Press | ISBN = 0801884969}}</ref>

==Levenswijze==
''Graptemys gibbonsi'' is een [[carnivoor]], de mannetjes leven voornamelijk van [[insecten]] waaronder [[schietmotten]], de vrouwtjes maken daarnaast ook [[slakken]] en [[tweekleppigen]] buit. De vrouwtjes worden na ongeveer vijftien tot twintig jaar geslachtsrijp, de mannetjes zijn waarschijnlijk al na vier jaar bereid om te paren. De vrouwtjes zetten gemiddeld ongeveer 8 eieren per legsel af, de pas uitgeslopen juvenielen hebben een schildlengte van ongeveer vier centimeter.

==Beschermingsstatus==
Door de internationale natuurbeschermingsorganisatie [[International Union for Conservation of Nature and Natural Resources|IUCN]] is de [[beschermingsstatus]] 'bedreigd' toegewezen (Endangered of EN).<ref name="IUCN2">{{Citeer web | url = https://www.iucnredlist.org/species/184436/97294046| titel = ''Graptemys gibbonsi'' - IUCN Red List| auteur = International Union for Conservation of Nature and Natural Resources - Red List|archiefurl=https://web.archive.org/web/20221026102510/https://www.iucnredlist.org/species/184436/97294046|archiefdatum=2022-10-26}}</ref>

==Verspreiding en habitat==
''Graptemys gibbonsi'' is [[endemie (biogeografie)|endemisch]] in de [[Verenigde Staten]] en komt alleen voor in de staat [[Mississippi (staat)|Mississippi]]. De habitat bestaat uit grotere rivieren met een modderige of korrelige bodem, niet zelden in snelstromende wateren waar veel schildpadden juist een hekel aan hebben. Deels ondergedoken objecten in het water worden gebruikt om te [[zonnebaden|zonnen]]. De Engelstalige naam ''Pascagoula River Turtle'' is vernoemd naar de [[Pascagoula rivier]], waar de schildpad voorkomt.
{{Clearboth}}

==Bronvermelding==
{{Appendix||2=
'''Referenties'''
{{References}}
'''Bronnen'''
* {{en}} – Peter Uetz & Jakob Hallermann - The Reptile Database – ''Graptemys gibbonsi'' - [http://reptile-database.reptarium.cz/species.php?genus=Graptemys&species=gibbonsi Website] Geconsulteerd 7 februari 2023
* {{en}} – Peter Paul van Dijk, John B. Iverson, Anders G. J. Rhodin, H. Bradley Shaffer & Roger Bour - Turtles of the World, 7th Edition: Annotated Checklist of Taxonomy, Synonymy, Distribution with Maps, and Conservation Status - ISSN 10887105 (2014) - [https://www.iucn-tftsg.org/wp-content/uploads/file/Accounts/crm_5_000_checklist_v7_2014.pdf Website]
* {{en}} – Franck Bonin, Bernard Devaux & Alain Dupré, vertaald door Peter C.H. Pritchard - Turtles of the World – Pagina 377, 378 – 2006 – Johns Hopkins University Press – {{ISBN|0801884969}}
* {{en}} – C.H. Ernst, R.G.M. Altenburg & R.W. Barbour - Turtles of the world - Pascagoula map turtle (''Graptemys gibbonsi'') - [https://turtles.linnaeus.naturalis.nl/linnaeus_ng/app/views/species/taxon.php?id=8123 Website]
}}
{{Navigatie Emydidae}}

[[Categorie:Moerasschildpadden]]
[[Categorie:Endemisch dier uit de Verenigde Staten]]
[[Categorie:IUCN-status bedreigd]]

title: Graptemys gibbonsi · IUCN-status: Bedreigd (2023)

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Chordata (Chordadieren)

Klasse: Reptilia (Reptielen)

Orde: Testudines (Schildpadden)

Familie: Emydidae (Moerasschildpadden)

Onderfamilie: Deirochelyinae

Geslacht: Graptemys (Zaagrugschildpadden)

title: Soort

Portaal: Biologie · Herpetologie


text:
# Vengeance (Marvel)
Vengeance is de naam van een voormalige superschurk, nu superheld, uit de strips van Marvel Comics. Qua uiterlijk en krachten lijkt hij sterk op het personage Ghost Rider.

## Biografie
Toen het hellevuur van de demon Zarathos (wat ook de krachtbron vormde voor de originele Ghost Rider) een politieagent genaamd Badilino raakte, draaide hij door en vermoordde zijn vrouw, dochter en zichzelf. Alleen zijn zoon, Michale, overleefde. Hij erfde na de dood van zijn familie beide delen van het “medaillon van kracht” (Medaillion of Power), wat al eeuwen in zijn familie was.
Jaren later ging Michael bij een speciaal gevechtsteam in het leger, maar vertrok uiteindelijk naar New York. Hier ging hij bij de politie en werd al snel gepromoveerd tot Luitenant. Toen Daniel Ketch de tweede Ghost Rider werd, dacht Michael dat dit hetzelfde monster was dat zijn familie had gedood. Hij richtte een team op met als enige taak de Ghost Rider te verslaan, maar faalde telkens. Gefrustreed richtte hij zicht tot Mephisto, en ruilde zijn ziel voor de kracht om Ghost Rider te verslaan. Mephisto activeerde de kracht van het medaillon, en veranderde Michael in Vengeance, een bovennatuurlijke motorrijder gelijk aan Ghost Rider.
In zijn bovenmenselijke vorm probeerde Michael Ghost Rider te doden in de veronderstelling dat de Ghost Rider Zarathos was. Maar toen hij zijn vergissing ontdekte bekeerde hij zich. Michael nam zelfs Ghost Riders identiteit tijdelijk over toen de echte Ghost Rider leek om te komen in gevecht met Zarathos.
Toen de echte Ghost Rider terugkeerde vertrok Michael naar New York en ging daar bij een speciaal team van de overheid. Een van hun eerste missies was het bevrijden van gijzelaars en het stoppen van terroristen. Toen Michael de gijzelaars vond, bleken deze al te zijn gedood. Woedend veranderde Michael weer in Vengeance en maakte het zijn missie om iedereen die ook maar de kleinste zonde had begaan te doden. Dit trok de aandacht van zowel Daniel Ketch als Johnny Blaze, die Vengeance zijn fout in deden zien. Michael besefte dat zijn alter ego, Vengeance, onbeheersbaar was geworden. Daarom doodde hij zichzelf, samen met de superschurk Hellgate.
Na zijn dood belandde Michael in de hel. Hij verscheen nog eenmaal in de laatste delen van de stripserie “Ghost Rider Vol. 2”. Aan het eind vroeg Noble Kale of Vengeance hem kon helpen de orde te handhaven in de hel. Vengeance huidige status is niet bekend.

## Krachten
Vengeance beschikt over een aantal bovennatuurlijke krachten, gelijk aan de Zarathos-versie van Ghost Rider. Zo heeft hij een bovennatuurlijke motorfiets, bovenmenselijke kracht, en kan zowel normaal als magisch vuur afschieten. Tevens beschikt hij over de “Penance Stare” techniek van de Daniel Ketch Ghost Rider, waarmee hij een slachtoffer de pijn kan laten voelen die hij anderen heeft aangedaan. Qua uiterlijk leek hij ook sterk op de Ghost Rider, behalve dat zijn schedel diep paars was en hij verschillende scherpe uitsteeksels op zijn skelet had die hij als wapens kon gebruiken.
Vengeance’s krachten komen van zijn deel van het Medaillon van Kracht, dat al sinds zijn geboorte aan hem verbonden is.

## In andere media
- Vengeance verscheen als een alternatief kostuum voor Ghost Rider in het computerspel Marvel: Ultimate Alliance.

- Vengeance zal meedoen als een van de eindbazen zijn in het Ghost Rider videospel gebaseerd op de Ghost Rider film. Vengeance zal echter niet in de film zelf voorkomen.

title: Vengeance (Marvel)

wikitext:
{{Infobox superheld
| naam           = Vengeance
| afbeelding     =
| uitgever       = [[Marvel Comics]]
| debuut         = ''Blaze: Spirit of Vengeance #9'' (1992)
| bedenker       = Howard Mackie
| alter-ego      = Michael Badilino<br />Hulpsheriff Kowalski
| alias          = [[Ghost Rider (personage)|Ghost Rider]]
| soort          =
| thuiswereld    =
| familie        =
| lidvan         = [[Midnight Sons]], [[New York Police Department]]
| vijanden       =
| krachten       = Bovenmenselijke kracht. Immuun voor niet-magische verwondingen. Kan iemand de pijn die hij een ander aan heeft gedaan laten voelen. Kan vuur afschieten. Bezit een bottenketting en een bovennatuurlijke motorfiets.
}}

'''''Vengeance''''' is de naam van een voormalige [[superschurk]], nu [[superheld]], uit de strips van [[Marvel Comics]]. Qua uiterlijk en krachten lijkt hij sterk op het personage [[Ghost Rider (personage)|Ghost Rider]].

== Biografie ==
Toen het hellevuur van de demon [[Zarathos]] (wat ook de krachtbron vormde voor de originele [[Ghost Rider (personage)|Ghost Rider]]) een politieagent genaamd Badilino raakte, draaide hij door en vermoordde zijn vrouw, dochter en zichzelf. Alleen zijn zoon, Michale, overleefde. Hij erfde na de dood van zijn familie beide delen van het “medaillon van kracht” (Medaillion of Power), wat al eeuwen in zijn familie was.

Jaren later ging Michael bij een speciaal gevechtsteam in het leger, maar vertrok uiteindelijk naar New York. Hier ging hij bij de politie en werd al snel gepromoveerd tot Luitenant. Toen Daniel Ketch de tweede Ghost Rider werd, dacht Michael dat dit hetzelfde monster was dat zijn familie had gedood. Hij richtte een team op met als enige taak de Ghost Rider te verslaan, maar faalde telkens. Gefrustreed richtte hij zicht tot [[Mephisto (stripfiguur)|Mephisto]], en ruilde zijn ziel voor de kracht om Ghost Rider te verslaan. Mephisto activeerde de kracht van het medaillon, en veranderde Michael in Vengeance, een bovennatuurlijke motorrijder gelijk aan Ghost Rider.

In zijn bovenmenselijke vorm probeerde Michael Ghost Rider te doden in de veronderstelling dat de Ghost Rider Zarathos was. Maar toen hij zijn vergissing ontdekte bekeerde hij zich. Michael nam zelfs Ghost Riders identiteit tijdelijk over toen de echte Ghost Rider leek om te komen in gevecht met Zarathos.

Toen de echte Ghost Rider terugkeerde vertrok Michael naar New York en ging daar bij een speciaal team van de overheid. Een van hun eerste missies was het bevrijden van gijzelaars en het stoppen van terroristen. Toen Michael de gijzelaars vond, bleken deze al te zijn gedood. Woedend veranderde Michael weer in Vengeance en maakte het zijn missie om iedereen die ook maar de kleinste zonde had begaan te doden. Dit trok de aandacht van zowel Daniel Ketch als Johnny Blaze, die Vengeance zijn fout in deden zien. Michael besefte dat zijn alter ego, Vengeance, onbeheersbaar was geworden. Daarom doodde hij zichzelf, samen met de superschurk [[Hellgate]].

Na zijn dood belandde Michael in de hel. Hij verscheen nog eenmaal in de laatste delen van de stripserie “Ghost Rider Vol. 2”. Aan het eind vroeg Noble Kale of Vengeance hem kon helpen de orde te handhaven in de hel. Vengeance huidige status is niet bekend.

== Krachten ==
Vengeance beschikt over een aantal bovennatuurlijke krachten, gelijk aan de Zarathos-versie van Ghost Rider. Zo heeft hij een bovennatuurlijke motorfiets, bovenmenselijke kracht, en kan zowel normaal als magisch vuur afschieten. Tevens beschikt hij over de “Penance Stare” techniek van de Daniel Ketch Ghost Rider, waarmee hij een slachtoffer de pijn kan laten voelen die hij anderen heeft aangedaan. Qua uiterlijk leek hij ook sterk op de Ghost Rider, behalve dat zijn schedel diep paars was en hij verschillende scherpe uitsteeksels op zijn skelet had die hij als wapens kon gebruiken.

Vengeance’s krachten komen van zijn deel van het Medaillon van Kracht, dat al sinds zijn geboorte aan hem verbonden is.

== In andere media ==
*Vengeance verscheen als een alternatief kostuum voor Ghost Rider in het computerspel ''[[Marvel: Ultimate Alliance]]''.

*Vengeance zal meedoen als een van de eindbazen zijn in het Ghost Rider videospel gebaseerd op de [[Ghost Rider (film)|Ghost Rider film]]. Vengeance zal echter niet in de film zelf voorkomen.

==Externe links==
* [https://web.archive.org/web/20070303080119/http://www.symbiote.fr/venom-nights01.php Vengeance and Venom in Nights of Vengeance]

[[Categorie:Superheld uit Marvel Comics]]

title: Achtergrond

Uitgever(s): Marvel Comics

Eerste verschijning: Blaze: Spirit of Vengeance #9 (1992)

Bedenker(s): Howard Mackie

title: Persoonlijke informatie

Alter ego('s): Michael Badilino · Hulpsheriff Kowalski

Bekende aliassen: Ghost Rider

Lid (geweest) van: Midnight Sons, New York Police Department


text:
# Jeżewo (powiat Świecki)
Jeżewo is een dorp in het Poolse woiwodschap Koejavië-Pommeren, in het district Świecki. De plaats maakt deel uit van de gemeente Jeżewo en telt 1806 inwoners.

title: Jeżewo (powiat Świecki)

wikitext:
{{Infobox plaats in Polen
| naam=Jeżewo
| gemeente = [[Jeżewo (gemeente)]]
| powiat = [[Powiat Świecki|Świecki]]
| woiwodschap = Koejavië-Pommeren
| inwoners = 1806
| oppervlakte=
| jaar =
| postcode = 86-131
| netnummer = 52
| hoogte  =
| kenteken = CSW
| lat_deg = 53
| lat_min = 30
| lat_sec = 34
| lon_deg = 18
| lon_min = 29
| lon_sec = 44
| image=Jezewo church.jpg
| caprion=Kerk
}}
{{Commonscat|Jeżewo, powiat świecki}}
'''Jeżewo''' is een [[dorp]] in het [[Polen|Poolse]] woiwodschap Koejavië-Pommeren, in het [[powiat|district]] [[powiat Świecki|Świecki]]. De plaats maakt deel uit van de gemeente [[Jeżewo (gemeente)|Jeżewo]] en telt 1806 inwoners.

{{Coor title dms|53|30|00|N|18|29|00|E|type:city(1806)_region:PL}}

{{DEFAULTSORT:Jezewo (powiat Swiecki)}}
[[Categorie:Plaats in Koejavië-Pommeren]]

title: Situering

Woiwodschap: Koejavië-Pommeren

Powiat: Świecki

Gemeente: Jeżewo (gemeente)

title: Gegevens

title: Jeżewo

Kentekenplaat: CSW

title: Foto's

Portaal: Centraal-Europa


text:
# Symfonie nr. 12 (Mozart)
Symfonie nr. 12 in G majeur, KV 110, is een symfonie van Wolfgang Amadeus Mozart. Hij schreef het stuk in Salzburg in 1771. De symfonie was geschreven in afwachting van zijn tweede reis naar Italië die plaatsvond tussen augustus en december 1771. Waarschijnlijk was de première van de symfonie op een concert in Milaan op 22 of 23 november 1771.

## Orkestratie
De symfonie is geschreven voor:
- Twee fluiten.
- Twee  hobo’s.
- Twee fagotten.
- Twee hoorns.
- Strijkers.
- Basso continuo.

## Delen
De symfonie bestaat uit vier delen:
1. Allegro.
2. Andante.
3. Menuetto en trio.
4. Allegro.

title: Symfonie nr. 12 (Mozart)

wikitext:
{{Infobox compositie
| titel            =Symfonie nr. 12
| afbeelding       =
| onderschrift     =
| componist        = [[Wolfgang Amadeus Mozart]]
| soortcompositie  =[[Symfonie]]
| geschrevenvoor   =
| toonsoort        =G majeur
| opusnummer       =
| andereaanduiding =KV 110
| gecomponeerdin   =[[1771]]
| première         =
| uitgave          =
| opgedragenaan    =
| duur             =
| vorige           =[[Betulia Liberata|Betulia Liberata KV 118]]
| volgende         =Symfonie in C "nr. 46" KV 96
| oeuvre           =[[Oeuvre van Wolfgang Amadeus Mozart]]
}}
'''Symfonie nr. 12''' in G majeur, KV 110, is een [[symfonie]] van [[Wolfgang Amadeus Mozart]]. Hij schreef het stuk in [[Salzburg (stad)|Salzburg]] in 1771. De symfonie was geschreven in afwachting van zijn [[Mozart in Italië|tweede reis naar Italië]] die plaatsvond tussen augustus en december 1771.<ref name = "Zaslaw">Zaslaw, pp. 209–12</ref> Waarschijnlijk was de première van de symfonie op een concert in [[Milaan (stad)|Milaan]] op 22 of 23 november 1771.

== Orkestratie ==
De symfonie is geschreven voor:

* Twee [[dwarsfluit|fluiten]].
* Twee [[hobo (muziekinstrument)| hobo’s]].
* Twee [[fagot]]ten.
* Twee [[hoorn (muziekinstrument)|hoorns]].
* [[Strijkinstrument|Strijkers]].
* [[Basso continuo]].

== Delen ==
De symfonie bestaat uit vier delen:

# [[Allegro (muziektempo)|Allegro]].
# [[Andante]].
# [[Menuetto]] en [[trio (muziek)|trio]].
# Allegro.

[[Bestand:Mozart SY12 Incipit.gif|700px]]

== Externe link ==
* [http://dme.mozarteum.at/DME/nma/nma_cont.php?vsep=97&gen=edition&l=1&p1=97 Bladmuziek op Neue Mozart-Ausgabe]

{{Appendix}}
{{Navigatie symfonieën Mozart}}

[[Categorie:Symfonie van Wolfgang Amadeus Mozart|A]]
[[Categorie:Compositie voltooid in 1771]]

title: Symfonie nr. 12

Componist: Wolfgang Amadeus Mozart

Soort compositie: Symfonie

Toonsoort: G majeur

Vorige werk: Betulia Liberata KV 118

Volgende werk: Symfonie in C "nr. 46" KV 96

Oeuvre: Oeuvre van Wolfgang Amadeus Mozart

Portaal: Klassieke muziek


text:
# Chrysocraspeda madecassa
Chrysocraspeda madecassa is een vlinder uit de familie spanners (Geometridae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1972 door Viette.
De soort komt voor in tropisch Afrika.

title: Chrysocraspeda madecassa

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam = ''Chrysocraspeda madecassa''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| familie = [[Spanners|Geometridae]] (Spanners)
| onderfamilie = [[Sterrhinae]]
| geslacht = ''[[Chrysocraspeda]]''
| w-naam = ''Chrysocraspeda madecassa''
| auteur = Viette
| datum = 1972
| haakjes = ja
| species =
| commons =
}}
'''''Chrysocraspeda madecassa''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie [[spanners]] (Geometridae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1972 door Viette.

De soort komt voor in [[Afrotropisch gebied|tropisch Afrika]].

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|2012-DePrins-DePrins}} [bezocht 24-3-2013]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|03|24}}

[[Categorie:Chrysocraspeda|madecassa]]
[[Categorie:Dier uit het Afrotropisch gebied]]

title: Chrysocraspeda madecassa

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Geometridae (Spanners)

Onderfamilie: Sterrhinae

Geslacht: Chrysocraspeda

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Serych Goesej-eilanden
De Serych Goesej-eilanden (Russisch: острова Серых Гусей; ostrova Serych Goesej; "Grauwe ganzen-eilanden") zijn een eilandengroep in de Tsjoektsjenzee, ten noordwesten van de Koljoetsjinbaai, aan de noordkust van de Russische autonome okroeg Tsjoekotka (district Ioeltinski). De eilanden vormen een onderdeel van de afsluiting van de Koljoetsjinbaai van de Tsjoektsjenzee.
Ze liggen parallel en op gemiddeld ongeveer 5 kilometer verwijderd van de westkust van de Koenergvinlagune, in een keten van noord naar zuid in het verlengde van de noordelijke landtong (kosa) Dlinnaja, waarvan ze als een verlenging kunnen worden gezien. Ten oosten van het zuidelijkste eiland verloopt de monding van de Koljoetsjinbaai, tegenover de landtong (kosa) Beljanka, die er haaks op staat (van west naar oost). Het zijn vlakke onbewoonde eilanden die oplopen tot maximaal 3 meter.
Het grootste en zuidelijkste eiland Joezjny (Южный; "zuid") heeft een lengte van 12 kilometer en bestaat uit zanderige stranden en droog kraaiheitoendra-grasland met her en der verspreide brakwaterpoelen. Het noordelijke eiland Severny (Северный; "noord") is langwerpig en smal en bevat een tiental kleinere eilandjes aan westzijde. Tussen Joezjny en Severny ligt het kleinere eilandje Maly (Малый; "klein"). Op de noordelijke en zuidelijke landtongen van Joezjny (in de richting van de Koenergvinlagune) liggen vaak larghazeehonden.
De wateren rond de eilanden zijn gemiddeld 9 à 10 maanden per jaar bevroren, waardoor de eilanden het grootste deel van het jaar verbonden zijn met het vasteland.

title: Serych Goesej-eilanden

wikitext:
{{Infobox eiland
| naam        = Serych Goesej-eilanden
| kaart       = [[Bestand:Chukchi Sea5SKGY.png|250px|Ligging]]<br />Ligging
| locatie     = [[Tsjoektsjenzee]]
| km2         =
| omtrek      =
| inwoners    = onbewoond
| gebruik     =
}}

De '''Serych Goesej-eilanden''' ([[Russisch]]: острова Серых Гусей; ''ostrova Serych Goesej''; "Grauwe ganzen-eilanden") zijn een eilandengroep in de [[Tsjoektsjenzee]], ten noordwesten van de [[Koljoetsjinbaai]], aan de noordkust van de [[Rusland|Russische]] autonome okroeg [[Tsjoekotka]] ([[district Ioeltinski]]). De eilanden vormen een onderdeel van de afsluiting van de Koljoetsjinbaai van de Tsjoektsjenzee.

Ze liggen parallel en op gemiddeld ongeveer 5 kilometer verwijderd van de westkust van de [[Koenergvinlagune]], in een keten van noord naar zuid in het verlengde van de noordelijke landtong (kosa) ''Dlinnaja'', waarvan ze als een verlenging kunnen worden gezien. Ten oosten van het zuidelijkste eiland verloopt de monding van de Koljoetsjinbaai, tegenover de landtong (kosa) ''Beljanka'', die er haaks op staat (van west naar oost). Het zijn vlakke onbewoonde eilanden die oplopen tot maximaal 3 meter.

Het grootste en zuidelijkste eiland '''Joezjny''' (Южный; "zuid") heeft een lengte van 12 kilometer en bestaat uit zanderige stranden en droog [[kraaihei]]toendra-[[grassenfamilie|grasland]] met her en der verspreide brakwaterpoelen. Het noordelijke eiland '''Severny''' (Северный; "noord") is langwerpig en smal en bevat een tiental kleinere eilandjes aan westzijde. Tussen Joezjny en Severny ligt het kleinere eilandje '''Maly''' (Малый; "klein"). Op de noordelijke en zuidelijke landtongen van Joezjny (in de richting van de Koenergvinlagune) liggen vaak [[larghazeehond]]en.

De wateren rond de eilanden zijn gemiddeld 9 à 10 maanden per jaar bevroren, waardoor de eilanden het grootste deel van het jaar verbonden zijn met het vasteland.

{{Coor title dms|67|1|12|N|174|39|57.6|W|type:isle_scale:1000000_region:RU}}

[[Categorie:Tsjoektsjenzee]]
[[Categorie:Siberische eilandengroep]]
[[Categorie:Russisch eiland in de Noordelijke IJszee]]
[[Categorie:Geografie van Tsjoekotka]]

title: Locatie

Locatie: Tsjoektsjenzee

title: Algemeen

Inwoners: onbewoond


text:
# Burroughston Broch
Burroughston Broch, ook bekend als Hillock of Burroughston en Borrowston Broch, is een broch, een gebouw uit de IJzertijd, gelegen op Shapinsay, een van de Schotse Orkney-eilanden.

## Ligging
Burroughston Broch is 150 meter ten oostnoordoosten van Easthouse gelegen, aan de noordoostelijke rotsige kust van Shapinsay.

## Periode
Burroughston Broch stamt uit de periode 500 v.Chr. - 500 n.Chr. Later in het eerste millennium werd het binnenste van de broch omgebouwd tot een wheelhouse. Een dergelijke aanpassing gebeurde in die tijd vaker, zoals bijvoorbeeld ook te zien bij Jarlshof.
De vondst van Burroughston Broch in de moderne tijd gebeurde niet lang na de ontdekking van Maes Howe. In opdracht van de eigenaar van het eiland Shapinsay, David Balfour van Balfour, werd de broch rond 1862 uitgegraven door George Petrie. Sir Henry Dryden maakte een plattegrond van de broch. In 1994 werd de broch archeologisch onderzocht en geconsolideerd.

## Bouw

### Broch
Burroughston Broch is, zoals gebruikelijk bij een broch, rond van vorm met een diameter van 17 tot 18 meter.
De muur van de broch is overgebleven tot een maximale hoogte van 3,7 meter. De buitenzijde van de brochmuur is nog steeds bedekt met een laag aarde, aangezien dit nooit is weggegraven. De toegang tot de broch bevindt zich aan de oostelijke zijde en is dus op de zee gericht, zoals vaak het geval is bij een broch aan de kust. Buiten de broch bevinden zich aan weerszijden van de ingang de resten van twee huizen, die stammen uit de late ijzertijd. De toegang tot de broch is 3,7 tot 4 meter lang, 1,2 meter breed en 1,8 meter hoog. De toegangspassage is voorzien van deurstoppers, de zogenaamde door checks, in de vorm van uitstekende muren aan weerszijden van de passage. Ook is er een gat zichtbaar dat diende om een balk in te plaatsen waarmee een houten deur kon worden afgesloten, de zogenaamde bar hole.
Aan de zuidelijke zijde van de toegangspassage (links) bevindt zich een zogenaamde guard cell met een toegang van 41 centimeter breed, die de kromming van de brochmuur volgt voor 4,4 meter. Deze guard cell is 2,4 meter hoog aan de zijde van de toegangspassage en 1,14 meter op het uiteinde. Direct boven deze guard cell bevindt zich een hoger gelegen galerij getuige de platte stenen die het plafond vormen. Tussen deze guard cell en het deel van de gang voor de door checks bevindt zich een kleine opening die waarschijnlijk groot genoeg was om een speer door te steken om eventuele aanvallers af te weren. Een andere interpretatie van deze constructie is dat het diende als spionnetje om te zien wie er voor de deur stond.
De interne diameter van de broch is 10,2 meter. De muur is 3,7 tot 4,0 meter dik.
Aan de binnenzijde van de broch is de muur op circa 2,5 meter hoogte voorzien van een 45 centimeter brede richel, de zogenaamde scarcement ledge.
In het binnenste van de broch zijn in later tijd veranderingen aangebracht waardoor het gebouw meer een wheelhouse of aisled roundhouse werd. Platte stenen zijn haaks op de brochmuur geplaatst, waardoor ze er op de plattegrond uitzien als de spaken in een wiel. Ook is er tegenover de ingang een extra muur tegen de brochmuur gebouwd die op sommige plaatsen zijn verbonden met de voornoemde platte stenen. Ook zijn er alkoven gevormd, vergelijkbaar met de alkoven gevonden in Midhowe Broch.
In de centrale ruimte bevond zich vermoedelijk een centrale haard. In de vloer van de broch bevindt zich een diepe waterput, waarvan het bovenste deel bestond uit droogmetselwerk en het onderste deel uit de rots was gehakt. De kwaliteit van het metselwerk lijkt op de kwaliteit als aangetroffen in de onderaardse constructie van Mine Howe.
Aan de noordzijde bevindt zich een lange gebogen ruimte. Aan de zuidzijde bevinden zich drie kleinere ruimtes, die wellicht bedoeld waren als slaapruimte. De plattegrond van deze ruimte komt overeen met de plattegrond van de Broch of Bu en Knoll of Burrian. In de brochmuur aan de zuidzijde bevindt zich een ingebouwde kast. Ook bevindt zich hier ongeveer een meter boven de vloer een toegang met een trap naar de hogere niveaus; in de brochmuur gaat er vervolgens zowel een trap naar rechts als naar links.
Nabij deze toegang zijn een aantal haarden gevonden met tekenen dat er hoge temperaturen werden gehaald; dit wijst op metaalbewerking. Vermoedelijk werd dit pas in een latere fase van de bewoning van de broch gedaan. In Midhowe Broch werden ook bewijzen voor metaalbewerking gevonden, doch in de buitengebouwen en niet in de broch zelf.
In de noordoostelijke kromming van de broch bevindt zich een kleine cel die van binnen een maximale hoogte haalt van twee meter. Deze cel is instabiel en in de moderne tijd geblokkeerd met zandzakken.

### Buitenwerken
De buitenwerken bestaan uit een aarden omwalling, een diepe greppel en weer een aarden omwalling. Het oostelijke deel van deze buitenwerken is verdwenen doordat er in een latere periode gebouwen werden opgetrokken door de buitenwerken heen. Deze buitenwerken werden wellicht aangelegd omdat de broch laag in het landschap ligt.
De omwalling ligt op een afstand van 2,74 meter van de broch en was 1,8 of 2,1 meter hoog ten opzichte van de bodem van de aangrenzende greppel. De greppel is tussen 4,9 en 5,5 meter breed. De buitenste omwalling bereikt een maximale hoogte van 92 centimeter.

## Vondsten
In de broch zijn voornamelijk fragmenten van hertenhoorns gevonden naast botten van ossen en schapen. Er zijn een aantal grofgevormde stenen bakken/potten gevonden van verschillende groottes, waaronder een mogelijke driehoekige lamp. Van de meeste vondsten is het onbekend waar deze zich bevinden op één hertshoorn na. In het Hunterian Museum in Glasgow bevindt zich een stenen lamp van Shapinsay die wellicht van deze broch afkomstig is.

## Beheer
De Burroughston Broch wordt beheerd door de Orkney Islands Council (gemeente).

title: Burroughston Broch

wikitext:
{{Infobox archeologische plaats
| naam          =
| altnaam       =
| mapname       = Orkneyeilanden
| maptype       = relief
| lat_deg       = 59
| lat_min       = 4
| lat_sec       = 24.62
| lat_dir       = N
| lon_deg       = 2
| lon_min       = 48
| lon_sec       = 10.98
| lon_dir       = W
| land          =
| locatie       =
| dichtbij      =
| omschrijving  =
| afbeelding    = Burroughston Broch 20110527 view from southwest.jpg
| onderschrift  = Burroughston Broch met buitenwerken gezien vanuit het zuidwesten.
| datering      =
| periode       =
| cultuur       =
| vindjaar      =
| vinder        =
| collectie     =
| identificatie =
}}
[[Bestand:Burroughston Broch 20110527 interior from south.jpg|thumb|260px|Burroughston Broch, gezien vanuit het zuiden. In het oosten (rechts) bevindt zich de toegang. Vooraan bevindt zich de toegang tot de galerijen.]]
[[Bestand:Burroughston Broch 20110527 interior from east.jpg|thumb|260px|Het interieur gezien vanuit het oosten. Onder het moderne hek bevindt zich de put. Aan de zuidzijde (links) de toegang tot de galerijen.]]
[[Bestand:Burroughston Broch 20110527 entrance.jpg|thumb|260px|De oostelijke toegang.]]
[[Bestand:Burroughston Broch 20110527 entrance passage from west.jpg|thumb|260px|De toegangspassage gezien vanuit het westen met rechts de ''guard cell''.]]
[[Bestand:Burroughston Broch 20110527 guard cell looking south.jpg|thumb|260px|Links de ''guard cell''. In het oostelijke deel van de broch is de richel, de ''scarcement ledge'', duidelijk zichtbaar.]]
'''Burroughston Broch''', ook bekend als ''Hillock of Burroughston'' en ''Borrowston Broch'', is een [[broch]], een gebouw uit de [[IJzertijd]], gelegen op [[Shapinsay]], een van de [[Schotland|Schotse]] [[Orkney-eilanden]].

== Ligging ==
Burroughston Broch is 150 meter ten oostnoordoosten van Easthouse gelegen, aan de noordoostelijke rotsige kust van [[Shapinsay]].<ref name="ancientmonuments">A. Ritchie and G. Ritchie, ''The ancient monuments of Orkney'' (1999). Historic Scotland. ISBN 1-900168-79-0. Blz. 48.</ref>

== Periode ==
Burroughston Broch stamt uit de periode 500 v.Chr. - 500 n.Chr.<ref name="gifford">J. Gifford, The Buildings of Scotland - Highland and Islands (2003). Blz. 359.</ref> Later in het eerste millennium werd het binnenste van de broch omgebouwd tot een [[wheelhouse]].<ref name="gifford"/> Een dergelijke aanpassing gebeurde in die tijd vaker, zoals bijvoorbeeld ook te zien bij [[Jarlshof]].

De vondst van Burroughston Broch in de moderne tijd gebeurde niet lang na de ontdekking van [[Maes Howe]].<ref name="rcahms">''Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland'', [https://web.archive.org/web/20140914000456/http://canmore.rcahms.gov.uk/en/site/3136/details/shapinsay+hillock+of+burroughston/ Shapinsay, Hillock of Burroughston].</ref><ref name="petrie">G. Petrie, [https://archaeologydataservice.ac.uk/archiveDS/archiveDownload?t=arch-352-1/dissemination/pdf/arch_scot_vol_005/05_071_094.pdf ''Notice of the brochs or large round towers of Orkney, with plans, sections, drawings, and tables of measurements of Orkney and Shetland brochs''] (1873). Archaeol Scot, vol.5, 1. Blz. 81-84. [https://web.archive.org/web/20230316071132/https://archaeologydataservice.ac.uk/archiveDS/archiveDownload?t=arch-352-1/dissemination/pdf/arch_scot_vol_005/05_071_094.pdf Gearchiveerd] op 16 maart 2023.</ref> In opdracht van de eigenaar van het eiland Shapinsay, David Balfour van Balfour, werd de broch rond 1862 uitgegraven door George Petrie.<ref name="rcahms"/><ref name="petrie"/> Sir [[Henry Dryden]] maakte een plattegrond van de broch.<ref name="rcahms"/><ref name="petrie"/> In 1994 werd de broch archeologisch onderzocht en geconsolideerd.<ref name="loc"/>

== Bouw ==
=== Broch ===
Burroughston Broch is, zoals gebruikelijk bij een broch, rond van vorm met een diameter van 17 tot 18 meter.<ref name="gifford"/>
De muur van de broch is overgebleven tot een maximale hoogte van 3,7 meter.<ref name="rcahms"/> De buitenzijde van de brochmuur is nog steeds bedekt met een laag aarde, aangezien dit nooit is weggegraven.<ref name="rcahms"/> De toegang tot de broch bevindt zich aan de oostelijke zijde en is dus op de zee gericht, zoals vaak het geval is bij een broch aan de kust. Buiten de broch bevinden zich aan weerszijden van de ingang de resten van twee huizen, die stammen uit de late ijzertijd.<ref name="loc">Informatieborden van de ''Shapinsay Heritage Trust'' in samenwerking met de ''Orkney Islands Council'' op locatie.</ref> De toegang tot de broch is 3,7 tot 4 meter lang, 1,2 meter breed en 1,8 meter hoog.<ref name="rcahms"/> De toegangspassage is voorzien van [[deurstopper]]s, de zogenaamde ''door checks'', in de vorm van uitstekende muren aan weerszijden van de passage.<ref name="gifford"/> Ook is er een gat zichtbaar dat diende om een balk in te plaatsen waarmee een houten deur kon worden afgesloten, de zogenaamde ''bar hole''.<ref name="gifford"/>
Aan de zuidelijke zijde van de toegangspassage (links) bevindt zich een zogenaamde ''guard cell'' met een toegang van 41 centimeter breed, die de kromming van de brochmuur volgt voor 4,4 meter.<ref name="rcahms"/> Deze ''guard cell'' is 2,4 meter hoog aan de zijde van de toegangspassage en 1,14 meter op het uiteinde.<ref name="rcahms"/> Direct boven deze ''guard cell'' bevindt zich een hoger gelegen galerij getuige de platte stenen die het plafond vormen.<ref name="rcahms"/> Tussen deze ''guard cell'' en het deel van de gang voor de ''door checks'' bevindt zich een kleine opening die waarschijnlijk groot genoeg was om een speer door te steken om eventuele aanvallers af te weren.<ref name="rcahms"/> Een andere interpretatie van deze constructie is dat het diende als spionnetje om te zien wie er voor de deur stond.<ref name="loc"/>

De interne diameter van de broch is 10,2 meter.<ref name="rcahms"/> De muur is 3,7 tot 4,0 meter dik.<ref name="rcahms"/>
Aan de binnenzijde van de broch is de muur op circa 2,5 meter hoogte voorzien van een 45 centimeter brede richel, de zogenaamde ''scarcement ledge''.<ref name="gifford"/><ref name="ritchie">J.N.G. Ritchie, ''Brochs of Scotland'' (1998). Shire Archaeology. ISBN 0-7478-0389-7. Blz. 49.</ref><ref name="rcahms"/>

In het binnenste van de broch zijn in later tijd veranderingen aangebracht waardoor het gebouw meer een [[wheelhouse]] of [[aisled roundhouse]] werd.<ref name="rcahms"/> Platte stenen zijn haaks op de brochmuur geplaatst, waardoor ze er op de plattegrond uitzien als de spaken in een wiel.<ref name="rcahms"/> Ook is er tegenover de ingang een extra muur tegen de brochmuur gebouwd die op sommige plaatsen zijn verbonden met de voornoemde platte stenen.<ref name="rcahms"/> Ook zijn er alkoven gevormd, vergelijkbaar met de alkoven gevonden in [[Midhowe Broch]].<ref name="rcahms"/>

In de centrale ruimte bevond zich vermoedelijk een centrale haard.<ref name="loc"/> In de vloer van de broch bevindt zich een diepe waterput, waarvan het bovenste deel bestond uit droogmetselwerk en het onderste deel uit de rots was gehakt.<ref name="rcahms"/> De kwaliteit van het metselwerk lijkt op de kwaliteit als aangetroffen in de onderaardse constructie van [[Mine Howe]].<ref name="loc"/>
Aan de noordzijde bevindt zich een lange gebogen ruimte. Aan de zuidzijde bevinden zich drie kleinere ruimtes, die wellicht bedoeld waren als slaapruimte.<ref name="armit">I. Armit, ''Towers in the North - The Brochs of Scotland'' (2003). Tempus Publishing Ltd. ISBN 0-7524-1932-3. Blz. 44.</ref> De plattegrond van deze ruimte komt overeen met de plattegrond van de [[Broch of Bu]] en [[Knoll of Burrian]].<ref name="armit"/> In de brochmuur aan de zuidzijde bevindt zich een ingebouwde kast. Ook bevindt zich hier ongeveer een meter boven de vloer een toegang met een trap naar de hogere niveaus; in de brochmuur gaat er vervolgens zowel een trap naar rechts als naar links.
Nabij deze toegang zijn een aantal haarden gevonden met tekenen dat er hoge temperaturen werden gehaald; dit wijst op metaalbewerking.<ref name="loc"/> Vermoedelijk werd dit pas in een latere fase van de bewoning van de broch gedaan.<ref name="loc"/> In [[Midhowe Broch]] werden ook bewijzen voor metaalbewerking gevonden, doch in de buitengebouwen en niet in de broch zelf.<ref name="loc"/>

In de noordoostelijke kromming van de broch bevindt zich een kleine cel die van binnen een maximale hoogte haalt van twee meter.<ref name="loc"/> Deze cel is instabiel en in de moderne tijd geblokkeerd met zandzakken.<ref name="loc"/>

=== Buitenwerken ===
De buitenwerken bestaan uit een aarden omwalling, een diepe greppel en weer een aarden omwalling.<ref name="ritchie"/> Het oostelijke deel van deze buitenwerken is verdwenen doordat er in een latere periode gebouwen werden opgetrokken door de buitenwerken heen.<ref name="ancientmonuments"/> Deze buitenwerken werden wellicht aangelegd omdat de broch laag in het landschap ligt.<ref name="rcahms"/>
De omwalling ligt op een afstand van 2,74 meter van de broch en was 1,8 of 2,1 meter hoog ten opzichte van de bodem van de aangrenzende greppel.<ref name="rcahms"/> De greppel is tussen 4,9 en 5,5 meter breed. De buitenste omwalling bereikt een maximale hoogte van 92 centimeter.<ref name="rcahms"/>

== Vondsten ==
In de broch zijn voornamelijk fragmenten van hertenhoorns gevonden naast botten van ossen en schapen.<ref name="rcahms"/> Er zijn een aantal grofgevormde stenen bakken/potten gevonden van verschillende groottes, waaronder een mogelijke driehoekige lamp.<ref name="rcahms"/> Van de meeste vondsten is het onbekend waar deze zich bevinden op één hertshoorn na.<ref name="rcahms"/> In het [[Hunterian|Hunterian Museum]] in Glasgow bevindt zich een ''stenen lamp van Shapinsay'' die wellicht van deze broch afkomstig is.<ref name="rcahms"/>

== Beheer ==
De Burroughston Broch wordt beheerd door de Orkney Islands Council (gemeente).

== Externe links ==
* {{en}}''Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland'', [https://web.archive.org/web/20140914000456/http://canmore.rcahms.gov.uk/en/site/3136/details/shapinsay+hillock+of+burroughston/ Shapinsay, Hillock of Burroughston]
* {{en}}''Undiscovered Scotland'', [https://www.undiscoveredscotland.co.uk/shapinsay/burroughstonbroch/index.html Burroughston Broch]

{{Appendix|1=refs|2=
{{References}}
}}
{{Commonscat|Burroughston Broch}}
{{Coor title dms|59|4|24.62|N|2|48|10.98|W|scale:6250_type:landmark}}

[[Categorie:Broch]]
[[Categorie:Orkney-eilanden]]

title: Situering

Coördinaten: 59° 4′ NB, 2° 48′ WL

Portaal: Archeologie


text:
# Cathorops higuchii
Cathorops higuchii is een straalvinnige vissensoort uit de familie van christusvissen (Ariidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2008 door Marceniuk & Betancur-R..

title: Cathorops higuchii

wikitext:
{{Taxobox straalvinnige
| titelweergave = cursief
| naam = ''Cathorops higuchii''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| status = LC
| statusbron = 2011
| rl-id = 196820
| orde = [[Meervalachtigen|Siluriformes]] (Meervalachtigen)
| familie = [[Ariidae]] (Christusvissen)
| geslacht = ''[[Cathorops]]''
| auteur = Marceniuk & Betancur-R.
| datum = 2008
| haakjes =
| worms = 398359
}}
'''''Cathorops higuchii''''' is een [[straalvinnigen|straalvinnige]] [[vissen (dieren)|vissensoort]] uit de familie van [[Ariidae|christusvissen]] (Ariidae).<ref>{{Link FishBase species|genus=Cathorops|species=higuchii|month=10|year=2011}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2008 door Marceniuk & Betancur-R..

{{Appendix}}
{{Beginnetje|biologie|2011|10|22}}

[[Categorie:Ariidae]]
[[Categorie:IUCN-status niet bedreigd]]

title: Cathorops higuchii · IUCN-status: Niet bedreigd (2011)

Superklasse: Osteichthyes (Beenvisachtigen)

Klasse: Actinopterygii (Straalvinnigen)

Orde: Siluriformes (Meervalachtigen)

Familie: Ariidae (Christusvissen)

Geslacht: Cathorops

title: Soort

Portaal: Biologie · Vissen


text:
# Paralcis auropurpurea
Paralcis auropurpurea is een vlinder uit de familie van de spanners (Geometridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1907 door Warren.

title: Paralcis auropurpurea

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Paralcis auropurpurea''
| afbeelding =
| familie = [[Spanners|Geometridae]] (Spanners)
| onderfamilie = [[Ennominae]]
| tribus =
| geslacht = ''[[Paralcis]]''
| w-naam = ''Paralcis auropurpurea''
| auteur = Warren
| datum = 1907
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Paralcis auropurpurea''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Spanners|spanners (Geometridae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1907 door Warren.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|30}}

[[Categorie:Paralcis|auropurpurea]]

title: Paralcis auropurpurea

Onderfamilie: Ennominae

Geslacht: Paralcis

title: Soort


text:
# Oinophila argyrospora
Oinophila argyrospora is een vlinder uit de familie echte motten (Tineidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1931 door Meyrick.
De soort komt voor in tropisch Afrika.

title: Oinophila argyrospora

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam = ''Oinophila argyrospora''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| familie = [[Echte motten|Tineidae]] (Echte motten)
| geslacht = ''[[Oinophila]]''
| w-naam = ''Oinophila argyrospora''
| auteur = Meyrick
| datum = 1931
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Oinophila argyrospora''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie [[echte motten]] (Tineidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1931 door Meyrick.

De soort komt voor in [[Afrotropisch gebied|tropisch Afrika]].

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|2012-DePrins-DePrins}} [bezocht 10-04-2013]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|04|10}}

[[Categorie:Oinophila|argyrospora]]
[[Categorie:Dier uit het Afrotropisch gebied]]

title: Oinophila argyrospora

Familie: Tineidae (Echte motten)

Geslacht: Oinophila

title: Soort


text:
# Hippasa albopunctata
Hippasa albopunctata is een spinnensoort in de taxonomische indeling van de wolfspinnen (Lycosidae).
Het dier behoort tot het geslacht Hippasa. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1899 door Tord Tamerlan Teodor Thorell.

title: Hippasa albopunctata

wikitext:
{{Taxobox spin
| naam              = ''Hippasa albopunctata''
| titelweergave     = cursief
| afbeelding        =
| afbeeldingtekst   =
| familie           = [[Wolfspinnen|Lycosidae]] (Wolfspinnen)
| geslacht          = ''[[Hippasa]]''
| auteur            = [[Tord Tamerlan Teodor Thorell]]
| datum             = 1899
| haakjes           =
}}
'''''Hippasa albopunctata''''' is een [[spinnen (dieren)|spinnen]][[soort]] in de taxonomische indeling van de [[Wolfspinnen|wolfspinnen (Lycosidae)]].<ref>{{Brontabel|2012-Platnick}}</ref>

Het dier behoort tot het geslacht ''[[Hippasa]]''. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1899 door [[Tord Tamerlan Teodor Thorell]].

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|10|21}}
{{DEFAULTSORT:Hippasa albopunctata}}
[[Categorie:Hippasa|albopunctata]]

title: Hippasa albopunctata

Klasse: Arachnida (Spinachtigen)

Orde: Araneae (Spinnen)

Familie: Lycosidae (Wolfspinnen)

Geslacht: Hippasa

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Bombon (Camarines Sur)
Bombon is een gemeente in de Filipijnse provincie Camarines Sur op het eiland Luzon. Bij de laatste census in 2007 had de gemeente ruim 14 duizend inwoners.

## Geografie

### Bestuurlijke indeling
Bombon is onderverdeeld in de volgende 8 barangays:
| - Pagao - San Antonio - San Francisco - San Isidro - San Jose - San Roque - Santo Domingo - Siembre |

## Demografie
Bombon had bij de census van 2007 een inwoneraantal van 14.083 mensen. Dit zijn 1.240 mensen (9,7%) meer dan bij de vorige census van 2000. De gemiddelde jaarlijkse groei komt daarmee uit op 1,28%, hetgeen lager is dan het landelijk jaarlijks gemiddelde over deze periode (2,04%). Vergeleken met de census van 1995 is het aantal mensen met 2.344 (20,0%) toegenomen.

De bevolkingsdichtheid van Bombon was ten tijde van de laatste census, met 14.083 inwoners op 28,73 km², 490,2 mensen per km².

title: Bombon (Camarines Sur)

wikitext:
{{Infobox plaats in de Filipijnen
| soort=Gemeente
| naam=Bombon
| detailkaart=Ph_locator_camarines_sur_bombon.png
| provincie=[[Camarines Sur]]
| regio=[[Bicol Region]] (regio V)
| eiland=[[Luzon (eiland)|Luzon]]
| inwoners=14.083
| jaar=2007
| oppervlakte=28,7<ref>''[http://www.dbm.gov.ph/wp-content/uploads/Issuances/2008/Local%20Budget%20Memorandum/irapdf08/pcm/V.pdf CY 2008 Final Internal Revenue Allotment for LGUs]'', website Department of Budget and Management, 2008.</ref>
| dichtheid=490,2
| barangay =8
| postcode =
| lat_deg = 13
| lat_min = 40
| lat_sec = 56
| lon_deg = 123
| lon_min = 12
| lon_sec = 5
}}
'''Bombon''' is een [[Filipijnse gemeente|gemeente]] in de [[Filipijnen|Filipijnse]] [[Filipijnse provincie|provincie]] [[Camarines Sur]] op het eiland [[Luzon (eiland)|Luzon]]. Bij de laatste [[census]] in 2007 had de gemeente ruim 14 duizend inwoners<ref name="Census2007">[https://web.archive.org/web/20081220045058/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2008/pr0830tx.html Persbericht van het National Statistics Office met de resultaten van de Census van 2007].</ref>.

== Geografie==
=== Bestuurlijke indeling ===
Bombon is onderverdeeld in de volgende 8 [[barangay]]s<ref name="NSCB">[https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp ''Philippine Standard Geographic Code'']</ref>:

{| border=0
| valign=top |
* Pagao
* San Antonio
* San Francisco
* San Isidro
* San Jose
* San Roque
* Santo Domingo
* Siembre
|}

== Demografie ==
{{Tabel census Filipijnen
| titel=Bombon
| 1995=11739
| 2000=12843
| 2007=14083
}}Bombon had bij de census van 2007 een inwoneraantal van 14.083 mensen. Dit zijn 1.240 mensen (9,7%) meer dan bij de vorige census van 2000. De gemiddelde jaarlijkse groei komt daarmee uit op 1,28%, hetgeen lager is dan het landelijk jaarlijks gemiddelde over deze periode (2,04%). Vergeleken met de census van 1995 is het aantal mensen met 2.344 (20,0%) toegenomen<ref name="Census2007"/>.

De bevolkingsdichtheid van Bombon was ten tijde van de laatste census, met 14.083 inwoners op 28,73 km², 490,2 mensen per km².{{Clearleft}}

== Bronnen ==
{{References}}
{{Navigatie provincie Camarines Sur}}
{{Coor title dms|13|40|55.2|N|123|12|3.6|E|type:city(12843)_region:PH}}

[[Categorie:Gemeente in Camarines Sur]]

title: Situering

Eiland: Luzon

Provincie: Camarines Sur

Regio: Bicol Region (regio V)

title: Statistische informatie

title: Bestuurlijke informatie

title: Detailkaart

Detailkaart:
Kaart van Bombon
Positie van Bombon binnen Camarines Sur

Portaal: Filipijnen


text:
# Pterostichus satyrus
Pterostichus satyrus is een keversoort uit de familie van de loopkevers (Carabidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1962 door Kurnakov.

title: Pterostichus satyrus

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Pterostichus satyrus''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Loopkevers|Carabidae]] (Loopkevers)
| onderfamilie = [[Pterostichinae]]
| geslacht = ''[[Pterostichus]]''
| w-naam = ''Pterostichus satyrus''
| auteur = Kurnakov
| datum = 1962
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Pterostichus satyrus''''' is een [[kevers|kever]]soort uit de familie van de [[Loopkevers|loopkevers (Carabidae)]].<ref>Anichtchenko A. et al., (editors): [https://carabidae.org/search?rank=0&text=Pterostichus+satyrus Carabidae of the World] (bezocht: 20 tot 28 maart 2013)</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1962 door Kurnakov.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|29}}

[[Categorie:Pterostichus|satyrus]]

title: Pterostichus satyrus

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Carabidae (Loopkevers)

Onderfamilie: Pterostichinae

Geslacht: Pterostichus

title: Soort


text:
# Zakariya (profeet)
Zakariya of Zakarya (Arabisch: زكريّا) in de islam een profeet die door God werd gezonden naar de Bani Isra'iel (Israëlieten). Zijn vrouw zou Isha heten en zou de tante zijn van Maryam (Maria), de moeder van de boodschapper Isa (Jezus). Zakariya is een van de profeten wier naam voorkomt in de Koran. Hij is in het christendom bekend als Zacharias.
Het geslacht van Zakariya gaat terug tot de boodschapper Dawud (David). Uitgaande van zijn gebeden in de Koran zou zijn nageslacht zelfs verder doorgetrokken kunnen worden naar de profeet Yaqub (Jacob).
Zakariya was de vader van profeet Yahya (Johannes) en tevens een wijze geleerde en raadgever voor het Israëlitische volk. Daarnaast was hij de verzorger en opvoeder van Maryam.
Zakariya wordt in de Koran in vier verschillende soera's genoemd. In soera Het Vee wordt hij met Yahya, Isa en Ilyas tot de "deugdzamen" gerekend. En in soera De Profeten komt zijn naam voor naast die van zijn zoon Yahya, maar minder uitgebreid dan in de overige twee soera's.
In soera Het Geslacht van Imraan en soera Maria staan twee vergelijkbare verhalen, met de volgende elementen:
- hoewel zowel hijzelf als zijn vrouw al oud zijn, koestert Zakariya de wens van een nakomeling, waarvoor hij ook bidt;
- een engel kondigt aan dat hij een zoon zal krijgen, die hij Yahya moet noemen;
- als teken spreekt hij na de ontmoeting met de engel drie dagen niet dan door gebaren.

Verder zou Mohammed volgens een Hadith, die door Aboe Hoeraira is overgeleverd, hebben gezegd dat Zakariya van beroep timmerman was.
De profeet Zakariya was een groot profeet die vaak tot God bad en zichzelf volledig overgaf aan de wil en geboden van God.

## Dood
Zakariya werd uiteindelijk omgebracht door rebellerende polytheïsten en hij is een sjahied in de islam. Volgens de overleveringen zou hij door de polytheïsten van zijn eigen volk zijn vermoord. Zakariya ligt begraven in de Grote moskee van Aleppo in Syrië.

title: Zakariya (profeet)

wikitext:
{{Infobox geestelijke
| naam           = Zakariya
| afbeelding     = Prophet Zechariah Name.svg
| onderschrift   = Zakariya in het Arabisch
| breedte        =
| hoofdambt      =  [[Profeten in de islam|Islamitische profeet]]
| titel1         =
| titel2         =
| religie        = [[Islam (hoofdbetekenis)|Islam]]
| locatie        =
| stroming       =
| orde           =
| gemeenschap    = [[Israëlieten]]
| echtenaam      = Zakariya
| bijnaam        =
| geboortedatum  =
| geboorteplaats =
| sterfdatum     =
| sterfplaats    =
| ouders         =
| ambt           =
| periode        =
| voorganger     =
| opvolger       =
| anderambt      =
| periode2       =
| voorganger2    =
| opvolger2      =
| andereambten   =
| leer           =
| onderzoek      =
| bekendvan      =
| website        =
| extra portaal  = Islam
| extra portaal2 =
}}
'''Zakariya''' of '''Zakarya''' ([[Arabisch]]: زكريّا) in de [[islam]] een [[profeet]] die door [[God (islam)|God]] werd gezonden naar de [[Israëlieten|Bani Isra'iel]] (Israëlieten). Zijn vrouw zou Isha heten en zou de tante zijn van [[Maryam]] (Maria), de moeder van de [[boodschapper (islam)|boodschapper]] [[Isa (profeet)|Isa]] (Jezus). Zakariya is een van de profeten wier naam voorkomt in de [[Koran]]. Hij is in het [[christendom]] bekend als [[Zacharias (Nieuwe Testament)|Zacharias]].

Het geslacht van Zakariya gaat terug tot de [[boodschapper (islam)|boodschapper]] [[Dawud (profeet)|Dawud]] (David). Uitgaande van zijn gebeden in de Koran zou zijn nageslacht zelfs verder doorgetrokken kunnen worden naar de profeet [[Yaqub]] (Jacob).
Zakariya was de vader van profeet [[Yahya (profeet)|Yahya]] (Johannes) en tevens een wijze geleerde en raadgever voor het Israëlitische volk. Daarnaast was hij de verzorger en opvoeder van [[Maryam]].

Zakariya wordt in de Koran in vier verschillende [[soera]]'s genoemd. In [[soera Het Vee]] wordt hij met Yahya, Isa en [[Ilyas]] tot de "deugdzamen" gerekend. En in [[soera De Profeten]] komt zijn naam voor naast die van zijn zoon Yahya, maar minder uitgebreid dan in de overige twee soera's.

In [[soera Het Geslacht van Imraan]] en [[soera Maria]] staan twee vergelijkbare verhalen, met de volgende elementen:
* hoewel zowel hijzelf als zijn vrouw al oud zijn, koestert Zakariya de wens van een nakomeling, waarvoor hij ook bidt;
* een engel kondigt aan dat hij een zoon zal krijgen, die hij Yahya moet noemen;
* als teken spreekt hij na de ontmoeting met de engel drie dagen niet dan door gebaren.

Verder zou [[Mohammed]] volgens een [[Hadith]], die door [[Aboe Hoeraira]] is overgeleverd, hebben gezegd dat Zakariya van beroep [[timmerman]] was.

De profeet Zakariya was een groot profeet die vaak tot God bad en zichzelf volledig overgaf aan de wil en geboden van God.

== Dood ==
Zakariya werd uiteindelijk omgebracht door rebellerende [[polytheïsme|polytheïsten]] en hij is een [[martelaar|sjahied]] in de islam. Volgens de overleveringen zou hij door de polytheïsten van zijn eigen volk zijn vermoord. Zakariya ligt begraven in de [[Grote moskee van Aleppo]] in [[Syrië]].

{{Navigatie profeten in de islam}}

[[Categorie:Profeet uit de Koran]]
[[Categorie:Zacharias| ]]

title: Zakariya

Hoofdambt: Islamitische profeet

Religie: Islam

Gemeenschap: Israëlieten

Echte naam: Zakariya

Portaal: Religie · Islam


text:
# Hohenbucko
Hohenbucko is een gemeente in de Duitse deelstaat Brandenburg, en maakt deel uit van het Landkreis Elbe-Elster.
Hohenbucko telt 626 inwoners.

title: Hohenbucko

wikitext:
{{Infobox Duitse plaats plus
| Wappen            = kein
| lat_deg = 51
| lat_min = 46
| lat_sec = 00
| lon_deg = 13
| lon_min = 28
| lon_sec = 00
| Lageplan          = Hohenbucko in EE.png
| Bundesland        = Brandenburg
| Landkreis         = Elbe-Elster
| Amt               = Schlieben
| Höhe              = 131
| Fläche            = 42.67
| Einwohner         = 738
| Stand             = 2004-12-31
| PLZ               = 04936
| Vorwahl           = 035364
| Kfz               = EE
| Gemeindeschlüssel = 12 0 62 237
| Gliederung        = 2 [[Ortsteil|stadsdelen]]
| Straße            = Ritterstrasse 8
| Adresse-Verband   = Herzberger Straße 7<br />04936 Schlieben
| Bürgermeister     = Dennis Lürding
| Partei            =
}}
'''Hohenbucko''' is een [[Duitse gemeente|gemeente]] in de [[Duitsland|Duitse]] deelstaat [[Brandenburg (deelstaat)|Brandenburg]], en maakt deel uit van het [[Landkreis Elbe-Elster]].
Hohenbucko telt {{Statistiek gemeente Duitsland inwoners|12 0 62 237|Brandenburg|738}} inwoners.<ref name="inw_statistiek" />

{{Appendix}}
{{Navigatie Landkreis Elbe-Elster}}
{{Commonscat|Hohenbucko}}
{{Coor title dms|51|46|00|N|13|28|00|E|type:city_scale:50000_region:DE}}

[[Categorie:Gemeente in Brandenburg]]

title: Situering

Deelstaat: Brandenburg

Landkreis: Elbe-Elster

Amt: Schlieben

title: Algemeen

Burgemeester: Dennis Lürding

title: Overig

Kenteken: EE

Gemeentekernen: 2 stadsdelen

Website: Officiële website

title: Locatie van Hohenbucko in Elbe-Elster

Locatie van Hohenbucko in Elbe-Elster: Kaart van Hohenbucko

Portaal: Duitsland


text:
# Ethylformiaat
Ethylformiaat is de ethylester van mierenzuur. Het is een kleurloze, vluchtige vloeistof met een sterke geur die lijkt op die van arak. Het komt in de natuur voor in sommige planten, waaronder frambozen.

## Synthese
Ethylformiaat wordt bereid door reactie van mierenzuur met ethanol, gekatalyseerd door zwavelzuur. Tijdens de reactie wordt water afgesplitst. Dit is een evenwichtsreactie: door toevoegen van een sterk zuur wordt het evenwicht verschoven naar de zijde van de ester.

## Toepassingen
Ethylformiaat wordt gebruikt in aroma's voor kunstmatige rum en arak, en in cosmetische producten.
Het wordt (zoals bij gassing) ook gebruikt als biocide, meer bepaald als fungicide voor de conservering van gedroogde voedingswaren, onder meer gedroogd fruit, noten, specerijen, en tabak.
Het is een industrieel oplosmiddel voor onder meer celluloseacetaat en nitrocellulose.
Het is verder een intermediair product bij de synthese van andere organische verbindingen, onder meer geneesmiddelen.

## Voorkomen in de Melkweg
Ethylformiaat is aangetroffen in de stofwolk Sagittarius B2 in het centrum van het melkwegstelsel.

## Toxicologie en veiligheid
Het is een vluchtige, licht ontvlambare vloeistof en de damp kan een ontplofbaar mengsel met lucht vormen.
In contact met water ontleedt het tot mierenzuur en ethanol. Dit geeft een irriterend effect op de ogen en de luchtwegen indien men blootgesteld wordt aan dampen van de stof. De stof kan effecten hebben op het centraal zenuwstelsel.

title: Ethylformiaat

wikitext:
{{Infobox chemische stof
| Naam = Ethylformiaat
| afbeelding1 = Ethyl formate Structural Formulae.svg
| afbeeldingbreedte1 = 180
| onderschrift1 = [[Structuurformule]] van ethylformiaat
| afbeelding2 =
| afbeeldingbreedte2 =
| onderschrift2 =
| afbeelding3 =
| onderschrift3 =
| afbeelding4 =
| onderschrift4 =
| Formule = C3H6O2
| Molgewicht = 74,08
| SMILES = CCOC=O
| InChI = 1/C3H6O2/c1-2-5-3-4/h3H,2H2,1H3
| IUPAC = ethylmethanoaat
| AndereNamen = mierenzure ethylester, Areginal
| CAS = 109-94-4
| EINECS = 203-721-0
| PubChem = 8025
| Beschrijving = Kleurloze vloeistof
| Vergelijkbaar =
| AfbWaarsch = {{Pictogram GHS|F|X}}
| TekstWaarsch = Gevaar
| Carcinogeen =
| Hygroscopisch =
| Rzinnen = {{H225}} - {{H302}} - {{H319}} - {{H332}} - {{H335}}
| EUHzinnen = ''geen''
| Szinnen = {{P210}} - {{P261}} - {{P305+P351+P338}}
| Omgang =
| Opslag =
| EG = 607-015-00-7
| VN = 1190
| ADR = Gevarenklasse 3
| MAC = 100 [[parts per million|ppm]]
 310 mg/m³
| LethaalRat = ([[oraal]]) 1850
| LethaalKonijn =
| LethaalMuis =
| MSDS =
| Aggregatie = vloeibaar
| Kleur = kleurloos
| Dichtheid = 0,92
| Smeltpunt = −81
| Kookpunt = 52-54
| Vlampunt = −20
| Zelfontbranding =
| Dampdruk = (bij 20°C) ca. 26.000
| Oplosbaarheid = ca. 88
| GoedOplIn = ethanol, di-ethylether, benzeen
| MatigOplIn =
| SlechtOplIn =
| OnoplIn =
| LogPow = 0,23
| Viscositeit =
| Brekingsindex =
| Kristalstructuur =
| Dipoolmoment =
| fG0g =
| fG0l =
| fG0s =
| fH0g =
| fH0l =
| fH0s =
| S0g =
| S0l =
| S0s =
| Cpm0 =
| Evenwicht =
| KlassiekeAnalyse =
| Spectra =
| NutrientType =
| Essentieel =
| Voorkomen =
| ADI =
| AdditiefType =
| E-nummer =
}}

'''Ethylformiaat''' is de [[Ester (scheikunde)|ethylester]] van [[mierenzuur]]. Het is een kleurloze, vluchtige [[vloeistof]] met een sterke geur die lijkt op die van [[Arak (Verre Oosten)|arak]]. Het komt in de natuur voor in sommige planten, waaronder [[Framboos|frambozen]].

== Synthese ==
Ethylformiaat wordt bereid door reactie van [[mierenzuur]] met [[ethanol]], [[Katalysator|gekatalyseerd]] door [[zwavelzuur]]. Tijdens de reactie wordt [[water]] afgesplitst. Dit is een [[evenwichtsreactie]]: door toevoegen van een [[sterk zuur]] wordt het evenwicht verschoven naar de zijde van de ester.

== Toepassingen ==
Ethylformiaat wordt gebruikt in aroma's voor kunstmatige [[Rum (drank)|rum]] en arak, en in cosmetische producten.

Het wordt (zoals bij [[gassing]]) ook gebruikt als [[biocide]], meer bepaald als [[fungicide]] voor de conservering van gedroogde voedingswaren, onder meer gedroogd fruit, noten, specerijen, en tabak.

Het is een industrieel oplosmiddel voor onder meer [[celluloseacetaat]] en [[nitrocellulose]].

Het is verder een intermediair product bij de synthese van andere organische verbindingen, onder meer [[geneesmiddel]]en.

== Voorkomen in de Melkweg ==
Ethylformiaat is aangetroffen in de stofwolk [[Sagittarius B2]] in het centrum van het [[Melkweg (sterrenstelsel)|melkwegstelsel]].<ref>[http://www.guardian.co.uk/science/2009/apr/21/space-raspberries-amino-acids-astrobiology Galaxy's centre tastes of raspberries and smells of rum, say astronomers] ''The Guardian'', 21 april 2009</ref>

== Toxicologie en veiligheid ==
Het is een vluchtige, licht ontvlambare vloeistof en de damp kan een [[Explosie|ontplofbaar]] [[mengsel]] met [[lucht]] vormen.

In contact met [[water]] ontleedt het tot mierenzuur en ethanol. Dit geeft een irriterend effect op de [[Oog (anatomie)|ogen]] en de [[Ademhalingsstelsel|luchtwegen]] indien men blootgesteld wordt aan dampen van de stof. De stof kan effecten hebben op het [[centraal zenuwstelsel]].

== Externe links ==
* {{Link International Chemical Safety Card|id=0623}}
* [http://www.thegoodscentscompany.com/data/rw1015051.html The Good Scents Company]
* [http://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/r?dbs+hsdb:@term+@rn+@rel+109-94-4 TOXNET Hazardous Substances Data Bank]

{{Appendix}}

[[Categorie:Formiaatester]]
[[Categorie:Fungicide]]
[[Categorie:Ontvlambare stof]]

title: Structuurformule en molecuulmodel

Structuurformule en molecuulmodel: Structuurformule van ethylformiaat

title: Algemeen

IUPAC-naam: ethylmethanoaat

Andere namen: mierenzure ethylester, Areginal

SMILES: CCOC=O

Beschrijving: Kleurloze vloeistof

title: Waarschuwingen en veiligheidsmaatregelen

Ontvlambaar: Schadelijk

EUH-zinnen: geen

ADR-klasse: Gevarenklasse 3

MAC-waarde: 100 ppm · 310 mg/m³

LD50 (ratten): (oraal) 1850 mg/kg

title: Fysische eigenschappen

Aggregatietoestand: vloeibaar

Kleur: kleurloos

Smeltpunt: −81 °C

Vlampunt: −20 °C

Oplosbaarheid in water: ca. 88 g/L

Goed oplosbaar in: ethanol, di-ethylether, benzeen

title: Tenzij anders vermeld zijn standaardomstandigheden gebruikt (298,15 K of 25 °C, 1 bar).

Portaal: Scheikunde