text:
# I Hate U, I Love U
"I Hate U, I Love U" is een nummer van de Amerikaanse zanger Gnash samen met zangeres Olivia O'Brien en kwam uit op 17 februari 2016. Op 19 april 2016 behaalde het nummer de nummer 1-positie in de ARIA Charts en werd daarmee Gnash's en O'Briens eerste nummer 1-hit in Australië.

## Videoclip
De bijhorende videoclip verscheen op 7 maart 2016 op het YouTube-account van Gnash.

## Hitnoteringen

### Nederlandse Top 40
| Hitnotering: 28-05-2016 t/m 01-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 01-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 01-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 01-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 01-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 01-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 01-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 01-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 01-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 01-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 01-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 01-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 01-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 01-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 01-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 01-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 01-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 01-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 01-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 01-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 01-10-2016 |
| Week:                                  | 1                                      | 2                                      | 3                                      | 4                                      | 5                                      | 6                                      | 7                                      | 8                                      | 9                                      | 10                                     | 11                                     | 12                                     | 13                                     | 14                                     | 15                                     | 16                                     | 17                                     | 18                                     | 19                                     |                                        |
| -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- |
| Positie:                               | 32                                     | 28                                     | 29                                     | 27                                     | 30                                     | 35                                     | 35                                     | 33                                     | 24                                     | 21                                     | 22                                     | 23                                     | 24                                     | 26                                     | 26                                     | 29                                     | 32                                     | 34                                     | 36                                     | uit                                    |

### NederlandseSingle Top 100
| Hitnotering: 30-04-2016 t/m | Hitnotering: 30-04-2016 t/m | Hitnotering: 30-04-2016 t/m | Hitnotering: 30-04-2016 t/m | Hitnotering: 30-04-2016 t/m | Hitnotering: 30-04-2016 t/m | Hitnotering: 30-04-2016 t/m | Hitnotering: 30-04-2016 t/m | Hitnotering: 30-04-2016 t/m | Hitnotering: 30-04-2016 t/m | Hitnotering: 30-04-2016 t/m | Hitnotering: 30-04-2016 t/m | Hitnotering: 30-04-2016 t/m | Hitnotering: 30-04-2016 t/m | Hitnotering: 30-04-2016 t/m | Hitnotering: 30-04-2016 t/m | Hitnotering: 30-04-2016 t/m | Hitnotering: 30-04-2016 t/m | Hitnotering: 30-04-2016 t/m | Hitnotering: 30-04-2016 t/m | Hitnotering: 30-04-2016 t/m |
| Week:                       | 1                           | 2                           | 3                           | 4                           | 5                           | 6                           | 7                           | 8                           | 9                           | 10                          | 11                          | 12                          | 13                          | 14                          | 15                          | 16                          | 17                          | 18                          | 19                          | 20                          |
| --------------------------- | --------------------------- | --------------------------- | --------------------------- | --------------------------- | --------------------------- | --------------------------- | --------------------------- | --------------------------- | --------------------------- | --------------------------- | --------------------------- | --------------------------- | --------------------------- | --------------------------- | --------------------------- | --------------------------- | --------------------------- | --------------------------- | --------------------------- | --------------------------- |
| Positie:                    | 61                          | 49                          | 41                          | 37                          | 32                          | 28                          | 28                          | 27                          | 24                          | 27                          | 27                          | 26                          | 27                          | 26                          | 25                          | 23                          | 24                          | 23                          | 28                          | 26                          |
| Week:                       | 21                          | 22                          | 23                          | 24                          | 25                          | 26                          | 27                          | 28                          | 29                          | 30                          | 31                          | 32                          | 33                          | 34                          | 35                          | 36                          | 37                          | 38                          | 39                          | 40                          |
| Positie:                    | 28                          | 26                          | 35                          | 34                          | 40                          | 50                          | 46                          | 51                          | 40                          | 48                          | 45                          | 70                          | 70                          | 92                          | 99                          |                             |                             |                             |                             |                             |

### NederlandseMega Top 50
| Hitnotering: 28-05-2016 t/m 15-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 15-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 15-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 15-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 15-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 15-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 15-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 15-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 15-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 15-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 15-10-2016 | Hitnotering: 28-05-2016 t/m 15-10-2016 |
| Week:                                  | 1                                      | 2                                      | 3                                      | 4                                      | 5                                      | 6                                      | 7                                      | 8                                      | 9                                      | 10                                     | 11                                     |
| -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------------- |
| Positie:                               | 38                                     | 30                                     | 34                                     | 29                                     | 29                                     | 27                                     | 24                                     | 27                                     | 27                                     | 23                                     | 16                                     |
| Week:                                  | 12                                     | 13                                     | 14                                     | 15                                     | 16                                     | 17                                     | 18                                     | 19                                     | 20                                     | 21                                     |                                        |
| Positie:                               | 22                                     | 13                                     | 17                                     | 20                                     | 20                                     | 22                                     | 26                                     | 34                                     | 35                                     | 43                                     | uit                                    |

title: I Hate U, I Love U

wikitext:
{{Infobox single
| Titel          = I Hate U, I Love U
| Cover          =
| Artiest        = [[Gnash (zanger)|Gnash]] met [[Olivia O'Brien]]
| cover-op-enwp  = I_hate_u,_i_love_u.jpg
| van Album      = us
| B-kant         =
| Releasedatum   = 17 februari 2016
| Drager         =
| Opname         = 2015
| Genre          = Indiepop
| Duur           = 3:46 (singleversie)
4:11 (albumversie)
| Label          = [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]], [[Atlantic Records|Atlantic]]
| Schrijver      = G. Nash, Olivia O'Brien
| Componist      =
| Producer       = Gnash
| Status         =
| Hitlijsten     =
* Nr. 1 ([[ARIA Charts|Australië]], Israël)
* Nr. 2 ([[Suomen virallinen lista|Finland]])
* Nr. 3 (Vlaamse [[Ultratop 50 (Vlaanderen)|Ultratop 50]])
* Nr. 5 (Libanon)
* Nr. 7 ([[UK Singles Chart|Verenigd Koninkrijk]])
* Nr. 9 ([[Recording Industry Association of New Zealand|Nieuw-Zeeland]], [[Ö3 Austria Top 40|Oostenrijk]], [[Ultratop 50 (Wallonië)|Wallonië]])
* Nr. 13 (Nederlandse [[Mega Top 50]])
* Nr. 14 ([[Musikmarkt Top 100|Duitsland]], [[Irish Singles Chart|Ierland]])
* Nr. 15 ([[Sverigetopplistan|Zweden]])
* Nr. 17 ([[Schweizer Hitparade|Zwitserland]])
* Nr. 18 ([[Syndicat National de l'Édition Phonographique|Frankrijk]])
* Nr. 19 ([[Billboard Hot 100|Verenigde Staten]])
* Nr. 21 ([[Nederlandse Top 40]])
* Nr. 23 (Nederlandse [[Single Top 100]], Italië, [[VG-lista|Noorwegen]])
* Nr. 27 ([[Canadian Hot 100|Canada]])
* Nr. 29 ([[Tracklisten|Denemarken]])
* Nr. 32 ([[Productores de Música de España|Spanje]])
* Nr. 62 (Tsjechië)
| Review         =
| Artiest1       = [[Gnash (zanger)|Gnash]]
| Vorige         = "Come Back"
([[:Categorie: Single uit 2016|2016]])
| Huidige        = "'''i hate u, i love u'''"
([[:Categorie: Single uit 2016|2016]])
| Volgende       =
}}

"'''I Hate U, I Love U'''" is een nummer van de [[Verenigde Staten|Amerikaanse]] zanger [[Gnash (zanger)|Gnash]] samen met zangeres [[Olivia O'Brien]] en kwam uit op 17 februari 2016.<ref>[https://itunes.apple.com/gb/album/i-hate-u-i-love-u-feat.-olivia/id1085770123 "i hate u, i love u (feat. olivia o’brien) - Single"], ''iTunes Store'', geraadpleegd op 16 juli 2016. [https://web.archive.org/web/20160818155236/https://itunes.apple.com/gb/album/i-hate-u-i-love-u-feat.-olivia/id1085770123 Gearchiveerd] op 18 augustus 2016.</ref> Op 19 april 2016 behaalde het nummer de nummer 1-positie in de [[ARIA Charts]] en werd daarmee Gnash's en O'Briens eerste nummer 1-hit in Australië.

==Videoclip==
De bijhorende videoclip verscheen op 7 maart 2016 op het [[YouTube]]-account van Gnash.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=BiQIc7fG9pA "gnash - i hate u, i love u (ft. olivia o'brien) music video"], ''YouTube'', geraadpleegd op 16 juli 2016. [https://web.archive.org/web/20160718054924/https://www.youtube.com/watch?v=BiQIc7fG9pA Gearchiveerd] op 18 juli 2016.</ref>

==Hitnoteringen==
===[[Nederlandse Top 40]]===
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
!colspan="21"|''Hitnotering: 28-05-2016 t/m 01-10-2016''
|-
!Week:
!style="width:1.32em;"|1
!style="width:1.32em;"|2
!style="width:1.32em;"|3
!style="width:1.32em;"|4
!style="width:1.32em;"|5
!style="width:1.32em;"|6
!style="width:1.32em;"|7
!style="width:1.32em;"|8
!style="width:1.32em;"|9
!style="width:1.32em;"|10
!style="width:1.32em;"|11
!style="width:1.32em;"|12
!style="width:1.32em;"|13
!style="width:1.32em;"|14
!style="width:1.32em;"|15
!style="width:1.32em;"|16
!style="width:1.32em;"|17
!style="width:1.32em;"|18
!style="width:1.32em;"|19
!style="width:1.32em;"|
|-
!Positie:
|32
|28
|29
|27
|30
|35
|35
|33
|24
|'''21'''
|22
|23
|24
|26
|26
|29
|32
|34
|36
|uit
|}

===Nederlandse [[Single Top 100]]===
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
!colspan="21"|''Hitnotering: 30-04-2016 t/m''
|-
!Week:
!style="width:1.32em;"|1
!style="width:1.32em;"|2
!style="width:1.32em;"|3
!style="width:1.32em;"|4
!style="width:1.32em;"|5
!style="width:1.32em;"|6
!style="width:1.32em;"|7
!style="width:1.32em;"|8
!style="width:1.32em;"|9
!style="width:1.32em;"|10
!style="width:1.32em;"|11
!style="width:1.32em;"|12
!style="width:1.32em;"|13
!style="width:1.32em;"|14
!style="width:1.32em;"|15
!style="width:1.32em;"|16
!style="width:1.32em;"|17
!style="width:1.32em;"|18
!style="width:1.32em;"|19
!style="width:1.32em;"|20
|-
!Positie:
|61
|49
|41
|37
|32
|28
|28
|27
|24
|27
|27
|26
|27
|26
|25
|'''23'''
|24
|'''23'''
|28
|26
|-
!Week:
!21||22||23||24||25||26||27||28||29||30||31||32||33||34||35||36||37||38||39||40
|-
!Positie:
|28
|26
|35
|34
|40
|50
|46
|51
|40
|48
|45
|70
|70
|92
|99
|
|
|
|
|
|}

===Nederlandse [[3FM Mega Top 50|Mega Top 50]]===
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
!colspan="12"|''Hitnotering: 28-05-2016 t/m 15-10-2016''
|-
!Week:
!style="width:1.32em;"|1
!style="width:1.32em;"|2
!style="width:1.32em;"|3
!style="width:1.32em;"|4
!style="width:1.32em;"|5
!style="width:1.32em;"|6
!style="width:1.32em;"|7
!style="width:1.32em;"|8
!style="width:1.32em;"|9
!style="width:1.32em;"|10
!style="width:1.32em;"|11
|-
!Positie:
|38
|30
|34
|29
|29
|27
|24
|27
|27
|23
|16
|-
!Week:
!12||13||14||15||16||17||18||19||20||21||
|-
!Positie:
|22
|'''13'''
|17
|20
|20
|22
|26
|34
|35
|43
|uit
|}

==Referenties==
{{References}}

[[Categorie:Single uit 2016]]

title: I Hate U, I Love U

Uitgebracht: 17 februari 2016

Genre: Indiepop

Duur: 3:46 (singleversie) · 4:11 (albumversie)

Label: Warner Bros., Atlantic

Schrijver(s): G. Nash, Olivia O'Brien

Producent(en): Gnash

title: Hoogste positie(s) in de hitlijsten

Hoogste positie(s) in de hitlijsten: - Nr. 1 (Australië, Israël) - Nr. 2 (Finland) - Nr. 3 (Vlaamse Ultratop 50) - Nr. 5 (Libanon) - Nr. 7 (Verenigd Koninkrijk) - Nr. 9 (Nieuw-Zeeland, Oostenrijk, Wallonië) - Nr. 13 (Nederlandse Mega Top 50) - Nr. 14 (Duitsland, Ierland) - Nr. 15 (Zweden) - Nr. 17 (Zwitserland) - Nr. 18 (Frankrijk) - Nr. 19 (Verenigde Staten) - Nr. 21 (Nederlandse Top 40) - Nr. 23 (Nederlandse Single Top 100, Italië, Noorwegen) - Nr. 27 (Canada) - Nr. 29 (Denemarken) - Nr. 32 (Spanje) - Nr. 62 (Tsjechië)

title: Singletijdbalk van Gnash

"Come Back" · (2016): "i hate u, i love u" · (2016)

Portaal: Muziek


text:
# Sanday (Binnen-Hebriden)
Sanday (Schots-Gaelisch:Sandaigh) is een getijdeneiland dat bij laagtij verbonden is met Canna en deel uitmaakt van de Schotse Binnen-Hebriden. Net zoals Canna is het eiland eigendom van National Trust for Scotland (NTS).
In 1905 werd een voetgangersbrug gebouwd die Sanday verbindt met Canna om zo leerlingen de mogelijkheid te geven naar de school op Canna te gaan onafhankelijk van het getij. In 2005 is deze brug ingestort en in april 2006 vervangen door een verkeersbrug.

wikiname: nlwiki

title: Sanday (Binnen-Hebriden)

in_language: nl

wikitext:
{{Infobox eiland
| naam        = Sanday
| kaart       =
| locatie     = [[Atlantische Oceaan]]
| land        = [[Schotland]]
| groep       = [[Binnen-Hebriden]]
| km2         = 1.84
| omtrek      =
| inwoners    = 6 (2004)
| dichtheid   = 3,3
| lat_deg     = 57
| lat_min     = 3
| lat_sec     = 0
| lat_dir     = N
| lon_deg     = 6
| lon_min     = 28
| lon_sec     = 54
| lon_dir     = W
| mapname     = Highland
}}

'''Sanday''' ([[Schots-Gaelisch]]:''Sandaigh'') is een [[getijdeneiland]] dat bij [[eb|laagtij]] verbonden is met [[Canna (eiland)|Canna]] en deel uitmaakt van de [[Schotland|Schotse]] [[Binnen-Hebriden]]. Net zoals Canna is het eiland eigendom van ''[[National Trust for Scotland]]'' (NTS).

In [[1905]] werd een [[voetgangersbrug]] gebouwd die Sanday verbindt met Canna om zo leerlingen de mogelijkheid te geven naar de school op Canna te gaan onafhankelijk van het [[getijde (waterbeweging)|getij]]. In [[2005]] is deze brug ingestort en in april [[2006]] vervangen door een verkeersbrug.

{{Panorama|Isle of Canna Panorama 1.jpg|1075px|Zicht vanaf Sanday op Canna met op de voorgrond de brug die Sanday met Canna verbindt}}

{{Coor title dms|57|3|2.41|N|6|29|45.02|W|type:isle}}

[[Categorie:Binnen-Hebridisch eiland]]
[[Categorie:Geografie van Highland]]
[[Categorie:National Trust for Scotland]]
[[Categorie:Important Bird Area in Schotland]]

title: Locatie

Land: Schotland

Eilandengroep: Binnen-Hebriden

Locatie: Atlantische Oceaan

Coördinaten: 57° 3′ NB, 6° 29′ WL

title: Algemeen


text:
# Meer van Brienz
Het Meer van Brienz (Duits: Brienzersee; ook de Duitse naam wordt gebruikt in het Nederlands) ligt in het Berner Oberland, Zwitserland, aan de noordelijke rand van de Alpen.
Belangrijke plaatsen in de omgeving van het meer zijn Interlaken en Brienz.

## Geografie
Het meer ligt op 564 meter hoogte (dat is 6 meter hoger dan het Meer van Thun), omvat 29,8 km² en is tot 260 meter diep. Het is 14 km lang en maximaal 2,8 km breed.
Het meer van Brienz wordt door de rivier de Aare doorstroomd. Een tweede rivier die in het meer stroomt is de Lütschine. Tevens wordt het gevoed met bergwater uit het omliggende gebied van 1127 km².
Na de laatste ijstijd vormde zich daar waar nu twee meren liggen, de Wendelsee. Door sedimentatie van materiaal uit de omliggende bergen werd in het midden van de zee een ophoging gevormd. Hier vindt men nu de plaats Interlaken. Aan de westkant van Interlaken bevindt zich het Meer van Thun en aan de oostzijde het meer van Brienz.

## Exploitatie
Omdat het meer niet voedselrijk is, is het water heel helder en wordt daarom als bijzonder schoon gezien. Er wordt maar weinig vis gevangen.
Sinds 1839 wordt er op het meer van Brienz met passagiersschepen gevaren. De BLS heeft een vloot van 5 schepen op dit meer.
Meer van Ägeri · Meer van Biel · Bodenmeer · Meer van Brienz · Meer van Genève · Meer van Lugano · Lago Maggiore · Meer van Murten · Meer van Neuchâtel · Meer van Thun · Triftmeer · Vierwoudstrekenmeer · Walenmeer · Meer van Zug · Meer van Zürich

title: Meer van Brienz

wikitext:
{{Infobox meer
| naam                  = Meer van Brienz<br>Brienzersee
| instroom              = [[Aare]], [[Lütschine]]
| uitstroom             = [[Aare]]
| stroomgebied          = [[Rijn]]
| stroomgebiedslanden   = {{CH}}
| locatie               = {{CH-vlag|Bern}}
| oppervlakte           = 29,8
| maxlengte             = 14
| maxbreedte            = 2,8
| gemdiepte             = 173
| maxdiepte             = 261
| hoogte                = 564
| volume                = 5170
| kustlengte            = 35,436
| plaatsen              = [[Interlaken (stad)|Interlaken]], [[Brienz]], [[Bönigen]]
| eilanden              = [[Schnäggeninseli]]
| mapname               = Zwitserland
| mapname2              = Bern
| lat_deg               = 46
| lat_min               = 43
| lat_sec               = 39
| lat_dir               = N
| lon_deg               = 7
| lon_min               = 58
| lon_sec               = 19
| lon_dir               = E
| detailkaart           = Karte Brienzersee 2015.png
| afbeelding            = Aerial image of Lake Brienz (view from the southwest).jpg
| afbeelding1           = Ludwig Knaus Am Brienzer See 1853.jpg
| onderschrift1         = 'Am Brienzer See'', schilderij van [[Ludwig Knaus]] uit september 1853.
}}
Het '''Meer van Brienz''' ([[Duits]]: ''Brienzersee''; ook de Duitse naam wordt gebruikt in het Nederlands) ligt in het [[Berner Oberland]], [[Zwitserland]], aan de noordelijke rand van de [[Alpen]].

Belangrijke plaatsen in de omgeving van het meer zijn [[Interlaken (stad)|Interlaken]] en [[Brienz]].

==Geografie==
Het meer ligt op 564 meter hoogte (dat is 6 meter hoger dan het [[Meer van Thun]]), omvat 29,8 km² en is tot 260 meter diep. Het is 14 km lang en maximaal 2,8 km breed.
Het meer van Brienz wordt door de rivier de [[Aare]] doorstroomd. Een tweede rivier die in het meer stroomt is de [[Lütschine]]. Tevens wordt het gevoed met bergwater uit het omliggende gebied van 1127 km².

Na de laatste [[Weichselien|ijstijd]] vormde zich daar waar nu twee meren liggen, de ''Wendelsee.'' Door sedimentatie van materiaal uit de omliggende bergen werd in het midden van de zee een ophoging gevormd. Hier vindt men nu de plaats [[Interlaken (stad)|Interlaken]]. Aan de westkant van Interlaken bevindt zich het [[Meer van Thun]] en aan de oostzijde het meer van Brienz.

==Exploitatie==
Omdat het meer niet voedselrijk is, is het water heel helder en wordt daarom als bijzonder schoon gezien. Er wordt maar weinig vis gevangen.

Sinds 1839 wordt er op het meer van Brienz met passagiersschepen gevaren. De [[BLS AG|BLS]] heeft een vloot van 5 schepen op dit meer.

{{Afbeelding multi
| align             = left
| perrow            = 3
| total_width       = 600
| image_gap         = 0,5
| header            = [[Meer van Thun]] (links) en Meer van Brienz (rechts) op de nationale kaart van Zwitserland (1:25.000)
| image1            = 1207 Thun.jpg
| image2            = 1208 Beatenberg.jpg
| image3            = 1209 Brienz.jpg
| image4            = 1227 Niesen.jpg
| image5            = 1228 Lauterbrunnen.jpg
| image6            = 1229 Grindelwald.jpg
}}

{{Navigatie meren Zwitserland}}
{{Commonscat|Lake Brienz|Meer van Brienz}}
{{Coor title dms|46|43|39|N|7|58|19|E|type:waterbody_region:CH}}

[[Categorie:Meer in Zwitserland|Brienz]]
[[Categorie:Geografie van Bern (kanton)]]
[[Categorie:Stroomgebied van de Rijn]]

title: Situering

Stroomgebiedslanden: Zwitserland

Stroomgebied: Rijn

Locatie: Bern

Coördinaten: 46° 44′ NB, 7° 58′ OL

title: Basisgegevens

Maximale lengte: 14 km

Volume: 5170 miljoen m³

title: Overig

Belangrijkste bronnen: Aare, Lütschine

Belangrijkste uitlopen: Aare

Eiland(en): Schnäggeninseli

Plaatsen: Interlaken, Brienz, Bönigen

title: Detailkaart

Detailkaart: Kaart van Meer van BrienzBrienzersee · Meer van Brienz (Bern) · Meer van Brienz

title: Foto's

Foto's: 'Am Brienzer See, schilderij van Ludwig Knaus uit september 1853.

Portaal: Geografie


text:
# Voetbalkampioenschap van Danzig-West-Pruisen 1913/14
In 1913/14 werd het vier voetbalkampioenschap van Danzig-West-Pruisen gespeeld, dat georganiseerd werd door de Baltische voetbalbond. Van 1907 tot 1910 speelden de winnaars van de regionale competities in de Baltische eindronde om de titel van West-Pruisen. Van 1910 tot 1913 plaatsten de clubs zich meteen voor de Baltische eindronde zonder dat er een officiële titel voor West-Pruisen aan te pas kwam. Deze werd vanaf dit seizoen heringevoerd. De competitie kreeg nu ook de naam Danzig-West-Pruisen.
BuEV Danzig werd kampioen en plaatste zich zo voor de Baltische eindronde. De club verloor beide wedstrijden en werd laatste.

## Reguliere competitie

### Bezirk Danzig
| Plaats | Club                   | Wed. | W | G | V  | Saldo | Ptn. |
| ------ | ---------------------- | ---- | - | - | -- | ----- | ---- |
| 1.     | BuEV 1903 Danzig       | 12   | 7 | 3 | 2  | 40:12 | 17   |
| 2.     | SV Ostmark Danzig      | 12   | 8 | 1 | 3  | 38:12 | 17   |
| 3.     | TuFC Preußen Danzig    | 12   | 5 | 1 | 6  | 21:22 | 11   |
| 4.     | Akademischer SC Danzig | 12   | 1 | 1 | 10 | 7:60  | 3    |

|  | Play-off |

Play-off
|                  |             |       |                   |                              |
| 15 februari 1914 | BuEV Danzig | 3 - 1 | SV Ostmark Danzig | Heinrich-Ehlers-Platz Danzig |
| 15 februari 1914 |             |       |                   | Heinrich-Ehlers-Platz Danzig |

### Bezirk Elbing
Uit het Bezirk Elbing zijn enkel kampioen SC Hansa Elbing bekend en verdere deelnemers Elbinger SV 05, RV Braunsberg en SV Viktoria Elbing.

### Bezirk Graudenz
Uit het Bezirk Graudenz zijn enkel kampioen SV Marienwerder en SC Graudenz bekend.

### Bezirk Konitz
In het Bezirk Konitz vond dit jaar geen competitie plaats.

## Eindronde

### Halve finale
BuEV Danzig had een bye
|                  |                 |        |                 |              |
| 15 februari 1914 | SV Marienwerder | 14 - 1 | SC Hansa Elbing | Marienwerder |
| 15 februari 1914 |                 |        |                 | Marienwerder |

### Finale
|              |                 |       |             |              |
| 1 maart 1914 | SV Marienwerder | 1 - 3 | BuEV Danzig | Marienwerder |
| 1 maart 1914 |                 |       |             | Marienwerder |

wikitext:
In '''1913/14''' werd het vier '''[[voetbalkampioenschap van Danzig-West-Pruisen]]''' gespeeld, dat georganiseerd werd door de [[Baltische voetbalbond]]. Van 1907 tot 1910 speelden de winnaars van de regionale competities in de Baltische eindronde om de titel van West-Pruisen. Van 1910 tot 1913 plaatsten de clubs zich meteen voor de Baltische eindronde zonder dat er een officiële titel voor West-Pruisen aan te pas kwam. Deze werd vanaf dit seizoen heringevoerd. De competitie kreeg nu ook de naam Danzig-West-Pruisen.

BuEV Danzig werd kampioen en plaatste zich zo voor de [[Baltisch voetbalkampioenschap 1913/14|Baltische eindronde]]. De club verloor beide wedstrijden en werd laatste.

==Reguliere competitie==
===Bezirk Danzig ===
{| class="wikitable"
!width=30 |Plaats
!width=225 |Club
!width=30 | Wed.
!width=30 | W
!width=30 | G
!width=30 | V
!width=50 | Saldo
!width=50 | Ptn.
|-bgcolor="#CCFFCC"
|1. || align="left" | [[BuEV 1903 Danzig]]||12||7||3||2||40:12||17
|-bgcolor="#CCFFCC"
|2. || align="left" | [[SV Ostmark Danzig]]||12||8||1||3||38:12||17
|-
|3. || align="left" | [[TuFC Preußen Danzig]]||12||5||1||6||21:22||11
|-
|4. || align="left" | [[Akademischer SC Danzig]]||12||1||1||10||7:60||3
|-
|}

{| style="border: 1px solid #ffffff; background-color: #ffffff" cellspacing="1" cellpadding="1"
| bgcolor="#ccffcc"   width="20" | || Play-off
|-
|}
; Play-off
{{footballbox
| date = '''[[15 februari]] [[1914]]'''
| time =
| team1 = '''[[BuEV Danzig]] '''
| score = 3 - 1
| team2 =[[SV Ostmark Danzig]]
| goals1 =
| goals2 =
| stadium =Heinrich-Ehlers-Platz [[Gdańsk|Danzig]]
| attendance =
| referee =}}

===Bezirk Elbing===
Uit het Bezirk Elbing zijn enkel kampioen [[SC Hansa Elbing]] bekend en verdere deelnemers [[Elbinger SV 05]], [[RV Braunsberg]] en [[SV Viktoria Elbing]].

===Bezirk Graudenz===
Uit het Bezirk Graudenz zijn enkel kampioen [[SV Marienwerder]] en [[SC Graudenz]] bekend.

===Bezirk Konitz===
In het Bezirk Konitz vond dit jaar geen competitie plaats.

==Eindronde==
===Halve finale===
BuEV Danzig had een bye
{{footballbox
| date = '''[[15 februari]] [[1914]]'''
| time =
| team1 = '''[[SV Marienwerder]] '''
| score = 14 - 1
| team2 =[[SC Hansa Elbing]]
| goals1 =
| goals2 =
| stadium =[[Kwidzyn|Marienwerder]]
| attendance =
| referee =}}

===Finale===
{{footballbox
| date = '''[[1 maart]] [[1914]]'''
| time =
| team1 = [[SV Marienwerder]]
| score = 1 - 3
| team2 ='''[[BuEV Danzig]] '''
| goals1 =
| goals2 =
| stadium =[[Kwidzyn|Marienwerder]]
| attendance =
| referee =}}
==Externe links==
* [http://www.claudionicoletti.eu/soccer-statistics/campionati-nazionali-in-europa/all-final-tables/f-r-germany-league-final-tables/frg-1910-11/frg-1913-14/ Euroleagues]
{{Navigatie voetbalseizoenen van Danzig-West-Pruisen}}
{{Navigatie voetbalcompetities Duitsland 1913/14}}
[[Categorie:Voetbalkampioenschap van Danzig-West-Pruisen]]
[[Categorie:Duits competitievoetbal 1913/14]]


text:
# SITA (afvalverwerking)
SITA (vroeger Société industrielle de transport automobile) was een internationaal bedrijf met Franse roots, gespecialiseerd in afvalinzameling en -verwerking. SITA is in 2017 volledig opgegaan in het Franse SUEZ. SITA had vestigingen in Europa, Noord-Amerika, Oost-Azië en Australië. In Nederland was SITA actief als SITA Nederland. De naam van SITA Nederland werd SUEZ Recycling and Recovery Netherlands.

## Geschiedenis
SITA werd in 1919 opgericht om de ophaling van het huisvuil in Parijs te moderniseren en stijgende hoeveelheid huisvuil in Parijs het hoofd te bieden. SITA werd in 1971 overgenomen door de Societe Lyonnaise des Eaux et de l'Eclairage en werd zo in 1997 een deel van de SUEZ-groep. Het Franse Sita International Services kocht in 1998 de belangen buiten Noord-Amerika van het Amerikaanse BFI (Browning Ferris Industries) waarmee SITA de grootste Europese afvalverwerker werd. Na de fusie van SUEZ met Gaz de France, werden de milieu-activiteiten (afvalverwerking en waterzuivering) afgesplitst naar het nieuwe bedrijf Suez Environnement. Aldus werd SITA een onderdeel van Suez Environnement. De elektriciteitsproductie bleef onder GDF Suez, later hernoemd naar Engie.

## SITA Nederland
SITA Nederland was de Nederlandse vestiging van de SITA-Groep, later deel uitmakend van het Franse bedrijf Suez Environnement. Engie (vroeger Suez geheten) heeft nog steeds een controlerend minderheidsbelang van 35% in Suez Environment. SITA Nederland is in juni 2001 ontstaan uit twee bedrijven: BFI (dat overgenomen werd door SITA) en Watco (reeds eigendom van Suez Environnement via Tractebel). Hierop werden beide bedrijven geïntegreerd. BFI is van oorsprong een Amerikaans bedrijf dat via overnames een voet op de Nederlandse markt zette toen de afvalmarkt geliberaliseerd werd.
Activiteiten in Nederland zijn onder andere het inzamelen van huisvuil en bedrijfsafval, herverwerking van papier- en kartonafval en het verwerken van gevaarlijk afval, dat bij de consument bekendstaat als klein chemisch afval. Hiernaast is het bedrijf actief op het gebied van grondsanering, rioolreiniging en -inspectie en afvalverbranding. In 2013 verwerkte SITA Nederland ongeveer 2.000.000 ton bedrijfsafval en bijna 600.000 ton huishoudelijk afval. Verder werd ruim 150.000 ton gevaarlijk afval verwerkt.

### Vestigingen SITA in Nederland
Het bedrijf had circa 50 vestigingen in Nederland en telde ruim 2000 personeelsleden. In de volgende plaatsen waren er vestigingen:
- Almelo
- Alphen aan den Rijn
- Amsterdam
- Apeldoorn
- Arnhem (hoofdkantoor)
- Blerick
- Delft
- Doetinchem
- Dordrecht
- Duiven
- Emmen
- Gouda
- Gorinchem
- Groningen
- Heerenveen
- Helmond
- Hengelo
- Hoorn
- Krimpen aan de Lek

- Leeuwarden
- Leusden
- Maastricht
- Nieuwdorp (Vlissingen-Oost)
- Roosendaal
- Rotterdam
- Schiedam
- Soesterberg
- Terneuzen
- Utrecht
- Veendam
- Venlo
- Vijfhuizen
- Waalwijk
- Weurt
- Oss
- Zuidwolde

title: SITA (afvalverwerking)

wikitext:
'''SITA''' (vroeger ''Société industrielle de transport automobile'') was een internationaal bedrijf met Franse roots, gespecialiseerd in afvalinzameling en -verwerking. SITA is in 2017 volledig opgegaan in het Franse [[Suez Environnement|SUEZ]]. SITA had vestigingen in Europa, Noord-Amerika, Oost-Azië en Australië. In Nederland was SITA actief als SITA Nederland. De naam van SITA Nederland werd SUEZ Recycling and Recovery Netherlands.

== Geschiedenis ==
SITA werd in 1919 opgericht om de ophaling van het huisvuil in Parijs te moderniseren en stijgende hoeveelheid huisvuil in Parijs het hoofd te bieden. SITA werd in 1971 overgenomen door de ''Societe Lyonnaise des Eaux et de l'Eclairage'' en werd zo in 1997 een deel van de SUEZ-groep. Het Franse Sita International Services kocht in 1998 de belangen buiten Noord-Amerika van het Amerikaanse [[BFI]] (Browning Ferris Industries) waarmee SITA de grootste Europese afvalverwerker werd. Na de fusie van SUEZ met [[Gaz de France]], werden de milieu-activiteiten (afvalverwerking en waterzuivering) afgesplitst naar het nieuwe bedrijf [[Suez Environnement]]. Aldus werd SITA een onderdeel van Suez Environnement. De elektriciteitsproductie bleef onder GDF Suez, later hernoemd naar [[Engie]].

== SITA Nederland ==
{{Infobox bedrijf
| bedrijfsnaam        = SITA Nederland
| afbeelding          =
| onderschrift        =
| oprichting          = [[2000]]
| sleutelfiguren      = Wieger Droogh (Algemeen directeur)
| locatie             = [[Arnhem]]
| werknemers          = 2.029 ([[2013]])<ref name=SITA13>SITA Nederland [http://www.sita.nl/media/duurzaamheidsverslagen/duurzaamheidsverslag_sita_2013.pdf/ Duurzaamheidsverslag 2013], geraadpleegd op 30 december 2014</ref>
| omzet               = {{winst}} € 444 miljoen (2013)<ref name=SITA13/>
| winst               = {{winst}} € 52 miljoen ([[EBITDA]], 2013)<ref name=SITA13/>
| producten           = Afvalverwerking
| website             = [http://www.sita.nl/ www.sita.nl]
}}
SITA Nederland was de Nederlandse vestiging van de SITA-Groep, later deel uitmakend van het Franse bedrijf Suez Environnement. [[Engie]] (vroeger [[Suez (bedrijf, 1858-2008)|Suez]] geheten) heeft nog steeds een controlerend minderheidsbelang van 35% in Suez Environment. SITA Nederland is in juni 2001 ontstaan uit twee bedrijven: BFI (dat overgenomen werd door SITA) en [[Watco]] (reeds eigendom van Suez Environnement via [[Tractebel]]). Hierop werden beide bedrijven geïntegreerd. BFI is van oorsprong een Amerikaans bedrijf dat via overnames een voet op de Nederlandse markt zette toen de afvalmarkt [[Liberalisering|geliberaliseerd]] werd.

Activiteiten in Nederland zijn onder andere het inzamelen van [[huisvuil]] en bedrijfsafval, herverwerking van [[papier- en kartonafval]] en het verwerken van gevaarlijk afval, dat bij de consument bekendstaat als [[klein chemisch afval]]. Hiernaast is het bedrijf actief op het gebied van [[grondsanering]], [[riool]]reiniging en -inspectie en [[Afvalverbrandingsinstallatie|afvalverbranding]]. In 2013 verwerkte SITA Nederland ongeveer 2.000.000 ton bedrijfsafval en bijna 600.000 ton huishoudelijk afval. Verder werd ruim 150.000 ton gevaarlijk afval verwerkt.

=== Vestigingen SITA in Nederland ===
Het bedrijf had circa 50 vestigingen in Nederland en telde ruim 2000 personeelsleden. In de volgende plaatsen waren er vestigingen:
{{Kolommen
| Kolom1=
*[[Almelo]]
*[[Alphen aan den Rijn (plaats)|Alphen aan den Rijn]]
*[[Amsterdam]]
*[[Apeldoorn (stad)|Apeldoorn]]
*[[Arnhem]] (hoofdkantoor)
*[[Blerick]]
*[[Delft]]
*[[Doetinchem (stad)|Doetinchem]]
*[[Dordrecht (Nederland)|Dordrecht]]
*[[Duiven (plaats)|Duiven]]
*[[Emmen (Drenthe)|Emmen]]
*[[Gouda]]
*[[Gorinchem]]
*[[Groningen (stad)|Groningen]]
*[[Heerenveen (plaats)|Heerenveen]]
*[[Helmond]]
*[[Hengelo (Overijssel)|Hengelo]]
*[[Hoorn (Noord-Holland)|Hoorn]]
*[[Krimpen aan de Lek]]
| Kolom2=
*[[Leeuwarden (stad)|Leeuwarden]]
*[[Leusden]]
*[[Maastricht]]
*[[Nieuwdorp (Zeeland)|Nieuwdorp]] ([[Vlissingen-Oost]])
*[[Roosendaal (stad)|Roosendaal]]
*[[Rotterdam]]
*[[Schiedam]]
*[[Soesterberg]]
*[[Terneuzen (stad)|Terneuzen]]
*[[Utrecht (stad)|Utrecht]]
*[[Veendam (plaats)|Veendam]]
*[[Venlo (stad)|Venlo]]
*[[Vijfhuizen (Haarlemmermeer)|Vijfhuizen]]
*[[Waalwijk (plaats)|Waalwijk]]
*[[Weurt]]
*[[Oss]]
*[[Zuidwolde (Drenthe)|Zuidwolde]]
}}

==Externe link==
*[http://www.sita.nl/ SITA Nederland]
{{Appendix}}

[[Categorie:Franse multinational]]
[[Categorie:Afvalverwerkingsbedrijf]]
[[Categorie:Economie in Arnhem]]

title: SITA Nederland

Sleutelfiguren: Wieger Droogh (Algemeen directeur)

Hoofdkantoor: Arnhem

Producten: Afvalverwerking

Winst/jaar: € 52 miljoen (EBITDA, 2013)

Portaal: Economie


text:
# Meteorus triptus
Meteorus triptus is een insect dat behoort tot de orde vliesvleugeligen (Hymenoptera) en de familie van de schildwespen (Braconidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Nixon in 1943.

title: Meteorus triptus

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Meteorus triptus''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie= [[Schildwespen|Braconidae]] (Schildwespen)
| geslacht = ''[[Meteorus]]''
| w-naam = ''Meteorus triptus''
| auteur = Nixon
| datum = 1943
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Meteorus triptus''''' is een [[insecten|insect]] dat behoort tot de orde [[vliesvleugeligen]] (Hymenoptera) en de familie van de [[Schildwespen|schildwespen (Braconidae)]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Nixon in 1943.

{{Beginnetje|biologie|2012|09|14}}

[[Categorie:Meteorus|triptus]]

title: Meteorus triptus

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Hymenoptera (Vliesvleugeligen)

Familie: Braconidae (Schildwespen)

Geslacht: Meteorus

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Nomada wootonella
Nomada wootonella is een vliesvleugelig insect uit de familie bijen en hommels (Apidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1909 door Cockerell.

title: Nomada wootonella

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Nomada wootonella''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie = [[Bijen en hommels|Apidae]] (Bijen en hommels)
| onderfamilie = [[Nomadinae]]
| tribus = [[Nomadini]]
| geslacht = ''[[Nomada]]''
| w-naam = ''Nomada wootonella''
| auteur = Cockerell
| datum = 1909
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Nomada wootonella''''' is een [[vliesvleugeligen|vliesvleugelig]] [[insecten|insect]] uit de familie [[bijen en hommels]] (Apidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1909 door Cockerell.<ref>{{Brontabel|2008-ITIS}}</ref>
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|16}}

[[Categorie:Nomada|wootonella]]

title: Nomada wootonella

Familie: Apidae (Bijen en hommels)

Onderfamilie: Nomadinae

Geslachtengroep: Nomadini

Geslacht: Nomada

title: Soort


text:
# Heterangaeus gloriosus kusunokii
Heterangaeus gloriosus kusunokii is een ondersoort van de tweevleugelige Heterangaeus gloriosus uit de familie Pediciidae. De soort komt voor in het Palearctisch gebied.

title: Heterangaeus gloriosus kusunokii

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Heterangaeus gloriosus kusunokii''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Diptera]] (Tweevleugeligen)
| familie = [[Pediciidae]]
| geslacht = ''[[Heterangaeus]]''
| soort = ''[[Heterangaeus gloriosus]]''
| taxon = [[Ondersoort]]
| w-naam = ''Heterangaeus gloriosus kusunokii''
| auteur = Alexander
| datum = 1954
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Heterangaeus gloriosus kusunokii''''' is een ondersoort van de [[Tweevleugeligen|tweevleugelige]] ''[[Heterangaeus gloriosus]]'' uit de familie [[Pediciidae]]. De soort komt voor in het [[Palearctisch gebied]].

{{Beginnetje|biologie|2=2011|3=07|4=02}}
[[Categorie:Pediciidae]]
[[Categorie:Dier uit het Palearctisch gebied]]

title: Heterangaeus gloriosus kusunokii

Orde: Diptera (Tweevleugeligen)

Familie: Pediciidae

Geslacht: Heterangaeus

Soort: Heterangaeus gloriosus

title: Ondersoort


text:
# Sadyattes borrii
Sadyattes borrii is een insect uit de orde Phasmatodea en de familie Phasmatidae. De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1875 door Carl Stål.

title: Sadyattes borrii

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Sadyattes borrii''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Phasmatodea]]
| familie = [[Phasmatidae]]
| geslacht = ''[[Sadyattes]]''
| w-naam = ''Sadyattes borrii''
| auteur = [[Carl Stål|Stål]]
| datum = 1875
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Sadyattes borrii''''' is een [[insecten|insect]] uit de orde [[Phasmatodea]] en de familie [[Phasmatidae]]. De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1875 door [[Carl Stål]].

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|9999-Phasmida}} (bezocht 1 juli 2013)
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|07|02}}

[[Categorie:Phasmatidae]]

title: Sadyattes borrii

Orde: Phasmatodea

Familie: Phasmatidae

Geslacht: Sadyattes

title: Soort


text:
# Rhodopina tonkinensis
Rhodopina tonkinensis is een keversoort uit de familie van de boktorren (Cerambycidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1936 door Breuning.

title: Rhodopina tonkinensis

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Rhodopina tonkinensis''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Boktorren|Cerambycidae]] (Boktorren)
| onderfamilie = [[Lamiinae]]
| geslacht = ''[[Rhodopina]]''
| w-naam = ''Rhodopina tonkinensis''
| auteur = [[Stephan von Breuning|Breuning]]
| datum = 1936
| haakjes = ja
| commons =
| species =
}}
'''''Rhodopina tonkinensis''''' is een [[kevers]]oort uit de familie van de [[Boktorren|boktorren (Cerambycidae)]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1936 door Breuning.<ref>{{Brontabel|9999-Cerambycidae}} (bezocht 30 januari 2014)</ref>

{{Appendix}}
{{Beginnetje|biologie|2014|02|18}}

[[Categorie:Rhodopina|tonkinensis]]

title: Rhodopina tonkinensis

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Cerambycidae (Boktorren)

Onderfamilie: Lamiinae

Geslacht: Rhodopina

title: Soort


text:
# Groothertogdom Baden
Het groothertogdom Baden (Duits: Großherzogtum Baden) was een Duitse staat die bestond van 1806 tot 1918. Het behoorde achtereenvolgens tot de Rijnbond, de Duitse Bond en het Duitse Keizerrijk. Het land werd geregeerd door het huis Baden, dat zichzelf zag als zijtak van het huis Zähringen. De hoofdstad en het hof waren gevestigd in Karlsruhe. Andere residenties waren Mannheim, Baden-Baden en, voor 1832, Bruchsal.
Het groothertogdom lag in Zuid-Duitsland, aan de rechterzijde van de Rijn. Baden bestond uit een aaneengesloten territorium dat zich uitstrekte van het Bodenmeer en de oevers van de Rijn in het zuiden tot de Tauber in het noorden. Grofweg bestond het land uit twee delen: het zuidelijke Oberland rond Freiburg en het noordelijke Unterland rond Karlsruhe. Het grootste deel van het Zwarte Woud lag in het zuiden van Baden.
Tijdens de Napoleontische oorlogen voerde het markgraafschap Baden een uitgesproken pro-Frans beleid. In 1803 werd het land tot keurvorstendom verheven. In 1806 sloot Baden zich aan bij de Rijnbond en werd het land een groothertogdom. Door de steun van Napoleon kon Baden zijn grondgebied tussen 1803 en 1810 verviervoudigen. Na het Congres van Wenen in 1815 werd het land lid van de Duitse Bond. Tijdens de revolutie van 1848 was Baden een centrum voor revolutionaire activisten. In 1849 was het de enige Duitse staat die, voor korte tijd, een republiek werd. De revolutie in Baden werd uiteindelijk onderdrukt door de Pruisische troepen. Het groothertogdom bleef een soeverein land totdat het deel werd van het keizerrijk Duitsland in 1871. Na de Novemberrevolutie aan het einde van de Eerste Wereldoorlog in 1918 werd Baden een republiek.

## Geschiedenis

### De Rijnbondakte van 1806
De Rijnbondakte van 12 juli 1806 regelde het volgende voor Baden
- artikel 5 regelde de verheffing van de keurvorst tot groothertog.
- artikelen 14 en 19 regelden de afstand door het koninkrijk Württemberg van het graafschap Bonndorf, de steden Bräunlingen, Villingen (met het gebied op de rechter oever van de Brigach) en Tuttlingen(met het gelijknamige ambt op de rechter oever van de Donau).
- artikelen 15 en 18 regelden de afstand door Baden aan Württemberg van de stad Biberach.
- artikel 19 regelde de overdracht van het vorstendom Heitersheim aan Baden
- artikel 24 regelde de mediatisering: het vorstendom Fürstenberg (met uitzonderling van de heerlijkheden Gundelfingen, Neufra, Trochtelfingen, Jungnau en het deel van het ambt Meßkirch op de linker oever van de Donau), de heerlijkheid Hagnau, het graafschap Tengen, het landgraafschap Klettgau, de ambten Neidenau en Billigheim, het vorstendom Leiningen, de bezittingen van de vorsten en graven van Löwenstein-Wertheim op de linker oever van de Main (met uitzondering van het graafschap Löwenstein, het deel van het graafschap Limpurg-Gaildorf dat behoorde aan de graven van Löwenstein-Wertheim en de heerlijkheden Heubach, Breuberg en Habizheim) en ten slotte de bezittingen van de vorsten van Salm-Reifferscheid-Krautheim ten noorden van de Jagst.

Op 17 oktober 1806 sloten Baden en Württemberg een grensverdrag met vele grenscorrecties. De belangrijkste daarvan was de afstand door Baden van de stad Tuttlingen.

### Verdrag van Parijs van 1810
Op 2 oktober 1810 werd het verdrag van Parijs gesloten tussen Württemberg en Baden. Baden kreeg een belangrijke uitbreiding met het voormalige landgraafschap Nellenburg. Daarnaast waren er een serie grenscorrecties met als belangrijkste die in het hoofdambt Hornberg: onder andere de hoofdplaats kwam aan Baden.
Al met al werd het Badense gebied uitgebreid tot wel vijfmaal de oorspronkelijke grootte.

### Het Congres van Wenen en de vervolgverdragen
Karel Frederiks opvolger Karel (1811-1818) verbrak het bondgenootschap met Frankrijk en sloot zich aan bij de geallieerden. In 1815 werd Kehl door Frankrijk afgestaan. Baden werd lid van de Duitse Bond.
Een dreiging voor het voortbestaan van het groothertogdom werd veroorzaakt door een dynastiek probleem. Groothertog Karel was een nakomeling uit een huwelijk van groothertog Karel Frederik met een niet-vorstelijke vrouw en de successie werd niet door alle staten erkend. Pas op het Congres van Aken in 1818 erkenden de grote mogendheden deze successie. Op 2 juli 1819 werden in artikel 10 van het Frankfurter Territorialrezeß (FTR) de graven van Hachberg als opvolger erkend en kwamen er garanties tegen Beierse gebiedsaanspraken. Op 10 juli werd artikel 8 ondertekend, waarin Oostenrijk het voormalige vorstendom von der Leyen aan baden afstond, terwijl Baden Steinfeld (deel van het voormalige graafschap Wertheim) aan Beieren afstond.

### Het groothertogdom Baden na het Congres van Wenen
Op 22 augustus 1818 werd een constitutie ingevoerd. Groothertog Leopold (1830-1852) sloot zich in 1835 aan bij de Zollverein. Onder zijn bewind werd Baden een voorbeeldstaat voor het Duitse liberalisme. In het revolutiejaar 1848 brak een gewapende republikeinse opstand uit. Leopold moest in 1849 naar de Elzas vluchten en riep de hulp in van de Pruisische koning Wilhelm I om de opstandelingen te verslaan. Dit gebeurde op 21 juni te Waghäusel. De Pruisische troepen ondersteunden de terugkeer van groothertog Leopold tezamen met een toenadering van de Badense regering met Pruisen (ten nadele van Oostenrijk).
In 1852 stierf groothertog Leopold. Na de interim-regering van groothertog Lodewijk II (1852 - 1856), kwam groothertog Frederik I (1852-1907) op de troon, die meer dan 50 jaren zou regeren.
Frederik I sprak zich in 1860 openlijk uit voor een pro-Pruisische politiek maar behield een liberale politiek. In de Frankfurter vorstendag (1863) kon de Oostenrijkse keizer geen bondgenoten vinden in de Rijnbond, ook niet bij Baden. Groothertog Frederik huwde met prinses Louise van Pruisen (1865) en werd zo de schoonzoon van de latere Duitse keizer Willem I. In de Sleeswijk-Holsteinse kwestie koos Baden kort partij voor Oostenrijk maar moest, na de Pruisische overwinning in Sadowa (1866), aan Pruisen een schadeloosstelling van 6 miljoen gulden betalen. Aangezien Baden niet meer tot de Rijnbond behoorde en ook geen lid werd van de Noord-Duitse Bond was Baden staatsrechterlijk onafhankelijk van 1866-1871. In praktijk leunde Baden meer en meer aan bij Pruisen en haar Noord-Duitse Bond. Het Badense leger werd naar Pruisisch model gereorganiseerd en streed mee in de Frans-Pruisische Oorlog van 1870. In 1870 kregen alle mannen ouder dan 25 jaar het stemrecht in Baden.

### Duitse keizerrijk onder Pruisen
In 1871 trad het groothertogdom Baden toe tot het Duitse Keizerrijk. Groothertog Frederik I juichte als eerste Duitse vorst zijn schoonvader toe in Versailles (1871) als de nieuwe Duitse keizer. Groothertog Frederik sloot zijn ambassades in het buitenland en liet bijna alle Badense ministeries fusioneren met Pruisische instellingen. In de binnenlandse politiek bleven tot 1893 de nationaal-liberalen dankzij het censuskiesrecht aan de macht. Na dat jaar konden zij zich echter slechts handhaven met hulp van de conservatieven. Een coalitie van ultramontanen, socialisten, sociaaldemocraten en vrijzinnigen verkreeg in 1897 een meerderheid in de landdag en voerde het algemene, gelijke en directe kiesrecht voor mannen in. Het lukte hun in 1904 om dit te realiseren. Baden was daarmee een van de meest democratische staten binnen het Duitse Keizerrijk. De nieuwe groothertog Frederik II (1907) zou de laatste vorst over Baden zijn.

### Eerste Wereldoorlog
Troepen van het groothertogdom Baden vochten in de toenmalige Duitse provincie Elzas tegen Frankrijk. Chaos en honger namen langzaam toe in de Badense steden. Stakingen braken uit in Baden in verloop van het jaar 1917. In augustus 1918 werd er nog even gefeest naar aanleiding van 100 jaar grondwet in Baden. In november 1918 brak op verschillende plaatsen in Duitsland de novemberrevolutie uit; in Baden verliep deze revolutie minder gewelddadig dan elders. Groothertog Frederik II vluchtte weg uit zijn paleis in Karlsruhe. Hij deed afstand van de Badense vorstentroon voor hemzelf en zijn nakomelingen. Hij nam de oorspronkelijke titel van markgraaf van Baden aan, die zijn voorouders eeuwenlang gebruikt hadden.

### Epiloog
- Baden werd een republiek in 1918 en bleef dit formeel tot 1945. Zie verder Republiek Baden.
- De Badense kroonprins en neef van Frederik II, prins Max van Baden, was Rijkskanselier van Duitsland van oktober 1918 tot november 1918. Max van Baden riep op zijn eentje het einde uit van het keizerschap van Willem II.
- De Republiek Baden werd in 1945 verdeeld. Het noordelijke deel werd bij de Amerikaanse bezettingszone gevoegd en ging samen met het noordelijk deel van Württemberg de deelstaat Württemberg-Baden vormen. Het zuidelijke deel werd bij de Franse bezettingszone gevoegd en werd een eigen deelstaat onder de naam Baden. In 1952 werden na een volksstemming beide deelstaten, aangevuld met de in de Franse bezettingszone gelegen deelstaat Württemberg-Hohenzollern verenigd tot de deelstaat Baden-Württemberg.

## Machthebbers

### Groothertogen van Baden
- 1738-1811: Karel Frederik (markgraaf, na 1803 keurvorst, na 1806 groothertog)
- 1811-1818: Karel
- 1818-1830: Lodewijk I
- 1830-1852: Leopold
- 1852-1856: Lodewijk II (regeerde nooit)
- 1856-1907: Frederik I (sinds 1852 regent voor Lodewijk II)
- 1907-1918: Frederik II

### Regeringsleiders van het Groothertogdom Baden
- 1820-1831: Wilhelm Ludwig Leopold Reinhard Freiherr von Berstett
- 1832-1842: Sigismund Freiherr von Reitzenstein
- 1844-1846: Christian Friedrich von Boeckh
- 1846-1861: geen
- 1861-1866: Anton von Stabel
- 1866-1868: Karl Mathy
- 1868-1876: Julius August Isaak Jolly
- 1876-1893: Ludwig Karl Friedrich Turban
- 1893-1901: Franz Wilhelm Nokk
- 1901-1905: Carl Ludwig Wilhelm Arthur von Brauer
- 1905-1917: Alexander Freiherr von Dusch
- 1917-1918: Heinrich Freiherr von Bodmann

## Ridderorden
De groothertogen stelden, zoals in Duitsland gebruikelijk, hun eigen ridderorden in. De Badense Orden; de Militaire Karl-Friedrich-Verdienstorde, Orde van de Leeuw van Zähringen en Orde van Berthold de Eerste werden in 1918 afgeschaft en vervangen door een medaille.
Anhalt · Baden · Beieren · Bremen · Brunswijk · Elzas-Lotharingen · Hamburg · Hessen · Lauenburg · Lippe · Lübeck · Mecklenburg-Schwerin · Mecklenburg-Strelitz · Oldenburg · Pruisen · Reuss jongere linie · Reuss oudere linie · Saksen · Saksen-Altenburg · Saksen-Coburg en Gotha · Saksen-Meiningen · Saksen-Weimar-Eisenach · Schaumburg-Lippe · Schwarzburg-Rudolstadt · Schwarzburg-Sondershausen · Waldeck · Württemberg
Anhalt (1863-1866) ·
Anhalt-Bernburg (1815-1863) ·
Anhalt-Dessau-Köthen (1853-1863) ·
Anhalt-Dessau (1815-1853) ·
Anhalt-Köthen (1815-1853) ·
Baden · Beieren · Bremen · Brunswijk · Frankfort · Hamburg · Hannover · Hessen-Darmstadt · Hessen-Homburg · Hessen-Kassel · Hohenzollern-Hechingen · Hohenzollern-Sigmaringen · Holstein · Lauenburg · Liechtenstein · Limburg · Lippe · Lübeck · Luxemburg · Mecklenburg-Schwerin · Mecklenburg-Strelitz · Nassau · Oldenburg · Oostenrijk · Pruisen · Reuss jongere linie · Reuss oudere linie · Saksen · Saksen-Altenburg · Saksen-Coburg en Gotha · Saksen-Meiningen ·  Saksen-Weimar-Eisenach · Schaumburg-Lippe · Schwarzburg-Rudolstadt · Schwarzburg-Sondershausen · Waldeck-Pyrmont · Württemberg

title: Groothertogdom Baden

wikitext:
{{Infobox staat in het Duitse Rijk
| Naam in Landstaal  =Großherzogtum Baden
| Status             =Lid van de [[Rijnbond (1806)|Rijnbond]] (1806–1813)
Lid van de [[Duitse Bond]] (1815–1866)
Staat in het [[Duitse Keizerrijk]] (1871–1918)
| Voor1              =Keurvorstendom Baden
| Vlag_Voor1         =Banner of Baden (3^2).svg
| Na1                =Republiek Baden
| Vlag_Na1           =Flagge Großherzogtum Baden (1891-1918).svg
| Jaar van ontstaan  =1806
| Jaar van afloop    =1918
| Vlag               =[[Bestand:Flagge Großherzogtum Baden (1891-1918).svg|rand|125px|Vlag van Baden tussen 1891 en 1925]]
| Vlagartikel        =Vlag van Baden
| Wapen              =[[Bestand:Coat of Arms of the Grand Duchy of Baden 1877-1918.svg|80px]]
| Wapenartikel       =Wapen van Baden
| Leus               =
| Kaart              =Baden in the German Reich (1871).svg
| Kaartjaar          =
| Hoofdstad          =[[Karlsruhe (stad)|Karlsruhe]]
| Oppervlakte        =14.959 km² (1820)<ref name="hgis germany">[https://www.hgisg-ekompendium.ieg-mainz.de/Dokumentation_Datensaetze/Multimedia/Staaten/Baden.php 'Baden' in: {{aut|Andreas Kunz}} (red.), ''eKompendium HGIS Germany'']. [https://web.archive.org/web/20211209012307/https://www.hgisg-ekompendium.ieg-mainz.de/Dokumentation_Datensaetze/Multimedia/Staaten/Baden.php Gearchiveerd] op 9 december 2021.</ref>
| Bevolking          =1.021.976 (1818)
1.361.818 (1852)
1.867.944 (1900)<ref name="hgis germany" />
| Munteenheid        =[[Badense gulden]], [[Duitse mark|mark]]
| Talen              =[[Duits]]
| Religie            =[[Rooms-Katholieke Kerk|Rooms-katholiek]] (66%)
[[Protestantisme|Protestants]] (32%)<ref>In 1821 werden de [[Gereformeerd protestantisme|gereformeerde]] en [[Lutheranisme|lutherse]] kerken van Baden verenigd tot de ''Vereinigten Evangelisch-protestantischen Kirche im Großherzogtum Baden''.</ref>
[[Jodendom|Joods]] (2%)<ref name="hgis germany" />
| Volkslied          =
| Kenteken           =<tt>IV B</tt>
| Regeringsvorm      =[[Constitutionele monarchie]]
| Staatshoofd        =[[Groothertog]]
| Legislatuur        =''[[Badische Ständeversammlung]]''
| Dynastie           =[[Huis Baden]]
| Bondsdag          =3 stemmen<ref>In de ''Engeren Rat'' had Baden 3 stemmen.
In het ''Plenum'' had Baden 1 stem.</ref>
| Bondsraad          =3 stemmen
| Rijksdag           =14 afgevaardigden
}}
Het '''groothertogdom Baden''' ([[Duits]]: ''Großherzogtum Baden'') was een Duitse staat die bestond van [[1806]] tot [[1918]]. Het behoorde achtereenvolgens tot de [[Rijnbond (1806)|Rijnbond]], de [[Duitse Bond]] en het [[Duitse Keizerrijk]]. Het land werd geregeerd door het [[huis Baden]], dat zichzelf zag als zijtak van het [[huis Zähringen]]. De hoofdstad en het hof waren gevestigd in [[Karlsruhe (stad)|Karlsruhe]]. Andere residenties waren [[Mannheim]], [[Baden-Baden]] en, voor 1832, [[Bruchsal]].

Het groothertogdom lag in Zuid-Duitsland, aan de rechterzijde van de [[Rijn]]. Baden bestond uit een aaneengesloten territorium dat zich uitstrekte van het [[Bodenmeer]] en de oevers van de Rijn in het zuiden tot de [[Tauber (rivier)|Tauber]] in het noorden. Grofweg bestond het land uit twee delen: het zuidelijke ''Oberland'' rond [[Freiburg im Breisgau|Freiburg]] en het noordelijke ''Unterland'' rond Karlsruhe. Het grootste deel van het [[Zwarte Woud]] lag in het zuiden van Baden.

Tijdens de [[Napoleontische oorlogen]] voerde het [[markgraafschap Baden (1771-1803)|markgraafschap Baden]] een uitgesproken pro-Frans beleid. In [[1803]] werd het land tot [[Keurvorstendom Baden|keurvorstendom]] verheven. In 1806 sloot Baden zich aan bij de Rijnbond en werd het land een groothertogdom. Door de steun van Napoleon kon Baden zijn grondgebied tussen 1803 en 1810 verviervoudigen. Na het [[Congres van Wenen]] in 1815 werd het land lid van de [[Duitse Bond]]. Tijdens de [[Maartrevolutie|revolutie van 1848]] was Baden een centrum voor revolutionaire activisten. In 1849 was het de enige Duitse staat die, voor korte tijd, een republiek werd. De revolutie in Baden werd uiteindelijk onderdrukt door de Pruisische troepen. Het groothertogdom bleef een soeverein land totdat het deel werd van het [[keizerrijk Duitsland]] in 1871. Na de [[Novemberrevolutie]] aan het einde van de [[Eerste Wereldoorlog]] in 1918 werd Baden een [[Republiek Baden|republiek]].

== Geschiedenis ==
=== De Rijnbondakte van 1806 ===
De [[Rijnbondakte]] van [[12 juli]] [[1806]] regelde het volgende voor Baden
* artikel 5 regelde de verheffing van de keurvorst tot groothertog.
* artikelen 14 en 19 regelden de afstand door het koninkrijk Württemberg van het [[graafschap Bonndorf]], de steden [[Bräunlingen]], [[Villingen-Schwenningen|Villingen]] (met het gebied op de rechter oever van de Brigach) en [[Tuttlingen (stad)|Tuttlingen]](met het gelijknamige ambt op de rechter oever van de Donau).
* artikelen 15 en 18 regelden de afstand door Baden aan Württemberg van de stad Biberach.
* artikel 19 regelde de overdracht van het [[vorstendom Heitersheim]] aan Baden
* artikel 24 regelde de [[mediatisering]]: het [[vorstendom Fürstenberg]] (met uitzonderling van de heerlijkheden Gundelfingen, Neufra, Trochtelfingen, Jungnau en het deel van het ambt Meßkirch op de linker oever van de Donau), de heerlijkheid Hagnau, het [[vorstelijk graafschap Tengen|graafschap Tengen]], het [[vorstelijk landgraafschap Klettgau|landgraafschap Klettgau]], de ambten Neidenau en Billigheim, het [[vorstendom Leiningen]], de bezittingen van de vorsten en graven van [[Löwenstein-Wertheim]] op de linker oever van de Main (met uitzondering van het graafschap Löwenstein, het deel van het graafschap Limpurg-Gaildorf dat behoorde aan de graven van Löwenstein-Wertheim en de heerlijkheden Heubach, Breuberg en Habizheim) en ten slotte de bezittingen van de vorsten van [[Salm-Reifferscheid-Krautheim]] ten noorden van de Jagst.

Op 17 oktober 1806 sloten Baden en Württemberg een grensverdrag met vele grenscorrecties. De belangrijkste daarvan was de afstand door Baden van de stad Tuttlingen.

=== Verdrag van Parijs van 1810 ===
Op 2 oktober 1810 werd het verdrag van Parijs gesloten tussen Württemberg en Baden. Baden kreeg een belangrijke uitbreiding met het voormalige [[landgraafschap Nellenburg]]. Daarnaast waren er een serie grenscorrecties met als belangrijkste die in het hoofdambt Hornberg: onder andere de hoofdplaats kwam aan Baden.

Al met al werd het Badense gebied uitgebreid tot wel vijfmaal de oorspronkelijke grootte.

=== Het Congres van Wenen en de vervolgverdragen ===
Karel Frederiks opvolger [[Karel van Baden|Karel]] (1811-1818) verbrak het bondgenootschap met [[Frankrijk]] en sloot zich aan bij de geallieerden. In 1815 werd Kehl door Frankrijk afgestaan. Baden werd lid van de [[Duitse Bond]].
Een dreiging voor het voortbestaan van het groothertogdom werd veroorzaakt door een dynastiek probleem. Groothertog Karel was een nakomeling uit een huwelijk van groothertog Karel Frederik met een niet-vorstelijke vrouw en de successie werd niet door alle staten erkend. Pas op het [[Congres van Aken]] in 1818 erkenden de grote mogendheden deze successie. Op 2 juli 1819 werden in artikel 10 van het Frankfurter Territorialrezeß (FTR) de graven van Hachberg als opvolger erkend en kwamen er garanties tegen Beierse gebiedsaanspraken. Op 10 juli werd artikel 8 ondertekend, waarin [[Keizerrijk Oostenrijk|Oostenrijk]] het voormalige [[vorstendom von der Leyen]] aan baden afstond, terwijl Baden Steinfeld (deel van het voormalige graafschap Wertheim) aan Beieren afstond.

=== Het groothertogdom Baden na het Congres van Wenen ===
Op 22 augustus 1818 werd een constitutie ingevoerd. Groothertog [[Leopold van Baden|Leopold]] (1830-1852) sloot zich in 1835 aan bij de [[Zollverein]]. Onder zijn bewind werd Baden een voorbeeldstaat voor het Duitse liberalisme. In het [[revolutiejaar 1848]] brak een gewapende republikeinse opstand uit. Leopold moest in 1849 naar de Elzas vluchten en riep de hulp in van de Pruisische koning [[Wilhelm I van Duitsland|Wilhelm I]] om de opstandelingen te verslaan. Dit gebeurde op 21 juni te [[Waghäusel]]. De Pruisische troepen ondersteunden de terugkeer van groothertog Leopold tezamen met een toenadering van de Badense regering met Pruisen (ten nadele van Oostenrijk).

[[Bestand:Flag of Baden 1862.svg|thumb|Vlag van het Groothertogdom Baden vanaf 1862]]

In 1852 stierf groothertog Leopold. Na de interim-regering van groothertog [[Lodewijk II van Baden|Lodewijk II]] (1852 - 1856), kwam groothertog [[Frederik I van Baden (1826-1907)|Frederik I]] (1852-1907) op de troon, die meer dan 50 jaren zou regeren.

Frederik I sprak zich in 1860 openlijk uit voor een pro-Pruisische politiek maar behield een liberale politiek. In de [[Frankfurter Vorstendag|Frankfurter vorstendag]] (1863) kon de Oostenrijkse keizer geen bondgenoten vinden in de Rijnbond, ook niet bij Baden. Groothertog Frederik huwde met prinses [[Louise Marie Elisabeth van Pruisen|Louise van Pruisen]] (1865) en werd zo de schoonzoon van de latere Duitse [[Wilhelm I van Duitsland|keizer Willem I]]. In de [[Sleeswijk-Holsteinse kwestie]] koos Baden kort partij voor Oostenrijk maar moest, na de Pruisische overwinning in [[Slag bij Sadowa|Sadowa]] (1866), aan Pruisen een schadeloosstelling van 6 miljoen gulden betalen. Aangezien Baden niet meer tot de Rijnbond behoorde en ook geen lid werd van de [[Noord-Duitse Bond]] was Baden staatsrechterlijk onafhankelijk van 1866-1871. In praktijk leunde Baden meer en meer aan bij Pruisen en haar [[Noord-Duitse Bond]]. Het Badense leger werd naar Pruisisch model gereorganiseerd en streed mee in de [[Frans-Pruisische Oorlog]] van 1870. In 1870 kregen alle mannen ouder dan 25 jaar het stemrecht in Baden.

=== Duitse keizerrijk onder Pruisen ===
In 1871 trad het groothertogdom Baden toe tot het [[Duitse Keizerrijk]]. Groothertog Frederik I juichte als eerste Duitse vorst zijn schoonvader toe in Versailles (1871) als de nieuwe Duitse keizer. Groothertog Frederik sloot zijn ambassades in het buitenland en liet bijna alle Badense ministeries fusioneren met Pruisische instellingen. In de binnenlandse politiek bleven tot 1893 de nationaal-liberalen dankzij het [[censuskiesrecht]] aan de macht. Na dat jaar konden zij zich echter slechts handhaven met hulp van de [[conservatisme|conservatieven]]. Een coalitie van [[ultramontaan|ultramontanen]], [[socialisme|socialisten]], [[sociale democratie|sociaaldemocraten]] en [[vrijzinnig]]en verkreeg in [[1897]] een meerderheid in de [[landdag]] en voerde het algemene, gelijke en directe kiesrecht voor mannen in. Het lukte hun in 1904 om dit te realiseren. Baden was daarmee een van de meest democratische staten binnen het Duitse Keizerrijk. De nieuwe groothertog [[Frederik II van Baden|Frederik II]] (1907) zou de laatste vorst over Baden zijn.

=== Eerste Wereldoorlog ===
Troepen van het groothertogdom Baden vochten in de toenmalige Duitse provincie Elzas tegen Frankrijk. Chaos en honger namen langzaam toe in de Badense steden. Stakingen braken uit in Baden in verloop van het jaar 1917. In augustus 1918 werd er nog even gefeest naar aanleiding van 100 jaar grondwet in Baden. In november 1918 brak op verschillende plaatsen in Duitsland de [[novemberrevolutie]] uit; in Baden verliep deze revolutie minder gewelddadig dan elders. Groothertog Frederik II vluchtte weg uit zijn paleis in [[Karlsruhe (stad)|Karlsruhe]]. Hij deed afstand van de Badense vorstentroon voor hemzelf en zijn nakomelingen. Hij nam de oorspronkelijke titel van [[markgraaf]] van Baden aan, die zijn voorouders eeuwenlang gebruikt hadden.

=== Epiloog ===
- Baden werd een republiek in 1918 en bleef dit formeel tot 1945. Zie verder [[Republiek Baden]].

- De Badense kroonprins en neef van Frederik II, prins [[Max van Baden]], was Rijkskanselier van Duitsland van oktober 1918 tot november 1918. Max van Baden riep op zijn eentje het einde uit van het keizerschap van [[Wilhelm II van Duitsland|Willem II]].

- De Republiek Baden werd in 1945 verdeeld. Het noordelijke deel werd bij de Amerikaanse bezettingszone gevoegd en ging samen met het noordelijk deel van Württemberg de deelstaat [[Württemberg-Baden]] vormen. Het zuidelijke deel werd bij de Franse bezettingszone gevoegd en werd een eigen deelstaat onder de naam Baden. In 1952 werden na een volksstemming beide deelstaten, aangevuld met de in de Franse bezettingszone gelegen deelstaat [[Württemberg-Hohenzollern]] verenigd tot de deelstaat [[Baden-Württemberg]].

== Machthebbers ==
=== Groothertogen van Baden ===
* 1738-1811: [[Karel Frederik van Baden|Karel Frederik]] (markgraaf, na 1803 keurvorst, na 1806 groothertog)
* 1811-1818: [[Karel van Baden|Karel]]
* 1818-1830: [[Lodewijk I van Baden|Lodewijk I]]
* 1830-1852: [[Leopold van Baden|Leopold]]
* 1852-1856: [[Lodewijk II van Baden|Lodewijk II]] (regeerde nooit)
* 1856-1907: [[Frederik I van Baden (1826-1907)|Frederik I]] (sinds 1852 regent voor Lodewijk II)
* 1907-1918: [[Frederik II van Baden|Frederik II]]

=== Regeringsleiders van het Groothertogdom Baden ===
* 1820-1831: [[Wilhelm Ludwig Leopold Reinhard Freiherr von Berstett]]
* 1832-1842: [[Sigismund Freiherr von Reitzenstein]]
* 1844-1846: [[Christian Friedrich von Boeckh]]
* 1846-1861: ''geen''
* 1861-1866: [[Anton von Stabel]]
* 1866-1868: [[Karl Mathy]]
* 1868-1876: [[Julius Jolly|Julius August Isaak Jolly]]
* 1876-1893: [[Ludwig Karl Friedrich Turban]]
* 1893-1901: [[Franz Wilhelm Nokk]]
* 1901-1905: [[Carl Ludwig Wilhelm Arthur von Brauer]]
* 1905-1917: [[Alexander Freiherr von Dusch]]
* 1917-1918: [[Heinrich Freiherr von Bodmann]]

==Ridderorden==
De groothertogen stelden, zoals in Duitsland gebruikelijk, hun eigen [[Ridderorde (organisatie)|ridderorden]] in. De Badense Orden; de [[Militaire Karl-Friedrich-Verdienstorde]], [[Orde van de Leeuw van Zähringen]] en [[Orde van Berthold de Eerste]] werden in 1918 afgeschaft en vervangen door een medaille.

{{Appendix}}
{{Navigatie staten Duitse Rijk}}
{{Navigatie Duitse Bond}}

[[Categorie:Baden]]
[[Categorie:Geschiedenis van Baden-Württemberg]]
[[Categorie:Historisch groothertogdom|Baden]]
[[Categorie:Duitse Bond]]

title: Großherzogtum Baden

title: Symbolen

(Details): (Details)

title: Algemene gegevens

Hoofdstad: Karlsruhe

Talen: Duits

Religie: Rooms-katholiek (66%) · Protestants (32%) · Joods (2%)

Munteenheid: Badense gulden, mark

Kenteken: IV B

title: Politieke gegevens

Regeringsvorm: Constitutionele monarchie

Staatshoofd: Groothertog

Legislatuur: Badische Ständeversammlung

Dynastie: Huis Baden

Bondsdag: 3 stemmen

Bondsraad: 3 stemmen

Rijksdag: 14 afgevaardigden

Portaal: Duitsland


text:
# Spilogona robusta
Spilogona robusta is een vliegensoort uit de familie van de echte vliegen (Muscidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1965 door Huckett.

title: Spilogona robusta

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Spilogona robusta''
| afbeelding =
| orde = [[Diptera]] (Tweevleugeligen)
| onderorde = [[Vliegen (dieren)|Brachycera]] (Vliegen)
| familie = [[Echte vliegen|Muscidae]] (Echte vliegen)
| geslacht = ''[[Spilogona]]''
| w-naam = ''Spilogona robusta''
| auteur = Huckett
| datum = 1965
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Spilogona robusta''''' is een [[Vliegen (dieren)|vliegen]]soort uit de familie van de [[Echte vliegen|echte vliegen (Muscidae)]].<ref>Huckett, 1965, Mem. Ent. Soc. Canada, 42:231.</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1965 door Huckett.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|06|16}}

[[Categorie:Spilogona|robusta]]

title: Spilogona robusta

Onderorde: Brachycera (Vliegen)

Familie: Muscidae (Echte vliegen)

Geslacht: Spilogona

title: Soort


text:
# Golfe Juan (schilderij)
Golfe Juan is een schilderij uit 1896 van de Franse kunstschilder Paul Signac (1863-1935) in de stijl van het pointillisme. Het schilderij meet ongeveer 65 bij 81 centimeter, is gemaakt in olieverf op doek en geeft een blik op de bocht Golfe Juan nabij de badplaats Golfe-Juan aan de Côte d'Azur.
Het zeegezicht is geschilderd in neo-impressionistische stijl. Uitgebeeld is een kustweg met uitzicht op een baai, die in bleekroze ochtendlicht gehuld is. Rechts ziet men een in warm, oranje licht gedompelde rotsformatie met overhangende boomkruinen. De voorgrond van het zeegezicht toont een bocht in de weg en ligt in de schaduw, die door middel van koele kleuren is weergegeven. Aan de overzijde van de baai wordt de suggestie van een kustplaats gewekt met een oranje dak en witte bebouwing tegen een paarsroze bergkam. Op het water ziet men links twee oranje - en in het midden een wit zeil van vissersboten. Ter linkerzijde wordt het uitzicht omsloten door twee rijzige bomen, waarvan de kruinen door de rand van het schilderij worden afgesneden. Het voorste gedeelte van de boomkruin is naturalistisch groen, het achterste contrasteert in diepblauw tegen de bleekgele lucht aan de bovenrand van het schilderij. Linksonder ziet men een lage wegmarkering in blauw licht en een naar rechts weglopende strook bermbegroeiing, die ten dele in tegenlicht is weergegeven.
Het schilderij bevindt zich in het Worcester Art Museum in Worcester, Massachusetts, in de Verenigde Staten.

title: Golfe Juan (schilderij)

wikitext:
{{Infobox schilderij
| afbeelding= Golfe Juan by Paul Signac (1863-1935) - IMG 7171.JPG
| titel= Golfe Juan
| kunstenaar= [[Paul Signac]]
| jaar=[[1896]]
| type=[[Olieverf]] op [[Schildersdoek|doek]]
| hoogte=65,4
| breedte= 81,3
| plaats=[[Worcester (Massachusetts)|Worcester]], [[Massachusetts]]
| museum= [[Worcester Art Museum]]
}}
'''Golfe Juan''' is een schilderij uit 1896 van de Franse kunstschilder [[Paul Signac]] (1863-1935) in de stijl van het [[pointillisme]]. Het schilderij meet ongeveer 65 bij 81 centimeter, is gemaakt in olieverf op doek en geeft een blik op de bocht [[Golfe Juan (baai)|Golfe Juan]] nabij de badplaats [[Golfe-Juan]] aan de [[Côte d'Azur]].

Het zeegezicht is geschilderd in [[neo-impressionisme|neo-impressionistische]] stijl. Uitgebeeld is een kustweg met uitzicht op een baai, die in bleekroze ochtendlicht gehuld is. Rechts ziet men een in warm, oranje licht gedompelde rotsformatie met overhangende boomkruinen. De voorgrond van het zeegezicht toont een bocht in de weg en ligt in de schaduw, die door middel van koele [[kleur]]en is weergegeven. Aan de overzijde van de baai wordt de suggestie van een kustplaats gewekt met een oranje dak en witte bebouwing tegen een paarsroze bergkam. Op het water ziet men links twee oranje - en in het midden een wit zeil van vissersboten. Ter linkerzijde wordt het uitzicht omsloten door twee rijzige bomen, waarvan de kruinen door de rand van het schilderij worden afgesneden. Het voorste gedeelte van de boomkruin is naturalistisch groen, het achterste contrasteert in diepblauw tegen de bleekgele lucht aan de bovenrand van het schilderij. Linksonder ziet men een lage wegmarkering in blauw licht en een naar rechts weglopende strook bermbegroeiing, die ten dele in tegenlicht is weergegeven.

Het schilderij bevindt zich in het [[Worcester Art Museum]] in [[Worcester (Massachusetts)|Worcester]], [[Massachusetts]], in de [[Verenigde Staten]].

== Zie ook ==
* [[Johannes Itten]]: publiceerde een theoretisch werk betreffende de kleurenleer.

[[Categorie:Schilderij]]
[[Categorie:Franse schilderkunst]]
[[Categorie:Beeldende kunst in de Verenigde Staten]]
[[Categorie:Massachusetts]]

title: Golfe Juan

Kunstenaar: Paul Signac

Techniek: Olieverf op doek

Museum: Worcester Art Museum

Locatie: Worcester, Massachusetts

Portaal: Kunst & Cultuur


text:
# Arum (plaats)
Arum is een dorp in de gemeente Súdwest-Fryslân, in de Nederlandse provincie Friesland. Arum ligt in de streek de Bouwhoek,tussen Achlum en Witmarsum aan de Arumervaart.
In 2023 telde het dorp 1.045 inwoners. In het postcodegebied van Arum liggen ook de buurtschappen Baarderburen en Grauwe Kat.

## Geschiedenis
Het dorp is ontstaan op een grote terp. Bij de afgraving in 1895 werd een klein houten zwaard gevonden dat gedateerd werd als gemaakt rond het jaar 600. De oorsprong van het dorp ligt mogelijk in wat later Baarderburen is geworden, daar werd in een weiland het skelet van een kind gevonden dat 700 jaar ouder was dan het zwaard.
Arum werd in 1275 vermeld als Aldenem, in 1400 als Aeldrum, in 1452 als Altarum, in 1466 als Arum, in 1482 als Alderum, in 1505 als Althaarum, in de 16e eeuw als Alt Arum en in 1595 als Arom. De plaatsnaam zou mogelijk verwijzen naar een woonplaats (heem/um) van de persoon Alder.
Het dorp kende enkele voorname families, waaronder het geslacht Van Sytzama.
Van 1 januari 1812 tot 1 oktober 1816 was Arum een zelfstandige gemeente. Tot 2011 lag Arum in de voormalige gemeente Wonseradeel.

### Slag
Op 4 juli 1380 werd de Slag bij Arum geleverd tussen de monniken van Ludingakerke en die van Oldeklooster, waarbij in totaal meer dan 130 man sneuvelden. De edelen Sicke Gratinga en Gale Hania werden zwaargewond naar Ludingakerke teruggevoerd. Hania zou overlijden aan zijn verwondingen.

## Kerken
Er staan een viertal kerkgebouwen in Arum. De oudste is de Lambertuskerk. Deze heeft een basis uit rond 1200 maar werd in 1664/65 dermate verbouwd na een brand door een blikseminslag dat daar nog weinig van terug is te vinden. In de 19e eeuw brandde er bovendien een deel van de kerk af. Het is de enige kerk die nog dienst doet.
De Gereformeerde kerk van Arum verving in 1910/11 een in 1862 gebouwde kerk die daarna een werkruimte werd. De nieuwe kerk deed tot 2012 dienst als kerk. De vierde kerk was de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt. Deze dateert uit 1957 en deed tot 1996 dienst als kerk. Daarna is hij omgebouwd tot een woning.
- Lambertuskerk
- Gereformeerde kerk

## Sport
Het dorp heeft een voetbalvereniging, VV Arum. De kaatsvereniging Willem Westra heeft een veld op het sportpark de Bining.

## Cultuur
Het dorp was in het culturele leven lang verdeeld vanuit geloofsrichting, van veel culturele organisaties waren er twee, een gereformeerde en hervormde versie. Dat is in de loop van de twintigste eeuw veranderd. Tussen 1989 en 2019 waren er ook twee toneelverenigingen, ze gingen in 2019 samen onder de naam 'De Arumer Kat - teater en mear'. De oudste van de twee, 'Frysk Selskip Arum', was opgericht in 1909. Verder heeft het dorp een muziekvereniging genaamd 'Wubbenus Jacobs', deze werd opgericht in 1920.

## Onderwijs
Tot het schoolseizoen 2017/2018 had het dorp twee basisscholen, de openbare school 'De Opslach' en de christelijke school 'De Hoekstien'. De scholen zijn samengegaan in de Ontmoetingsschool 'De Oanrin'.

## Geboren in Arum
- Rudolphus Hamerster Dijkstra (1833-1878), burgemeester
- Willem Westra (1862-1923), sportbestuurder en oprichter van de Nederlandse Kaatsbond.
- Saekle Greijdanus (1871-1948), theoloog
- Johannes Rijpstra (1889-1944), burgemeester
- Jan Fokkema (1893-1966), ambtenaar, dominee en politicus
- Jacob Wijngaard (1944-), wiskundige en hoogleraar
- Wim Beckers (1955-), componist, tekstschrijver, gitarist en zanger
- Jan Willem Sap (1962-), jurist, politiek theoreticus en hoogleraar

title: Arum (plaats)

wikitext:
{{Infobox plaats in Nederland
| naam = Arum
| bestandsnaam vlag = Arum vlag.svg
| bestandsnaam wapen = Arum wapen.svg
| kaart = [[Bestand:Map NL Wûnseradiel Arum.png|250px]]
| provincie = [[Friesland]]
| gemeente = [[Súdwest-Fryslân]]
| opp =
| inwoners =
| datum inwoners =
| dichtheid =
| postcode = 8822
| lat_deg = 53
| lat_min = 07
| lat_sec = 47
| lon_deg = 5
| lon_min = 28
| lon_sec = 31
| image1 = Zilverstreek 5, overzicht - Arum - 20025736 - RCE.jpg
| caption1 = De Zilverstreek
| image2 = Arum 2012- De Gekroonde Leeuw Sytzamaweg 15.JPG
| caption2 = De herberg van het dorp
| extra portaal = Súdwest-Fryslân
| woonplaatscode = 2302
}}
'''Arum''' is een dorp in de gemeente [[Súdwest-Fryslân]], in de [[Nederland]]se provincie [[Friesland]]. Arum ligt in de streek de [[Kleistreek|Bouwhoek]],tussen [[Achlum]] en [[Witmarsum (Nederland)|Witmarsum]] aan de [[Arumervaart]].

In {{Statistiek woonplaats Nederland inwoners|TXT=Year}} telde het dorp {{Statistiek woonplaats Nederland inwoners|2302}} inwoners. In het postcodegebied van Arum liggen ook de buurtschappen [[Baarderburen]] en [[Grauwe Kat]].

==Geschiedenis==
Het dorp is ontstaan op een grote [[terp]]. Bij de afgraving in 1895 werd een klein houten zwaard gevonden dat gedateerd werd als gemaakt rond het jaar 600. De oorsprong van het dorp ligt mogelijk in wat later [[Baarderburen]] is geworden, daar werd in een weiland het [[skelet]] van een kind gevonden dat 700 jaar ouder was dan het zwaard.

Arum werd in 1275 vermeld als ''Aldenem'', in 1400 als ''Aeldrum'', in 1452 als ''Altarum'', in 1466 als ''Arum'', in 1482 als ''Alderum'', in 1505 als ''Althaarum'', in de 16e eeuw als ''Alt Arum'' en in 1595 als ''Arom''. De plaatsnaam zou mogelijk verwijzen naar een woonplaats (heem/um) van de persoon Alder.

Het dorp kende enkele voorname families, waaronder het geslacht [[Van Sytzama]].

Van 1 januari 1812 tot 1 oktober 1816 was Arum een zelfstandige gemeente. Tot 2011 lag Arum in de voormalige gemeente [[Wonseradeel]].

===Slag===
Op 4 juli 1380 werd de [[Slag bij Arum]] geleverd tussen de monniken van [[Ludingakerke]] en die van Oldeklooster, waarbij in totaal meer dan 130 man sneuvelden. De edelen Sicke Gratinga en [[Gale Hania]] werden zwaargewond naar Ludingakerke teruggevoerd. Hania zou overlijden aan zijn verwondingen.

==Kerken==
Er staan een viertal kerkgebouwen in Arum. De oudste is de [[Lambertuskerk (Arum)|Lambertuskerk]]. Deze heeft een basis uit rond 1200 maar werd in 1664/65 dermate verbouwd na een brand door een blikseminslag dat daar nog weinig van terug is te vinden. In de 19e eeuw brandde er bovendien een deel van de kerk af. Het is de enige kerk die nog dienst doet.

De [[Gereformeerde kerk (Arum)|Gereformeerde kerk]] van Arum verving in 1910/11 een in 1862 gebouwde kerk die daarna een werkruimte werd. De nieuwe kerk deed tot 2012 dienst als kerk. De vierde kerk was de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt. Deze dateert uit 1957 en deed tot 1996 dienst als kerk. Daarna is hij omgebouwd tot een woning.

<gallery widths="200" heights="200">
Arum hervormde kerk 2009.jpg|[[Lambertuskerk (Arum)|Lambertuskerk]]
Overzicht westgevel met geveltoren - Arum - 20345764 - RCE.jpg|[[Gereformeerde kerk (Arum)|Gereformeerde kerk]]
</gallery>

==Sport==
Het dorp heeft een voetbalvereniging, [[VV Arum]]. De kaatsvereniging [[Willem Westra]] heeft een veld op het sportpark de Bining.

[[Bestand:Arum 2012- Boerderij Camminghastate uit 1886 - van Camminghaweg 34.JPG|thumb|Camminghastate uit 1886]]
[[Bestand:Arum 2012- Voormalige dokterswoning uit 1882.JPG|thumb|Voormalige dokterswoning uit 1882]]

==Cultuur==
Het dorp was in het culturele leven lang verdeeld vanuit geloofsrichting, van veel culturele organisaties waren er twee, een [[Gereformeerde Kerken in Nederland|gereformeerd]]e en [[Nederlandse Hervormde Kerk|hervormde]] versie. Dat is in de loop van de twintigste eeuw veranderd. Tussen 1989 en 2019 waren er ook twee toneelverenigingen, ze gingen in 2019 samen onder de naam 'De Arumer Kat - teater en mear'. De oudste van de twee, 'Frysk Selskip Arum', was opgericht in 1909. Verder heeft het dorp een muziekvereniging genaamd 'Wubbenus Jacobs', deze werd opgericht in 1920.

==Onderwijs==
Tot het schoolseizoen 2017/2018 had het dorp twee basisscholen, de openbare school 'De Opslach' en de christelijke school 'De Hoekstien'. De scholen zijn samengegaan in de Ontmoetingsschool 'De Oanrin'.

==Geboren in Arum==
<!-- Rangschikking naar geboortejaar -->

* [[Rudolphus Hamerster Dijkstra]] (1833-1878), burgemeester
* [[Willem Westra]] (1862-1923), sportbestuurder en oprichter van de Nederlandse Kaatsbond.
* [[Saekle Greijdanus]] (1871-1948), theoloog
* [[Johannes Rijpstra]] (1889-1944), burgemeester
* [[Jan Fokkema]] (1893-1966), ambtenaar, dominee en politicus
* [[Jacob Wijngaard]] (1944-), wiskundige en hoogleraar
* [[Wim Beckers]] (1955-), componist, tekstschrijver, gitarist en zanger
* [[Jan Willem Sap]] (1962-), jurist, politiek theoreticus en hoogleraar

==Zie ook==
* [[Lijst van rijksmonumenten in Arum]]

==Externe link==
* [http://www.arum-friesland.nl/ Dorpswebsite]

{{Appendix|2=
* G. van Berkel & K. Samplonius (2018), ''Nederlandse plaatsnamen verklaard''
* Gildemacher, Karel F. (2007). ''Friese plaatsnamen: alle steden, dorpen en gehuchten''. Leeuwarden, Friese Pers/Noordboek.
* [https://www.frieslandwonderland.nl/?pagina=plaats&id=303 Frieslandwonderland.nl (Stichting Fryslâns Ferline)]; NoordBoek - Peter Karstkarel
* [http://www.arum-friesland.nl/ Geschiedenis van het dorp op de dorpswebsite]
{{References}}
}}
{{Commonscat|Arum (Friesland)}}
{{Navigatie gemeente Súdwest-Fryslân}}
{{Coor title dms|53|7|47|N|5|28|31|E|type:city_scale:6250_region:NL}}

[[Categorie:Plaats in Friesland]]
[[Categorie:Geografie van Súdwest-Fryslân]]

title: Situering

Provincie: Friesland

Gemeente: Súdwest-Fryslân

Coördinaten: 53° 8′ NB, 5° 29′ OL

title: Algemeen

Woningvoorraad: 443 woningen

title: Overig

title: Foto's

Foto's:
De Zilverstreek
De herberg van het dorp

Portaal: Nederland · Súdwest-Fryslân


text:
# Grand Prix Formule 1 van Frankrijk 1950
De Grand Prix Formule 1 van Frankrijk 1950 werd gehouden op 2 juli op het circuit van Reims-Gueux in Reims. Het was de zesde race van het seizoen.

## Uitslag
| Pos. | Nr. | Coureur                           | Constructeur  | Rondes | Tijd / Oorzaak uitval | Grid | Punten |
| ---- | --- | --------------------------------- | ------------- | ------ | --------------------- | ---- | ------ |
| 1    | 6   | Juan Manuel Fangio                | Alfa Romeo    | 64     | 2:57:52.8             | 1    | 9S     |
| 2    | 4   | Luigi Fagioli                     | Alfa Romeo    | 64     | + 25.7                | 3    | 6      |
| 3    | 14  | Peter Whitehead                   | Ferrari       | 61     | + 3 Rondes            | 18   | 4      |
| 4    | 44  | Robert Manzon                     | Simca-Gordini | 61     | + 3 Rondes            | 12   | 3      |
| 5    | 16  | Philippe Étancelin Eugène Chaboud | Talbot        | 59     | + 5 Rondes            | 4    | 1      |
| 6    | 26  | Charles Pozzi Louis Rosier        | Talbot        | 56     | + 8 Rondes            | 15   |        |
| 7    | 2   | Nino Farina                       | Alfa Romeo    | 55     | Fuel Pump             | 2    |        |
| 8    | 18  | Yves Giraud Cabantous             | Talbot        | 52     | + 12 Rondes           | 5    |        |
| NF   | 22  | Pierre Levegh                     | Talbot        | 36     | Motor                 | 9    |        |
| NF   | 40  | Felice Bonetto                    | Maserati      | 14     | Motor                 | 10   |        |
| NF   | 42  | Johnny Claes                      | Talbot        | 11     | Oververhitting        | 14   |        |
| NF   | 42  | Louis Rosier                      | Talbot        | 10     | Oververhitting        | 6    |        |
| NF   | 32  | Reg Parnell                       | Maserati      | 9      | Motor                 | 11   |        |
| NF   | 28  | Franco Rol                        | Maserati      | 6      | Motor                 | 7    |        |
| NF   | 30  | Louis Chiron                      | Maserati      | 6      | Motor                 | 13   |        |
| NF   | 34  | David Hampshire                   | Maserati      | 5      | Motor                 | 17   |        |
| NF   | 12  | Raymond Sommer                    | Talbot        | 4      | Oververhitting        | 16   |        |
| NF   | 36  | José Froilán González             | Maserati      | 3      | Motor                 | 8    |        |

## Statistieken
| Pole-position | Juan Manuel Fangio | Alfa Romeo | 2:30.6 |
| Snelste ronde | Juan Manuel Fangio | Alfa Romeo | 2:35.6 |

## Noot
- Dit was het Formule 1-wereldkampioenschapsdebuut voor de Franse coureur Charles Pozzi.
- Dit was de eerste podiumplaats voor Peter Whitehead.

1906 · 1907 · 1908 · 1912 · 1913 · 1914 · 1921 · 1922 · 1923 · 1924 · 1925 · 1926 · 1927 · 1928 · 1929 · 1930 · 1931 · 1932 · 1933 · 1934 · 1935 · 1936 · 1937 · 1938 · 1939 · 1947 · 1948 · 1949 · 1950 · 1951 · 1952 · 1953 · 1954 · 1956 · 1957 · 1958 · 1959 · 1960 · 1961 · 1962 · 1963 · 1964 · 1965 · 1966 · 1967 · 1968 · 1969 · 1970 · 1971 · 1972 · 1973 · 1974 · 1975 · 1976 · 1977 · 1978 · 1979 · 1980 · 1981 · 1982 · 1983 · 1984 · 1985 · 1986 · 1987 · 1988 · 1989 · 1990 · 1991 · 1992 · 1993 · 1994 · 1995 · 1996 · 1997 · 1998 · 1999 · 2000 · 2001 · 2002 · 2003 · 2004 · 2005 · 2006 · 2007 · 2008 · 2018 · 2019 · 2021 · 2022

title: Grand Prix Formule 1 van Frankrijk 1950

wikitext:
{{center|'''Raceleider(s)}}{{F1Rondes1950|FRA}}

De '''[[Grand Prix Formule 1 van Frankrijk]] [[Formule 1 in 1950|1950]]''' werd gehouden op [[2 juli]] op het circuit van [[Circuit de Reims-Gueux|Reims-Gueux]] in [[Reims]]. Het was de zesde race van het seizoen.

==Uitslag==
{| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;"
|-
! Pos.
! Nr.
! Coureur
! Constructeur
! Rondes
! Tijd / Oorzaak uitval
! Grid
! Punten
|-
! 1
| 6
| {{AR-VLAG}} '''[[Juan Manuel Fangio]]'''
| '''[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]'''
| 64
| 2:57:52.8
| 1
| '''9'''{{Pictogram snelste ronde}}
|-
! 2
| 4
| {{IT-VLAG}} '''[[Luigi Fagioli]]'''
| '''[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]'''
| 64
| + 25.7
| 3
| '''6'''
|-
! 3
| 14
| {{GB-VLAG}} '''[[Peter Whitehead (coureur)|Peter Whitehead]]'''
| '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]'''
| 61
| + 3 Rondes
| 18
| '''4'''
|-
! 4
| 44
| {{FR-VLAG}} '''[[Robert Manzon]]'''
| '''[[Simca]]-[[Gordini]]'''
| 61
| + 3 Rondes
| 12
| '''3'''
|-
! 5
| 16
| {{FR-VLAG}} '''[[Philippe Étancelin]]'''
{{FR-VLAG}} '''[[Eugène Chaboud]]'''
| '''[[Talbot (auto)|Talbot]]'''
| 59
| + 5 Rondes
| 4
| '''1'''
'''1'''
|-
! 6
| 26
| {{FR-VLAG}} [[Charles Pozzi]]
{{FR-VLAG}} [[Louis Rosier]]
| [[Talbot (auto)|Talbot]]
| 56
| + 8 Rondes
| 15
|
|-
! 7
| 2
| {{IT-VLAG}} [[Giuseppe Farina|Nino Farina]]
| [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]
| 55
| Fuel Pump
| 2
|
|-
! 8
| 18
| {{FR-VLAG}} [[Yves Giraud Cabantous]]
| [[Talbot (auto)|Talbot]]
| 52
| + 12 Rondes
| 5
|
|-
! NF
| 22
| {{FR-VLAG}} [[Pierre Levegh]]
| [[Talbot (auto)|Talbot]]
| 36
| Motor
| 9
|
|-
! NF
| 40
| {{IT-VLAG}} [[Felice Bonetto]]
| [[Maserati]]
| 14
| Motor
| 10
|
|-
! NF
| 42
| {{BE-VLAG}} [[Johnny Claes]]
| [[Talbot (auto)|Talbot]]
| 11
| Oververhitting
| 14
|
|-
! NF
| 42
| {{FR-VLAG}} [[Louis Rosier]]
| [[Talbot (auto)|Talbot]]
| 10
| Oververhitting
| 6
|
|-
! NF
| 32
| {{GB-VLAG}} [[Reg Parnell]]
| [[Maserati]]
| 9
| Motor
| 11
|
|-
! NF
| 28
| {{IT-VLAG}} [[Franco Rol]]
| [[Maserati]]
| 6
| Motor
| 7
|
|-
! NF
| 30
| {{MC-VLAG}} [[Louis Chiron]]
| [[Maserati]]
| 6
| Motor
| 13
|
|-
! NF
| 34
| {{GB-VLAG}} [[David Hampshire]]
| [[Maserati]]
| 5
| Motor
| 17
|
|-
! NF
| 12
| {{FR-VLAG}} [[Raymond Sommer]]
| [[Talbot (auto)|Talbot]]
| 4
| Oververhitting
| 16
|
|-
! NF
| 36
| {{AR-VLAG}} [[José Froilán González]]
| [[Maserati]]
| 3
| Motor
| 8
|
|}

==Statistieken==
{| class="wikitable"
!Pole-position
|[[Juan Manuel Fangio]]||[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]||2:30.6
|-
!Snelste ronde
|[[Juan Manuel Fangio]]||[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]||2:35.6
|}

== Noot ==
* Dit was het Formule 1-wereldkampioenschapsdebuut voor de Franse coureur [[Charles Pozzi]].
* Dit was de eerste podiumplaats voor [[Peter Whitehead (coureur)|Peter Whitehead]].

{{Opvolging Formule 1-race
| race = Frankrijk
| jaar = 1950
| vorig_race_seizoen = België
| volgend_race_seizoen = Italië
| vorig_race_jaar_naam = [[Grand Prix van Frankrijk 1949]]
}}
{{Navigatie Formule 1 Grand Prix-wedstrijden 1950-1959}}
{{Navigatie Grand Prix Formule 1 van Frankrijk}}

[[Categorie:Formule 1 in 1950|Frankrijk]]
[[Categorie:Grand Prix van Frankrijk|1950]]
[[Categorie:Sportevenement in Grand Est]]
[[Categorie:Sport in Reims]]


text:
# Angaria gymna
Angaria gymna is een uitgestorven slakkensoort uit de familie van de Angariidae. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1902 door Cossmann en Pissarro als Delphinula gymna.

title: Angaria gymna

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Angaria gymna''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Weekdieren|Mollusca]] ([[Weekdieren]])
| klasse = [[Slakken|Gastropoda]] (Slakken)
| onderklasse = [[Vetigastropoda]]
| familie = [[Angariidae]]
| geslacht = ''[[Angaria]]''
| w-naam = ''Angaria gymna''
| auteur = Cossmann & Pissarro
| datum = 1902
| haakjes = ja
| bron = <ref>{{Ts.|Cossmann M. & Pissarro G.}} (1902) Faune éocénique du Cotentin (Mollusques). 3e Article. Bulletin de la Société Géologique de Normandie. 21: 27-181.</ref>
| origineel = ''Delphinula gymna'' {{aut|Cossmann & Pissarro}}, 1902
| synoniem =
* {{†}} ''Angaria (Angaria) gymna'' ({{aut|Cossmann & Pissarro}}, 1902)
| worms = 1306907
}}
'''''Angaria gymna''''' is een uitgestorven [[slakken]]soort uit de [[Familie (biologie)|familie]] van de [[Angariidae]]. De [[Binomiale nomenclatuur|wetenschappelijke naam]] van de [[soort]] werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1902 door Cossmann en Pissarro als ''Delphinula gymna''.

{{Appendix}}
{{Beginnetje|biologie|2018|11|03}}

[[Categorie:Angariidae]]
[[Categorie:Uitgestorven slakken]]

title: Angaria gymna

Stam: Mollusca (Weekdieren)

Klasse: Gastropoda (Slakken)

Onderklasse: Vetigastropoda

Familie: Angariidae

Geslacht: Angaria

title: Synoniemen

Portaal: Biologie


text:
# Aukje
Aukje is een Friese meisjesnaam, een jongensvariant is Auke.
De herkomst is onzeker, maar komt mogelijk van de naam Aue. Doordat de naam in de kindermond lijkt te zijn ontstaan en de 'bakernamen' gebrekkig zouden zijn weergegeven ontstonden heel verschillende 'officiële' namen. Varianten van de naam Aukje zijn Aukelien, Aukelina, Aukje, Aauwkje (Gr.), Aukien (Dr.), Aukina, Auktje, Auwkje en Oukje.
In de zeventiende eeuw werd de naam Aucke 'verlatijnst' tot Augustinus. Augustinus betekent ‘verheven, eerwaardig’. Aukje was in de twintigste eeuw een veel voorkomende meisjesnaam in Nederland. In 2014 kwam de naam 4551 maal voor als eerste meisjesnaam. Uit de voornamenlijst van de Sociale Verzekeringsbank uit 2018 blijkt dat de naam in 2018 30 keer werd gegeven.

## Bekende naamdraagsters
- Aukje Kuypers, onderneemster
- Aukje Nauta, wetenschapster
- Aukje de Jong, sopraan
- Aukje de Vries, politica
- Aukje van Ginneken, actrice
- Aukje van Seijst, voetbalster

variant
- Aukelien Weverling, schrijfster

title: Aukje

wikitext:
'''Aukje''' is een [[Westerlauwers Fries|Friese]] meisjesnaam, een jongensvariant is [[Auke]].

De herkomst is onzeker, maar komt mogelijk van de naam ''Aue''. Doordat de naam in de kindermond lijkt te zijn ontstaan en de 'bakernamen' gebrekkig zouden zijn weergegeven ontstonden heel verschillende 'officiële' namen. Varianten van de naam Aukje zijn ''Aukelien, Aukelina, Aukje, Aauwkje (Gr.), Aukien (Dr.), Aukina, Auktje, Auwkje en Oukje''.

In de zeventiende eeuw werd de naam Aucke 'verlatijnst' tot Augustinus. Augustinus betekent ‘verheven, eerwaardig’. Aukje was in de twintigste eeuw een veel voorkomende meisjesnaam in Nederland. In 2014 kwam de naam 4551 maal voor als eerste meisjesnaam. Uit de voornamenlijst van de Sociale Verzekeringsbank uit 2018 blijkt dat de naam in 2018 30 keer werd gegeven.<ref>[https://www.babynamen.nl/naam/aukje/ babynamen.nl]. [https://web.archive.org/web/20211104073519/https://www.babynamen.nl/naam/aukje/ Gearchiveerd] op 4 november 2021.</ref>

== Bekende naamdraagsters ==
* [[Aukje Kuypers]], onderneemster
* [[Aukje Nauta]], wetenschapster
* [[Aukje de Jong]], sopraan
* [[Aukje de Vries]], politica
* [[Aukje van Ginneken]], actrice
* [[Aukje van Seijst]], voetbalster
;variant
* [[Aukelien Weverling]], schrijfster

== Zie ook ==
* [[Lijst van veelvoorkomende meisjesnamen in het Nederlands taalgebied]]

{{Appendix||2=
;Bron
*{{aut|J. van der Schaar}} - Woordenboek van voornamen'' Het Spectrum, Aula (1983) ISBN 9027448833
* [https://www.meertens.knaw.nl/nvb/verklaring/naam/Aue www.meertens.knaw.nl]
;Referentie
{{References}}
}}

[[Categorie:Meisjesnaam]]


text:
# Austrolimnophila (Austrolimnophila) relicta
Austrolimnophila (Austrolimnophila) relicta is een tweevleugelige uit de familie steltmuggen (Limoniidae). De soort komt voor in het Australaziatisch gebied.

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = ''Austrolimnophila (Austrolimnophila) relicta''
| naam = ''Austrolimnophila (Austrolimnophila) relicta''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Diptera]] (Tweevleugeligen)
| familie = [[Limoniidae]] (Steltmuggen)
| geslacht = ''[[Austrolimnophila]]''
| w-naam = ''Austrolimnophila (Austrolimnophila) relicta''
| auteur = Alexander
| datum = 1928
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Austrolimnophila (Austrolimnophila) relicta''''' is een [[Tweevleugeligen|tweevleugelige]] uit de familie [[steltmuggen]] (Limoniidae). De soort komt voor in het [[Australaziatisch gebied]].

{{Beginnetje|biologie|2=2011|3=07|4=02}}

[[Categorie:Austrolimnophila]]
[[Categorie:Steltmug uit het Australaziatisch gebied]]

Familie: Limoniidae (Steltmuggen)

Geslacht: Austrolimnophila

title: Soort


text:
# Forcepia (Forcepia) mertoni
Forcepia (Forcepia) mertoni is een sponssoort in de taxonomische indeling van de gewone sponzen (Demospongiae). Het lichaam van de spons bestaat uit kiezelnaalden en sponginevezels, en is in staat om veel water op te nemen.
De spons behoort tot het geslacht Forcepia en behoort tot de familie Coelosphaeridae. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1912 door Hentschel.

title: Forcepia (Forcepia) mertoni

wikitext:
{{Taxobox
| type            = dier
| naam            = ''Forcepia (Forcepia) mertoni''
| titelweergave   =''Forcepia (Forcepia) mertoni''
| afbeelding      =
| afbeeldingtekst =
| rijk            = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| onderrijk       = [[Parazoa]] (Sponsachtigen)
| stam            = [[Porifera]] (Sponsdieren)
| klasse          = [[Demospongiae]] (Gewone sponzen)
| orde            = [[Poecilosclerida]]
| familie         = [[Coelosphaeridae]]
| geslacht        = ''[[Forcepia]]''
| w-naam          = ''Forcepia (Forcepia) mertoni''
| taxon           = [[Soort]]
| auteur          = Hentschel
| datum           = 1912
| haakjes         =
| worms           = 168872
}}
'''''Forcepia (Forcepia) mertoni''''' is een [[Sponsdieren|spons]][[soort]] in de taxonomische indeling van de [[gewone sponzen]] (Demospongiae). Het lichaam van de spons bestaat uit [[kiezelnaald]]en en sponginevezels, en is in staat om veel water op te nemen.

De spons behoort tot het geslacht ''[[Forcepia]]'' en behoort tot de familie [[Coelosphaeridae]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1912 door Hentschel.

{{Appendix|2=
*van Soest, R. (2011). ''Forcepia (Forcepia) mertoni'' Hentschel, 1912. In: Van Soest, R.W.M, Boury-Esnault, N., Hooper, J.N.A., Rützler, K, de Voogd, N.J., Alvarez de Glasby, B., Hajdu, E., Pisera, A.B., Manconi, R., Schoenberg, C., Janussen, D., Tabachnick, K.R., Klautau, M., Picton, B., Kelly, M., Vacelet, J. (2011) World Porifera database. Gebaseerd op informatie uit het [[World Register of Marine Species]], te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=168872.}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|07}}
{{DEFAULTSORT:Forcepia (Forcepia) mertoni}}
[[Categorie:Forcepia|mertoni]]

title: Forcepia (Forcepia) mertoni

Onderrijk: Parazoa (Sponsachtigen)

Stam: Porifera (Sponsdieren)

Klasse: Demospongiae (Gewone sponzen)

Orde: Poecilosclerida

Familie: Coelosphaeridae

Geslacht: Forcepia

title: Soort


text:
# Hydropsyche plana
Hydropsyche plana is een schietmot uit de familie Hydropsychidae. De soort komt voor in het Palearctisch gebied.

title: Hydropsyche plana

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Hydropsyche plana''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Trichoptera]] (Schietmotten)
| familie = [[Hydropsychidae]]
| geslacht = ''[[Hydropsyche]]''
| w-naam = ''Hydropsyche plana''
| auteur = KH Forsslund
| datum = 1936
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Hydropsyche plana''''' is een [[schietmotten|schietmot]] uit de familie [[Hydropsychidae]]. De soort komt voor in het [[Palearctisch gebied]].

{{Beginnetje|biologie|2=2011|3=06|4=21}}

[[Categorie:Schietmot uit het Palearctisch gebied]]
[[Categorie:Hydropsyche|plana]]

title: Hydropsyche plana

Orde: Trichoptera (Schietmotten)

Familie: Hydropsychidae

Geslacht: Hydropsyche

title: Soort