text:
# Sint-maartensliedje
Een sint-maartensliedje is een liedje dat gezongen wordt tijdens het sint-maartensfeest ter ere van Sint-Maarten, meestal op de naamdag van de heilige Maarten van Tours, 11 november, of op de avond die daaraan voorafgaat. Hoewel de oudste sint-maartensliedjes expliciet over de heilige handelen, zijn de moderne liedjes eerder humoristisch van aard en wordt in sommige Sint-Maarten niet eens meer genoemd.
De sint-maartensliedjes zijn voor volkskundigen interessant omdat ze nagenoeg allemaal in een uitsluitend orale traditie staan, terwijl veel sinterklaasliedjes oorspronkelijk door tekstschrijvers zijn geschreven. Het wijsje van de liedjes is vaak hetzelfde en doet sterk denken aan de melodie van Twee emmertjes water halen of Sinterklaas kapoentje – typische volkswijsjes. De teksten van de sint-maartensliedjes variëren sterk van streek tot streek en hebben uiteenlopende thema's. Veel teksten zijn nog in dialect, wat de sint-maartensliedjes ook voor taalkundigen interessant maakt.

## Oudste vindplaatsen

### Heiligenliederen, lofliederen, drinkliederen
De oudste opgetekende liederen over Sint-Maarten in de Nederlandse Liederenbank van het Meertens Instituut stammen uit de zestiende eeuw. Het handschrift van rederijker Eduard de Dene, Testament Rhetoricael (Brugge, 1561-1562) bevat een lied van 12 strofen met als incipit: 'Wy schamel ghilden over al / vynden niet dan groot ongheval'. Het is een drinkliedje waarin Sint-Maarten wordt genoemd. Het feest van Sint-Maarten, op 11 november, was indertijd het begin van het wijnjaar, wat het verband met een drinklied kan verklaren.
In het eveneens zestiende-eeuwse handschrift Enige hymnen en lofzangen (Utrecht, 1582) is een heiligenlied (loflied) op Sint-Maarten opgenomen. De tekst is van de hand van Radboud (bisschop van Utrecht, ca. 850-917), het telt 6 strofen en de incipit luidt: 'Laet ons van herten danckbaer sijn / met waerden loff, sinte Martijn'.
In de zeventiende eeuw verschenen er verschillende sint-maartensliederen in druk. Het liedboek Parnassus, dat is den blijen-bergh der gheestelijcke vreught (Antwerpen, 1623) bevat een heiligenlied met de titel 'Een Liedeken vanden heylighen Martinus Bischop' en met de beginregels: 'Kinders heft op u ooghen / En wilt die naer my keeren'. Verschillende heiligenliederen benoemen de armoede en vrijgevigheid van de heilige Maarten. Bijvoorbeeld het liedboekje Bloem-hof, Verciert met geestelijcke lof-sangen van Albertus Buitendyck (Antwerpen, 1659). Het liedje begint met de regels 'Ey! volght Martinum na, / Die zijne in armoeden'. En ook het heiligenlied in het liedboekje Evangelische leeuwerck ofte historie-liedekens (Antwerpen, 1682), dat begint met 'Hoort al die gierigh zyt van aerdt, / Martinus sal u miltheyt leeren'.

### Kinderliedjes, bedelliedjes
Het oudst overgeleverde kinderliedje stamt uit het begin van de zeventiende eeuw. In Den christelicken hvys-hovder (een katholiek instructieboekje met vragen en antwoorden) van Joannes David wordt het volgende liedje vermeld:
Stoockt vier, maeckt vier:

Sinte Marten komt hier

Met syne bloote armen

Hij soude hem gheerne warmen?
Het woord vuur ('vier') verwijst naar het gebruik om op de feestdag van Sint-Maarten vuren te stoken.
In de negentiende eeuw ontstaat er belangstelling voor volksliedjes die mondeling zijn doorgegeven en worden er tientallen sint-maartensliedjes en varianten vastgelegd in handschriftencollecties en liedboekjes.
Het oudste voorbeeld in de Nederlandse Liederenbank is het tijdschrift Wodana. Museum voor Nederduitsche oudheidskunde (Gent, 1843). De drie opgenomen liedjes zijn: 'Sinte Martens avond / den toren gaet voren naer Gent'; 'De jongens van de dorpen / die waren hier al byeen'; en 'Van daeg is 't sinte Merten, / En morgen is 't de kruk'. Het tijdschrift De Navorscher geeft enkele jaren later, in 1851, ook drie sint-maartensliedjes: 'Rood, rood rokje / Sunte-Martens stokje'; 'Kip kap keugel / Sunder-Martens veugel'; en 'Heite Sunte-Marten, / De kalver sunt so darten'.
De oudste liedboekjes waarin sint-maartensliedjes in zijn opgenomen zijn van niet veel later. Het liedboek Niederländische Volkslieder (Horae Belgicae), verzameld door A. Hoffmann von Fallersleben (1856), vermeldt vijf liedjes, waaronder: 'Martijn! / turref in de murref in de maaneschijn'; 'Hier woont 'n rijkman, / die veul geven kan'; 'Sinte Maarten is zoo koud, / geef m'een turfjen of een hout'; en 'Een zakje met zemelen, / een zakje met kruid'. Het liedboekje Nederlandsche baker- en kinderrijmen, verzameld door J. van Vloten (melodieën verzameld door M.A. Brandts Buys) (Leiden, 1894), geeft maar liefst 20 kinderliedjes rond het sint-maartensfeest. Hieronder de liedjes 'Rood, rood rokje / Sunte-Martens stokje'; 'Sinte, Sinte Marten, / De kalvers dragen starten'; en 'Stook vier, maak vier, / Sinte Maarten komt hier'.
Ook de grote handschriftenverzamelingen van rond 1900 hebben veel liedjes en varianten verzameld. Bijvoorbeeld de Handschriftencollectie volks- en kinderliederen van Nynke van Hichtum bevat bijna 60 sint-maartensliedjes.
Oude begeleidingsinstrumenten voor bedelliedjes zijn bijvoorbeeld de foekepot en de ratel.

## Hedendaagse liedjes
Ondanks de grote regionale verscheidenheid komen bepaalde sint-maartensliedjes in heel het taalgebied voor. Dat betekent niet dat deze liedjes overal en altijd precies hetzelfde worden gezongen. Er worden regels toegevoegd en weggelaten en woorden kunnen anders gekozen worden. Zoals gebruikelijk bij volksliedjes, die mondeling worden doorgegeven, kunnen er grote (regionale) verschillen bestaan in tekst en melodie.
Een heel algemeen lied is Sint-Maarten. Het lied noemt de heilige naar wie het feest is genoemd  bij naam en voor het overige lijkt de tekst op basis van rijm te zijn samengesteld. Een relatief korte versie is als volgt:
Sinte Sinte Maarten

De koeien dragen staarten

De koeien dragen horens

De kerken dragen torens

De torens dragen klokken

De meisjes dragen rokken

De jongens dragen broeken

Oude wijven die veel kijven dragen schorteldoeken.
De bedoeling is dat het liedje heel lang kan worden gemaakt. Op ...koeien hebben staarten, varkens hebben oren... kan eindeloos worden verder gerijmd, en de pointe van de kijvende wijven zou precies gezongen moeten worden als de deur geopend wordt (door de huisvrouw in schorteldoek).
Tegenwoordig wordt vaak een verkorte versie gezongen, want tijd is snoep:
Sint Maarten, Sint Maarten

de koeien hebben staarten

de meisjes hebben rokjes aan

daar komt Sinte Maarten aan.
Ook heel algemeen, vaak als toevoeging op het bekende Sint-Maarten gezongen, is het bedellied. Het sint-maartensfeest is van origine een bedelfeest, dat de arme kinderen de kans gaf wat extra's voor de komende winter te vergaren.
Verder komt het lied Elf november zeer algemeen voor, al wordt dit in België niet of nauwelijks gezongen. De satirische liedjes komen soms ook over een heel groot gebied voor, maar sommige zijn daarvoor te vluchtig. Ook sint-maartensliedjes zijn aan mode onderhevig.

### Spottende sint-maartensliedjes
Hoewel het sint-maartensfeest in naam een katholiek feest is, zijn zeker in het noorden de liedjes nauwelijks nog christelijk te noemen. Integendeel, de liedjes hebben vaak een parodiërend of satirisch karakter.

### Aan een dichte deur
Een eigen groep vormen de liedjes, of losse regels, die worden gezongen wanneer de deur dicht blijft. Voor deze "gierigaards" worden beledigende regels gezongen, die ook per streek verschillen. Zo zingt men in de regio Mechelen de volgende regels:
hoog huis, leeg huis

er zit een gierige pin in huis.
In de noordelijke provincies en Noord-Holland hoort men teksten die voortrijmen op kikkerbil:
Hier woont juffrouw kikkerbil

die ons nooit wat geven wil.
Sommige van deze teksten zijn zelfs beledigend. In Noord-Holland wordt wel gezongen: Sint-Maarten de deur is vast, waarbij vast "dicht", "op slot" betekent. In Drenthe kent men Sint-Martinus bokkepoot.
In Limburg zingt men bij een dichte deur ook vaak het liedje:
Tiere, liere, liere

Heer woënt enne giere

Dih ôs niks wil geave

Dih zâl waat beleave.
In het Nederlands betekent dit:
Tiere, liere, liere

Hier woont een gierigaard

Die ons niets wil geven

Hij zal eens wat beleven.

### Sinte-Maarten mikmak
Andere spottende liedjes hebben vaak een parodiërende inslag. Zo gaat een variant op het Elf november-lied over een tandarts die boren mag. Op het bekende Sint-Maarten bestaan allerlei parodieën.
Sint-Maarten, Sint-Maarten,

er waren twee tomaten,

de ene heeft een petje op,

de ander heeft een kale kop.
In het noorden zijn verder versjes die rijmen op het nonsensicale mikmak heel algemeen. De humor in deze liedjes, die steevast beginnen met Sinte-Maarten mikmak, is onschuldig en kinderlijk.
Dit zijn nog twee liederen die veel gezongen worden in het noorden;
Sint Martinus bisschop,

Met zijn hoge hoed op,

Met zijn lange slipjas aan,

Daar komt Sint Martinus aan!
Sinte Maarten mikmak,

je moeder is een dikzak,

je vader is een dunnetje,

geef me een pepermuntje!

## Nederland

### De noordelijke provincies
Vooral Groningen kent een heel levendige sint-maartenstraditie. Veel van de Groningse liedjes zijn in het Groninger dialect. Kenmerkend is dat er in Groningen meestal van "Sint-Martinus" gezongen wordt:
Sunt-Martinus bisschop

mit zien roege muts op,

mit zien laange stevels aan,

doar komt Sunt-Martinus aan.
Typisch is het liedje Mien lutje lanteern. Ook eigen is het lied Ik staai veur joen deur. Ook in Drenthe worden liedjes in dialect gezongen. Zowel hier als in Groningen komen ook versjes op Kip kap kogel voor, die net als het algemene mikmak nonsensicaal zijn.
In Friesland wordt het Sint-Maarten minder algemeen gevierd. Liedjes in het Fries en liedjes in het Nederlands bestaan hier dikwijls naast elkaar.

### Noord-Holland
Ook in Noord-Holland is het feest nog zeer actueel. Oorspronkelijk werd het er alleen in de gebieden bóven het IJ gevierd, maar inmiddels is het feest ook in Amsterdam en Haarlem bekend. Typisch voor Noord-Holland zijn de liedjes over dieren. Sinte-Maarten had een koe is ook wel buiten Noord-Holland bekend. Allerlei varianten komen voor, zoals Sinte-Maarten had een geit. Deze liedjes hebben een duidelijk parodiërend karakter.
In de Zaanstreek werd als "eerste" liedje altijd gezongen:
Sintere, Sintere Maarten,

De kalven hebben staarten,

De koeien hebben horens,

De klokken hebben torens,

De torens hebben klokken,

Meisjes hebben rokken,

De jongens hebben broeken,

Ouwe wijven schorteledoeken,

Kruipt in alle hoeken,

Sint Margriet,

Ken je me niet,

Hoog op de klompen,

Laag op de muilen,

Sint Jan,

Sint Jan,

uit De Gevulde Peperkan,

Sintere Maarten is zo koud,

Geef me een turfie of een hout,

Dan kan ik me verwarmen,

Met me blote armen,

En met me blote bene,

Kan ik een centje verdenen.
Hier blijkt, zoals verder gemeld, dat het oorspronkelijk een bedelliedje was voor de armen uit de gemeenschap.
De kinderen van welgestelde families gingen niet zingen. Door de "gevers" werd dit vaak opgemerkt en kreeg dat kind de mededeling, om maar naar zijn vader te gaan.
Als er op een adres veel werd gegeven, werd tijdens of na de "gift" gezongen:
Hier woont een rijk man,

Die veel geven kan.

Lang zal hij leven,

Zalig zal hij sterven,

Met honderdduizend erven.
Of:
Hier woont een rijk man,

Die veel geven kan.

God zal hem lonen,

Met honderdduizend kronen,

Met honderdduizend lichtjes aan,

Hier komt Sint Martinus aan.
Of:
Hier woont een rijk man,

Die veel geven kan,

Veel kan niet schelen,

We zullen alles delen,

Geef een appel of een peer,

(Dan) kom ('k) het hele jaar niet meer.
Of:
Hier woont een rijk man,

Die ons wel wat geven kan,

Veel zal hij geven,

Lang zal hij leven,

Zalig zal hij sterven,

De hemel zal hem werven,

God zal hem lonen,

Met honderdduizend kronen,

Met honderdduizend lichtjes aan,

Hier komt Sinte Maarten aan.
Als er bewust niets werd gegeven, dan werd een lied gezongen met "Hier woont een kikkerbil" enz.
In de Zaanstreek wordt vanouds een refrein toegevoegd aan Sint-Maarten, al wordt het de laatste jaren steeds minder gehoord:
Hooi-de-booi, hooi-de-booi,

Wat is Sintre-Maarten mooi.

Hooi-de-booi, hooi-de-booi,

Wat is Sintre-Maarten mooi.
Het dorp Volendam kent eigen sint-maartensliederen, in dialect. Het lied Sinte-Martes vegeltje kwam vroeger mogelijk ook elders voor; in Limburg hoort men varianten (zie onder).
Nog een liedje dat o.a. in Alkmaar gezongen werd:
Sintere, sintere Maarten,
turf in de lurf in de maneschijn.
Hoog op de klompen, laag op de muilen.
Sinte Margriet, ken je me niet?
Wie heeft buurman dronken gemaakt?
De klepels van de klokken.
Ouwe wijven dragen rokken;
de jongens dragen broeken,
de meisjes schutteldoeken.
Brand in mijn lantaren;
de vonken vliegen eruit.
De meisjes lopen met garen,
de jongens met beschuit.
En nu is mijn liedje uit.

### Gelderland en Overijssel
Zowel in Gelderland als in Overijssel wordt hier en daar Sint-Maarten gevierd. In de Achterhoek kent men eigen sint-maartensliederen. Vrij algemeen in deze regio is Vandaag is 't Sunte-Marten, in dialect. Ook op de Veluwe bestaan sint-maartensliedjes in dialect. Sonde sonde marten is een variatie op het bekende Sint-Maarten. Een lied dat in Hattem werd gezongen, is:
Sinte Marten keugeltien

Met zien ronde reugeltien

Met zien ronde rökkien an

Daor kumpt Sinte Marten an

Sinte Marten is zo kold

Geef 'm een stukkie vuur of holt

Dan kan hij zich waarmen

Mit zien blakke daarmen

Hier woont nog een rieke man

Die zo veule geven kan

Veule zal hij geven

Lange zal hij leven

Honderd jaor en iene dag

Dan wordt hij noar 't kerkhof ebracht

Op een boerenwagen

Wordt hij weggedragen.

### De zuidelijke provincies
De liederen die worden gezongen in Brabant en Limburg wijken vaak sterk af van de liederen die boven de rivieren gezongen worden. Wel komt het algemene Sint-Maarten ook hier voor, in iets andere vorm (uit Noord-Brabant):
Sinte Maerte,

De paerde ebbe staerte,

De koeie ebbe orens,

De kerke ebbe torens,

De varkens ebbe 'n kruk in stêêrt,

Da 'd is toch wel 'n kwartje wêêrt.

Sinter Mertens veugelke,

haj ein roej keugelke,

haj ein greun stertje,

hoepsa Sinter Merten!
Het Limburgse Heej wônt Sinter-Merte (Hier woont Sint-Maarten) is ook een variatie op dit lied. Ook blijken bepaalde zuidelijke liedjes incidenteel in het noorden voor te komen. Zo doet Sinter-Mertes veugelke uit Venlo enigszins aan het Volendamse lied denken (zie boven).
De Venlose versie:
 Sintermertes’ veugelke, haet ein hiel roeëd keugelke,

haet ein blauw stertje, hoepsa Sintermerte.

Vandaag is Sintermerte, morge Sinterkrökke,

Dan kómme die goje herte, die hadde zoeë gaer ein stökske,

’n Höltje of ein törfke in Sintermertes’ körfke,

Hout hout hout en ’s winters is ’t koud.

Hoera, hoera, wat hebbe die boere ein laeve,

Hoera, hoera, wat hebbe die boere ein pret !

En Mieke de Woep zoot op de stoep en leet d’r eine vlege,

Mieke de Woep zoot op de stoep en leet d’r eine gaon !

Hoera, hoera, wat hebbe die boere ein laeve,

Hoera, hoera, wat hebbe die boere ein pret.

Sintermerte kan neet kómme want dae haet eine krómme poeët,

En dao meug hae neet mit loupe anders geit daen erme doeëd !

Hoera, hoera, wat hebbe die boere ein laeve,

Hoera, hoera, wat hebbe die boere ein pret.

## Vlaanderen

### West-Vlaanderen
In zowel West- als Oost-Vlaanderen concurreert het sint-maartensfeest vaak met Sinterklaas. Bepaalde dorpen vieren zo geen Sinterklaas, maar wel Sint-Maarten. Sommige hier gezongen sint-maartensliedjes lijken dan ook wel op de oude sinterklaasliedjes (bv. Sinterklaas goedheilig man). Vrij algemeen komt voor:
Sinte Maartens avond

de sterren gaan mee naar Gent

en als ons moeder wafels bakt

dan zijn we der mee content

klein vier(vuur) groot vier(vuur)

Sinte Maarten komt alier

met zijne besten tabord an.
Dit lied wordt vaak in dialect gezongen. Uit Westvleteren is Sinte-Maortens aovend opgetekend. Opvallend aan die variant is dat er verschillende elementen in de tekst al zijn opgetekend in de oudste sint-maartensliedjes in de 16e eeuw (zie onder).
De tradities verschillen in West-Vlaanderen van dorp tot dorp en soms zelfs van wijk tot wijk. Er zijn dan ook heel uiteenlopende liedjes. In Koekelare klinkt Ruus buus buus, uiteraard in dialect. Wervik, een voorbeeld van een stad waar de ene wijk Sint-Maarten, de andere Sinterklaas viert, kent het volgende, korte lied:
Bolle Bolle Saint Martin

Gif mie ne soe en kben konten
In Beselare, wordt dit lied al jaren gezongen in een echte stoet (door de plaatselijke Davidsfondsstoet al jaren georganiseerd, en werd onlangs overgenomen door de plaatselijke chiro)
Lied : Sinte – Maartens – Avond
Sinte Maartens avond
De Torre gaat mee naar Gent
En als ons moeder koekskes bakt,
Dan zitten we weer omtrent
Maakt vier (vuur), stookt vier (vuur)
Sinte Maarten passeert al hier.
Met zijne blooten arme,
Warme warme liere
‘t Is morgen Sinte Liere
’t Is overmorgen Sinte Lap
Eet joene buik vol zoete pap
Patroone pap, patroone pap
Hiep, hiep hoera!!  Hiep, hiep hoera!
```
Na deze stoet, gaan de kinderen (soms al tieners) langs de Beselaarse huizen en zingen nogmaals van deur tot deur, om snoep en ander lekkers te verkrijgen.
```

Naast de eigen dialectliedjes komen ook hier wel de algemene liedjes voor. Onder invloed van al dan niet katholieke scholing bestaan er ook langere liedjes die expliciet over de heilige Sint-Martinus gaan, maar of deze liedjes in een oudere, orale traditie staan is de vraag.

### Oost-Vlaanderen
In Oost-Vlaanderen wordt het feest vooral in de regio rond Aalst gevierd, waar het net als in delen van West-Vlaanderen belangrijker is dan Sinterklaas. Uit deze streek is het volgende korte rijmpje bekend:
Sintje Merten op ne stok

Wie-e ni geiven, wie-e ni geiven

Sintje Merten op ne stok

Wie ni geiven, ropt a op!
of enigszins oneerbiedig (Bambrugge)
Sjinte Merten op ne stok

Wil je nie geven (2x)

Sjinte Merten op ne stok

Wil je nie geven

'k steek er au op
Verder wordt het lied Sint-Maarten zal 't avond komen gezongen. Ook hier komen weer andere, algemenere liederen voor.
Ook elders in Oost-Vlaanderen zijn sint-maartensvieringen, vaak in steden of dorpen met een sint-maartensparochie. Uit het Waasland is het lange Vandaag is 't Sinte-Maarten bekend, dat enigszins lijkt op het Achterhoekse lied (zie boven).

### Regio Mechelen
In Mechelen en omstreken wordt Sint-Maarten nog heel intensief gevierd. De liedjes variëren van gemeente tot gemeente en worden bewust in stand gehouden door scholen en de lokale Sinte Mette-vereniging. Hoewel ook hier het algemeen bekende Sint-Maarten gezongen wordt, genieten de eigen liederen een hogere status. Sterker nog, het zingen van Sint-Maarten, de koeien hebben staarten... wordt gezien als luiheid, en de beloning kan dan nogal eens karig uitvallen. De traditionele liederen zijn vrij lang, en in dialect.
In Mechelen zingt men vanouds het lied Sinte-Mette van de ruggenuchte. In Hombeek wordt een andere variant gehoord, Sinte-Mette den nieve, een variant die weer doet denken aan het in Weerde gezongen Sinte-Mette den nufe. In Walem zingen de kinderen Sinte-Mette van de negen nuste.
Naast dit lied komt vrij algemeen nog een ander lied voor, het lange Sint-Maarten reed door weer en wind. Dit lied is bijzonder omdat het nog een duidelijk katholieke lading heeft. Het verhaal van de heilige Sint-Martinus wordt er kort in herverteld.
In de regio Duffel, Sint-Katelijne-Waver, Walem & Elzenstraat zongen de kinderen volgend Sint-Maartensliedje:
Sinte-Mette van de negen uste,

en met zijne grijzenbaard,

juffrake wil de me kabaske nie vulle,

en laat ons lang nie meer staan,

dan zullen wij al lustig smullen,

ooke tot de vrooke tot ten neuste jaar.

### Retie
Sint-Maarten is de patroonheilige van Retie en dat wordt dan ook gevierd. In de voormiddag gaan de kinderen van deur tot deur en zingen het sint-maartenslied terwijl ze geld en snoep inzamelen. Reeds weken van tevoren zijn de inwoners van de gehuchten bezig met het verzamelen van hout om een zo groot mogelijke brandstapel te maken. Na het invallen van de duisternis worden de vuren in de verschillende wijken en gehuchten aangestoken. Sint-Maarten doet dan zijn ronde om krentenbollen uit te delen.
De door de kinderen meest gezongen en oudste versie gaat als volgt:
Vandaag ist sinte mette

en merge ist de kruk

wij komen goeden herten

want mergen ist te druk

de boeren zullen van hier nie gaan

of ze hemmen wat op gedaan

iejn turfe of wa hejt

Sinte Mette zever kejt

ik weet nog wel een goede vrouw

die nog wel wat geven zou

lank mag ze leve

honder jaar en ene dag

zolang da ze brokskes in de pan mag

geft wa hewt wa

tot de leste jaeren

we hemme gezonge

we hemme niks ghad

geft een stuk van verkes gat

is da vereken nog nie doeëd

slaagt het tegen zijnen achtersten poët

is da lieke nog nie oit

geeft een stuk van verkes snoit

oit oit oit

title: Sint-maartensliedje

wikitext:
Een '''sint-maartensliedje''' is een liedje dat gezongen wordt tijdens het [[Sint-Maarten (feest)|sint-maartensfeest]] ter ere van Sint-Maarten, meestal op de naamdag van de heilige [[Martinus van Tours|Maarten van Tours]], 11 november, of op de avond die daaraan voorafgaat. Hoewel de oudste sint-maartensliedjes expliciet over de heilige handelen, zijn de moderne liedjes eerder humoristisch van aard en wordt in sommige Sint-Maarten niet eens meer genoemd.

De sint-maartensliedjes zijn voor volkskundigen interessant omdat ze nagenoeg allemaal in een uitsluitend orale traditie staan, terwijl veel [[Sinterklaaslied|sinterklaasliedjes]] oorspronkelijk door tekstschrijvers zijn geschreven. Het wijsje van de liedjes is vaak hetzelfde en doet sterk denken aan de melodie van ''Twee emmertjes water halen'' of ''Sinterklaas kapoentje'' – typische volkswijsjes. De teksten van de sint-maartensliedjes variëren sterk van streek tot streek en hebben uiteenlopende thema's. Veel teksten zijn nog in dialect, wat de sint-maartensliedjes ook voor [[Taalkunde|taalkundigen]] interessant maakt.

== Oudste vindplaatsen ==
=== Heiligenliederen, lofliederen, drinkliederen ===
De oudste opgetekende liederen over Sint-Maarten in de [[Nederlandse Liederenbank]] van het [[Meertens Instituut]] stammen uit de zestiende eeuw. Het [[Handschrift (boek)|handschrift]] van [[rederijker]] Eduard de Dene, ''Testament Rhetoricael'' (Brugge, 1561-1562) bevat een lied van 12 strofen met als [[incipit]]: 'Wy schamel ghilden over al / vynden niet dan groot ongheval'. Het is een drinkliedje waarin Sint-Maarten wordt genoemd.<ref name="meertens">[http://www.liederenbank.nl/resultaatlijst.php?zoekveld=sint+maarten&submit=zoek&enof=EN&zoekop=allewoordenlied&sorteer=jaar&lan=nl Sint-maartensliederen] in de [[Nederlandse Liederenbank]] van het [[Meertens Instituut]].</ref> Het feest van Sint-Maarten, op 11 november, was indertijd het begin van het wijnjaar, wat het verband met een drinklied kan verklaren.<ref name="lezing">[http://www.meertens.knaw.nl/cms/nl/component/content/article/29-algemeen/142611-bedelliedjes-en-sint-maarten 'Bedelliedjes en Sint Maarten'], door Marie van Dijk (2003).</ref>

In het eveneens zestiende-eeuwse handschrift ''Enige hymnen en lofzangen'' (Utrecht, 1582) is een heiligenlied (loflied) op Sint-Maarten opgenomen. De tekst is van de hand van [[Radboud (bisschop)|Radboud]] (bisschop van Utrecht, ca. 850-917), het telt 6 strofen en de incipit luidt: 'Laet ons van herten danckbaer sijn / met waerden loff, sinte Martijn'.<ref name="meertens" />

In de zeventiende eeuw verschenen er verschillende sint-maartensliederen in druk. Het liedboek ''Parnassus, dat is den blijen-bergh der gheestelijcke vreught'' (Antwerpen, 1623) bevat een heiligenlied met de titel 'Een Liedeken vanden heylighen Martinus Bischop' en met de beginregels: 'Kinders heft op u ooghen / En wilt die naer my keeren'. Verschillende heiligenliederen benoemen de armoede en vrijgevigheid van de heilige Maarten. Bijvoorbeeld het liedboekje ''Bloem-hof, Verciert met geestelijcke lof-sangen'' van Albertus Buitendyck (Antwerpen, 1659). Het liedje begint met de regels 'Ey! volght Martinum na, / Die zijne in armoeden'. En ook het heiligenlied in het liedboekje ''Evangelische leeuwerck ofte historie-liedekens'' (Antwerpen, 1682), dat begint met 'Hoort al die gierigh zyt van aerdt, / Martinus sal u miltheyt leeren'.<ref name="meertens" />

=== Kinderliedjes, bedelliedjes ===
Het oudst overgeleverde kinderliedje stamt uit het begin van de zeventiende eeuw. In ''Den christelicken hvys-hovder'' (een katholiek instructieboekje met vragen en antwoorden) van Joannes David wordt het volgende liedje vermeld:<ref name="lezing" />

{{Lied|
Stoockt vier, maeckt vier:
Sinte Marten komt hier
Met syne bloote armen
Hij soude hem gheerne warmen?
}}

Het woord vuur ('vier') verwijst naar het gebruik om op de feestdag van Sint-Maarten vuren te stoken.

In de negentiende eeuw ontstaat er belangstelling voor volksliedjes die mondeling zijn doorgegeven en worden er tientallen sint-maartensliedjes en varianten vastgelegd in handschriftencollecties en [[liedboek]]jes.

Het oudste voorbeeld in de Nederlandse Liederenbank is het tijdschrift ''Wodana. Museum voor Nederduitsche oudheidskunde'' (Gent, 1843). De drie opgenomen liedjes zijn: 'Sinte Martens avond / den toren gaet voren naer Gent'; 'De jongens van de dorpen / die waren hier al byeen'; en 'Van daeg is 't sinte Merten, / En morgen is 't de kruk'. Het tijdschrift ''[[De Navorscher]]'' geeft enkele jaren later, in 1851, ook drie sint-maartensliedjes: 'Rood, rood rokje / Sunte-Martens stokje'; 'Kip kap keugel / Sunder-Martens veugel'; en 'Heite Sunte-Marten, / De kalver sunt so darten'.<ref name="meertens" />

De oudste liedboekjes waarin sint-maartensliedjes in zijn opgenomen zijn van niet veel later. Het liedboek ''Niederländische Volkslieder'' (Horae Belgicae), verzameld door [[August Heinrich Hoffmann von Fallersleben|A. Hoffmann von Fallersleben]] (1856), vermeldt vijf liedjes, waaronder: 'Martijn! / turref in de murref in de maaneschijn'; 'Hier woont 'n rijkman, / die veul geven kan'; 'Sinte Maarten is zoo koud, / geef m'een turfjen of een hout'; en 'Een zakje met zemelen, / een zakje met kruid'. Het liedboekje ''[[Nederlandsche baker- en kinderrijmen]]'', verzameld door [[Johannes van Vloten|J. van Vloten]] (melodieën verzameld door [[Marius Adrianus Brandts Buys sr.|M.A. Brandts Buys]]) (Leiden, 1894), geeft maar liefst 20 kinderliedjes rond het sint-maartensfeest. Hieronder de liedjes 'Rood, rood rokje / Sunte-Martens stokje'; 'Sinte, Sinte Marten, / De kalvers dragen starten'; en 'Stook vier, maak vier, / Sinte Maarten komt hier'.<ref name="meertens" />

Ook de grote handschriftenverzamelingen van rond 1900 hebben veel liedjes en varianten verzameld. Bijvoorbeeld de [[Handschriftencollectie volks- en kinderliederen van Nynke van Hichtum]] bevat bijna 60 sint-maartensliedjes.<ref name="meertens" />

Oude begeleidingsinstrumenten voor bedelliedjes zijn bijvoorbeeld de [[Rommelpot (muziekinstrument)|foekepot]] en de [[Ratel (muziekinstrument)|ratel]].

== Hedendaagse liedjes ==
Ondanks de grote regionale verscheidenheid komen bepaalde sint-maartensliedjes in heel het taalgebied voor. Dat betekent niet dat deze liedjes overal en altijd precies hetzelfde worden gezongen. Er worden regels toegevoegd en weggelaten en woorden kunnen anders gekozen worden. Zoals gebruikelijk bij volksliedjes, die mondeling worden doorgegeven, kunnen er grote (regionale) verschillen bestaan in tekst en melodie.

Een heel algemeen lied is ''Sint-Maarten''. Het lied noemt de heilige naar wie het feest is genoemd  bij naam en voor het overige lijkt de tekst op basis van rijm te zijn samengesteld. Een relatief korte versie is als volgt:

{{Lied|
Sinte Sinte Maarten
De koeien dragen staarten
De koeien dragen horens
De kerken dragen torens
De torens dragen klokken
De meisjes dragen rokken
De jongens dragen broeken
Oude wijven die veel kijven dragen schorteldoeken.
}}

De bedoeling is dat het liedje heel lang kan worden gemaakt. Op ''...koeien hebben staarten, varkens hebben oren...'' kan eindeloos worden verder gerijmd, en de pointe van de kijvende wijven zou precies gezongen moeten worden als de deur geopend wordt (door de huisvrouw in schorteldoek).
Tegenwoordig wordt vaak een verkorte versie gezongen, want tijd is snoep:

{{Lied|
Sint Maarten, Sint Maarten
de koeien hebben staarten
de meisjes hebben rokjes aan
daar komt Sinte Maarten aan.
}}

Ook heel algemeen, vaak als toevoeging op het bekende ''Sint-Maarten'' gezongen, is het bedellied. Het sint-maartensfeest is van origine een bedelfeest, dat de arme kinderen de kans gaf wat extra's voor de komende winter te vergaren.

Verder komt het lied ''Elf november'' zeer algemeen voor, al wordt dit in België niet of nauwelijks gezongen. De satirische liedjes komen soms ook over een heel groot gebied voor, maar sommige zijn daarvoor te vluchtig. Ook sint-maartensliedjes zijn aan mode onderhevig.

=== Spottende sint-maartensliedjes ===
Hoewel het sint-maartensfeest in naam een katholiek feest is, zijn zeker in het noorden de liedjes nauwelijks nog christelijk te noemen. Integendeel, de liedjes hebben vaak een parodiërend of satirisch karakter.

=== Aan een dichte deur ===
Een eigen groep vormen de liedjes, of losse regels, die worden gezongen wanneer de deur dicht blijft. Voor deze "gierigaards" worden beledigende regels gezongen, die ook per streek verschillen. Zo zingt men in de regio Mechelen de volgende regels:

{{Lied|
hoog huis, leeg huis
er zit een gierige pin in huis.
}}

In de noordelijke provincies en Noord-Holland hoort men teksten die voortrijmen op kikkerbil:

{{Lied|
Hier woont juffrouw kikkerbil
die ons nooit wat geven wil.
}}

Sommige van deze teksten zijn zelfs beledigend. In Noord-Holland wordt wel gezongen: ''Sint-Maarten de deur is vast'', waarbij ''vast'' "dicht", "op slot" betekent. In [[Drenthe]] kent men ''Sint-Martinus bokkepoot''.
In Limburg zingt men bij een dichte deur ook vaak het liedje:

{{Lied|
Tiere, liere, liere
Heer woënt enne giere
Dih ôs niks wil geave
Dih zâl waat beleave.
}}

In het Nederlands betekent dit:

{{Lied|
Tiere, liere, liere
Hier woont een gierigaard
Die ons niets wil geven
Hij zal eens wat beleven.
}}

=== Sinte-Maarten mikmak ===
Andere spottende liedjes hebben vaak een parodiërende inslag. Zo gaat een variant op het ''Elf november''-lied over een tandarts die boren mag. Op het bekende ''Sint-Maarten'' bestaan allerlei parodieën.

{{Lied|
Sint-Maarten, Sint-Maarten,
er waren twee tomaten,
de ene heeft een petje op,
de ander heeft een kale kop.
}}

In het noorden zijn verder versjes die rijmen op het nonsensicale ''mikmak'' heel algemeen. De humor in deze liedjes, die steevast beginnen met ''Sinte-Maarten mikmak'', is onschuldig en kinderlijk.

Dit zijn nog twee liederen die veel gezongen worden in het noorden;

{{Lied|
Sint Martinus bisschop,
Met zijn hoge hoed op,
Met zijn lange slipjas aan,
Daar komt Sint Martinus aan!
}}

{{Lied|
Sinte Maarten mikmak,
je moeder is een dikzak,
je vader is een dunnetje,
geef me een pepermuntje!
}}

== Nederland ==

=== De noordelijke provincies ===
Vooral [[Groningen (provincie)|Groningen]] kent een heel levendige sint-maartenstraditie. Veel van de Groningse liedjes zijn in het Groninger [[Gronings|dialect]]. Kenmerkend is dat er in Groningen meestal van "Sint-Martinus" gezongen wordt:

{{Lied|
Sunt-Martinus bisschop
mit zien roege muts op,
mit zien laange stevels aan,
doar komt Sunt-Martinus aan.
}}

Typisch is het liedje ''Mien lutje lanteern''. Ook eigen is het lied ''Ik staai veur joen deur''. Ook in Drenthe worden liedjes in dialect gezongen. Zowel hier als in Groningen komen ook versjes op ''Kip kap kogel'' voor, die net als het algemene ''mikmak'' nonsensicaal zijn.

In Friesland wordt het Sint-Maarten minder algemeen gevierd. Liedjes in het Fries en liedjes in het Nederlands bestaan hier dikwijls naast elkaar.

=== Noord-Holland ===
Ook in [[Noord-Holland]] is het feest nog zeer actueel. Oorspronkelijk werd het er alleen in de gebieden bóven het IJ gevierd, maar inmiddels is het feest ook in Amsterdam en Haarlem bekend. Typisch voor Noord-Holland zijn de liedjes over dieren. ''Sinte-Maarten had een koe'' is ook wel buiten Noord-Holland bekend. Allerlei varianten komen voor, zoals ''Sinte-Maarten had een geit''. Deze liedjes hebben een duidelijk parodiërend karakter.
In de Zaanstreek werd als "eerste" liedje altijd gezongen:

{{Lied|
Sintere, Sintere Maarten,
De kalven hebben staarten,
De koeien hebben horens,
De klokken hebben torens,
De torens hebben klokken,
Meisjes hebben rokken,
De jongens hebben broeken,
Ouwe wijven schorteledoeken,
Kruipt in alle hoeken,
Sint Margriet,
Ken je me niet,
Hoog op de klompen,
Laag op de muilen,
Sint Jan,
Sint Jan,
uit De Gevulde Peperkan,

Sintere Maarten is zo koud,
Geef me een turfie of een hout,
Dan kan ik me verwarmen,
Met me blote armen,
En met me blote bene,
Kan ik een centje verdenen.
}}

Hier blijkt, zoals verder gemeld, dat het oorspronkelijk een bedelliedje was voor de armen uit de gemeenschap.
De kinderen van welgestelde families gingen niet zingen. Door de "gevers" werd dit vaak opgemerkt en kreeg dat kind de mededeling, om maar naar zijn vader te gaan.

Als er op een adres veel werd gegeven, werd tijdens of na de "gift" gezongen:

{{Lied|
Hier woont een rijk man,
Die veel geven kan.
Lang zal hij leven,
Zalig zal hij sterven,
Met honderdduizend erven.
}}

Of:

{{Lied|
Hier woont een rijk man,
Die veel geven kan.
God zal hem lonen,
Met honderdduizend kronen,
Met honderdduizend lichtjes aan,
Hier komt Sint Martinus aan.
}}

Of:

{{Lied|
Hier woont een rijk man,
Die veel geven kan,
Veel kan niet schelen,
We zullen alles delen,
Geef een appel of een peer,
(Dan) kom ('k) het hele jaar niet meer.
}}

Of:

{{Lied|
Hier woont een rijk man,
Die ons wel wat geven kan,
Veel zal hij geven,
Lang zal hij leven,
Zalig zal hij sterven,
De hemel zal hem werven,
God zal hem lonen,
Met honderdduizend kronen,
Met honderdduizend lichtjes aan,
Hier komt Sinte Maarten aan.
}}

Als er bewust niets werd gegeven, dan werd een lied gezongen met "Hier woont een kikkerbil" enz.

In de Zaanstreek wordt vanouds een refrein toegevoegd aan ''Sint-Maarten'', al wordt het de laatste jaren steeds minder gehoord:

{{Lied|
Hooi-de-booi, hooi-de-booi,
Wat is Sintre-Maarten mooi.
Hooi-de-booi, hooi-de-booi,
Wat is Sintre-Maarten mooi.
}}

Het dorp [[Volendam (hoofdbetekenis)|Volendam]] kent eigen sint-maartensliederen, in dialect. Het lied ''Sinte-Martes vegeltje'' kwam vroeger mogelijk ook elders voor; in Limburg hoort men varianten (zie onder).

Nog een liedje dat o.a. in Alkmaar gezongen werd:

Sintere, sintere Maarten,

turf in de lurf in de maneschijn.

Hoog op de klompen, laag op de muilen.

Sinte Margriet, ken je me niet?

Wie heeft buurman dronken gemaakt?

De klepels van de klokken.

Ouwe wijven dragen rokken;

de jongens dragen broeken,

de meisjes schutteldoeken.

Brand in mijn lantaren;

de vonken vliegen eruit.

De meisjes lopen met garen,

de jongens met beschuit.

En nu is mijn liedje uit.

=== Gelderland en Overijssel ===
Zowel in Gelderland als in Overijssel wordt hier en daar Sint-Maarten gevierd. In de [[Achterhoek (hoofdbetekenis)|Achterhoek]] kent men eigen sint-maartensliederen. Vrij algemeen in deze regio is ''Vandaag is 't Sunte-Marten'', in dialect. Ook op de Veluwe bestaan sint-maartensliedjes in dialect. ''Sonde sonde marten'' is een variatie op het bekende ''Sint-Maarten''. Een lied dat in [[Hattem]] werd gezongen, is:

{{Lied|
Sinte Marten keugeltien
Met zien ronde reugeltien
Met zien ronde rökkien an
Daor kumpt Sinte Marten an
Sinte Marten is zo kold
Geef 'm een stukkie vuur of holt
Dan kan hij zich waarmen
Mit zien blakke daarmen

Hier woont nog een rieke man
Die zo veule geven kan
Veule zal hij geven
Lange zal hij leven
Honderd jaor en iene dag
Dan wordt hij noar 't kerkhof ebracht
Op een boerenwagen
Wordt hij weggedragen.
}}

=== De zuidelijke provincies ===
De liederen die worden gezongen in Brabant en Limburg wijken vaak sterk af van de liederen die boven de rivieren gezongen worden. Wel komt het algemene ''Sint-Maarten'' ook hier voor, in iets andere vorm (uit Noord-Brabant):

{{Lied|
Sinte Maerte,
De paerde ebbe staerte,
De koeie ebbe orens,
De kerke ebbe torens,
De varkens ebbe 'n kruk in stêêrt,
Da 'd is toch wel 'n kwartje wêêrt.

Sinter Mertens veugelke,
haj ein roej keugelke,
haj ein greun stertje,
hoepsa Sinter Merten!
}}

Het Limburgse ''Heej wônt Sinter-Merte'' (''Hier woont Sint-Maarten'') is ook een variatie op dit lied. Ook blijken bepaalde zuidelijke liedjes incidenteel in het noorden voor te komen. Zo doet ''Sinter-Mertes veugelke'' uit Venlo enigszins aan het Volendamse lied denken (zie boven).

'''De Venlose versie:'''
{{Lied| Sintermertes’ veugelke, haet ein hiel roeëd keugelke,
haet ein blauw stertje, hoepsa Sintermerte.
Vandaag is Sintermerte, morge Sinterkrökke,
Dan kómme die goje herte, die hadde zoeë gaer ein stökske,
’n Höltje of ein törfke in Sintermertes’ körfke,
Hout hout hout en ’s winters is ’t koud.
Hoera, hoera, wat hebbe die boere ein laeve,
Hoera, hoera, wat hebbe die boere ein pret !

En Mieke de Woep zoot op de stoep en leet d’r eine vlege,
Mieke de Woep zoot op de stoep en leet d’r eine gaon !
Hoera, hoera, wat hebbe die boere ein laeve,
Hoera, hoera, wat hebbe die boere ein pret.

Sintermerte kan neet kómme want dae haet eine krómme poeët,
En dao meug hae neet mit loupe anders geit daen erme doeëd !
Hoera, hoera, wat hebbe die boere ein laeve,
Hoera, hoera, wat hebbe die boere ein pret.}}

== Vlaanderen ==

=== West-Vlaanderen ===
In zowel West- als Oost-Vlaanderen concurreert het sint-maartensfeest vaak met Sinterklaas. Bepaalde dorpen vieren zo geen Sinterklaas, maar wel Sint-Maarten. Sommige hier gezongen sint-maartensliedjes lijken dan ook wel op de oude sinterklaasliedjes (bv. ''Sinterklaas goedheilig man''). Vrij algemeen komt voor:

{{Lied|
Sinte Maartens avond
de sterren gaan mee naar Gent
en als ons moeder wafels bakt
dan zijn we der mee content
klein vier(vuur) groot vier(vuur)
Sinte Maarten komt alier
met zijne besten tabord an.
}}

Dit lied wordt vaak in dialect gezongen. Uit [[Westvleteren (plaats)|Westvleteren]] is ''Sinte-Maortens aovend'' opgetekend. Opvallend aan die variant is dat er verschillende elementen in de tekst al zijn opgetekend in de oudste sint-maartensliedjes in de 16e eeuw (zie onder).

De tradities verschillen in West-Vlaanderen van dorp tot dorp en soms zelfs van wijk tot wijk. Er zijn dan ook heel uiteenlopende liedjes. In [[Koekelare]] klinkt ''Ruus buus buus'', uiteraard in dialect. [[Wervik]], een voorbeeld van een stad waar de ene wijk Sint-Maarten, de andere Sinterklaas viert, kent het volgende, korte lied:

{{Lied|
Bolle Bolle Saint Martin
Gif mie ne soe en kben konten
}}

In Beselare, wordt dit lied al jaren gezongen in een echte stoet (door de plaatselijke Davidsfondsstoet al jaren georganiseerd, en werd onlangs overgenomen door de plaatselijke chiro)
Lied : Sinte – Maartens – Avond
Sinte Maartens avond
De Torre gaat mee naar Gent
En als ons moeder koekskes bakt,
Dan zitten we weer omtrent
Maakt vier (vuur), stookt vier (vuur)
Sinte Maarten passeert al hier.
Met zijne blooten arme,
Warme warme liere
‘t Is morgen Sinte Liere
’t Is overmorgen Sinte Lap
Eet joene buik vol zoete pap
Patroone pap, patroone pap
Hiep, hiep hoera!!  Hiep, hiep hoera!
 Na deze stoet, gaan de kinderen (soms al tieners) langs de Beselaarse huizen en zingen nogmaals van deur tot deur, om snoep en ander lekkers te verkrijgen.

Naast de eigen dialectliedjes komen ook hier wel de algemene liedjes voor. Onder invloed van al dan niet katholieke scholing bestaan er ook langere liedjes die expliciet over de heilige Sint-Martinus gaan, maar of deze liedjes in een oudere, orale traditie staan is de vraag.

=== Oost-Vlaanderen ===
In Oost-Vlaanderen wordt het feest vooral in de regio rond Aalst gevierd, waar het net als in delen van West-Vlaanderen belangrijker is dan Sinterklaas. Uit deze streek is het volgende korte rijmpje bekend:

{{Lied|
Sintje Merten op ne stok
Wie-e ni geiven, wie-e ni geiven
Sintje Merten op ne stok
Wie ni geiven, ropt a op!
}}
of enigszins oneerbiedig ([[Bambrugge]])

{{Lied|
Sjinte Merten op ne stok
Wil je nie geven (2x)
Sjinte Merten op ne stok
Wil je nie geven
'k steek er au op
}}

Verder wordt het lied ''Sint-Maarten zal 't avond komen'' gezongen. Ook hier komen weer andere, algemenere liederen voor.

Ook elders in Oost-Vlaanderen zijn sint-maartensvieringen, vaak in steden of dorpen met een sint-maartensparochie. Uit het Waasland is het lange ''Vandaag is 't Sinte-Maarten'' bekend, dat enigszins lijkt op het Achterhoekse lied (zie boven).

=== Regio Mechelen ===
In Mechelen en omstreken wordt Sint-Maarten nog heel intensief gevierd. De liedjes variëren van gemeente tot gemeente en worden bewust in stand gehouden door scholen en de lokale ''Sinte Mette''-vereniging. Hoewel ook hier het algemeen bekende ''Sint-Maarten'' gezongen wordt, genieten de eigen liederen een hogere status. Sterker nog, het zingen van ''Sint-Maarten, de koeien hebben staarten...'' wordt gezien als luiheid, en de beloning kan dan nogal eens karig uitvallen. De traditionele liederen zijn vrij lang, en in dialect.

In [[Mechelen (stad)|Mechelen]] zingt men vanouds het lied ''Sinte-Mette van de ruggenuchte''. In Hombeek wordt een andere variant gehoord, ''Sinte-Mette den nieve'', een variant die weer doet denken aan het in [[Weerde]] gezongen ''Sinte-Mette den nufe''. In [[Walem (Antwerpen)|Walem]] zingen de kinderen ''Sinte-Mette van de negen nuste''.

Naast dit lied komt vrij algemeen nog een ander lied voor, het lange ''Sint-Maarten reed door weer en wind''. Dit lied is bijzonder omdat het nog een duidelijk katholieke lading heeft. Het verhaal van de heilige Sint-Martinus wordt er kort in herverteld.

In de regio Duffel, Sint-Katelijne-Waver, Walem & Elzenstraat zongen de kinderen volgend Sint-Maartensliedje:

{{Lied|
Sinte-Mette van de negen uste,
en met zijne grijzenbaard,
juffrake wil de me kabaske nie vulle,
en laat ons lang nie meer staan,
dan zullen wij al lustig smullen,
ooke tot de vrooke tot ten neuste jaar.
}}

=== Retie ===
Sint-Maarten is de patroonheilige van Retie en dat wordt dan ook gevierd. In de voormiddag gaan de kinderen van deur tot deur en zingen het sint-maartenslied terwijl ze geld en snoep inzamelen. Reeds weken van tevoren zijn de inwoners van de gehuchten bezig met het verzamelen van hout om een zo groot mogelijke brandstapel te maken. Na het invallen van de duisternis worden de vuren in de verschillende wijken en gehuchten aangestoken. Sint-Maarten doet dan zijn ronde om krentenbollen uit te delen.

De door de kinderen meest gezongen en oudste versie gaat als volgt:

{{Lied|
Vandaag ist sinte mette
en merge ist de kruk
wij komen goeden herten
want mergen ist te druk
de boeren zullen van hier nie gaan
of ze hemmen wat op gedaan
iejn turfe of wa hejt
Sinte Mette zever kejt
ik weet nog wel een goede vrouw
die nog wel wat geven zou
lank mag ze leve
honder jaar en ene dag
zolang da ze brokskes in de pan mag
geft wa hewt wa
tot de leste jaeren
we hemme gezonge
we hemme niks ghad
geft een stuk van verkes gat
is da vereken nog nie doeëd
slaagt het tegen zijnen achtersten poët
is da lieke nog nie oit
geeft een stuk van verkes snoit
oit oit oit
}}

== Externe links ==
* [http://www.liederenbank.nl/resultaatlijst.php?zoekveld=sint+maartenslied&submit=zoek&enof=EN&zoekop=allewoordenlied&sorteer=jaar&lan=nl Sint-maartensliedjes (kinderliedjes)] in de [[Nederlandse Liederenbank]] van het [[Meertens Instituut]].
* [http://www.liederenbank.nl/resultaatlijst.php?zoekveld=sint+maarten&submit=zoek&enof=EN&zoekop=allewoordenlied&sorteer=jaar&lan=nl Sint-maartensliederen (waaronder heiligenliederen)] in de Nederlandse Liederenbank van het Meertens Instituut.
* [https://www.dbnl.org/tekst/duys001oude02_01/duys001oude02_01_0129.php Sinte Maertens vogeltje en andere sint-maartensliedjes], in: Florimond van Duyse, ''Het oude Nederlandsche lied'', deel 2 (1905).
* [http://www.meertens.knaw.nl/feesten/sintmaartenszingen_old.html 'Sint Maartenszingen'] door Marie van Dijk.
* [https://dijk92.be/zingen-met-sint-maarten Zingen met Sint-Maarten], Dijk92; ''Sintemetten van de goeie nuchten''.

{{Appendix}}
{{Wikisourcecat|Sint-Maartenslied}}

[[Categorie:Nederlands volksliedje]]


text:
# Lendestraat
De Lendestraat is een straat in Brugge.

## Beschrijving
De oorspronkelijke naam van het straatje luidde Lendinbaststraetkin. Deze naam komt overeen met 'lindebast' of 'lindeschors'. Er is geen verklaring gevonden voor deze benaming.
Karel De Flou vermeldde twee documenten betreffende dit straatje:
- 1550: 't Lendestraetkin en Lendestraetkin.

De verklaring van De Flou was dat het hier om een lende ging, met andere woorden een grond die van een hoogte zachtjes neerwaarts glooit. De straat liep inderdaad van de Zuidzandstraat naar de wat lager gelegen Korte Vuldersstraat. Albert Schouteet trad deze uitleg bij, maar Frans Debrabandere schrijft dat hij nooit ergens het woord 'lende' in die betekenis heeft aangetroffen.
Karel Verschelde en Adolf Duclos hielden als alternatieve uitleg voor dat daar een woning met de naam De Lende stond.
Bij de vaststelling van de straatnamen in 1792 maakte het stadsbestuur er Lindenstraat van, in het Frans Rue des Tilleuls.
Bij de herziening in 1936 werd het opnieuw Lendestraat.
De Lendestraat loopt van de Zuidzandstraat naar de Korte Vuldersstraat.
Een van de laatste 'heksen' in Brugge woonde in de Lendestraat: Mayken Karrebrouck.

wikiname: nlwiki

title: Lendestraat

in_language: nl

wikitext:
{{Infobox straat
| straatnaam  = Lendestraat
| afbeelding  = Brugge_Lendestraat_R02.jpg
| onderschrift= De Lendestraat, richting [[Korte Vuldersstraat]]
| locatie     = [[Brugge (hoofdbetekenis)|Brugge]]
| stadsdeel   =
| wijk        =
| begin       = [[Zuidzandstraat]]
| eind        = [[Korte Vuldersstraat]]
| lengte      =
| breedte     =
| bouwjaar    =
| genoemdnaar =
| naamsinds   =
| bestrating  =
| geentoegang =
| ov          =
| bebouwing   =
| opvallend   =
| overig      =
| detailkaart =
| detailkaartbijschrift=
| portaal     = Brugge
}}
De '''Lendestraat''' is een straat in [[Brugge (hoofdbetekenis)|Brugge]].

==Beschrijving==
De oorspronkelijke naam van het straatje luidde ''Lendinbaststraetkin''. Deze naam komt overeen met 'lindebast' of 'lindeschors'. Er is geen verklaring gevonden voor deze benaming.

[[Karel De Flou]] vermeldde twee documenten betreffende dit straatje:
* 1550: '''t Lendestraetkin'' en ''Lendestraetkin''.

De verklaring van De Flou was dat het hier om een ''lende'' ging, met andere woorden een grond die van een hoogte zachtjes neerwaarts glooit. De straat liep inderdaad van de [[Zuidzandstraat]] naar de wat lager gelegen [[Korte Vuldersstraat]]. [[Albert Schouteet]] trad deze uitleg bij, maar [[Frans Debrabandere]] schrijft dat hij nooit ergens het woord 'lende' in die betekenis heeft aangetroffen.

[[Karel Verschelde]] en [[Adolf Duclos]] hielden als alternatieve uitleg voor dat daar een woning met de naam ''De Lende'' stond.

Bij de vaststelling van de straatnamen in 1792 maakte het stadsbestuur er ''Lindenstraat'' van, in het Frans ''Rue des Tilleuls''.

Bij de herziening in 1936 werd het opnieuw Lendestraat.

De Lendestraat loopt van de Zuidzandstraat naar de Korte Vuldersstraat.

Een van de laatste 'heksen' in Brugge woonde in de Lendestraat: [[Mayken Karrebrouck]].

==Literatuur==
* Karel DE FLOU, ''Woordenboek der Toponymie (...)'', Deel 9, Brugge, 1929.
* Albert SCHOUTEET, ''De straatnamen van Brugge. Oorsprong en betekenis'', Brugge, 1977, {{ISBN|9789062675036}}
* J. SABBE, ''Kanttekeningen bij enkele Brugse straatnamen en huizen'', in: Biekorf, 2005.
* Frans DEBRABANDERE, ''Brugse plaatsnamen'', in: Brugge die scone, 2009, blz. 63

<gallery widths="200" heights="200">
Brugge_Lendestraat_R01.jpg|De Lendestraat, gezien van uit de [[Korte Vuldersstraat]]
Lendestraat.JPG|De Lendestraat, gezien van uit de [[Zuidzandstraat]]
</gallery>

{{Navigatie straten Brugge}}
{{Commonscat|Lendestraat (Brugge)}}
{{Coor title dms|51|12|18.85|N|3|13|13.97|E|type:landmark_scale:1563_region:BE}}

{{DEFAULTSORT:Lendestraat}}
[[Categorie:Straat in Brugge]]

title: Geografische informatie

Locatie: Brugge

Begin: Zuidzandstraat

Eind: Korte Vuldersstraat

Portaal: Brugge


text:
# Antarcturus usitatus
Antarcturus usitatus is een pissebed uit de familie Antarcturidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1978 door Schultz.

title: Antarcturus usitatus

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Antarcturus usitatus''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| rijk= [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| familie = [[Antarcturidae]]
| klasse= [[Malacostraca]] (Hogere kreeftachtigen)
| orde= [[Pissebedden|Isopoda]] (Pissebedden)
| geslacht = ''[[Antarcturus]]''
| w-naam = ''Antarcturus usitatus''
| auteur = Schultz
| datum = 1978
| haakjes =
| stam = [[Geleedpotigen|Arthropoda]] (Geleedpotigen)
| worms = 174558

}}
'''''Antarcturus usitatus''''' is een [[pissebedden|pissebed]] uit de familie [[Antarcturidae]]. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1978 door Schultz.<ref>Poore, G.; Schotte, M. (2010). ''Antarcturus usitatus'' Schultz, 1978. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het [[World Register of Marine Species]], te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=174558</ref>
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|15}}
[[Categorie:Antarcturidae]]

title: Antarcturus usitatus

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Malacostraca (Hogere kreeftachtigen)

Orde: Isopoda (Pissebedden)

Familie: Antarcturidae

Geslacht: Antarcturus

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Nodina martensi
Nodina martensi is een keversoort uit de familie bladkevers (Chrysomelidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1992 gepubliceerd door Medvedev.

title: Nodina martensi

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Nodina martensi''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Bladkevers|Chrysomelidae]] (Bladkevers)
| geslacht = ''[[Nodina]]''
| w-naam = ''Nodina martensi''
| auteur = Medvedev
| datum = 1992
| haakjes =
| origineel =
}}

'''''Nodina martensi''''' is een [[kevers]]oort uit de familie [[bladkevers]] (Chrysomelidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1992 gepubliceerd door Medvedev.<ref>[https://web.archive.org/web/20130927083459/https://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/ChrysoIndex0.htm Chrysomelidae] in Synopsis of the described Coleoptera of the World, 13 december 2008. Gearchiveerd op 27 september 2013.</ref>

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|10|31}}

[[Categorie:Bladkevers]]

title: Nodina martensi

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Chrysomelidae (Bladkevers)

Geslacht: Nodina

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Palaeorhiza basilura
Palaeorhiza basilura is een vliesvleugelig insect uit de familie Colletidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1910 door Cockerell.

title: Palaeorhiza basilura

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Palaeorhiza basilura''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie = [[Colletidae]]
| onderfamilie = [[Hylaeinae]]
| tribus =
| geslacht = ''[[Palaeorhiza]]''
| w-naam = ''Palaeorhiza basilura''
| auteur = Cockerell
| datum = 1910
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Palaeorhiza basilura''''' is een [[vliesvleugeligen|vliesvleugelig]] [[insecten|insect]] uit de familie [[Colletidae]]. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1910 door Cockerell.<ref>{{Brontabel|2008-ITIS}}</ref>
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|16}}

[[Categorie:Palaeorhiza|basilura]]

title: Palaeorhiza basilura

Orde: Hymenoptera (Vliesvleugeligen)

Familie: Colletidae

Onderfamilie: Hylaeinae

Geslacht: Palaeorhiza

title: Soort


text:
# Haemoplotina coccinea
Haemoplotina coccinea is een keversoort uit de familie lieveheersbeestjes (Coccinellidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1874 door Crotch.

title: Haemoplotina coccinea

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Haemoplotina coccinea''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Lieveheersbeestjes|Coccinellidae]] (Lieveheersbeestjes)
| geslacht = ''[[Haemoplotina]]''
| w-naam = ''Haemoplotina coccinea''
| auteur = [[George Robert Crotch|Crotch]]
| datum = 1874
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Haemoplotina coccinea''''' is een [[kevers|keversoort]] uit de familie [[lieveheersbeestjes]] (Coccinellidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1874 door Crotch.<ref>{{Brontabel|2010-Hallan}}</ref>
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|09}}

[[Categorie:Lieveheersbeestjes]]

title: Haemoplotina coccinea

Familie: Coccinellidae (Lieveheersbeestjes)

Geslacht: Haemoplotina

title: Soort


text:
# Stenidia spinipennis
Stenidia spinipennis is een keversoort uit de familie van de loopkevers (Carabidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1880 door Putzeys.

title: Stenidia spinipennis

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Stenidia spinipennis''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Loopkevers|Carabidae]] (Loopkevers)
| onderfamilie = [[Lebiinae]]
| geslacht = ''[[Stenidia]]''
| w-naam = ''Stenidia spinipennis''
| auteur = [[Jules Putzeys|Putzeys]]
| datum = 1880
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Stenidia spinipennis''''' is een [[kevers|kever]]soort uit de familie van de [[Loopkevers|loopkevers (Carabidae)]].<ref>Anichtchenko A. et al., (editors): [https://carabidae.org/search?rank=0&text=Stenidia+spinipennis Carabidae of the World] (bezocht: 20 tot 28 maart 2013)</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1880 door Putzeys.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|29}}

[[Categorie:Stenidia|spinipennis]]

title: Stenidia spinipennis

Familie: Carabidae (Loopkevers)

Onderfamilie: Lebiinae

Geslacht: Stenidia

title: Soort


text:
# South Somerset
South Somerset is een Engels district in het shire-graafschap (non-metropolitan county OF county) Somerset en telt 168.000 inwoners. De oppervlakte bedraagt 959 km².
Van de bevolking is 19,6% ouder dan 65 jaar. De werkloosheid bedraagt 2,1% van de beroepsbevolking (cijfers volkstelling 2001).

## Plaatsen in district South Somerset
- Chard
- The Chinnocks

## Civil parishesin district South Somerset
Abbas and Templecombe, Alford, Aller, Ansford, Ash, Ashill, Babcary, Barrington, Barton St. David, Barwick, Beercrocombe, Bratton Seymour, Brewham, Broadway, Bruton, Brympton, Buckland St Mary, Castle Cary, Chaffcombe, Chard Town, Charlton Horethorne, Charlton Mackrell, Charlton Musgrove, Chillington, Chilthorne Domer, Chilton Cantelo, Chiselborough, Closworth, Combe St Nicholas, Compton Dundon, Compton Pauncefoot, Corton Denham, Crewkerne, Cricket St. Thomas, Cucklington, Cudworth, Curry Mallet, Curry Rivel, Dinnington, Donyatt, Dowlish Wake, Drayton, East Chinnock, East Coker, Fivehead, Hambridge and Westport, Hardington Mandeville, Haselbury Plucknett, Henstridge, High Ham, Hinton St. George, Holton, Horsington, Horton, Huish Episcopi, Ilchester, Ilminster, Ilton, Isle Abbotts, Isle Brewers, Keinton Mandeville, Kingsbury Episcopi, Kingsdon, Kingstone, Kingweston, Knowle St. Giles, Langport, Limington, Long Load, Long Sutton, Lopen, Lovington, Maperton, Marston Magna, Martock, Merriott, Milborne Port, Misterton, Montacute, Muchelney, Mudford, North Barrow, North Cadbury, North Cheriton, North Perrott, Norton sub Hamdon, Odcombe, Pen Selwood, Pitcombe, Pitney, Puckington, Queen Camel, Rimpton, Seavington St Mary, Seavington St Michael, Shepton Beauchamp, Shepton Montague, Somerton, South Barrow, South Cadbury, South Petherton, Sparkford, Stocklinch, Stoke Trister, Stoke sub Hamdon, Tatworth and Forton, Tintinhull, Wambrook, Wayford, West Camel, West Coker, West Crewkerne, West and Middle Chinnock, Whitelackington, Whitestaunton, Wincanton, Winsham, Yarlington, Yeovil, Yeovil Without, Yeovilton.

title: South Somerset

wikitext:
{{Infobox district Verenigd Koninkrijk
| naam             = South Somerset
| soort            = [[District (Engeland)|Niet-metropolitaans district]]
| wapen            =
| vlag             =
| overzichtskaart  = [[Bestand:EnglandSomerset.png|120px]]
| overzichtskaart1 = [[Bestand:SomersetSouth.png|120px]]
| regio            = [[South West England]]
| county           = [[Somerset (graafschap)|Somerset]]
| oppervlak        = 959,0402<ref>[https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/standard-area-measurements-2018-for-administrative-areas-in-the-united-kingdom '''O'''ffice for '''N'''ational '''S'''tatistics → Download → SAM_for_Administrative_Areas_(2018).zip → SAM_'''LAD'''_DEC_2018_UK.xlsx.]</ref>
| bevolking        = 167.861
| jaar             = 2018<ref>https://www.ons.gov.uk/file?uri=/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/datasets/populationestimatesforukenglandandwalesscotlandandnorthernireland/mid20182019laboundaries/ukmidyearestimates20182019ladcodes.xls Schatting '''O'''ffice for '''N'''ational '''S'''tatistics: knop ''MYE5'' → kolom ''Estimated Population mid-2018'']</ref>
| dichtheid        = 175
| white            = 98,4
| christen         = 78,0
| hindoe           = 0,1
| moslim           = 0,2
| geenreligie      = 14,0
| code             = E07000189
| detailkaart      = South Somerset UK locator map.svg
}}

'''South Somerset''' is een [[District (Engeland)|Engels district]] in het [[Stedelijke en niet-stedelijke graafschappen van Engeland|''shire''-graafschap (''non-metropolitan county'' OF ''county'')]] [[Somerset (graafschap)|Somerset]] en telt 168.000 inwoners. De oppervlakte bedraagt 959 km².

Van de bevolking is 19,6% ouder dan 65 jaar. De [[werkloosheid]] bedraagt 2,1% van de beroepsbevolking (cijfers volkstelling 2001).

== Plaatsen in district South Somerset ==
* [[Chard (Somerset)|Chard]]
* [[The Chinnocks]]

== [[Civil parish]]es in district South Somerset ==
Abbas and Templecombe, [[Alford (Somerset)|Alford]], [[Aller (Somerset)|Aller]], [[Ansford]], [[Ash (Somerset)|Ash]], [[Ashill (Somerset)|Ashill]], [[Babcary]], [[Barrington (Somerset)|Barrington]], [[Barton St David|Barton St. David]], [[Barwick (Somerset)|Barwick]], [[Beercrocombe]], [[Bratton Seymour]], [[Brewham]], [[Broadway (Somerset)|Broadway]], [[Bruton]], [[Brympton]], [[Buckland St Mary]], [[Castle Cary]], [[Chaffcombe]], Chard Town, [[Charlton Horethorne]], [[Charlton Mackrell]], [[Charlton Musgrove]], [[Chillington]], [[Chilthorne Domer]], [[Chilton Cantelo]], [[Chiselborough]], [[Closworth]], [[Combe St Nicholas]], [[Compton Dundon]], Compton Pauncefoot, [[Corton Denham]], [[Crewkerne]], [[Cricket St Thomas|Cricket St. Thomas]], [[Cucklington]], Cudworth, [[Curry Mallet]], [[Curry Rivel]], [[Dinnington (Somerset)|Dinnington]], [[Donyatt]], [[Dowlish Wake]], [[Drayton (Somerset)|Drayton]], East Chinnock, [[East Coker]], [[Fivehead]], [[Hambridge and Westport]], [[Hardington Mandeville]], [[Haselbury Plucknett]], [[Henstridge]], [[High Ham]], [[Hinton St George|Hinton St. George]], [[Holton (Somerset)|Holton]], [[Horsington]], [[Horton (Somerset)|Horton]], [[Huish Episcopi]], [[Ilchester]], [[Ilminster]], [[Ilton]], [[Isle Abbots|Isle Abbotts]], [[Isle Brewers]], [[Keinton Mandeville]], [[Kingsbury Episcopi]], [[Kingsdon]], [[Kingstone (Somerset)|Kingstone]], [[Kingweston]], [[Knowle St Giles|Knowle St. Giles]], [[Langport]], [[Limington]], [[Long Load]], [[Long Sutton (Somerset)|Long Sutton]], [[Lopen (Somerset)|Lopen]], [[Lovington (Engeland)|Lovington]], [[Maperton]], [[Marston Magna]], [[Martock]], [[Merriott]], [[Milborne Port]], [[Misterton (Somerset)|Misterton]], [[Montacute]], [[Muchelney]], [[Mudford]], [[North Barrow]], [[North Cadbury]], [[North Cheriton]], [[North Perrott]], [[Norton sub Hamdon]], [[Odcombe]], [[Penselwood|Pen Selwood]], [[Pitcombe]], [[Pitney]], [[Puckington]], [[Queen Camel]], [[Rimpton]], [[Seavington St Mary]], [[Seavington St Michael]], [[Shepton Beauchamp]], [[Shepton Montague]], [[Somerton (Somerset)|Somerton]], [[South Barrow]], [[South Cadbury]], [[South Petherton]], [[Sparkford]], [[Stocklinch]], [[Stoke Trister]], [[Stoke sub Hamdon]], Tatworth and Forton, [[Tintinhull]], [[Wambrook]], [[Wayford]], [[West Camel]], [[West Coker]], West Crewkerne, West and Middle Chinnock, [[Whitelackington]], [[Whitestaunton]], [[Wincanton]], [[Winsham]], [[Yarlington]], [[Yeovil]], Yeovil Without, [[Yeovilton]].

{{Appendix|2=
{{References}}
* [http://www.statistics.gov.uk/ Volkstelling 2001, '''O'''ffice for '''N'''ational '''S'''tatistics]}}

[[Categorie:Somerset]]
[[Categorie:District in Engeland]]

title: Situering

Land: Engeland

County: Somerset

Regio: South West England

title: Algemeen

title: Detailkaart

Detailkaart: Kaart van South Somerset

Portaal: Verenigd Koninkrijk


text:
# Pax media
De Pax Media (Latijn voor Vrede tussen de media) is een begrip dat gebruikt wordt in de berichtgeving over het Vlaamse medialandschap.
De Pax Media is een stilzwijgende overeenkomst tussen de Vlaamse televisiezenders dat ze niet enkel concurrenten zijn maar ook deels collega's.
Meestal wordt met de term bedoeld dat er tussen ogenschijnlijk concurrerende mediabedrijven als de openbare omroep VRT enerzijds en privé-omroepen als VTM en VIER anderzijds afspraken bestaan om elkaar niet enkel als harde concurrenten te zien maar ook als collega's waartussen ook vriendschappelijke banden bestaan en zelfs samenwerking mogelijk is.
De term werd gebruikt door Tom Lenaerts in het Eén-programma De Pappenheimers. Hij verwees hiermee naar het tijdelijke bondgenootschap in de quiz tussen twee redacteurs van het Eén-magazine Koppen en VTM-presentator Johan Terryn. Die samenwerking was extra opvallend omdat de uitzendingen van beide partijen rechtstreeks tegenover elkaar geprogrammeerd stonden in het uitzendschema van Eén en resp. VTM.
Om de Pax Media meer bekendheid te geven probeerden de kritische mediagebruikers Bert Gabriëls en Henk Rijckaert op 27 december 2008 te verbroederen met hun VTM-collega's tijdens de VTM-Kerstparade van VTM in Blankenberge. Het verslag van die poging tot concretisering van de Pax Media was op 5 januari 2009 te zien in het Canvas-programma Zonde van de zendtijd.

title: Pax media

wikitext:
De '''Pax Media''' ([[Latijn]] voor ''Vrede tussen de media'') is een begrip dat gebruikt wordt in de berichtgeving over het [[Media in Vlaanderen|Vlaamse medialandschap]].

De Pax Media is een stilzwijgende overeenkomst tussen de Vlaamse televisiezenders dat ze niet enkel concurrenten zijn maar ook deels collega's.

Meestal wordt met de term bedoeld dat er tussen ogenschijnlijk concurrerende mediabedrijven als de openbare omroep VRT enerzijds en privé-omroepen als [[VTM]] en VIER anderzijds afspraken bestaan om elkaar niet enkel als harde concurrenten te zien maar ook als collega's waartussen ook vriendschappelijke banden bestaan en zelfs samenwerking mogelijk is.

De term werd gebruikt door [[Tom Lenaerts]] in het [[Eén (televisiezender)|Eén]]-programma [[De Pappenheimers (België)|De Pappenheimers]]. Hij verwees hiermee naar het tijdelijke bondgenootschap in de quiz tussen twee redacteurs van het [[Eén (televisiezender)|Eén]]-magazine [[Koppen (televisieprogramma)|Koppen]] en VTM-presentator [[Johan Terryn]]. Die samenwerking was extra opvallend omdat de uitzendingen van beide partijen rechtstreeks tegenover elkaar geprogrammeerd stonden in het uitzendschema van Eén en resp. VTM.

Om de Pax Media meer bekendheid te geven probeerden de kritische mediagebruikers [[Bert Gabriëls]] en [[Henk Rijckaert]] op 27 december 2008 te verbroederen met hun VTM-collega's tijdens de VTM-Kerstparade van VTM in [[Blankenberge]]. Het verslag van die poging tot concretisering van de Pax Media was op 5 januari 2009 te zien in het [[Canvas (televisie)|Canvas]]-programma [[Zonde van de zendtijd]].

[[Categorie:Vlaamse media]]


text:
# Distelroest
De distelroest (Puccinia calcitrapae) is een autoecische schimmel behorend tot de familie Pucciniaceae. De schimmel is een endoparasiet van plantensoorten die tot het geslacht Arctium en andere geslachten zoals Cirsium, Carlina en Carthamus behoren.

## Morfologie
De spermogonia groeien aan de bovenzijde van de bladeren van de waardplant. De aecia groeien ook aan de bovenzijde van het blad. Ze zijn kaneelbruin en staan rond de spermogonia. De goudgele tot kaneelbruine, 26-30 × 23-28 μm grote aeciosporen zijn bijna bolvormig en stekelig. De  kaneelbruine uridiniën zitten meestal aan de onderkant van het blad. De goudgele tot kaneelbruine, 26-30 × 23-28  μm grote urediniosporen zijn bijna bolvormig en stekelig. De zwartbruine, poederachtige, naakte telia zitten voornamelijk aan de onderkant van het blad. De kastanjebruine, meestal 32–44 × 22–28 µm grote teliosporen zijn tweecellig, meestal ellipsoïde en fijn wrattig. Hun steel is kleurloos.

## Verspreiding
De schimmel komt voor in Noord-Amerika, Eurazië, Australië en Nieuw-Zeeland. In Nederland is de schimmel zeldzaam.

title: Distelroest

wikitext:
{{Taxobox pucciniales
| afbeelding       = Puccinia calcitrapae a1 (4).jpg
| afbeeldingtekst  = Telia op [[akkerdistel]]
| familie          = ''[[Pucciniaceae]]''
| geslacht         = ''[[Puccinia]]''
| w-naam           = ''Puccinia calcitrapae''
| auteur           = ([[Augustin Pyramus de Candolle|DC.]]
| datum            = 1805<ref>[https://indexfungorum.org/Names/NamesRecord.asp?RecordID=153090 Index Fungorum]. [https://web.archive.org/web/20230415192602/https://indexfungorum.org/Names/NamesRecord.asp?RecordID=153090 Gearchiveerd] op 15 april 2023.</ref>
}}

De '''distelroest''' (''Puccinia calcitrapae'') is een [[autoecisch]]e [[schimmels|schimmel]] behorend tot de familie [[Pucciniaceae]]. De schimmel is een [[endoparasiet]] van plantensoorten die tot het geslacht ''[[Arctium]]'' en andere geslachten zoals ''[[Cirsium]]'', ''[[Carlina]]'' en ''[[Carthamus]]'' behoren.<ref>DM. Henderson: ''The Rust fungi on the British Isles. A guide to identification by their host plants.'' British Mycological Society. 2004. [https://www.aber.ac.uk/waxcap/downloads/Henderson2004-BritishRustFungiHostPlantGuide.pdf Online] (PDF; 9,7 MB). [https://web.archive.org/web/20230415140546/https://www.aber.ac.uk/waxcap/downloads/Henderson2004-BritishRustFungiHostPlantGuide.pdf Gearchiveerd] op 15 april 2023.</ref>

== Morfologie ==
De [[Spermogonium|spermogonia]] groeien aan de bovenzijde van de bladeren van de [[waardplant]]. De [[Aecium|aecia]] groeien ook aan de bovenzijde van het blad. Ze zijn kaneelbruin en staan rond de spermogonia. De goudgele tot kaneelbruine, 26-30 × 23-28 μm grote [[aeciospore]]n zijn bijna bolvormig en stekelig. De  kaneelbruine [[Uredium|uridiniën]] zitten meestal aan de onderkant van het blad. De goudgele tot kaneelbruine, 26-30 × 23-28  μm grote [[urediniospore]]n zijn bijna bolvormig en stekelig. De zwartbruine, poederachtige, naakte [[Telium|telia]] zitten voornamelijk aan de onderkant van het blad. De kastanjebruine, meestal 32–44 × 22–28 µm grote [[teliospore]]n zijn tweecellig, meestal ellipsoïde en fijn wrattig. Hun steel is kleurloos.

== Verspreiding ==
De schimmel komt voor in [[Noord-Amerika]], [[Eurazië]], [[Australië (land)|Australië]] en [[Nieuw-Zeeland]]. In Nederland is de schimmel zeldzaam.

== Externe link ==
* [https://www.verspreidingsatlas.nl/2015170 Verspreiding in Nederland NMV Verspreidingsatlas Paddenstoelen]

{{Appendix}}

{{commonscat|Puccinia calcitrapae}}
{{wikispecies|Puccinia calcitrapae}}

[[Categorie:Pucciniaceae]]
[[Categorie:Schimmelsoort]]

title: Distelroest

Rijk: Fungi (Schimmels)

Stam: Basidiomycota

Klasse: Pucciniomycetes (Roesten)

Onderklasse: ongeplaatst (Incertae sedis)

Orde: Pucciniales

Familie: Pucciniaceae

Geslacht: Puccinia

title: Soort


text:
# Gravity Media Belgium
Gravity Media Belgium, voorheen EMG Belgium, is een Belgisch mediabedrijf dat de technische faciliteiten verzorgt bĳ televisieproducties en evenementen, zowel binnen België als in het buitenland. EMG is gevestigd in Vilvoorde en beschikt over een ENG-afdeling, meerdere televisiestudio's en reportagewagens, montagesets en videoverbindingen met de eindregies. Enkele werken uit hun portfolio zĳn K2 zoekt K3, Blokken, Switch en De Slimste Mens. Ook registreert het bedrĳf sportevenementen.
EMG Belgium is in 1980 begonnen als ENG Videohouse. Dit bedrijf werd in 1997 verkocht aan het Nederlands Omroepproduktie Bedrĳf (NOB). Door opstapelende verliezen moest het NOB in 2002 opsplitsen, en Videohouse werd in 2004 samen met NOB Decor, Cinevideogroep, NOB Deutschland en NOB Hungaria overgenomen door United Broadcast Facilities (UBF). In 2007 fuseerde UBF met het Franse Euro Média Télévision tot de Euro Media Group (EMG).
Sinds 31 augustus 2021 is de naam Videohouse veranderd in EMG Belgium om samen met de zusterbedrĳven binnen de EMG Groep een sterker merk te vormen.
Op 17 juli 2025 is bekendgemaakt dat EMG en Gravity Media voortaan onder één wereldwijd merk zullen opereren: Gravity Media.

title: Gravity Media Belgium

wikitext:
'''Gravity Media Belgium''', voorheen EMG Belgium, is een [[België|Belgisch]] mediabedrijf dat de technische faciliteiten verzorgt bĳ televisieproducties en evenementen, zowel binnen [[België]] als in het buitenland. EMG is gevestigd in [[Vilvoorde]] en beschikt over een [[Electronic news gathering|ENG-afdeling]], meerdere [[televisiestudio|televisiestudio's]] en [[reportagewagen]]s, montagesets en videoverbindingen met de eindregies. Enkele werken uit hun portfolio zĳn [[K2 zoekt K3]], [[Blokken (televisieprogramma)|Blokken]], [[Switch (quiz)|Switch]] en [[De Slimste Mens ter Wereld|De Slimste Mens]]. Ook registreert het bedrĳf sportevenementen.

EMG Belgium is in 1980 begonnen als ''ENG Videohouse''. Dit bedrijf werd in 1997 verkocht aan het [[Nederlands Omroepproduktie Bedrijf|Nederlands Omroepproduktie Bedrĳf (NOB)]]. Door opstapelende verliezen moest het NOB in 2002 opsplitsen, en Videohouse werd in 2004 samen met [[Unbranded Experience|NOB Decor]], [[Cinevideogroep]], [[EMG Deutschland|NOB Deutschland]] en NOB Hungaria overgenomen door [[United Broadcast Facilities]] (UBF). In 2007 fuseerde UBF met het Franse [[Euro Média Télévision]] tot de [[Euro Media Group]] (EMG).

Sinds 31 augustus 2021 is de naam Videohouse veranderd in EMG Belgium om samen met de zusterbedrĳven binnen de EMG Groep een sterker merk te vormen.

Op 17 juli 2025 is bekendgemaakt dat EMG en Gravity Media voortaan onder één wereldwijd merk zullen opereren: Gravity Media.

{{Appendix|2=
*[https://www.standaard.be/cnt/dmf06062008_111 Videohouse opent grootste televisiestudio van België], De Standaard, 6 juni 2008
*[https://www.made-in.be/vlaams-brabant/koningspaar-bezoekt-studios-van-videohouse/ Koningspaar bezoekt studio’s van Videohouse], Made in, 29 november 2017
*[https://www.broadcastmagazine.nl/facilitair/gravity-media-vormt-een-wereldwijd-merk/ Gravity Media vormt één wereldwijd merk], Broadcast Magazine, 18 juli 2025

{{References}}
}}

[[Categorie:Belgisch mediabedrijf]]


text:
# IZArc
IZArc is een archiverings- en compressieprogramma voor Windows, dat door de Bulgaarse programmeur Ivan Zahariev is ontwikkeld. Het programma is freeware en het is niet-vrije software. IZArc kan naast de veelgebruikte bestandsformaten zoals ZIP, RAR, gzip, bzip2 en 7z overweg met minder gebruikte bestandsformaten. IZArc kan in totaal 48 verschillende bestandsformaten openen.
Het is mogelijk om met IZArc bestanden te converteren naar een ander bestandsformaat, waaronder images van cd's, maar ook de conversie tussen SFX- en standaardarchieven.
IZArc heeft sinds versie 4 Unicode-ondersteuning.

title: IZArc

wikitext:
{{Infobox software
| naam = IZArc
| logo =<!-- automatisch vanuit Wikidata -->
| screenshot =
| onderschrift =
| ontwikkelaar = Ivan Zahariev
| laatste_versie = <!-- Automatisch via Wikidata -->
| laatste_releasedatum = <!-- Automatisch via Wikidata -->
| laatste_beta_versie =<!-- automatisch vanuit Wikidata -->
| laatste_beta_releasedatum =
| status = actief
| besturingssysteem = [[Microsoft Windows|Windows]]
| programmeertaal =<!-- automatisch vanuit Wikidata -->
| categorie = [[datacompressie]]
| licentie = [[freeware]]
| website = {{en}} [https://www.izarc.org/ Officiële website]
}}

'''IZArc''' is een archiverings- en [[Datacompressie|compressieprogramma]] voor [[Microsoft Windows|Windows]], dat door de [[Bulgarije|Bulgaarse]] programmeur Ivan Zahariev is ontwikkeld. Het programma is [[freeware]] en het is [[Propriëtaire software|niet-vrije software]]. IZArc kan naast de veelgebruikte bestandsformaten zoals [[ZIP (bestandstype)|ZIP]], [[RAR]], [[gzip]], [[bzip2]] en [[7z]] overweg met minder gebruikte bestandsformaten. IZArc kan in totaal 48 verschillende bestandsformaten openen.

Het is mogelijk om met IZArc bestanden te converteren naar een ander bestandsformaat, waaronder [[Image (dataopslag)|images]] van [[Compact disc|cd's]], maar ook de conversie tussen [[self-extracting archive|SFX]]- en standaardarchieven.

IZArc heeft sinds versie 4 [[Unicode|Unicode-ondersteuning]].

== Zie ook ==
* [[Lijst van datacompressiesoftware]]

{{Appendix}}

[[Categorie:Datacompressiesoftware]]
[[Categorie:Freeware]]

title: IZArc

Ontwikkelaar(s): Ivan Zahariev

Status: actief

Besturingssysteem: Windows

Categorie: datacompressie

Licentie(s): freeware

Website: (en) Officiële website

Portaal: Informatica


text:
# Run off
Een run off is de beslissende heat bij baanwedstrijden met motorfietsen.
Deze baansporten zijn dirttrack, grasbaanrace, ijsrace, shorttrack en speedway.
Een run off vindt alleen plaats wanneer twee of meer rijders na afloop van de normale wedstrijd een gelijk puntenaantal hebben. Aan de run off nemen alleen deze rijders deel.

title: Run off

wikitext:
Een '''run off''' is de beslissende heat bij [[baansport|baanwedstrijden]] met [[motorfiets]]en.

Deze baansporten zijn [[dirttrack]], [[grasbaanrace]], [[IJsrace|ijsrace]], [[shorttrack (motorsport)|shorttrack]] en [[speedway]].

Een run off vindt alleen plaats wanneer twee of meer rijders na afloop van de normale wedstrijd een gelijk puntenaantal hebben. Aan de run off nemen alleen deze rijders deel.

[[Categorie:Motorsportterminologie]]


text:
# Torebroma
Torebroma is een vliegengeslacht uit de familie van de roofvliegen (Asilidae).

## Soorten
- T. gymnops Hull, 1957

title: Torebroma

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam            = ''Torebroma''
| titelweergave   = cursief
| orde            = [[Tweevleugeligen|Diptera]] (Tweevleugeligen)
| onderorde       = [[Vliegen (dieren)|Brachycera]] (Vliegen)
| familie         = [[Roofvliegen|Asilidae]] (Roofvliegen)
| onderfamilie    = [[Laphystiinae]]
| taxon           = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| auteur          = Hull
| datum           = 1957
}}

'''''Torebroma''''' is een vliegengeslacht uit de familie van de [[roofvliegen]] (Asilidae).

== Soorten ==
*''[[Torebroma gymnops|T. gymnops]]'' <small>Hull, 1957</small>

[[Categorie:Roofvliegen]]

title: Torebroma

Orde: Diptera (Tweevleugeligen)

Onderorde: Brachycera (Vliegen)

Familie: Asilidae (Roofvliegen)

Onderfamilie: Laphystiinae

title: Geslacht


text:
# Chloropteryx fontana
Chloropteryx fontana is een vlinder uit de familie van de spanners (Geometridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1935 door Prout.

title: Chloropteryx fontana

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Chloropteryx fontana''
| afbeelding =
| familie = [[Spanners|Geometridae]] (Spanners)
| onderfamilie = [[Geometrinae]]
| tribus =
| geslacht = ''[[Chloropteryx]]''
| w-naam = ''Chloropteryx fontana''
| auteur = Prout
| datum = 1935
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Chloropteryx fontana''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Spanners|spanners (Geometridae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1935 door Prout.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|30}}

[[Categorie:Chloropteryx|fontana]]

title: Chloropteryx fontana

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Geometridae (Spanners)

Onderfamilie: Geometrinae

Geslacht: Chloropteryx

title: Soort


text:
# Schobüll
Schobüll (Deens: Skobøl, Noord-Fries: Schööbel) is sinds 1 januari 2007 een stadsdeel van de plaats Husum in de Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein, en maakt deel uit van de Kreis Nordfriesland.
Schobüll telt 1590 inwoners (2005).

title: Schobüll

wikitext:
{{Infobox plaats in Duitsland
| land = Duitsland
| naam = Schobüll
| area = [[Sleeswijk-Holstein]]
| subarea = [[Kreis Nordfriesland|Nordfriesland]]
| gemeente= [[Husum (Noord-Friesland)|Husum]]
| mapname =
| kaart = [[Bestand:Schobuell in NF.PNG|250px|Schobüll als deel van Husum in Noord-Friesland]]
| inwoners =1590
| census = 2005
| km2 =
| hoogte = 3
| kenteken = NF
| postcode = 25875
| netnummer = 04841
| lat_deg = 54
| lat_min = 30
| lat_sec = 0
| lat_dir = N
| lon_deg = 9
| lon_min = 1
| lon_sec = 0
| lon_dir = E
| image =
| caption =
}}
'''Schobüll''' ([[Deens]]: ''Skobøl'', [[Noord-Fries]]: ''Schööbel'') is sinds 1 januari 2007 een stadsdeel van de plaats [[Husum (Noord-Friesland)|Husum]] in de [[Duitsland|Duitse]] deelstaat [[Sleeswijk-Holstein]], en maakt deel uit van de [[Kreis Nordfriesland]].
Schobüll telt 1590 inwoners (2005).
[[Bestand:Schobuell Church 0920.JPG|thumb|left|250px|Kerkje van Schobüll]]

== Externe link ==
[http://www.schobuell.de/ www.schobuell.de]

{{Coor title dms|54|30|0|N|09|01|0|E|type:city_scale:50000_region:DE}}
{{DEFAULTSORT:Schobull}}
[[Categorie:Husum]]
[[Categorie:Plaats in Sleeswijk-Holstein]]

title: Situering

Deelstaat: Sleeswijk-Holstein

Landkreis: Nordfriesland

Gemeente: Husum

Coördinaten: 54° 30′ NB, 9° 1′ OL

title: Algemeen

Hoogte: 3 m

title: Overig

Kenteken: NF

Portaal: Duitsland


text:
# Parantheopsis vanhoeffeni
Parantheopsis vanhoeffeni is een zeeanemonensoort uit de familie Actiniidae.
Parantheopsis vanhoeffeni is voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Pax in 1922.

title: Parantheopsis vanhoeffeni

wikitext:
{{Taxobox
| type=dier
| naam= ''Parantheopsis vanhoeffeni''
| titelweergave=cursief
| afbeelding=
| afbeeldingtekst=
| rijk= [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam= [[Neteldieren|Cnidaria]] (Neteldieren)
| klasse= [[Bloemdieren|Anthozoa]] (Bloemdieren)
| onderklasse= [[Hexacorallia]]
| orde            = [[Zeeanemonen|Actiniaria]] (Zeeanemonen)
| familie= [[Actiniidae]]
| geslacht= ''[[Parantheopsis]]''
| auteur=Pax
| datum=1922
| haakjes=ja
| origineel = ''Bunodactis vanhoeffeni''
| worms = 290675
| synoniem = * ''Bunodactis (Parantheopsis) vanhoeffeni''  Pax, 1922
* ''Parantheopsis vanhöffeni''  (Pax, 1922)
* ''Bunodactis (Parantheopsis) vanhöffeni''  Pax, 1922

}}
'''''Parantheopsis vanhoeffeni''''' is een [[zeeanemonen]][[soort]] uit de familie [[Actiniidae]].

''Parantheopsis vanhoeffeni'' is voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Pax in 1922.

{{Appendix|2=
* http://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/Cnidaria/Family/Actiniidae.txt
* {{Citeer web |url=http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=290675|titel=Parantheopsis vanhoeffeni|auteur=[[World Register of Marine Species]]|uitgever=''Marinespecies.org''|datum= |bezochtdatum=23-11-2011}}
}}

{{DEFAULTSORT:Parantheopsis vanhoeffeni}}
[[Categorie:Zeeanemonen]]

title: Parantheopsis vanhoeffeni

Stam: Cnidaria (Neteldieren)

Klasse: Anthozoa (Bloemdieren)

Onderklasse: Hexacorallia

Orde: Actiniaria (Zeeanemonen)

Familie: Actiniidae

Geslacht: Parantheopsis

title: Synoniemen


text:
# Wapen van Yerseke
Het wapen van Yerseke werd in 1817 door de Hoge Raad van Adel in gebruik bevestigd. Het wapen bleef tot 1970 in gebruik, op 1 januari dat jaar is de gemeente opgegaan in de gemeente Reimerswaal. Op 17 december 2002 heeft de gemeenteraad van Reimerswaal besloten de oude gemeentewapens, waaronder dat van Yerseke, in ere te herstellen als dorpswapens.

## Blazoenering
Bij de tekening is geen tekst vermeld. Later is er door de Hoge Raad van Adel een blazoenering bij geschreven. De tekst hiervan luidt als volgt:
In zilver negen hermelijnstaartjes, geplaatst vijf en vier; een schildhoofd van keel, beladen met een golvende dwarsbalk van zilver.
Het wapen is zilver met daarop in totaal negen hermelijnstaartjes (het schild is dus zelf niet van hermelijn) waarop net als bij het wapen van Hoedekenskerke hoedjes op zijn geplaatst. De staartjes staan in twee rijen: de bovenste heeft er vijf en de onderste heeft er vier. Boven dit alles een rood schildhoofd met daarin een zilveren golvende dwarsbalk.

## Geschiedenis
Het wapen is al bekend sinds de 17e eeuw en in gebruik, om die reden is het wapen in 1817 niet toegekend, maar in gebruik erkend. Een toekenning vindt plaats bij een nieuw ontworpen wapen. Een erkenning in gebruik vindt plaats bij een wapen dat al in gebruik was en wat na een onderzoek aan de gemeente gekoppeld kan worden. Tot de toevoeging van het schildhoofd, in de eerste helft van de 17e eeuw, was het wapen gelijk aan dat van de familie De Vrieze van Oostende. Hierdoor werd het wapen vergelijkbaar met dat van Hoedekenskerke. De beide wapens zijn vrijwel gelijk aan elkaar. Alleen het rode schildhoofd verschilt, in het wapen van Hoedekenskerke zijn drie gouden hoeden geplaatst in plaats van een golvende zilveren dwarsbalk.

## Verwante wapens
Onderstaande wapens zijn verwant aan dat van Yerseke:
- Het wapen van Hoedekenskerke
- Het wapen van het waterschap De Breede Watering bewesten Yerseke

Borsele · Goes · Hulst · Kapelle · Middelburg · Noord-Beveland · Reimerswaal · Schouwen-Duiveland · Sluis · Terneuzen · Tholen · Veere · Vlissingen
Aagtekerke
· Aardenburg
· Arnemuiden
· Axel
· Baarland
· Bath
· Biervliet
· Biggekerke
· Bloois
· Bommenede
· Borssele
· Boschkapelle
· Botland
· Breskens
· Brigdamme
· Brijdorpe
· Brouwershaven
· Bruinisse
· Burgh
· Buttinge
· Cadzand
· Clinge
· Colijnsplaat
· Domburg
· Dreischor
· Driewegen
· Duiveland
· Duivendijke
· Elkerzee
· Ellemeet
· Ellewoutsdijk
· Eversdijk
· Gapinge
· Graauw en Langendam
· 's-Gravenpolder
· Grijpskerke
· Groede
· Haamstede
· 's-Heer Abtskerke
· 's-Heer Arendskerke
· 's-Heer Hendrikskinderen
· 's-Heerenhoek
· Heille
· Heinkenszand
· Hengstdijk
· Hoedekenskerke
· Hoek
· Hontenisse
· Hoofdplaat
· Hoogelande
· IJzendijke
· Kapelle
· Kats
· Kattendijke
· Kerkwerve
· Klaaskinderkerke
· Kleverskerke
· Kloetinge
· Koewacht
· Kortgene
· Koudekerke
· Krabbendijke
· Kruiningen
· Looperskapelle
· Maire
· Mariekerke
· Meliskerke
· Middenschouwen
· Nieuw- en Sint Joosland
· Nieuwerkerk
· Nieuwerkerke
· Nieuwlande
· Nieuwvliet
· Nisse
· Noordgouwe
· Noordwelle
· Oostburg
· Oosterland
· Oostkapelle
· Oost-Souburg
· Oost- en West-Souburg
· Ossenisse
· Oud-Vossemeer
· Oudelande
· Ouwerkerk
· Overslag
· Ovezande
· Philippine
· Poortvliet
· Renesse
· Rengerskerke en Zuidland
· Retranchement
· Rilland
· Rilland-Bath
· Ritthem
· Sas van Gent
· Scherpenisse
· Schoondijke
· Schore
· Serooskerke (Schouwen-Duiveland)
· Serooskerke (Veere)
· Sinoutskerke en Baarsdorp
· Sint Anna ter Muiden
· Sint-Annaland
· Sint Jansteen
· Sint Kruis
· Sint Laurens
· Sint-Maartensdijk
· Sint Philipsland
· Sirjansland
· Sluis
· Sluis-Aardenburg
· Stavenisse
· Stoppeldijk
· Valkenisse (Walcheren)
· Valkenisse (Zuid-Beveland)
· Vogelwaarde
· Vrouwenpolder
· Waarde
· Waterlandkerkje
· Wemeldinge
· West-Souburg
· Westdorpe
· Westenschouwen
· Westerschouwen
· Westkapelle
· Westkapelle-Buiten en Sirpoppekerke
· Westkerke
· Wissekerke
· Wissenkerke
· Wolphaartsdijk
· Yerseke
· Zaamslag
· Zierikzee
· Zonnemaire
· Zoutelande
· Zuiddorpe
· Zuidzande
· Zwake

Dorpswapens: Geersdijk
· Hansweert
· Kamperland

title: Wapen van Yerseke

wikitext:
[[Bestand:Yerseke wapen HRVA.svg|miniatuur|Wapen van Yerseke]]
Het '''wapen van Yerseke''' werd in 1817 door de [[Hoge Raad van Adel]] in gebruik bevestigd.<ref>{{Citeer web |url=http://www.therightproductions.nl/hogeraadvanadel/index.php?id=109&instellingsID=1632 |titel=Gemeente Yerseke |auteur= |uitgever=Hoge Raad van Adel |datum= |bezochtdatum=4 augustus 2014 }}{{Dode link}}</ref> Het wapen bleef tot 1970 in gebruik, op 1 januari dat jaar is de gemeente opgegaan in de gemeente [[Reimerswaal (gemeente)|Reimerswaal]]. Op 17 december 2002 heeft de gemeenteraad van Reimerswaal besloten de oude gemeentewapens, waaronder dat van Yerseke, in ere te herstellen als [[dorpswapen]]s.

== Blazoenering ==
Bij de tekening is geen tekst vermeld. Later is er door de Hoge Raad van Adel een [[blazoen]]ering bij geschreven. De tekst hiervan luidt als volgt:
{{citaat|In zilver negen [[Hermelijn (heraldiek)|hermelijnstaartjes]], geplaatst vijf en vier; een [[schildhoofd]] van [[Keel (heraldiek)|keel]], beladen met een golvende [[Dwarsbalk (heraldiek)|dwarsbalk]] van zilver.<ref>{{Citeer web |url=http://www.therightproductions.nl/hogeraadvanadel/index.php?id=109&wapen=894 |titel=Wapen: Gemeente Yerseke |auteur= |uitgever=Hoge Raad van Adel |datum=31 juli 1817 |bezochtdatum=4 augustus 2014 |archiefdatum=2022-09-29 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20220929132317/https://www.therightproductions.nl/hogeraadvanadel/index.php?id=109&wapen=894 |dodeurl=ja }}</ref>}}
Het wapen is zilver met daarop in totaal negen hermelijnstaartjes (het schild is dus zelf niet van hermelijn) waarop net als bij het wapen van Hoedekenskerke hoedjes op zijn geplaatst. De staartjes staan in twee rijen: de bovenste heeft er vijf en de onderste heeft er vier. Boven dit alles een rood schildhoofd met daarin een zilveren golvende dwarsbalk.

== Geschiedenis ==
Het wapen is al bekend sinds de 17e eeuw en in gebruik, om die reden is het wapen in 1817 niet toegekend, maar in gebruik erkend. Een ''toekenning'' vindt plaats bij een nieuw ontworpen wapen. Een ''erkenning in gebruik'' vindt plaats bij een wapen dat al in gebruik was en wat na een onderzoek aan de gemeente gekoppeld kan worden. Tot de toevoeging van het schildhoofd, in de eerste helft van de 17e eeuw<ref name="Sierksma">Sierksma, Kl. (1968) ''De gemeentewapens van Nederland''. Utrecht: Het Spectrum.</ref>, was het wapen gelijk aan dat van de familie [[De Vrieze van Oostende]].<ref>{{Citeer web |url=http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Yerseke |titel=Yerseke |auteur=Hartemink, Ralf |uitgever=Nederlandse Gemeentewapens |datum= |bezochtdatum=7 augustus 2014 }}</ref> Hierdoor werd het wapen vergelijkbaar met dat van [[Hoedekenskerke]]. De beide wapens zijn vrijwel gelijk aan elkaar. Alleen het rode schildhoofd verschilt, in het wapen van Hoedekenskerke zijn drie gouden hoeden geplaatst in plaats van een golvende zilveren dwarsbalk.

== Verwante wapens ==
Onderstaande wapens zijn verwant aan dat van Yerseke:
<gallery>
Bestand:Hoedekenskerke wapen HRVA.svg|Het [[Wapen van Hoedekenskerke|wapen]] van [[Hoedekenskerke]]
Bestand:De Breede Watering bewesten Yerseke waterschapswapen.svg|Het wapen van het waterschap [[De Breede Watering bewesten Yerseke]]
</gallery>

{{Navigatie gemeentewapens Zeeland}}
{{Navigatie voormalige gemeentewapens Zeeland}}
{{Appendix}}

[[Categorie:Wapen van voormalige Zeeuwse gemeente|Yerseke]]
[[Categorie:Zeeuws dorpswapen|Yerseke]]
[[Categorie:Reimerswaal]]


text:
# Imamaat
Een imamaat (Arabisch: إمامة, imāmah) is een theocratische natie geregeerd door een imam, of door verschillende heersers die beweren dat ze afstammen van de profeet Mohammed. Ze kunnen ook optreden als spirituele leiders van de natie.
De plaatsen waar imamaten bestonden zijn:
- Kaukasisch Imamaat (1828-1859)
- Imamaat Oman (1913-1957)
- Noord-Jemen (1918-1962)

title: Imamaat

wikitext:
Een '''imamaat''' ([[Arabisch]]: إمامة, ''imāmah'') is een theocratische natie geregeerd door een [[imam]], of door verschillende heersers die beweren dat ze afstammen van de profeet [[Mohammed]]. Ze kunnen ook optreden als spirituele leiders van de natie.

De plaatsen waar imamaten bestonden zijn:
* [[Bestand:Caucasian Imamate.svg|23px|rand]] [[Kaukasisch Imamaat]] (1828-1859)
* [[Bestand:Flag of The Imamate of Oman.svg|23px|rand]] [[Imamaat Oman]] (1913-1957)
* [[Bestand:Flag of the Mutawakkilite Kingdom of Yemen.svg|23px|rand]] [[Mutawakkilitisch Koninkrijk Jemen|Noord-Jemen]] (1918-1962)

{{Appendix|2=
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=es|titel=Imanato|oldid=146516015|datum=20230730}}
{{References}}
}}
{{Navigatie staatsvormen}}
{{Navigatie islam}}
[[Categorie:Staatsvorm]]


text:
# Corpse Killer
Corpse Killer (ook wel Corpse Killer: Graveyard Edition) is een interactieve film van Digital Pictures dat in 1994 werd uitgebracht op onder andere SEGA 32X, SEGA CD en Macintosh. De spelbesturing kon eventueel met een additioneel lichtpistool op voorwaarde dat het computerplatform dit op een of andere manier ondersteunde. De speler speelt een Amerikaanse marinier die wordt gedropped op een tropisch eiland. Op dit eiland houdt Dr. Hellman zich schuil die zijn zombies niet zal loslaten op de wereld. Bij aankomst wordt de marinier gebeten door een zombie en de marinier weet te ontsnappen. Het doel van het spel is om levend van het eiland af te komen.

## Platforms
| Jaar | Platform                     |
| ---- | ---------------------------- |
| 1994 | Macintosh, SEGA 32X, SEGA CD |
| 1995 | 3DO, SEGA Saturn             |

## Ontvangst
| Beoordeeld door                 | Platform    | Jaar | Score |
| ------------------------------- | ----------- | ---- | ----- |
| Freak                           | SEGA CD     | 1995 | 84%   |
| Sega-16.com                     | SEGA 32X    | 2007 | 70%   |
| GamePro (USA)                   | SEGA 32X    | 1995 | 70%   |
| Game Players                    | SEGA CD     | 1995 | 69%   |
| Just Games Retro                | SEGA CD     | 2007 | 64%   |
| Mega Fun                        | SEGA CD     | 1995 | 60%   |
| Electronic Gaming Monthly (EGM) | SEGA 32X    | 1995 | 53%   |
| Defunct Games                   | SEGA CD     | 2013 | 50%   |
| Electronic Gaming Monthly (EGM) | SEGA Saturn | 1995 | 44%   |
| The Video Game Critic           | 3DO         | 2003 | 25%   |

title: Corpse Killer

wikitext:
{{Infobox computerspel
| naam             = Corpse Killer
| afbeelding       =
| onderschrift     =
| ontwikkelaar     = [[Digital Pictures]]
| uitgever         = [[Digital Pictures]]
| ontwerper        =
| muziek           =
| spelserie        =
| uitgebracht      = [[1994]]
| genre            = [[actiespel]]
| modes            =
| engine           =
| versie           =
| betaversie       =
| licentie         =
| rating           =
| platform         = 3DO, Macintosh, SEGA 32X, SEGA CD, SEGA Saturn, Macintosh, Windows 95
| media            =
| systeemvereisten =
| voorloper        =
| uitbreiding      =
| verzamelpakket   =
| vervolg          =
| website          =
| portaal          =
}}
'''Corpse Killer''' (ook wel ''Corpse Killer: Graveyard Edition'') is een [[interactieve film]] van Digital Pictures dat in 1994 werd uitgebracht op onder andere SEGA 32X, SEGA CD en Macintosh. De spelbesturing kon eventueel met een additioneel [[lichtpistool]] op voorwaarde dat het computerplatform dit op een of andere manier ondersteunde. De speler speelt een Amerikaanse marinier die wordt gedropped op een tropisch eiland. Op dit eiland houdt Dr. Hellman zich schuil die zijn zombies niet zal loslaten op de wereld. Bij aankomst wordt de marinier gebeten door een zombie en de marinier weet te ontsnappen. Het doel van het spel is om levend van het eiland af te komen.

== Platforms ==
{| class="wikitable"
! Jaar
! Platform
|-
|1994 || Macintosh, SEGA 32X, SEGA CD
|-
|1995 || 3DO, SEGA Saturn
|}

== Ontvangst ==
{| class="wikitable sortable"
! Beoordeeld door
! Platform
! Jaar
! Score
|-
|Freak || SEGA CD || 1995 || 84%
|-
|Sega-16.com || SEGA 32X || 2007 || 70%
|-
|GamePro (USA) || SEGA 32X || 1995 || 70%
|-
|Game Players || SEGA CD || 1995 || 69%
|-
|Just Games Retro || SEGA CD || 2007 || 64%
|-
|Mega Fun || SEGA CD || 1995 || 60%
|-
|Electronic Gaming Monthly (EGM) || SEGA 32X || 1995 || 53%
|-
|Defunct Games || SEGA CD || 2013 || 50%
|-
|Electronic Gaming Monthly (EGM) || SEGA Saturn || 1995 || 44%
|-
|The Video Game Critic || 3DO || 2003 || 25%
|}

{{Appendix|2=
* {{Link MobyGames|id=corpse-killer}}
* [https://www.gamesmeter.nl/game/9605 Info op gamesmeter.nl]
}}

[[Categorie:Computerspel uit 1994]]
[[Categorie:Actiespel]]
[[Categorie:3DO-spel]]
[[Categorie:Sega 32X-spel]]
[[Categorie:Mega-CD-spel]]
[[Categorie:Sega Saturn-spel]]
[[Categorie:Mac OS-spel]]
[[Categorie:Windows-spel]]
[[Categorie:Interactieve film]]
[[Categorie:Lichtpistoolspel]]

title: Corpse Killer

Ontwikkelaar: Digital Pictures

Uitgever: Digital Pictures

Genre: actiespel

Portaal: Computerspellen


text:
# Fietssnelweg F72
De F72 tussen Hasselt en Maastricht is een fietssnelweg die de provinciehoofdsteden van Belgisch en Nederlands Limburg met elkaar verbindt. De totale afstand bedraagt ongeveer 33 km. Ze vormt samen met de F5 de Albertkanaalroute.
De fietssnelweg volgt in grote lijnen jaagpaden langs het Albertkanaal, behalve rond de industriezone van Genk-Zuid. De fietssnelweg is grotendeels afgewerkt en befietsbaar. In 2024 wordt ter hoogte van de Kanaalweg in Diepenbeek nog een vrijliggend dubbelrichtingfietspad aangelegd. Sinds de opening van fietstunnel Havenlaan is er aan de zuidzijde van het Albertkanaal een doorlopende autovrije fietsweg tussen De Langeman en het industrieterrein Genk-Zuid.

## Traject

### De Langeman
In december 2021 opende bij de sluis bij Hasselt een fietsbrug van 200 meter en 6 meter breed. De brug is genoemd naar de bekende Hasseltse reus. Ter hoogte van de fietsbrug maakt de F72 de overgang van de noordkant van het kanaal (richting Hasselt) naar de zuidkant (richting Maastricht).
Dichtbij De Langeman ligt evenementencomplex Park H. Hierin bevinden zich onder meer een concertzaal, binnenspeeltuin, trampolinepark en VR-speelhal. Ook het Kapermolenpark en de Japanse Tuin liggen niet ver van de brug.

### Fietstunnel Havenlaan
In juni 2024 opende ter hoogte van de sluis bij Diepenbeek een fietstunnel onder de Havenlaan. De tunnel is 28 meter lang en heeft vleermuisvriendelijke verlichting. In het verlengde van de tunnel is 700 meter fietspad aangelegd om aan te sluiten op de hoger gelegen kant van het jaagpad. Via dit jaagpad richting Havenlaan is natuurgebied De Maten vlot toegankelijk voor fietsers. Op een paar kilometer van de fietstunnel ligt Domein Bokrijk.

title: Fietssnelweg F72

wikitext:
{{Infobox fietssnelweg
|nummer=72
|Eén provincie=Limburg
|lengte=33
|foto=Fietssnelweg F72 aan De Langeman zonder telbord.jpg|bijschrift=Avond aan het zuidelijke uiteinde van fietsbrug De Langeman|kaart=Fietssnelweg_F72.png}}
{{Tabelrij weg/stad/BE||[[Hasselt (België)|Hasselt]]}} {{Pictogram weg F-weg|5}}
{{Tabelrij weg/stad/BE||[[Godsheide]] (Hasselt)}} {{Pictogram weg F-weg|702}}
{{Tabelrij weg/stad/BE||[[Diepenbeek]]}}
{{Tabelrij weg/stad/BE||[[Genk]]}} {{Pictogram weg F-weg|76}}
{{Tabelrij weg/stad/BE||[[Zutendaal]]}}
{{Tabelrij weg/stad/BE||[[Munsterbilzen]] (Bilzen)}}
{{Tabelrij weg/stad/BE||[[Gellik]] (Lanaken)}}
{{Tabelrij weg/stad/BE||[[Lanaken]]}} {{Pictogram weg F-weg|721}}
{{Tabelrij weg/stad/BE||[[Maastricht]]}}
|}
|}

De '''F72''' tussen [[Hasselt (België)|Hasselt]] en [[Maastricht]] is een [[fietssnelweg]] die de provinciehoofdsteden van Belgisch en Nederlands Limburg met elkaar verbindt. De totale afstand bedraagt ongeveer 33 km.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://fietssnelwegen.be/fietssnelwegen/F72|titel=Hasselt - Maastricht|bezochtdatum=2022-03-04|werk=Fietssnelwegen|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220304100305/https://fietssnelwegen.be/fietssnelwegen/F72|archiefdatum=2022-03-04}}</ref> Ze vormt samen met de [[Fietssnelweg F5|F5]] de '''Albertkanaalroute'''.

De fietssnelweg volgt in grote lijnen jaagpaden langs het [[Albertkanaal]], behalve rond de industriezone van [[Genk|Genk-Zuid]]. De fietssnelweg is grotendeels afgewerkt en befietsbaar. In 2024 wordt ter hoogte van de Kanaalweg in [[Diepenbeek]] nog een vrijliggend dubbelrichtingfietspad aangelegd.<ref name=":0" /> Sinds de opening van fietstunnel Havenlaan is er aan de zuidzijde van het Albertkanaal een doorlopende autovrije fietsweg tussen De Langeman en het industrieterrein Genk-Zuid.

==Traject==
=== De Langeman ===
In december 2021 opende bij de [[sluis bij Hasselt]] een fietsbrug van 200 meter en 6 meter breed. De brug is genoemd naar de bekende Hasseltse [[stadsreus (folklore)|reus]].<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2021/12/27/eindelijk-fietsbrug-de-langeman-aan-sluizencomplex-in-godsheide/ Fietsbrug "De Langeman" aan sluizencomplex in Godsheide is open voor gebruik], VRT NWS, 27 december 2021. [https://web.archive.org/web/20230122113344/https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2021/12/27/eindelijk-fietsbrug-de-langeman-aan-sluizencomplex-in-godsheide/ Gearchiveerd] op 22 januari 2023.</ref> Ter hoogte van de fietsbrug maakt de F72 de overgang van de noordkant van het kanaal (richting Hasselt) naar de zuidkant (richting Maastricht).

Dichtbij De Langeman ligt evenementencomplex [[Park H]]. Hierin bevinden zich onder meer een concertzaal, binnenspeeltuin, trampolinepark en VR-speelhal. Ook het [[Kapermolen|Kapermolenpark]] en de [[Japanse Tuin (Hasselt)|Japanse Tuin]] liggen niet ver van de brug.

===Fietstunnel Havenlaan===
In juni 2024 opende ter hoogte van de [[sluis bij Diepenbeek]] een fietstunnel onder de Havenlaan.<ref>{{Citeer web |url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/06/05/fietstunnel-diepenbeek/ |titel=Fietstunnel onder Havenlaan in Diepenbeek moet veiligheid voor fietsers verbeteren |achternaam= |voornaam= |datum=2024-06-05 |bezochtdatum=2024-07-28 |werk=vrtnws.be |uitgever=VRT NWS |taal=nl}}</ref> De tunnel is 28 meter lang en heeft vleermuisvriendelijke verlichting. In het verlengde van de tunnel is 700 meter fietspad aangelegd om aan te sluiten op de hoger gelegen kant van het jaagpad. Via dit jaagpad richting Havenlaan is natuurgebied [[De Maten (Genk)|De Maten]] vlot toegankelijk voor fietsers. Op een paar kilometer van de fietstunnel ligt [[Bokrijk (domein)|Domein Bokrijk]].

== Externe link ==
* [https://Fietssnelwegen.be/f72 F72 op Fietssnelwegen.be]

{{Appendix}}
{{Navigatie fietssnelwegen in België}}
{{Commons}}

[[Categorie:Fietssnelweg in Vlaanderen|F072]]
[[Categorie:Verkeer en vervoer in Limburg (België)]]

title: Fietssnelweg F72

Lengte: 33 km

Provincie: Limburg

Fietssnelweg F72: F72 op Fietssnelwegen.be

title: Traject

Begin stad:
Hasselt F5
Godsheide (Hasselt) F702
Diepenbeek
Genk F76
Zutendaal
Munsterbilzen (Bilzen)
Gellik (Lanaken)
Lanaken F721
Maastricht

title: Lijst van Belgische fietssnelwegen

Portaal: Verkeer & Vervoer