text:
# Gymnastiek op de Olympische Zomerspelen 2012 – Vloer mannen
De vloer voor de mannen op de Olympische Zomerspelen 2012 in Londen vond plaats op 28 juli (kwalificatie) en op 5 augustus (finale). De Chinees Zou Kai won het onderdeel voor de Japanner Kōhei Uchimura die het zilver pakte en de Rus Denis Abljazin die het brons won.

## Format
Alle deelnemende turners moesten een kwalificatie-oefening turnen. De beste acht deelnemers gingen door naar de finale. Echter mochten er maximaal twee deelnemers per land in de finale komen. De scores van de kwalificatie werden bij de finale gewist, en alleen de scores die in de finale gehaald werden, telden voor de einduitslag.

## Uitslag

### Finale
- D-score; de moeilijkheidsgraad van de oefening
- E-score; de uitvoeringsscore van de oefening
- Straf; straffen die zijn gegeven door de jury
- Totaal; D-score + E-score - straf geeft de totaalscore

| Rang   | Naam               | Land | D-score | E-score | Straf  | Totaal  |
| ------ | ------------------ | ---- | ------- | ------- | ------ | ------- |
| Goud   | Zou Kai            | CHN  | 6.900   | 9.033   |        | 15.933  |
| Zilver | Kōhei Uchimura     | JPN  | 6.700   | 9.100   |        | 15.800  |
| Brons  | Denis Abljazin     | RUS  | 7.100   | 8.700   |        | 15.800  |
| 4      | Tomás González     | CHI  | 6.500   | 8.866   |        | 15.366  |
| 5      | Jacob Dalton       | USA  | 6.400   | 8.933   |        | 15.3331 |
| 6      | Alexander Shatilov | ISR  | 6.600   | 8.733   |        | 15.333  |
| 7      | Flavius Koczi      | ROU  | 6.700   | 8.500   | -0.100 | 15.100  |
| 8      | Marcel Nguyen      | GER  | 6.600   | 8.466   | -0.100 | 14.966  |

1 Bij een gelijke score wint degene met de hoogste E-score.

wikitext:
{{Infobox onderdeel op de Olympische Spelen
| naam             = Gymnastiek op de {{Nowrap|[[Olympische Zomerspelen 2012]]}}
| onderdeel        = Vloer mannen
| afbeelding       = Canary.wharf.and.dome.london.arp.jpg
| onderschrift     = North Greenwich Arena
| plaats           = {{GB-VLAG}} [[Londen]]
| jaar             = [[2012]]
| data             = 28 juli, 5 augustus
| sport            = [[gymnastiek (sport)|Gymnastiek]]
| accommodatie     = [[The O2 (Londen)|North Greenwich Arena]]
| landen           =
| atleten          =
| goud_naam        = [[Zou Kai]]
| goud_land        = {{CNos|2012}}
| zilver_naam      = [[Kōhei Uchimura]]
| zilver_land      = {{JPos|2012}}
| brons_naam       = [[Denis Abljazin]]
| brons_land       = {{RUos|2012}}
| vorige           = [[Gymnastiek op de Olympische Zomerspelen 2008#Vloer|2008]]
| volgende         = [[Gymnastiek op de Olympische Zomerspelen 2016 – Vloer mannen|2016]]
| officiële uitslag = https://archive.today/20121206010659/www.london2012.com/gymnastics-artistic/event/men-floor-exercise/index.html
}}
{{Zijbalk gymnastiek op de Olympische Zomerspelen 2012}}
De '''vloer voor de mannen''' op de '''[[Olympische Zomerspelen 2012]]''' in [[Londen]] vond plaats op [[28 juli]] (kwalificatie) en op [[5 augustus]] (finale). De [[Volksrepubliek China|Chinees]] [[Zou Kai]] won het onderdeel voor de [[Japan]]ner [[Kōhei Uchimura]] die het zilver pakte en de [[Rusland|Rus]] [[Denis Abljazin]] die het brons won.

== Format ==
Alle deelnemende turners moesten een kwalificatie-oefening turnen. De beste acht deelnemers gingen door naar de finale. Echter mochten er maximaal twee deelnemers per land in de finale komen. De scores van de kwalificatie werden bij de finale gewist, en alleen de scores die in de finale gehaald werden, telden voor de einduitslag.

== Uitslag ==
=== Finale ===
* D-score; de moeilijkheidsgraad van de oefening
* E-score; de uitvoeringsscore van de oefening
* Straf; straffen die zijn gegeven door de jury
* Totaal; D-score + E-score - straf geeft de totaalscore
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center;"
|-
! Rang !! Naam !! Land !! D-score !! E-score !! Straf !! Totaal
|-
| {{goud}} ||style="text-align:left;"| [[Zou Kai]] || style="text-align:left;"| {{CHNos|2012}} || 6.900 || 9.033 ||  || '''15.933'''
|-
| {{zilver}} ||style="text-align:left;"| [[Kōhei Uchimura]] || style="text-align:left;"| {{JPNos|2012}} || 6.700 || 9.100 ||  || '''15.800'''
|-
| {{brons}} ||style="text-align:left;"| [[Denis Abljazin]] || style="text-align:left;"| {{RUSos|2012}} || 7.100 || 8.700 ||  || '''15.800'''
|-
| 4 ||style="text-align:left;"| [[Tomás González]] || style="text-align:left;"| {{CHIos|2012}} || 6.500 || 8.866 ||  || '''15.366'''
|-
| 5 ||style="text-align:left;"| [[Jacob Dalton]] || style="text-align:left;"| {{USAos|2012}} || 6.400 || 8.933 ||  || '''15.333'''1
|-
| 6 ||style="text-align:left;"| [[Alexander Shatilov]] || style="text-align:left;"| {{ISRos|2012}} || 6.600 || 8.733 ||  || '''15.333'''
|-
| 7 ||style="text-align:left;"| [[Flavius Koczi]] || style="text-align:left;"| {{ROUos|2012}} || 6.700 || 8.500 || -0.100 || '''15.100'''
|-
| 8 ||style="text-align:left;"| [[Marcel Nguyen]] || style="text-align:left;"| {{GERos|2012}} || 6.600 || 8.466 || -0.100 || '''14.966'''
|}
1 Bij een gelijke score wint degene met de hoogste E-score.

[[Categorie:Gymnastiek op de Olympische Zomerspelen 2012|Mannen vloer]]

Gehouden in: Londen

Data: 28 juli, 5 augustus

Sport: Gymnastiek

Accommodatie(s): North Greenwich Arena

title: Medailles

Goud: Zou Kai · China

Zilver: Kōhei Uchimura · Japan

Brons: Denis Abljazin · Rusland

title: Gymnastiek op de · Olympische Zomerspelen 2012

Individueel: vrouwen

Team: vrouwen

title: Trampoline ·

Trampoline: mannen · vrouwen

title: Turnen ·

Balk: vrouwen

Brug: mannen · vrouwen

Paard voltige: mannen

Rekstok: mannen

Ringen: mannen

Sprong: mannen · vrouwen

Vloer: mannen · vrouwen

Meerkamp individueel: mannen · vrouwen

Meerkamp team: mannen · vrouwen


text:
# Air Bakoman
Air Bakoman is een bestuurslaag in het regentschap Tanggamus van de provincie Lampung, Indonesië. Air Bakoman telt 4177 inwoners (volkstelling 2010).

wikiname: nlwiki

title: Air Bakoman

in_language: nl

wikitext:
{{Infobox plaats in Indonesië
| soort          = Dorp
| naam           = Air Bakoman
| inwoners       = 4177
| datum inwoners = 2010
| provincie      = [[Lampung]]
| regentschap    = [[Tanggamus]]
| onderdistrict  = [[Pulau Panggung (onderdistrict)|Pulau Panggung]]
| eiland         =
| tijdzone       =
| code desa      = 1802030019
| mapname        =
| lat_deg        =
| lat_min        =
| lat_sec        =
| lon_deg        =
| lon_min        =
| lon_sec        =
| image          =
| caption        =
}}
'''Air Bakoman''' is een bestuurslaag in het [[Regentschap (Indonesië)|regentschap]] [[Tanggamus]] van de [[Provincies van Indonesië|provincie]] [[Lampung]], [[Indonesië]]. Air Bakoman telt 4177 inwoners (volkstelling 2010).

{{Appendix|2=
* Resultaten van de volkstelling (2010), Badan Pusat Statistik, [https://web.archive.org/web/20121202090212/http://bps.go.id/eng/download_file/Population_of_Indonesia_by_Village_2010.pdf Population_of_Indonesia_by_Village]
}}
{{Beginnetje|landen & Volken|land=Indonesië|2=2013|3=06|4=15}}

[[Categorie:Plaats in Lampung]]

title: Situering

Provincie: Lampung

Regentschap of · stadsgemeente: Tanggamus

Onderdistrict: Pulau Panggung

title: Algemeen

title: Overig

Portaal: Indonesië


text:
# Achyrolimonia trigonia
Achyrolimonia trigonia is een tweevleugelige uit de familie steltmuggen (Limoniidae). De soort komt voor in het Oriëntaals gebied.

## Ondersoorten
- Achyrolimonia trigonia samarensis
- Achyrolimonia trigonia trigonia

title: Achyrolimonia trigonia

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Achyrolimonia trigonia''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Diptera]] (Tweevleugeligen)
| familie = [[Limoniidae]] (Steltmuggen)
| geslacht = ''[[Achyrolimonia]]''
| w-naam = ''Achyrolimonia trigonia''
| auteur = Edwards
| datum = 1919
| haakjes = ja
| commons =
| species =
}}
'''''Achyrolimonia trigonia''''' is een [[Tweevleugeligen|tweevleugelige]] uit de familie [[steltmuggen]] (Limoniidae). De soort komt voor in het [[Oriëntaals gebied]].

== Ondersoorten ==
* ''[[Achyrolimonia trigonia samarensis]]''
* ''[[Achyrolimonia trigonia trigonia]]''

{{Beginnetje|biologie|2=2011|3=07|4=10}}
[[Categorie:Achyrolimonia]]
[[Categorie:Steltmug uit het Oriëntaals gebied]]

title: Achyrolimonia trigonia

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Diptera (Tweevleugeligen)

Familie: Limoniidae (Steltmuggen)

Geslacht: Achyrolimonia

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Falsogastrallus
Falsogastrallus is een geslacht van kevers uit de familie van de klopkevers (Anobiidae).

## Soorten
- Falsogastrallus librinocens (Fisher, 1938)
- Falsogastrallus sauteri Pic, 1914
- Falsogastrallus unistriatus Zoufal, 1897

title: Falsogastrallus

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Falsogastrallus''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Klopkevers|Anobiidae]] (Klopkevers)
| taxon = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| w-naam = ''Falsogastrallus''
| auteur =
| datum =
| species =
| commons =
}}
'''''Falsogastrallus''''' is een [[Geslacht (biologie)|geslacht]] van [[kevers]] uit de [[Familie (biologie)|familie]] van de [[klopkevers]] (Anobiidae).

== Soorten ==
* ''[[Falsogastrallus librinocens]]'' (Fisher, 1938)
* ''[[Falsogastrallus sauteri]]'' Pic, 1914
* ''[[Falsogastrallus unistriatus]]'' Zoufal, 1897

[[Categorie:Klopkevers]]

title: Falsogastrallus

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Anobiidae (Klopkevers)

title: Geslacht


text:
# Elathous lizleri
Elathous lizleri is een keversoort uit de familie kniptorren (Elateridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2005 door Mertlik.

title: Elathous lizleri

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Elathous lizleri''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Kniptorren|Elateridae]] (Kniptorren)
| geslacht = ''[[Elathous]]''
| w-naam = ''Elathous lizleri''
| auteur = Mertlik
| datum = 2005
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Elathous lizleri''''' is een [[kevers]]oort uit de familie [[kniptorren]] (Elateridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2005 door Mertlik.<ref>[http://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/Elateridae.txt Elateridae] in [http://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/Coleoptera1.htm Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010]. [https://web.archive.org/web/20141203145937/https://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/Elateridae.txt Gearchiveerd] op 3 december 2014.</ref>
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|10|30}}

[[Categorie:Elathous|lizleri]]

title: Elathous lizleri

Familie: Elateridae (Kniptorren)

Geslacht: Elathous

title: Soort


text:
# Pauline de Witt
Pauline de Witt, geboren Guizot (1831 – 28 februari 1874), was een Frans historica en vertaalster die ook heeft gepubliceerd onder de namen Pauline Guizot en Mme Cornélis de Witt.

## Familie
De Witt was de jongste dochter van de calvinistische Franse politicus en geleerde François Guizot (1787-1874) en diens tweede vrouw, Elisa Dillon. Pauline Guizot trouwde met de Franse politicus Cornélis Henri de Witt (1828-1889).
Haar vader en diens eerste vrouw, Pauline Guizot née de Meulan (1773-1827), schreven ook, net als haar zuster Henriette Guizot (1829-1908). De laatste trouwde met een broer van Cornélis, eveneens een Frans politicus, Conrad de Witt (1824-1909); daarna publiceerde Henriette, net als Pauline de Witt-Guizot onder de naam Mme de Witt, en samen publiceerden ze wel onder de naam "Mmes de Witt".
Pauline de Witt publiceerde Histoire de Guillaume le Conquérant (Geschiedenis van Willem de Veroveraar). Ook werkte zij actief mee aan het laatste boek van haar vader: L'Histoire d'Angleterre racontée à mes petits enfants (Geschiedenis van Engeland verteld aan mijn kleinkinderen). Met een voorwoord van haar man verschenen ook dagboeken en brieven uit de Frans-Duitse Oorlog.

### Eigen werk
- Guillaume le Conquérant, ou l'Angleterre sous les Normands. Revu par M. Guizot [=haar vader François Guizot]. Paris, 1854.
- Six mois de guerre, 1870-1871. Lettres et journal de Mme Cornélis de Witt. [Avant-propos de Cornelis de Witt.] Paris, 1894.

### Medewerking
- François Guizot, L'histoire d'Angleterre, depuis les temps les plus reculés jusqu'à l'avènement de la reine Victoria, racontée à mes petits-enfants. Recueillie par Mme de Witt née Guizot. 2 delen. Paris, 1877-1878.

### Vertalingen
- Dinah Maria Mulock Craik, Le Chef de famille. [Traduit par Mme Cornelis de Witt / Mme Conrad de Witt]. Paris, 1855.
- John Lothrop Motley, Histoire de la fondation de la république des Provinces-Unies. Traduction nouvelle [par Mme Conrad de Witt en collaboration avec sa soeur Mme Cornelis de Witt], précédée d'une introduction par M. Guizot. 4 delen. Paris, 1859-1860.
- Charles Dickens, David Copperfield. [Traduit (?) par Mme Cornelis de Witt et Mme Conrad de Witt]. Paris, 1862.
- [Mme] R. Bolle, Un missionnaire à la ville et dans les champs. Traduit de l'anglais par Mme Cornelis de Witt. Paris, 1864.
- Elizabeth Prentiss, Les petits brins de fil ou Fil embrouillé, fil-d'argent et fil-d'or. Traduit de l'anglais par Madame Cornelis de Witt. Paris, 1865.
- Charlotte Mary Yonge, Sarah Wood, Contes anglais. Traduits par Mmes de Witt et illustrés de 43 vignettes par E. Morin. Paris, 1967.
- Dinah Maria Mulock Craik [et al.], La Vie des deux côtés de l'Atlantique autrefois et aujourd'hui. Traduit de l'anglais par Mmes de Witt. Paris, 1869.
- Florence Montgomery, Un enfant sans mère. Traduit de l'anglais, par Mmes de Witt. Paris, 1872.
- Elisabeth Gaskell [et al.], Trois histoires d'amour. Traduction de Mme Cornélis de Witt, née Guizot. Paris, 1882.

title: Pauline de Witt

wikitext:
'''Pauline de Witt''', geboren Guizot ([[1831]] – [[28 februari]] [[1874]]), was een [[Frankrijk|Frans]] historica en vertaalster die ook heeft gepubliceerd onder de namen '''Pauline Guizot''' en '''Mme Cornélis de Witt'''.

== Familie ==
De Witt was de jongste dochter van de [[calvinisme|calvinistische]] Franse politicus en geleerde [[François Guizot]] (1787-1874) en diens tweede vrouw, Elisa Dillon. Pauline Guizot trouwde met de Franse politicus [[Cornélis Henri de Witt]] (1828-1889).<ref>{{fr}} 'Chronique littéraire' de la ''Revue Britannique'', [http://books.google.nl/books?id=Z-NTm2E5XxAC&pg=PA501&dq=%22Corn%C3%A9lis+de+Witt%22+Hollande+Guizot&hl=nl&sa=X&ei=0tNgT_eAEo6bOqmIoeEH&ved=0CDgQ6AEwADgK#v=onepage&q=%22Corn%C3%A9lis%20de%20Witt%22%20Hollande%20Guizot&f=false zie hier], blz. 501, 1855</ref><ref>{{fr}} {{aut|Philippe Tamizey de Larroque en Véronique Larcade}}, ''Un gentilhomme-campagnard entre l'histoire et le crépuscule: Journal de ...'', [http://books.google.nl/books?id=KaHQC6YSS_IC&pg=PA287&dq=%22Corn%C3%A9lis+de+Witt%22+Hollande+Guizot&hl=nl&sa=X&ei=0tNgT_eAEo6bOqmIoeEH&ved=0CFUQ6AEwBjgK#v=onepage&q=%22Corn%C3%A9lis%20de%20Witt%22%20Hollande%20Guizot&f=false zie hier], Presses Universitaires de Bordeaux, Pessac, 2008, {{ISBN|978-2-86781-434-1}}</ref>

Haar vader en diens eerste vrouw, Pauline Guizot née de Meulan (1773-1827), schreven ook, net als haar zuster Henriette Guizot (1829-1908). De laatste trouwde met een broer van Cornélis, eveneens een Frans politicus, [[Conrad de Witt]] (1824-1909); daarna publiceerde Henriette, net als Pauline de Witt-Guizot onder de naam Mme de Witt, en samen publiceerden ze wel onder de naam "Mmes de Witt".

Pauline de Witt publiceerde ''Histoire de Guillaume le Conquérant'' (Geschiedenis van [[Willem de Veroveraar]]). Ook werkte zij actief mee aan het laatste boek van haar vader: ''L'Histoire d'Angleterre racontée à mes petits enfants'' (Geschiedenis van Engeland verteld aan mijn kleinkinderen). Met een voorwoord van haar man verschenen ook dagboeken en brieven uit de [[Frans-Duitse Oorlog]].

== Bibliografie ==
=== Eigen werk ===
* ''Guillaume le Conquérant, ou l'Angleterre sous les Normands''. Revu par M. Guizot [=haar vader François Guizot]. Paris, 1854.
* ''Six mois de guerre, 1870-1871. Lettres et journal de Mme Cornélis de Witt''. [Avant-propos de Cornelis de Witt.] Paris, 1894.

=== Medewerking ===
* François Guizot, ''L'histoire d'Angleterre, depuis les temps les plus reculés jusqu'à l'avènement de la reine Victoria, racontée à mes petits-enfants''. Recueillie par Mme de Witt née Guizot. 2 delen. Paris, 1877-1878.

=== Vertalingen ===
* Dinah Maria Mulock Craik, ''Le Chef de famille''. [Traduit par Mme Cornelis de Witt / Mme Conrad de Witt]. Paris, 1855.
* John Lothrop Motley, ''Histoire de la fondation de la république des Provinces-Unies''. Traduction nouvelle [par Mme Conrad de Witt en collaboration avec sa soeur Mme Cornelis de Witt], précédée d'une introduction par M. Guizot. 4 delen. Paris, 1859-1860.
* Charles Dickens, ''David Copperfield''. [Traduit (?) par Mme Cornelis de Witt et Mme Conrad de Witt]. Paris, 1862.
* [Mme] R. Bolle, ''Un missionnaire à la ville et dans les champs''. Traduit de l'anglais par Mme Cornelis de Witt. Paris, 1864.
* Elizabeth Prentiss, ''Les petits brins de fil ou Fil embrouillé, fil-d'argent et fil-d'or''. Traduit de l'anglais par Madame Cornelis de Witt. Paris, 1865.
* Charlotte Mary Yonge, Sarah Wood, ''Contes anglais''. Traduits par Mmes de Witt et illustrés de 43 vignettes par E. Morin. Paris, 1967.
* Dinah Maria Mulock Craik [et al.], ''La Vie des deux côtés de l'Atlantique autrefois et aujourd'hui''. Traduit de l'anglais par Mmes de Witt. Paris, 1869.
* Florence Montgomery, ''Un enfant sans mère''. Traduit de l'anglais, par Mmes de Witt. Paris, 1872.
* Elisabeth Gaskell [et al.], ''Trois histoires d'amour''. Traduction de Mme Cornélis de Witt, née Guizot. Paris, 1882.

== Externe links ==
* [http://www.archive.org/search.php?query=Pauline%20de%20Witt Works by or about Pauline de Witt] at [[Internet Archive]] (scanned books original editions)

{{Appendix}}

{{DEFAULTSORT:Witt, Pauline de}}
[[Categorie:Frans historicus]]


text:
# Indotipula chandra
Indotipula chandra is een tweevleugelige uit de familie langpootmuggen (Tipulidae). De soort komt voor in het Oriëntaals gebied.

title: Indotipula chandra

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Indotipula chandra''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Diptera]] (Tweevleugeligen)
| familie = [[Tipulidae]] (Langpootmuggen)
| geslacht = ''[[Indotipula]]''
| w-naam = ''Indotipula chandra''
| auteur = Alexander
| datum = 1971
| haakjes = ja
| commons =
| species =
}}
'''''Indotipula chandra''''' is een [[Tweevleugeligen|tweevleugelige]] uit de familie [[langpootmuggen]] (Tipulidae). De soort komt voor in het [[Oriëntaals gebied]].

{{Beginnetje|biologie|2=2011|3=07|4=02}}

[[Categorie:Indotipula|chandra]]
[[Categorie:Langpootmug uit het Oriëntaals gebied]]

title: Indotipula chandra

Familie: Tipulidae (Langpootmuggen)

Geslacht: Indotipula

title: Soort


text:
# Amputatie
Amputatie is het afzetten of bij een ongeval verliezen van een  lichaamsdeel.

## Geschiedenis
Lange tijd was een Franse boer, die 7000 jaar geleden leefde bij Buthiers-Billancourt, het oudst bekende voorbeeld van iemand die een amputatie had ondergaan, in dat geval van een onderarm. In september 2022 echter meldde het tijdschrift Nature de vondst op Borneo van een skelet van minstens 31.000 jaar oud van iemand, bij wie in de kindertijd een onderbeen was geamputeerd. Hij of zij heeft daarna volgens de onderzoekers nog minstens zes jaar geleefd.

## Oorzaken
Mogelijke oorzaken van een amputatie zijn onder meer:
- Na ongelukken (verkeersongelukken, bomexplosies, industriële ongelukken) waarbij een lichaamsdeel wordt afgesneden of afgerukt.
- Na zodanig ernstige beschadiging van een lichaamsdeel dat herstel niet mogelijk is moeten chirurgen het soms verwijderen.
- Bij snel voortschrijdende infecties (zoals koudvuur) kan het nodig zijn het aangedane lichaamsdeel af te zetten om het leven van de patiënt te redden.
- Ook kan amputatie nodig zijn bij kwaadaardige tumoren in een lichaamsdeel die zich kunnen uitzaaien.
- Bij afsluiting van de bloedvaten met als gevolg necrose. (atherosclerose, suikerziekte)
- Als iemand met een lichaamsdeel bekneld raakt zonder mogelijkheid om de beknelling voldoende snel op te heffen (door bijvoorbeeld een aardbeving of auto-ongeluk)
- Als straf wordt amputatie van een lichaamsdeel, bijvoorbeeld een hand, in sommige landen toegepast. Dit gebeurt in het bijzonder in Islamitische landen waar de sharia van kracht is. Bij de Japanse yakuza wordt het amputeren van de pink (yubitsume) gebruikt als straf.
- Als gevolg van crimineel geweld.
- Als gevolg van ernstige brandwonden waarbij lichaamsdelen ernstig beschadigd zijn.
- Als gevolg van een giftige beet waardoor necrotische zweren ontstaan. Zo kan een beet in een van de vingers leiden tot de amputatie van die vinger of zelfs van de hand.
- Congenitaal: bij een geboorte waar bepaalde lichaamsdelen zodanig misvormd zijn dat ze het latere functioneren zullen verhinderen.

## Gevolgen
Amputatie is voor de geamputeerde meestal een ernstig trauma, niet alleen lichamelijk, maar ook geestelijk. Naast het verlies van de functies van het orgaan of lichaamsdeel is een amputatie namelijk ook erg zichtbaar en roept sterke emoties bij anderen op. En ook bij niet-direct zichtbare amputaties is er bij de getroffene sprake van een groot en pas in een vaak jarenlang rouwproces te verwerken verlies.
Als er sprake is van een disfunctionerend lichaamsdeel wat pijn en ernstig ongemak veroorzaakt kan na medisch advies tot amputatie worden overgegaan. In dit geval kan de ingreep door amputatie van dit zieke of aangetaste lichaamsdeel bevrijdend werken en gunstiger toekomstverwachtingen bieden aan een patiënt. Bij een tumor met kans op uitbreiding kan amputatie van een lichaamsdeel zelfs noodzakelijk zijn om verdere uitzaaïngen naar de rest van het lichaam te voorkomen.

## Fantoompijn
Veel mensen die een ledemaat missen hebben zelf nog wel het gevoel alsof het ontbrekende lichaamsdeel er nog zit; ze kunnen bijvoorbeeld pijn of jeuk hebben aan een voet die er niet meer is. Dit verschijnsel wordt fantoompijn genoemd.

## Behandeling
Als een lichaamsdeel is geamputeerd, volgt er meestal een verwijzing naar een revalidatiearts. Deze gaat samen met de patiënt kijken wat voor beperkingen de amputatie tot gevolg heeft. Aan de hand daarvan gaat de revalidatiearts een behandelplan opstellen en de patiënt door de revalidatie begeleiden met ondersteuning van een revalidatieteam. In de beginfase zal vooral geleerd worden om omgaan met de stomp (wondgenezing en eenhandigheidstraining bij armamputaties en rolstoeltraining bij beenamputaties), dit omdat er altijd ook zonder kunstledemaat (prothese) gefunctioneerd moet kunnen worden om niet afhankelijk te worden van een prothese. Later kan worden gekeken welke functies van het ontbrekende ledemaat een prothese kan overnemen. Hierbij moet beseft worden dat een prothese echter slechts voor een deel de functionaliteit van het lichaamsdeel kan benaderen.

title: Amputatie

wikitext:
{{Disclaimer medisch lemma}}

[[Bestand:Three-legged-dog sheila 32nd day past amputation.jpg|thumb|Een hond met een geamputeerde rechtervoorpoot]]
'''Amputatie''' is het afzetten of bij een ongeval verliezen van een  [[lichaamsdeel]].

== Geschiedenis ==
Lange tijd was een Franse boer, die 7000 jaar geleden leefde bij Buthiers-Billancourt, het oudst bekende voorbeeld van iemand die een amputatie had ondergaan, in dat geval van een onderarm. In september 2022 echter meldde het tijdschrift Nature de vondst op Borneo van een skelet van minstens 31.000 jaar oud van iemand, bij wie in de kindertijd een onderbeen was geamputeerd. Hij of zij heeft daarna volgens de onderzoekers nog minstens zes jaar geleefd.<ref>https://www.nature.com/articles/s41586-022-05160-8</ref>
== Oorzaken ==
Mogelijke oorzaken van een amputatie zijn onder meer:
* Na ongelukken (verkeersongelukken, bomexplosies, industriële ongelukken) waarbij een lichaamsdeel wordt afgesneden of afgerukt.
* Na zodanig ernstige beschadiging van een lichaamsdeel dat herstel niet mogelijk is moeten chirurgen het soms verwijderen.
* Bij snel voortschrijdende infecties (zoals [[koudvuur]]) kan het nodig zijn het aangedane lichaamsdeel af te zetten om het leven van de patiënt te redden.
* Ook kan amputatie nodig zijn bij kwaadaardige [[tumoren]] in een lichaamsdeel die zich kunnen uitzaaien.
* Bij afsluiting van de bloedvaten met als gevolg [[necrose]]. ([[atherosclerose]], [[suikerziekte]])
* Als iemand met een lichaamsdeel bekneld raakt zonder mogelijkheid om de beknelling voldoende snel op te heffen (door bijvoorbeeld een [[aardbeving]] of [[auto-ongeluk]])
* Als straf wordt amputatie van een lichaamsdeel, bijvoorbeeld een [[hand]], in sommige landen toegepast. Dit gebeurt in het bijzonder in [[Islam]]itische landen waar de [[sharia]] van kracht is. Bij de Japanse [[yakuza]] wordt het amputeren van de pink (''yubitsume)'' gebruikt als straf.
* Als gevolg van crimineel geweld.
* Als gevolg van ernstige [[brandwonden]] waarbij lichaamsdelen ernstig beschadigd zijn.
* Als gevolg van een giftige beet waardoor necrotische zweren ontstaan. Zo kan een beet in een van de vingers leiden tot de amputatie van die vinger of zelfs van de hand.
* Congenitaal: bij een geboorte waar bepaalde lichaamsdelen zodanig misvormd zijn dat ze het latere functioneren zullen verhinderen.

==Gevolgen==
Amputatie is voor de geamputeerde meestal een ernstig [[Psychotrauma|trauma]], niet alleen lichamelijk, maar ook geestelijk. Naast het verlies van de functies van het orgaan of lichaamsdeel is een amputatie namelijk ook erg zichtbaar en roept sterke emoties bij anderen op. En ook bij niet-direct zichtbare amputaties is er bij de getroffene sprake van een groot en pas in een vaak jarenlang rouwproces te verwerken verlies.

Als er sprake is van een disfunctionerend lichaamsdeel wat pijn en ernstig ongemak veroorzaakt kan na medisch advies tot amputatie worden overgegaan. In dit geval kan de ingreep door amputatie van dit zieke of aangetaste lichaamsdeel bevrijdend werken en gunstiger toekomstverwachtingen bieden aan een patiënt. Bij een tumor met kans op uitbreiding kan amputatie van een lichaamsdeel zelfs noodzakelijk zijn om verdere uitzaaïngen naar de rest van het lichaam te voorkomen.

==Fantoompijn==
Veel mensen die een ledemaat missen hebben zelf nog wel het gevoel alsof het ontbrekende lichaamsdeel er nog zit; ze kunnen bijvoorbeeld pijn of jeuk hebben aan een voet die er niet meer is. Dit verschijnsel wordt [[fantoompijn]] genoemd.

==Behandeling==
Als een lichaamsdeel is geamputeerd, volgt er meestal een verwijzing naar een [[revalidatiearts]]. Deze gaat samen met de patiënt kijken wat voor beperkingen de amputatie tot gevolg heeft. Aan de hand daarvan gaat de revalidatiearts een behandelplan opstellen en de patiënt door de [[revalidatie]] begeleiden met ondersteuning van een [[Revalidatiecentrum#Revalidatieteam|revalidatieteam]]. In de beginfase zal vooral geleerd worden om omgaan met de stomp (wondgenezing en eenhandigheidstraining bij armamputaties en rolstoeltraining bij beenamputaties), dit omdat er altijd ook zonder kunstledemaat ([[prothese]]) gefunctioneerd moet kunnen worden om niet afhankelijk te worden van een prothese. Later kan worden gekeken welke functies van het ontbrekende ledemaat een prothese kan overnemen. Hierbij moet beseft worden dat een prothese echter slechts voor een deel de functionaliteit van het lichaamsdeel kan benaderen.

== Externe links ==
*[http://www.kortermaarkrachtig.com Stichting Korter Maar Krachtig, forum en informatie voor mensen met een ledemaat beperking]
*[http://www.delftprosthetics.nl Delft Prosthetics, Nederlandse protheseproducent]

{{Appendix}}
{{Commonscat|Amputations}}

[[Categorie:Geneeskundige behandeling]]


text:
# Théodore-Adrien Sarr
Théodore-Adrien Sarr (Fadiouth, 28 november 1936) is een Senegalees geestelijke en een kardinaal van de Katholieke Kerk.
Sarr volgde het kleinseminarie van Hann. Vervolgens studeerde hij filosofie en theologie aan het grootseminarie van Sebikhotane, en Latijn en Grieks aan de universiteit van Dakar. Op 28 mei 1964 werd hij tot priester gewijd. Hij werkte in de pastorale zorg in het aartsbisdom Dakar.
Op 1 juli 1974 werd Sarr benoemd tot bisschop van Kaolack; zijn bisschopswijding vond plaats op 24 november 1974. Van 1987 tot 2005 was hij tevens voorzitter van de bisschoppenconferentie van Senegal, Mauritanië, Kaapverdië en Guinee-Bissau. Op 2 juni 2000 volgde zijn benoeming tot aartsbisschop van Dakar. Hij was tevens voorzitter van de bisschoppenconferentie van Franssprekend Westelijk Afrika (2003-2009) en van die van Westelijk Afrika (2009-2014).
Sarr werd tijdens het consistorie van 24 november 2007 kardinaal gecreëerd. Hij kreeg de rang van kardinaal-priester. Zijn titelkerk werd de Santa Lucia a Piazza d'Armi. Sarr nam deel aan het conclaaf van 2013.
Sarr ging op 22 december 2014 met emeritaat.
Op 28 november 2016 verloor Sarr - in verband met het bereiken van de 80-jarige leeftijd - het recht om deel te nemen aan een toekomstig conclaaf.
- Bibliothèque nationale de France: cb16750570s (data)
- Gemeinsame Normdatei: 1073590348
- International Standard Name Identifier: 0000 0004 2845 7213
- Library of Congress Control Number: n2014201198
- Istituto Centrale per il Catalogo Unico: LIGV050073
- Système universitaire de documentation: 122588223
- Virtual International Authority File: 307171655
- WorldCat: E39PBJcWmKxGX9hJrW73j6MkjC

title: Théodore-Adrien Sarr

wikitext:
{{Infobox kardinaal
| afbeelding        = Cardinal Théodore Adrien Sarr 2.JPG
| afbeeldingbreedte = 200
| onderschrift      =
| naam              = Théodore-Adrien Sarr
| rang              = kardinaal-priester
| ambt              = [[Emeritaat|emeritus]]
| paus              = [[paus Benedictus XVI|Benedictus XVI]]
| datum             = [[Lijst van kardinalen gecreëerd door paus Benedictus XVI#Consistorie van 24 november 2007|24 november 2007]]
| aartsbisdom       =
| titeldiakonie     =
| titelkerk         = ''Santa Lucia a Piazza d'Armi''
| suburbicair bisdom=
| tijdvak1          = 1974-2000
| functie1          = [[Bisschop]] van [[Kaolack (stad)|Kaolack]]
| tijdvak2          = 2000-2014
| functie2          = [[Aartsbisschop]] van [[Dakar]]
| tijdvak3          =
| functie3          =
| eerderefuncties   =
| laterefuncties    =
| extraportaal      =
| soort kardinaal   = 4
| wapen =Coat of arms of Théodore-Adrien Sarr.svg
| website           = bios2007.htm#Sarr
}}
'''Théodore-Adrien Sarr''' ([[Fadiouth]], [[28 november]] [[1936]]) is een [[Senegal]]ees [[geestelijke]] en een [[kardinaal (geestelijke)|kardinaal]] van de [[Rooms-Katholieke Kerk|Katholieke Kerk]].

Sarr volgde het [[kleinseminarie]] van Hann. Vervolgens studeerde hij filosofie en theologie aan het [[seminarie|grootseminarie]] van Sebikhotane, en Latijn en Grieks aan de universiteit van [[Dakar]]. Op 28 mei 1964 werd hij tot [[priester]] gewijd. Hij werkte in de pastorale zorg in het [[aartsbisdom Dakar]].

Op 1 juli 1974 werd Sarr benoemd tot [[Bisdom Kaolack|bisschop van Kaolack]]; zijn bisschopswijding vond plaats op 24 november 1974. Van 1987 tot 2005 was hij tevens voorzitter van de [[bisschoppenconferentie]] van [[Katholieke Kerk in Senegal|Senegal]], [[Katholieke Kerk in Mauritanië|Mauritanië]], [[Katholieke Kerk in Kaapverdië|Kaapverdië]] en [[Katholieke Kerk in Guinee-Bissau|Guinee-Bissau]]. Op 2 juni 2000 volgde zijn benoeming tot [[aartsbisschop]] van Dakar. Hij was tevens voorzitter van de bisschoppenconferentie van Franssprekend Westelijk Afrika (2003-2009) en van die van Westelijk Afrika (2009-2014).

Sarr werd tijdens het [[Lijst van kardinalen gecreëerd door paus Benedictus XVI#Consistorie van 24 november 2007|consistorie van 24 november 2007]] kardinaal gecreëerd. Hij kreeg de rang van [[kardinaal-priester]]. Zijn [[titelkerk]] werd de ''Santa Lucia a Piazza d'Armi''. Sarr nam deel aan het [[conclaaf van 2013]].

Sarr ging op 22 december 2014 met [[emeritaat]].

Op 28 november 2016 verloor Sarr - in verband met het bereiken van de 80-jarige leeftijd - het recht om deel te nemen aan een toekomstig conclaaf.

{{Appendix|2=
* {{en}}[http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bsarrta.html Théodore-Adrien Sarr] op www.catholic-hierarchy.org.
}}
{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Sarr, Theodore}}
[[Categorie:Aartsbisschop van Dakar]]
[[Categorie:Senegalees kardinaal]]
[[Categorie:20e-eeuws bisschop]]

title: Kardinaal van de Rooms-Katholieke Kerk

Kardinaal van de Rooms-Katholieke Kerk: Wapen kardinaal

Rang: kardinaal-priester

Ambt: emeritus

Titelkerk: Santa Lucia a Piazza d'Armi

title: Creatie

Gecreëerd door: Benedictus XVI

Consistorie: 24 november 2007

title: Kerkelijke carrière

Bisschop van Kaolack

Aartsbisschop van Dakar


text:
# Olapa leptomita
Olapa leptomita is een vlinder uit de familie spinneruilen (Erebidae), onderfamilie donsvlinders (Lymantriinae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1931 door Collenette.
De soort komt voor in tropisch Afrika.

title: Olapa leptomita

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam = ''Olapa leptomita''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| familie = [[Spinneruilen|Erebidae]] (Spinneruilen)
| onderfamilie = [[Donsvlinders|Lymantriinae]] (Donsvlinders)
| geslacht = ''[[Olapa]]''
| w-naam = ''Olapa leptomita''
| auteur = Collenette
| datum = 1931
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Olapa leptomita''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie [[spinneruilen]] (Erebidae), onderfamilie [[donsvlinders]] (Lymantriinae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1931 door Collenette.

De soort komt voor in [[Afrotropisch gebied|tropisch Afrika]].

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|2012-DePrins-DePrins}} [bezocht 15-3-2013]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|03|15}}

[[Categorie:Olapa|leptomita]]
[[Categorie:Dier uit het Afrotropisch gebied]]

title: Olapa leptomita

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Erebidae (Spinneruilen)

Onderfamilie: Lymantriinae (Donsvlinders)

Geslacht: Olapa

title: Soort


text:
# Pherotesia lima
Pherotesia lima is een vlinder uit de familie van de spanners (Geometridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1964 door Rindge.

title: Pherotesia lima

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Pherotesia lima''
| afbeelding =
| familie = [[Spanners|Geometridae]] (Spanners)
| onderfamilie = [[Ennominae]]
| tribus =
| geslacht = ''[[Pherotesia]]''
| w-naam = ''Pherotesia lima''
| auteur = Rindge
| datum = 1964
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Pherotesia lima''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Spanners|spanners (Geometridae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1964 door Rindge.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|30}}

[[Categorie:Pherotesia|lima]]

title: Pherotesia lima

Familie: Geometridae (Spanners)

Onderfamilie: Ennominae

Geslacht: Pherotesia

title: Soort


text:
# Pomasia vernacularia
Pomasia vernacularia is een vlinder uit de familie van de spanners (Geometridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1858 door Guenée.

title: Pomasia vernacularia

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Pomasia vernacularia''
| afbeelding =
| familie = [[Spanners|Geometridae]] (Spanners)
| onderfamilie = [[Larentiinae]]
| tribus =
| geslacht = ''[[Pomasia]]''
| w-naam = ''Pomasia vernacularia''
| auteur = Guenée
| datum = 1858
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Pomasia vernacularia''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Spanners|spanners (Geometridae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1858 door Guenée.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|30}}

[[Categorie:Pomasia|vernacularia]]

title: Pomasia vernacularia

Onderfamilie: Larentiinae

Geslacht: Pomasia

title: Soort


text:
# Archicolliuris olsoufieffi
Archicolliuris olsoufieffi is een keversoort uit de familie van de loopkevers (Carabidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1935 door Alluaud.

title: Archicolliuris olsoufieffi

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Archicolliuris olsoufieffi''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Loopkevers|Carabidae]] (Loopkevers)
| onderfamilie = [[Lebiinae]]
| geslacht = ''[[Archicolliuris]]''
| w-naam = ''Archicolliuris olsoufieffi''
| auteur = [[Charles Alluaud|Alluaud]]
| datum = 1935
| haakjes = ja
| species =
| commons =
}}
'''''Archicolliuris olsoufieffi''''' is een [[kevers|kever]]soort uit de familie van de [[Loopkevers|loopkevers (Carabidae)]].<ref>Anichtchenko A. et al., (editors): [https://carabidae.org/search?rank=0&text=Archicolliuris+olsoufieffi Carabidae of the World] (bezocht: 20 tot 28 maart 2013)</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1935 door Alluaud.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|29}}

[[Categorie:Archicolliuris|olsoufieffi]]

title: Archicolliuris olsoufieffi

Familie: Carabidae (Loopkevers)

Onderfamilie: Lebiinae

Geslacht: Archicolliuris

title: Soort


text:
# Otniel (Israëlische nederzetting)
Otniel (Hebreeuws: עָתְנִיאֵל) is een Israëlische nederzetting op de Westelijke Jordaanoever. Het dorp heeft circa 1000 inwoners en is genoemd naar de Bijbelse richter Otniël.

## Geschiedenis
Otniel is gesticht in 1983. Het dorp is sindsdien uitgebreid en er zijn enkele voorzieningen gekomen, zoals een school, een zwembad, een bibliotheek en een synagoge aanwezig. Bekend is de zogenaamde Jesjiva in het dorp, een Talmoedschool.

### Conflict
Op 27 december 2002 werd het dorp aangevallen door twee Palestijnse militanten. Er vielen vier doden. Ook de twee aanvallers kwamen om het leven. Ook in 2011 en 2016 waren er dodelijke aanvallen.

## Status
De Europese Unie, de Verenigde Naties en de meerderheid van de internationale gemeenschap bestempelen de nederzettingen als illegaal volgens het internationaal recht. Een groot aantal VN-veiligheidsraadsresoluties (446, 452, 465, 471, 2334) hebben de kolonies dan ook als zodanig bestempeld. Israël bestrijdt dit.

title: Otniel (Israëlische nederzetting)

wikitext:
{{Infobox Israëlische nederzetting
| naam = Otniel
| hebreeuws = עָתְנִיאֵל
| gemeente = [[Judea en Samaria (district)|Judea en Samaria]]
| locatie =
| gouvernement =
| opp =
| inwoners = 1000
| inw jaar =
| dichtheid =
| lat_deg =
| lat_min =
| lat_sec =
| lon_deg =
| lon_min =
| lon_sec =
| image = Otniel0865.JPG
| caption = Het dorp Otniel
}}

[[Bestand:OtnielYeshiva0736.JPG|thumb|250px|De jesjiva in Otniel]]
'''Otniel''' ([[Hebreeuws]]: עָתְנִיאֵל) is een [[Israëlische nederzetting]] op de [[Westelijke Jordaanoever]]. Het dorp heeft circa 1000 inwoners en is genoemd naar de Bijbelse richter [[Otniël]].

==Geschiedenis==
Otniel is gesticht in 1983. Het dorp is sindsdien uitgebreid en er zijn enkele voorzieningen gekomen, zoals een school, een zwembad, een bibliotheek en een synagoge aanwezig. Bekend is de zogenaamde [[Jesjiva]] in het dorp, een Talmoedschool.

=== Conflict ===
Op 27 december 2002 werd het dorp aangevallen door twee Palestijnse militanten. Er vielen vier doden. Ook de twee aanvallers kwamen om het leven.<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2610389.stm</ref> Ook in 2011 en 2016 waren er dodelijke aanvallen.

==Status==
{{Zie hoofdartikel|Israëlische nederzetting}}
De [[Europese Unie]], de [[Verenigde Naties]] en de meerderheid van de internationale gemeenschap bestempelen de nederzettingen als illegaal volgens het [[internationaal recht]].<ref>NOS (18 november), [https://nos.nl/artikel/2311044-vs-ziet-israelische-nederzettingen-niet-langer-als-illegaal.html VS ziet Israëlische nederzettingen niet langer als illegaal].</ref> Een groot aantal [[Lijst van resoluties van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties|VN-veiligheidsraadsresoluties]] ([[Resolutie 446 Veiligheidsraad Verenigde Naties|446]], [[Resolutie 452 Veiligheidsraad Verenigde Naties|452]], [[Resolutie 465 Veiligheidsraad Verenigde Naties|465]], [[Resolutie 471 Veiligheidsraad Verenigde Naties|471]], [[Resolutie 2334 Veiligheidsraad Verenigde Naties|2334]]) hebben de kolonies dan ook als zodanig bestempeld.<ref>{{en}} {{Citeer nieuws |title=''The Geneva Convention'' |publisher=BBC |date=10 December 2009 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1682640.stm}}</ref> Israël bestrijdt dit.

==Externe links==
* [http://www.otniel.org.il Website van het dorp]

{{Appendix}}
{{Commonscat|Otniel}}

[[Categorie:Israëlische nederzetting]]

title: Situering

Land: Israël / Palestina

District (mechoz): Judea en Samaria

title: Algemeen

title: Foto's

Foto's: Het dorp Otniel

Portaal: Israël


text:
# Vuurloze locomotief
Een vuurloze locomotief is een stoomlocomotief die bestemd is voor plaatsen waar vuur en rook gevaarlijk of ongewenst zijn, bijvoorbeeld in kolenmijnen.
Deze locomotief moet van tijd tot tijd worden gevuld vanuit een gewone stoomlocomotief of vanuit een fabrieksstoomketel. Nadat de ketel voor de helft met warm water is gevuld, wordt dit water verder verhit door er hete stoom door te blazen, waardoor de watertemperatuur verder stijgt. Bij een watertemperatuur van 192 graden Celsius hoort een druk van 12 bar. De aan het vat toegevoegde stoom condenseert volledig en doet het waterpeil tot het maximum stijgen. Dankzij de warmtecapaciteit van het water wordt de verbruikte stoom steeds aangevuld, en kan de locomotief enige uren dienstdoen.
In Nederland is één exemplaar als museumloc bewaard gebleven. Dit is loc 6326, gebouwd in 1913 door Orenstein & Koppel, die van 1914 tot 1928 dienst heeft gedaan bij Anton Jurgens' Margarinefabrieken in Oss en daarna bij de Verenigde Oliefabrieken Zwijndrecht.
De loc is lang onderdeel geweest van de collectie van de Stoom Stichting Nederland te Rotterdam en ging op 3 augustus 2017 naar de Stichting Stadskanaal Rail te Stadskanaal. Bij de STAR krijgt de geheel rijvaardige loc een nieuwe bestemming.
In het buitenland zijn er nog enkele locomotieven gewoon in gebruik, zoals in de suikerfabriek van Semboro op Java. Hier zijn nog veldlijnen in gebruik,
maar daar hebben deze locomotieven te weing capaciteit voor. De suikerfabriek van Pagotan heeft stoomlocomotieven uit de jaren '20, die pas in 2011 verbouwd zijn tot vuurloze locomotief.

title: Vuurloze locomotief

wikitext:
[[Bestand:Güterzug mit Dampfspeicherlok bei Oberbruch.jpg|thumb|Hanomag vuurloze locomotief (Heinsberg-Oberbruch, 2006)]]
Een '''vuurloze locomotief''' is een [[stoomlocomotief]] die bestemd is voor plaatsen waar vuur en rook gevaarlijk of ongewenst zijn, bijvoorbeeld in kolenmijnen.

Deze [[Locomotief (spoorwegmaterieel)|locomotief]] moet van tijd tot tijd worden gevuld vanuit een gewone stoomlocomotief of vanuit een fabrieksstoomketel. Nadat de ketel voor de helft met warm water is gevuld, wordt dit water verder verhit door er hete stoom door te blazen, waardoor de watertemperatuur verder stijgt. Bij een watertemperatuur van 192 graden Celsius hoort een druk van 12 bar. De aan het vat toegevoegde stoom condenseert volledig en doet het waterpeil tot het maximum stijgen. Dankzij de warmtecapaciteit van het water wordt de verbruikte stoom steeds aangevuld, en kan de locomotief enige uren dienstdoen.

[[Bestand:Vuurloze_locomotief_6326.jpg|thumb|Vuurloze locomotief 6326 bij de [[Stichting Stadskanaal Rail|STAR]] te [[Stadskanaal (plaats)|Stadskanaal]].]]
[[Bestand:Vuurloze locomotief.jpg|thumb|Jung vuurloze locomotief (Maschinen und Heimatmuseum Eslohe, 2008)]]
[[Bestand:20180717230609-cbaffcbd.jpg|thumb|De vuurloze locomotief 6326 wordt op het emplacement Stadskanaal met stoom bijgevuld vanuit de 52 8060-7]]
In Nederland is één exemplaar als museumloc bewaard gebleven. Dit is loc 6326, gebouwd in 1913 door [[Orenstein & Koppel]], die van 1914 tot 1928 dienst heeft gedaan bij [[Anton Jurgens' Margarinefabrieken]] in [[Oss]] en daarna bij de Verenigde Oliefabrieken Zwijndrecht.
De loc is lang onderdeel geweest van de collectie van de [[Stoom Stichting Nederland]] te Rotterdam en ging op 3 augustus 2017 naar de [[Stichting Stadskanaal Rail]] te [[Stadskanaal (plaats)|Stadskanaal]]. Bij de STAR krijgt de geheel rijvaardige loc een nieuwe bestemming.<ref>[http://www.stadskanaalrail.nl/2017/08/03/vuurloze-stoomlocomotief-heeft-nieuw-thuis-in-stadskanaal/ ‘Vuurloze’ stoomlocomotief heeft nieuw ‘thuis’ in Stadskanaal], www.stadskanaalrail.nl; 3 augustus 2017</ref><ref>[http://nmld.locaalspoor.nl/nl/object/1104 Loc 6326 van Museumspoorlijn STAR], www.nmld.locaalspoor.nl</ref>

In het buitenland zijn er nog enkele locomotieven gewoon in gebruik, zoals in de suikerfabriek van Semboro op Java. Hier zijn nog veldlijnen in gebruik,
maar daar hebben deze locomotieven te weing capaciteit voor. <ref>https://masbagusadventure.wordpress.com/2017/10/22/2017-java-steam-sugar-tour-the-humble-return-part-4/</ref>De suikerfabriek van Pagotan heeft stoomlocomotieven uit de jaren '20, die pas in 2011 verbouwd zijn tot vuurloze locomotief.<ref>https://masbagusadventure.wordpress.com/2022/10/18/2022-java-steam-and-sugar-tour-the-revival-part-2/</ref>

{{Appendix|2=
{{References}}
* De eerste versie van dit artikel is overgenomen van het artikel [http://www.nicospilt.com/stoomtechniek.htm Vuurloze locs] van de website van Nico Spilt, [http://www.nicospilt.com/index2.html Langs de rails]. De teksten van Langs de rails vallen onder de GFDL-licentie (zie de disclaimer aldaar).
}}
{{Commonscat|Fireless locomotives|Vuurloze locomotief}}

[[Categorie:Stoomlocomotief]]


text:
# Euperissus margella
Euperissus margella is een vlinder uit de familie van de prachtmotten (Cosmopterigidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1907 door Walsingham.

title: Euperissus margella

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Euperissus margella''
| afbeelding =
| familie = [[Prachtmotten|Cosmopterigidae]] (Prachtmotten)
| onderfamilie =
| tribus =
| geslacht = ''[[Euperissus]]''
| w-naam = ''Euperissus margella''
| auteur = Walsingham
| datum = 1907
| haakjes = ja
| commons =
| species =
}}
'''''Euperissus margella''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Prachtmotten|prachtmotten (Cosmopterigidae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1907 door Walsingham.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|31}}

[[Categorie:Prachtmotten]]

title: Euperissus margella

Familie: Cosmopterigidae (Prachtmotten)

Geslacht: Euperissus

title: Soort


text:
# Thymoites lori
Thymoites lori is een spinnensoort in de taxonomische indeling van de kogelspinnen (Theridiidae).
Het dier behoort tot het geslacht Thymoites. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1964 door Herbert Walter Levi.

title: Thymoites lori

wikitext:
{{Taxobox spin
| naam              = ''Thymoites lori''
| titelweergave     = cursief
| afbeelding        =
| afbeeldingtekst   =
| familie           = [[Kogelspinnen|Theridiidae]] (Kogelspinnen)
| geslacht          = ''[[Thymoites]]''
| auteur            = [[Herbert Walter Levi]]
| datum             = 1964
| haakjes           =
}}
'''''Thymoites lori''''' is een [[spinnen (dieren)|spinnen]][[soort]] in de taxonomische indeling van de [[Kogelspinnen|kogelspinnen (Theridiidae)]].<ref>{{aut|Platnick, Norman I.}} (2010): [http://research.amnh.org/entomology/spiders/catalog/ The world spider catalog], version 10.5. ''American Museum of Natural History''. [https://web.archive.org/web/20090312050907/http://research.amnh.org:80/entomology/spiders/catalog/ Gearchiveerd] op 12 maart 2009.</ref>

Het dier behoort tot het geslacht ''[[Thymoites]]''. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1964 door [[Herbert Walter Levi]].

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|10|21}}

[[Categorie:Thymoites|lori]]

title: Thymoites lori

Klasse: Arachnida (Spinachtigen)

Orde: Araneae (Spinnen)

Familie: Theridiidae (Kogelspinnen)

Geslacht: Thymoites

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Osip Braz
Osip Emmanoeilovitsj Braz (Russisch: Осип Эммануилович Браз) (Odessa, 16 januari 1873 – nabij Parijs,  6 november 1936) was een Russisch kunstschilder van Joodse herkomst, vooral bekend om zijn portretten. Hij werkte in een realistische stijl, later met invloeden vanuit het impressionisme.

## Leven en werk
Braz begon zijn opleiding tot kunstschilder in Odessa en studeerde vervolgens van 1891 tot 1893 in München aan de kunstacademie. Daarna ging hij naar Parijs en in 1894 verbleef hij een periode in Nederland om er de oud Hollandse meesters te bestuderen. Van 1895 tot 1896 studeerde hij onder Ilja Repin aan de kunstacademie van Sint-Petersburg.
Aan het einde van de negentiende eeuw maakte Braz snel naam als portrettist van vooraanstaande Russen, in een realistische stijl. Zijn portret van Anton Tsjechov is daarvan het bekendste voorbeeld. Later zou hij ook veel landschappen schilderen, waarvoor hij reisde naar de Krim, Finland en Frankrijk, waar hij van 1907 tot 1911 ook woonde. Ook maakte hij na 1900 een groot aantal stillevens. In deze latere werken zijn invloeden van het impressionisme en postimpressionisme te onderkennen.
Braz gaf in Rusland veel les aan jonge kunstenaars en was onder andere leermeester van Zinaida Serebriakova. Na de Russische Revolutie in 1917 werd hij curator van het Hermitage Museum in Sint-Petersburg. Hij was een fervent kunstverzamelaar en bezat onder andere een groot aantal Hollandse meesters. In 1924 werd hij gearresteerd op beschuldiging van illegale kunsthandel met het buitenland en spionage, en voor drie jaar verbannen naar de Solovetski-eilanden. Zijn kunstverzameling werd geconfisqueerd. Kort na zijn vrijlating vertrok hij, om verdere problemen te voorkomen, naar München, om zich uiteindelijk te vestigen in Parijs. Daar overleed hij in 1936, 63 jaar oud.

## Galerij
- Portret van Nikolaj Koeznetsov
- Portret van Constantijn Konstantinovitsj van Rusland
- Portret van Anton Tsjechov
- Portret van Mstislaw Doboezjinski
- Portret van Sergej Ivanov
- Portret van een dame
- Leningrad
- Fins dorp
- Stilleven
- Keukenstilleven

title: Osip Braz

wikitext:
'''Osip Emmanoeilovitsj Braz''' ([[Russisch]]: Осип Эммануилович Браз) ([[Odessa (stad)|Odessa]], [[16 januari]] [[1873]] – nabij [[Parijs]],  [[6 november]] [[1936]]) was een [[Rusland|Russisch]] kunstschilder van [[Joden|Joodse]] herkomst, vooral bekend om zijn portretten. Hij werkte in een [[Realisme (kunststroming)|realistische]] stijl, later met invloeden vanuit het [[impressionisme]].

== Leven en werk ==
Braz begon zijn opleiding tot kunstschilder in Odessa en studeerde vervolgens van 1891 tot 1893 in München aan de kunstacademie. Daarna ging hij naar [[Parijs]] en in 1894 verbleef hij een periode in Nederland om er de oud Hollandse meesters te bestuderen. Van 1895 tot 1896 studeerde hij onder [[Ilja Repin]] aan de kunstacademie van [[Sint-Petersburg]].

Aan het einde van de negentiende eeuw maakte Braz snel naam als portrettist van vooraanstaande Russen, in een realistische stijl. Zijn portret van [[Anton Tsjechov]] is daarvan het bekendste voorbeeld. Later zou hij ook veel landschappen schilderen, waarvoor hij reisde naar de [[Krim]], [[Finland]] en [[Frankrijk]], waar hij van 1907 tot 1911 ook woonde. Ook maakte hij na 1900 een groot aantal stillevens. In deze latere werken zijn invloeden van het [[impressionisme]] en [[postimpressionisme]] te onderkennen.

Braz gaf in Rusland veel les aan jonge kunstenaars en was onder andere leermeester van [[Zinaida Serebriakova]]. Na de [[Russische Revolutie]] in 1917 werd hij curator van het [[Hermitage (Sint-Petersburg)|Hermitage Museum]] in Sint-Petersburg. Hij was een fervent kunstverzamelaar en bezat onder andere een groot aantal Hollandse meesters. In 1924 werd hij gearresteerd op beschuldiging van illegale kunsthandel met het buitenland en spionage, en voor drie jaar verbannen naar de [[Solovetski-eilanden]]. Zijn kunstverzameling werd geconfisqueerd. Kort na zijn vrijlating vertrok hij, om verdere problemen te voorkomen, naar München, om zich uiteindelijk te vestigen in Parijs. Daar overleed hij in 1936, 63 jaar oud.

== Galerij ==
<gallery widths="178" heights="178">
Bestand:Braz Kuznetsov.jpg|Portret van [[Nikolaj Koeznetsov (schilder)|Nikolaj Koeznetsov]]
Bestand:Konstantin Konstantinovich by O.Braz (1912, Pavlovsk).jpg|Portret van [[Constantijn Konstantinovitsj van Rusland]]
Bestand:Chekhov 1898 by Osip Braz.jpg|Portret van [[Anton Tsjechov]]
Bestand:M. Dobuschinski.jpg|Portret van [[Mstislaw Doboezjinski]]
Bestand:O.E.Braz The portrait of the artist Sergey Vasilievich Ivanov.jpg|Portret van [[Sergej Ivanov (schilder)|Sergej Ivanov]]
Bestand:Braz 4.png|Portret van een dame
Bestand:Braz Leningrad.jpg|Leningrad
Bestand:Braz osip emmanuilovich - finskaya derevnya - 1915.jpg|Fins dorp
Bestand:Braz Stillife.jpg|Stilleven
Bestand:Ossip Braz Küchenstillleben.jpg|Keukenstilleven
</gallery>

== Literatuur ==
* Ronald Cohn: ''Osip Emanuilovich Braz''. Sint-Petersburg, 2013. ISBN 9785509794490

== Externe links ==
* {{ru}}[http://www.artsait.ru/art/b/braz/main.htm Biografie van Braz]
* {{ru}}[https://web.archive.org/web/20100221013916/http://www.newclassics.ru/glossary/236/ Korte biografie]
* {{en}}[https://web.archive.org/web/20140330004659/http://school-of-paris.org/braz-osip/ Biografische gegevens]

{{Bibliografische informatie}}
{{Commonscat}}

{{DEFAULTSORT:Braz, Osip}}
[[Categorie:Russisch kunstschilder]]
[[Categorie:Oekraïens kunstschilder]]
[[Categorie:Kunstenaar in het keizerrijk Rusland]]


text:
# Chelsea Manning
Chelsea E. Manning, geboren als Bradley Edward Manning (Crescent, 17 december 1987), is een Amerikaans soldaat eerste klasse en klokkenluider. Manning werd op 26 mei 2010 in Irak gearresteerd door agenten van de U.S. Army Criminal Investing Command in verband met een naar WikiLeaks gelekte video-opname van een Amerikaanse helikopteraanval in Bagdad op 12 juli 2007. In augustus 2013 werd Manning hiervoor veroordeeld. Daags na de veroordeling verklaarde Manning een vrouw te zijn en wijzigde haar voornaam in Chelsea. Ze is vervroegd vrijgelaten na verlening van gratie door Barack Obama, maar zat van maart 2019 tot maart 2020 weer vast wegens weigering te getuigen in een zaak tegen WikiLeaks en Julian Assange.

## Biografie
Chelsea E. Manning werd in 1987 geboren in Crescent (Oklahoma) als Bradley Edward Manning. Haar vader, Brian Manning, is ook militair en was vaak ver van huis. Susan, haar moeder, had heimwee naar haar geboorteland Wales. Na de scheiding van haar ouders in 2001 verhuisde de toen 13-jarige Manning met haar moeder naar Haverfordwest in Wales, de geboortestad van haar moeder. Zij bezocht daar de middelbare school: Tasker Milward, waar zij werd gepest vanwege haar Amerikaanse accent en omdat zij (toen nog een jongen) openlijk met andere jongens flirtte. In haar vrije tijd zat Manning meestal achter de computer, zij vond het leuker om computerspelletjes te hacken dan om ermee te spelen. Na de onrustige jaren op de middelbare school stuurde haar moeder haar terug naar haar vader die in Oklahama woont samen met haar oudere zus Casey. Toen haar vader ontdekte dat Manning op mannen viel, werd Manning het huis uitgezet en woonde zij enige tijd in een auto, daarna kreeg zij onderdak bij een tante in Potomac (Maryland).
Manning had enkele baantjes van dertien in een dozijn. Om haar studie te betalen koos zij uiteindelijk voor een baan in het leger. PFC (Private First Class) Manning kreeg haar opleiding als inlichtingenanalist in Fort Huachura (Arizona), daarna werd zij toegewezen aan de Second Brigade 10th Mountain Division in Fort Drum (New York). Vervolgens werd Manning ingezet op Contingency Operating Station Hammer in Irak. Haar militaire carrière verliep allesbehalve voorspoedig, Manning werd tot tweemaal berispt, waarvan een keer voor het aanvallen van een officier.
Luitenant-kolonel Eric Bloom, woordvoerder voor het Amerikaanse leger heeft verklaard dat Manning in oktober 2007 als soldaat is opgenomen en dat Manning in april 2010 gedegradeerd was in rang, van Specialist naar Private First Class, nadat zij een collega had aangevallen.

### Wikileaks
De Amerikaanse krijgsraad klaagde op donderdag 23 februari 2012 Chelsea Manning aan wegens het lekken van geheime overheidsinformatie aan de onthullingssite WikiLeaks. Volgens de aanklacht had Manning zich schuldig gemaakt aan 22 strafbare feiten. De zwaarste aanklacht was 'het helpen van de vijand', hier is zij tijdens het proces niet schuldig aan bevonden.
Op 5 april 2010 publiceerde Wikileaks de gewraakte videobeelden onder de naam Collateral Murder. Te zien is dat elf Iraakse burgers gedood worden, onder wie twee medewerkers van persbureau Reuters: fotojournalist Namir Noor-Eldeen (22 jaar) en zijn chauffeur Saeed Chmagh (40 jaar). Na een tweede aanval kwam het totaal aantal dodelijke slachtoffers op achttien.
Manning was inlichtingenanalist bij het Amerikaanse leger en gestationeerd op de legerbasis Hammer in Irak. Zij werd aanvankelijk overgebracht naar Koeweit waar zij werd vastgehouden op Camp Arifjan. Het Pentagon bevestigde dat Manning gearresteerd was in verband met de uitgelekte videobeelden en dat zij wellicht zou worden aangeklaagd wegens het onthullen van staatsgeheimen. Behalve de videobeelden zou Manning ook nog eens 260.000 diplomatieke telegrammen aan WikiLeaks gelekt hebben. De inhoud van deze geheime documenten zou een schokkend beeld geven over de Amerikaanse buitenlandse politiek. Nadat zij ruim een maand in voorarrest had gezeten werden op 5 juli 2010 deze beschuldigingen tegen haar ingebracht: Manning zou de artikelen 92 en 134 van de Uniform Code of Military Justice overtreden hebben door geheime data naar haar computer gekopieerd te hebben. Ook het doorspelen van deze gegevens (naar WikiLeaks) werd haar ten laste gelegd; zij liep nu het risico door een krijgsraad tot 52 jaar celstraf veroordeeld te worden. Op 29 juli 2010 is Manning overgebracht naar de gevangenis van Quantico in Virginia. Zij werd daar in afzondering vastgehouden en om te voorkomen dat Manning zichzelf iets zou aandoen in haar cel stond zij under suicide watch.
WikiLeaks staat er om bekend dat het nooit zijn bronnen onthult en garandeert klokkenluiders 100% anonimiteit. Manning zou echter in chatgesprekken met Adrian Lamo haar daad hebben opgebiecht. Lamo had zich voorgedaan als journalist en Manning verteld dat hun online-conversatie beschermd zou worden door een Californische wet. Lamo overhandigde echter kopieën van deze gesprekken aan de Amerikaanse autoriteiten. Adrian Lamo werd in 2004 veroordeeld nadat hij had ingebroken in computers van The New York Times. Manning zou uit gewetensnood gehandeld hebben. De laptops van zowel Manning als Lamo zijn in beslag genomen voor nader onderzoek.

### Verdediging
De militaire autoriteiten hadden drie advocaten aan Manning toegewezen, waaronder senior military lawyer Maj. Thomas F. Hurley, maar die gaf geen commentaar. Op 26 augustus 2010 meldde David Dishneau van persbureau Associated Press dat Hurley vervangen was door Maj. Matthew Kemkes en dat de kapiteins Paul Bouchard en Michael Eaton deel bleven uitmaken van het team dat Manning verdedigde. WikiLeaks huurde drie burgeradvocaten in om Manning te verdedigen, maar die hadden tot op dat moment nog geen toegang tot hun cliënt gekregen. Op 30 augustus werd bekend dat Manning de bekende David E. Coombs koos als haar burgeradvocaat. Coombs nam de leiding binnen het team van verdedigers. Coombs was vooral bekend als verdediger van sergeant Hasan Karim Akbar (geboren als Mark Fidel Kools) die ter dood veroordeeld is omdat hij in 2003 in Koeweit twee collega's heeft doodgeschoten en nog veertien anderen verwond.
In een interview op 1 september 2010 door CNN verklaarde Coombs dat hij in het dossier geen bewijs had gezien voor de beschuldiging dat Manning ook betrokken zou zijn bij het lekken naar WikiLeaks van de zogenaamde War-logs betreffende Afghanistan. Zijn cliënt koos ervoor om niet te antwoorden op vragen van de onderzoekers. Manning is door een drietal geestelijke gezondheidsexperts psychisch onderzocht. Daarna zou het leger beslissen of zij voor de krijgsraad zou moeten verschijnen. Coombs zei dat het leger ervan op de hoogte was dat PFC (Private First Class) Manning psychische problemen had in de periode vóór de video van de aanval door de Apache-helikopter gelekt werd naar WikiLeaks. Vanwege haar gedrag werd uit voorzorg haar wapen onklaar gemaakt. Dit blijkt uit een document opgemaakt door een leidinggevende. Ook werd Manning naar een kapelaan gestuurd, maar verder deed het leger niets om haar te helpen.
Het Bradley Manning Support Network vreesde dat de familie Manning voor haar verdediging zou uitgaan van wat financieel haalbaar was; daarom werd in samenwerking met Courage to Resist een Defense Fund opgericht. Binnen enkele weken werd ruim 50.000 dollar opgehaald. Filmmaker Michael Moore verklaarde op zijn website dat hij PFC Manning moedig vond en dat hij 5.000 dollar voor haar verdediging zou storten. Vermoed werd dat minimaal 100.000 dollar nodig was voor de extra kosten die de burgeradvocaten zouden maken.

### Proces
Maandag 3 juni 2013 begon het proces tegen Manning. Manning maakte op de eerste dag van de zitting een rustige, zelfverzekerde indruk. Manning droeg haar militaire uniform en beantwoordde de eenvoudige vragen die rechter Lind haar stelde. Bij het proces was geen jury aanwezig, dus de rechter velde het vonnis.
Op dinsdag 30 juli 2013 bepaalde rechter Denise Lind dat Manning niet schuldig was aan het helpen van de vijand, maar wel aan 19 van de 21 punten van de aanklacht, waaronder spionage en diefstal. De aanklagers eisten dat haar een gevangenisstraf van zestig jaar wordt opgelegd. De rechtbank veroordeelde haar uiteindelijk op 21 augustus 2013 tot 35 jaar gevangenisstraf.

### Vervroegde vrijlating
President Barack Obama besloot op 17 januari 2017 tot verkorting van Mannings straf waardoor zij reeds op 17 mei 2017 vrijkwam in plaats van in 2045.

### Politiek
In januari 2018 maakte Manning bekend een gooi te willen doen naar een plaats in de Amerikaanse Senaat, namens de staat Maryland. Een meerderheid van de kiezers heeft in november 2018 steun gegeven aan de zittende senator Cardin.

### Autobiografie
Met haar boek README.txt publiceerde Manning een relaas over haar wedervaren als inlichtingenanalist.

## Reacties
- Daniel Ellsberg die evenals Manning inlichtingenanalist bij het Amerikaanse leger was en in 1971 de zogenaamde Pentagon Papers naar buiten heeft gebracht, verklaarde op 7 juni 2010 tijdens een interview met Amy Goodman van Democracy Now! dat Manning een heldin is als zij inderdaad het lek is van de video en de geheime documenten.

title: Chelsea Manning

wikitext:
{{Infobox militair persoon
| naam                = Chelsea E. Manning
| afbeelding          = Chelsea Manning 2022.jpg
| onderschrift        = Manning in 2022
| bijnaam             =
| geboorteplaats      = [[Crescent (Oklahoma)]]
| geboortedatum       = [[17 december]] [[1987]]
| sterfplaats         =
| sterfdatum          =
| begraven            =
| religie             =
| partij              = {{US}}
| onderdeel           = [[United States Army|US Army]]
| dienstjaren         = 2007-2013
| rang                = [[Bestand:Army-USA-OR-04b.svg|20px]] Specialist (tot april 2010)
[[Bestand:Army-USA-OR-03.svg|20px]] Private First Class (sinds april 2010)
| eenheid             = 2nd Brigade Combat Team, 10th Mountain Division
| leiding             =
| veldslagen-naam     =
| veldslagen          =
| onderscheidingen    =
| anderwerk           =
}}
[[Bestand:Bradley Manning 2.jpg|thumb|Manning in 2009]]
'''Chelsea E. Manning''', geboren als '''Bradley Edward Manning'''<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/3556475/bradley-manning-wil-beginnen-hormoontherapie.html Bradley Manning wil beginnen aan hormoontherapie, ''NU.nl'' 22 augustus 2013, laatst geraadpleegd op 23 augustus 2013.] [https://web.archive.org/web/20220522073652/https://www.nu.nl/buitenland/3556475/bradley-manning-wil-beginnen-hormoontherapie.html Gearchiveerd] op 22 mei 2022.</ref> ([[Crescent (Oklahoma)|Crescent]], [[17 december]] [[1987]]), is een [[Verenigde Staten (hoofdbetekenis)|Amerikaans]] soldaat eerste klasse en [[Klokkenluider (melder van misstanden)|klokkenluider]]. Manning werd op 26 mei 2010 in [[Irak]] gearresteerd door agenten van de [[U.S. Army Criminal Investing Command]] in verband met een naar [[WikiLeaks]] gelekte video-opname van een Amerikaanse helikopteraanval in [[Bagdad]] op 12 juli 2007.<ref>[https://web.archive.org/web/20101214041023/https://www.bradleymanning.org/wp-content/uploads/2010/07/Charge-Sheet-redacted-Manning.pdf aanklacht] bradleymanning.org, bezocht 9-9-2013</ref> In augustus 2013 werd Manning hiervoor veroordeeld. Daags na de veroordeling verklaarde Manning een vrouw te zijn en wijzigde haar voornaam in ''Chelsea''.<ref>[https://www.slate.com/blogs/the_slatest/2013/08/22/bradley_manning_chelsea_manning_wikileaker_s_lawyer_tells_today_show_that.html Bradley Manning: "I am Chelsea. I am a Female."]</ref> Ze is vervroegd vrijgelaten na verlening van gratie door [[Barack Obama]], maar zat van maart 2019 tot maart 2020 weer vast wegens weigering te getuigen in een zaak tegen WikiLeaks en [[Julian Assange]].<ref>https://nos.nl/artikel/2326937-klokkenluider-chelsea-manning-per-direct-op-vrije-voeten.html. [https://web.archive.org/web/20220527031856/https://nos.nl/artikel/2326937-klokkenluider-chelsea-manning-per-direct-op-vrije-voeten.html Gearchiveerd] op 27 mei 2022.</ref>

== Biografie ==
Chelsea E. Manning werd in 1987 geboren in [[Crescent (Oklahoma)|Crescent]] ([[Oklahoma]]) als Bradley Edward Manning. Haar vader, Brian Manning, is ook militair en was vaak ver van huis. Susan, haar moeder, had heimwee naar haar geboorteland Wales. Na de scheiding van haar ouders in 2001 verhuisde de toen 13-jarige Manning met haar moeder naar [[Haverfordwest]] in [[Wales]], de geboortestad van haar moeder. Zij bezocht daar de middelbare school: [[Tasker Milward]], waar zij werd gepest vanwege haar Amerikaanse accent en omdat zij (toen nog een jongen) openlijk met andere jongens flirtte. In haar vrije tijd zat Manning meestal achter de computer, zij vond het leuker om computerspelletjes te [[hacken|hack]]en dan om ermee te spelen. Na de onrustige jaren op de middelbare school stuurde haar moeder haar terug naar haar vader die in Oklahama woont samen met haar oudere zus Casey. Toen haar vader ontdekte dat Manning op mannen viel, werd Manning het huis uitgezet en woonde zij enige tijd in een auto, daarna kreeg zij onderdak bij een tante in [[Potomac (Maryland)|Potomac]] ([[Maryland]]).

Manning had enkele baantjes van ''dertien in een dozijn''. Om haar studie te betalen koos zij uiteindelijk voor een baan in het leger. PFC ([[Private First Class]]) Manning kreeg haar opleiding als inlichtingenanalist in [[Fort Huachura]] (Arizona), daarna werd zij toegewezen aan de [[Second Brigade 10th Mountain Division]] in [[Fort Drum (New York)|Fort Drum]] ([[New York (staat)|New York]]). Vervolgens werd Manning ingezet op [[Contingency Operating Station Hammer]] in Irak. Haar militaire carrière verliep allesbehalve voorspoedig, Manning werd tot tweemaal berispt, waarvan een keer voor het aanvallen van een officier.<ref>[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/06/09/AR2010060906170.html The Washington Post: Messages from alleged leaker Bradley Manning portray him as despondent soldier]. [https://web.archive.org/web/20230528132923/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/06/09/AR2010060906170.html Gearchiveerd] op 28 mei 2023.</ref>

[[Luitenant-kolonel]] [[Eric Bloom]], woordvoerder voor het Amerikaanse leger heeft verklaard dat Manning in oktober 2007 als soldaat is opgenomen en dat Manning in april 2010 gedegradeerd was in rang, van Specialist naar Private First Class, nadat zij een collega had aangevallen.

=== Wikileaks ===
De Amerikaanse krijgsraad klaagde op donderdag 23 februari 2012 Chelsea Manning aan wegens het lekken van geheime overheidsinformatie aan de onthullingssite WikiLeaks. Volgens de aanklacht had Manning zich schuldig gemaakt aan 22 strafbare feiten. De zwaarste aanklacht was 'het helpen van de vijand', hier is zij tijdens het proces niet schuldig aan bevonden.

Op 5 april 2010 publiceerde Wikileaks de gewraakte videobeelden onder de naam [[Collateral Murder]]. Te zien is dat elf Iraakse burgers gedood worden, onder wie twee medewerkers van persbureau [[Reuters]]: fotojournalist Namir Noor-Eldeen (22 jaar) en zijn chauffeur Saeed Chmagh (40 jaar). Na een tweede aanval kwam het totaal aantal dodelijke slachtoffers op achttien.

Manning was inlichtingenanalist bij het Amerikaanse leger en gestationeerd op de legerbasis Hammer in [[Irak]]. Zij werd aanvankelijk overgebracht naar [[Koeweit]] waar zij werd vastgehouden op [[Camp Arifjan]]. Het [[Pentagon (Verenigde Staten)|Pentagon]] bevestigde dat Manning gearresteerd was in verband met de uitgelekte videobeelden en dat zij wellicht zou worden aangeklaagd wegens het onthullen van staatsgeheimen. Behalve de videobeelden zou Manning ook nog eens 260.000 diplomatieke telegrammen aan WikiLeaks gelekt hebben. De inhoud van deze geheime documenten zou een schokkend beeld geven over de Amerikaanse buitenlandse politiek. Nadat zij ruim een maand in voorarrest had gezeten werden op 5 juli 2010 deze beschuldigingen tegen haar ingebracht: Manning zou de artikelen 92 en 134 van de [[Uniform Code of Military Justice]] overtreden hebben door geheime data naar haar computer gekopieerd te hebben. Ook het doorspelen van deze gegevens (naar WikiLeaks) werd haar ten laste gelegd; zij liep nu het risico door een [[krijgsraad]] tot 52 jaar celstraf veroordeeld te worden. Op 29 juli 2010 is Manning overgebracht naar de gevangenis van [[Quantico (Virginia)|Quantico]] in [[Virginia (staat)|Virginia]]. Zij werd daar in afzondering vastgehouden en om te voorkomen dat Manning zichzelf iets zou aandoen in haar cel stond zij ''under suicide watch''.

WikiLeaks staat er om bekend dat het nooit zijn bronnen onthult en garandeert [[Klokkenluider (melder van misstanden)|klokkenluiders]] 100% anonimiteit. Manning zou echter in chatgesprekken met [[Adrian Lamo]] haar daad hebben opgebiecht. Lamo had zich voorgedaan als journalist en Manning verteld dat hun online-conversatie beschermd zou worden door een Californische wet. Lamo overhandigde echter kopieën van deze gesprekken aan de Amerikaanse autoriteiten. Adrian Lamo werd in 2004 veroordeeld nadat hij had ingebroken in computers van [[The New York Times]]. Manning zou uit gewetensnood gehandeld hebben. De laptops van zowel Manning als Lamo zijn in beslag genomen voor nader onderzoek.

=== Verdediging ===
De militaire autoriteiten hadden drie advocaten aan Manning toegewezen, waaronder ''senior military lawyer'' Maj. Thomas F. Hurley, maar die gaf geen commentaar. Op 26 augustus 2010 meldde David Dishneau van [[persbureau]] [[Associated Press]] dat Hurley vervangen was door Maj. Matthew Kemkes en dat de kapiteins Paul Bouchard en Michael Eaton deel bleven uitmaken van het team dat Manning verdedigde. WikiLeaks huurde drie burgeradvocaten in om Manning te verdedigen, maar die hadden tot op dat moment nog geen toegang tot hun cliënt gekregen. Op 30 augustus werd bekend dat Manning de bekende David E. Coombs koos als haar burgeradvocaat. Coombs nam de leiding binnen het team van verdedigers. Coombs was vooral bekend als verdediger van [[sergeant]] Hasan Karim Akbar (geboren als Mark Fidel Kools) die ter dood veroordeeld is omdat hij in 2003 in [[Koeweit]] twee collega's heeft doodgeschoten en nog veertien anderen verwond.

In een interview op 1 september 2010 door [[CNN]] verklaarde Coombs dat hij in het dossier geen bewijs had gezien voor de beschuldiging dat Manning ook betrokken zou zijn bij het lekken naar WikiLeaks van de zogenaamde [[War-logs]] betreffende [[Afghanistan]]. Zijn cliënt koos ervoor om niet te antwoorden op vragen van de onderzoekers. Manning is door een drietal geestelijke gezondheidsexperts psychisch onderzocht. Daarna zou het leger beslissen of zij voor de krijgsraad zou moeten verschijnen. Coombs zei dat het leger ervan op de hoogte was dat PFC (Private First Class) Manning psychische problemen had in de periode vóór de video van de aanval door de Apache-helikopter gelekt werd naar WikiLeaks. Vanwege haar gedrag werd uit voorzorg haar wapen onklaar gemaakt. Dit blijkt uit een document opgemaakt door een leidinggevende. Ook werd Manning naar een [[kapelaan]] gestuurd, maar verder deed het leger niets om haar te helpen.

Het [[Bradley Manning Support Network]] vreesde dat de familie Manning voor haar verdediging zou uitgaan van wat financieel haalbaar was; daarom werd in samenwerking met [[Courage to Resist]] een ''Defense Fund'' opgericht. Binnen enkele weken werd ruim 50.000 [[Amerikaanse dollar|dollar]] opgehaald. Filmmaker [[Michael Moore (filmmaker)|Michael Moore]] verklaarde op zijn website dat hij PFC Manning moedig vond en dat hij 5.000 dollar voor haar verdediging zou storten. Vermoed werd dat minimaal 100.000 dollar nodig was voor de extra kosten die de burgeradvocaten zouden maken.

=== Proces ===
[[Bestand:Manning Support Medford Oregon.jpg|miniatuur|Supporters verzameld in Veterans Park in [[Medford (Oregon)]] om Manning te steunen.]]
Maandag 3 juni 2013 begon het proces tegen Manning. Manning maakte op de eerste dag van de zitting een rustige, zelfverzekerde indruk. Manning droeg haar militaire uniform en beantwoordde de eenvoudige vragen die rechter Lind haar stelde. Bij het proces was geen jury aanwezig, dus de rechter velde het vonnis.<ref>[https://nos.nl/artikel/513925-rechtszaak-tegen-wikileaker-manning-van-start Rechtszaak tegen WikiLeaker Manning van start], ''NOS.nl'', 3 juni 2013. [https://web.archive.org/web/20220412193802/https://nos.nl/artikel/513925-rechtszaak-tegen-wikileaker-manning-van-start Gearchiveerd] op 12 april 2022.</ref>

Op dinsdag 30 juli 2013 bepaalde rechter Denise Lind dat Manning niet schuldig was aan het helpen van de vijand, maar wel aan 19 van de 21 punten van de aanklacht, waaronder spionage en diefstal.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/3538682/bradley-manning-niet-schuldig-helpen-vijand.html Nu.nl Bradley Manning niet schuldig aan helpen vijand]. [https://web.archive.org/web/20220529121300/https://www.nu.nl/buitenland/3538682/bradley-manning-niet-schuldig-helpen-vijand.html Gearchiveerd] op 29 mei 2022.</ref> De aanklagers eisten dat haar een gevangenisstraf van zestig jaar wordt opgelegd. De rechtbank veroordeelde haar uiteindelijk op 21 augustus 2013 tot 35 jaar gevangenisstraf.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/3555711/bradley-manning-veroordeeld-35-jaar-cel.html 'Bradley Manning veroordeeld tot 35 jaar cel'], ''NU.nl'' 21 augustus 2013, laatst geraadpleegd op 21 augustus 2013.</ref>

=== Vervroegde vrijlating ===
President [[Barack Obama]] besloot op 17 januari 2017 tot verkorting van Mannings straf waardoor zij reeds op 17 mei 2017 vrijkwam in plaats van in 2045.<ref>{{Citeer nieuws | last = | first = | title = Obama commutes sentence of intelligence analyst Chelsea Manning| date = 17 januari 2017| accessdate = 17 januari 2017| url = https://www.independent.ie/world-news/north-america/obama-commutes-sentence-of-intelligence-analyst-chelsea-manning-35376152.html| publisher = Irish Independent| taal = en}}Citaat: ''The White House says Manning is one of 209 inmates whose sentences Mr Obama is shortening.''</ref><ref>C. Savage, [https://www.nytimes.com/2017/01/17/us/politics/obama-commutes-bulk-of-chelsea-mannings-sentence.html?_r=0 Obama Commutes Bulk of Chelsea Manning's Sentence], ''The New York Times'' 17 januari 2017, laatst geraadpleegd op 18 januari 2017.</ref>

=== Politiek ===
In januari 2018 maakte Manning bekend een gooi te willen doen naar een plaats in de [[Senaat (Verenigde Staten)|Amerikaanse Senaat]], namens de staat [[Maryland]].<ref>[https://www.volkskrant.nl/buitenland/chelsea-manning-wil-carriere-als-senator-in-amerikaanse-politiek~a4556908/ Veroordeelde klokkenluider Chelsea Manning wil het Amerikaanse Congres in als Democratisch senator.] ''De Volkskrant'', 14 januari 2018, laatst geraadpleegd op 16 januari 2018. [https://web.archive.org/web/20180117012023/https://www.volkskrant.nl/buitenland/chelsea-manning-wil-carriere-als-senator-in-amerikaanse-politiek~a4556908/ Gearchiveerd] op 17 januari 2018.</ref> Een meerderheid van de kiezers heeft in november 2018 steun gegeven aan de zittende senator Cardin.<ref>[https://elections2018.news.baltimoresun.com/results/?show=contests/7266.html Resultaten verkiezingen, laatst geraadpleegd op 26 januari 2020.] [https://web.archive.org/web/20220527224931/https://elections2018.news.baltimoresun.com/results/?show=contests/7266.html Gearchiveerd] op 27 mei 2022.</ref>

===Autobiografie===
Met haar boek ''README.txt'' publiceerde Manning een relaas over haar wedervaren als inlichtingenanalist.<ref>{{Citeer boek| achternaam =Manning | voornaam =Chelsea | auteurlink = | medeauteurs = | datum =18 oktober 2022 | titel =README.txt Mijn verhaal | hoofdstuk = | uitgever =[[HarperCollins]] | plaats = | ISBN =978 94 027 1179 0 | NUR = | pagina's = | taal = | URL =https://www.harpercollins.nl/9789402711790/readme-txt/ | bezochtdatum= 10 mei 2023}}</ref>

== Reacties ==
* [[Daniel Ellsberg]] die evenals Manning inlichtingenanalist bij het Amerikaanse leger was en in 1971 de zogenaamde [[Pentagon Papers]] naar buiten heeft gebracht, verklaarde op 7 juni 2010 tijdens een interview met [[Amy Goodman]] van [[Democracy Now!]] dat Manning een heldin is als zij inderdaad het lek is van de video en de geheime documenten.

{{Appendix||2=
== Noten ==
{{References}}
== Bronnen ==
* [http://www.guardian.co.uk/media/2010/jun/21/wikileaks-founder-julian-assange-breaks-cover The Guardian: WikiLeaks founder Julian Assange breaks cover]
* [http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/people/m/bradley_e_manning/index.html?scp=1-spot&sq=bradley%20manning&st=cse Times Topics: Manning, Bradley E.]
== Externe links ==
* [https://www.bradleymanning.org/ Officiële website]
* [http://www.collateralmurder.com/ Collateral Murder]
}}
{{Commonscat|Chelsea Manning}}

{{DEFAULTSORT:Manning, Chelsea}}
[[Categorie:Amerikaans militair]]
[[Categorie:Amerikaans klokkenluider]]
[[Categorie:Klokkenluider]]
[[Categorie:Irakoorlog]]
[[Categorie:WikiLeaks]]
[[Categorie:Transpersoon]]

title: Chelsea E. Manning

Geboren: 17 december 1987 · Crescent (Oklahoma)

Land/zijde: Verenigde Staten

Onderdeel: US Army

Rang: Specialist (tot april 2010) · Private First Class (sinds april 2010)


text:
# Elysia chavelavargas
Elysia chavelavargas is een slakkensoort uit de familie van de Plakobranchidae. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 2017 door Ortea.

title: Elysia chavelavargas

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Elysia chavelavargas''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Weekdieren|Mollusca]] ([[Weekdieren]])
| klasse = [[Slakken|Gastropoda]] (Slakken)
| familie = [[Plakobranchidae]]
| geslacht = ''[[Elysia]]''
| w-naam = ''Elysia chavelavargas''
| auteur = Ortea
| datum = 2017
| haakjes =
| bron = <ref>{{Ts.|Ortea J.}} (2017) Una nueva especie del género ''Elysia'' Risso, 1818 (Mollusca: Sacoglossa) del Parque Nacional Santa Rosa, Pacífico de Costa Rica. Avicennia. 21: 47-50.</ref>
| synoniem =
| worms = 1048831
}}
'''''Elysia chavelavargas''''' is een [[slakken|slakkensoort]] uit de familie van de [[Plakobranchidae]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 2017 door Ortea.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2018|10|10}}
[[Categorie:Plakobranchidae]]

title: Elysia chavelavargas

Stam: Mollusca (Weekdieren)

Klasse: Gastropoda (Slakken)

Familie: Plakobranchidae

Geslacht: Elysia

title: Soort