text:
# Clásica San Sebastián 2014
De 34e editie van de wielerwedstrijd Clásica San Sebastián werd gehouden op 2 augustus 2014. De wedstrijd maakte deel uit van de UCI World Tour 2014. De titelverdediger was de Fransman Tony Gallopin. De finale was verlegd ten opzichte van de vorige jaren met een nieuwe, zeer steile, klim in de laatste tien kilometer. Alejandro Valverde toonde zich de sterkste.

## Deelnemende ploegen
| 18 UCI World Tour-ploegen | 18 UCI World Tour-ploegen | 18 UCI World Tour-ploegen | 1 wildcard |
| ------------------------- | ------------------------- | ------------------------- | ---------- |
| AG2R La Mondiale          | FDJ.fr                    | Movistar                  | Caja Rural |
| Astana                    | Garmin Sharp              | Omega Pharma-Quick-Step   |            |
| Belkin                    | Giant-Shimano             | Orica-GreenEdge           |            |
| BMC Racing Team           | Lampre-Merida             | Sky ProCycling            |            |
| Cannondale                | Lotto-Belisol             | Tinkoff-Saxo              |            |
| Europcar                  | Katjoesja                 | Trek Factory Racing       |            |
|                           |                           |                           |            |

## Uitslag
| Plaats  | Naam               | Ploeg                   | Tijd       |
| ------- | ------------------ | ----------------------- | ---------- |
| Winnaar | Alejandro Valverde | Team Movistar           | 5h 31' 11" |
| 2       | Bauke Mollema      | Belkin Pro Cycling      | + 14"      |
| 3       | Joaquim Rodríguez  | Katjoesja               | z.t        |
| 4       | Mikel Nieve        | Sky ProCycling          | z.t        |
| 5       | Tony Gallopin      | Lotto-Belisol           | + 26"      |
| 6       | Jelle Vanendert    | Lotto-Belisol           | z.t        |
| 7       | Haimar Zubeldia    | Trek Factory Racing     | z.t        |
| 8       | Greg van Avermaet  | BMC Racing Team         | + 40"      |
| 9       | Giovanni Visconti  | Team Movistar           | z.t        |
| 10      | Zdeněk Štybar      | Omega Pharma-Quick-Step | + 43"      |

1981 · 1982 · 1983 · 1984 · 1985 · 1986 · 1987 · 1988 · 1989 · 1990 · 1991 · 1992 · 1993 · 1994 · 1995 · 1996 · 1997 · 1998 · 1999 · 2000 · 2001 · 2002 · 2003 · 2004 · 2005 · 2006 · 2007 · 2008 · 2009 · 2010 · 2011 · 2012 · 2013 · 2014 · 2015 · 2016 · 2017 · 2018 · 2019 · 2020 · 2021 · 2022 · 2023 · 2024
 Tour Down Under ·
 Parijs-Nice ·
 Tirreno-Adriatico ·
 Milaan-San Remo ·
 Ronde van Catalonië ·
 E3 Harelbeke ·
 Gent-Wevelgem ·
 Ronde van Vlaanderen ·
 Ronde van het Baskenland ·
 Parijs-Roubaix ·
 Amstel Gold Race ·
 Waalse Pijl ·
 Luik-Bastenaken-Luik ·
 Ronde van Romandië ·
 Ronde van Italië ·
 Critérium du Dauphiné ·
 Ronde van Zwitserland ·
 Ronde van Frankrijk ·
 Clásica San Sebastián ·
 Ronde van Polen ·
  Eneco Tour ·
 Ronde van Spanje ·
 Vattenfall Cyclassics ·
 GP Ouest France-Plouay ·
 Grote Prijs van Quebec ·
 Grote Prijs van Montreal ·
 UCI Ploegentijdrit ·
 Ronde van Lombardije ·
 Ronde van Peking

title: Clásica San Sebastián 2014

wikitext:
{{Infobox editie wielerwedstrijd
| titel      = {{ES-VLAG}} Clásica San Sebastián 2014
| editie     = 34
| routekaart =
| periode    = 2 augustus
| start      = [[San Sebastian (Spanje)|San Sebastian]]
| finish     = San Sebastián
| afstand    = 232 km
| snelheid   = 42,031 km/h
| deelnemers = 149 (95 aangekomen)
| etappe     =
| klass1     = Winnaar
| leider1    = {{ES-VLAG}} '''[[Alejandro Valverde]]
| klass2     = Tweede
| leider2    = {{NL-VLAG}} [[Bauke Mollema]]
| klass3     = Derde
| leider3    = {{ES-VLAG}} [[Joaquim Rodríguez]]
| klass4     =
| leider4    =
| klass5     =
| leider5    =
| klass6     =
| leider6    =
| klass7     =
| leider7    =
| klass8     =
| leider8    =
| vorige     = [[Clásica San Sebastián 2013]]
| volgende   = [[Clásica San Sebastián 2015]]
}}
De 34e editie van de wielerwedstrijd '''[[Clásica San Sebastián]]''' werd gehouden op [[2 augustus]] [[2014]]. De wedstrijd maakte deel uit van de [[UCI World Tour 2014]]. De titelverdediger was de Fransman [[Tony Gallopin]]. De finale was verlegd ten opzichte van de vorige jaren met een nieuwe, zeer steile, klim in de laatste tien kilometer. [[Alejandro Valverde]] toonde zich de sterkste.

== Deelnemende ploegen ==
{{Tabel ploegen UCI wielerwedstrijd 2014
| w = 1
| w1= {{ES-VLAG}} [[Caja Rural-Seguros RGA|Caja Rural]]
}}

== Uitslag ==
{{Tabel klassement wielerwedstrijd
| hoofding=
| breedte=
| eenheid= Tijd
| trui   = krans
| jaar   = 2014
| ploegen=
| e1     = {{ES-VLAG}} [[Alejandro Valverde]]
| e1plg  = {{ES-VLAG}} [[Team Movistar]]
| e1res  = {{nowrap|5h 31' 11"}}
| e2     = {{NL-VLAG}} [[Bauke Mollema]]
| e2plg  = {{NL-VLAG}} [[Belkin Pro Cycling]]
| e2res  = + 14"
| e3     = {{ES-VLAG}} [[Joaquim Rodríguez]]
| e3plg  = {{RU-VLAG}} [[Katjoesja (wielerploeg)|Katjoesja]]
| e3res  = z.t
| e4     = {{ES-VLAG}} [[Mikel Nieve]]
| e4plg  = {{GB-VLAG}} [[Sky ProCycling]]
| e4res  = z.t
| e5     = {{FR-VLAG}} [[Tony Gallopin]]
| e5plg  = {{BE-VLAG}} [[Lotto-Belisol]]
| e5res  = + 26"
| e6     = {{BE-VLAG}} [[Jelle Vanendert]]
| e6plg  = {{BE-VLAG}} [[Lotto-Belisol]]
| e6res  = z.t
| e7     = {{ES-VLAG}} [[Haimar Zubeldia]]
| e7plg  = {{US-VLAG}} [[Trek Factory Racing]]
| e7res  = z.t
| e8     = {{BE-VLAG}} [[Greg van Avermaet]]
| e8plg  = {{US-VLAG}} [[BMC Racing Team]]
| e8res  = + 40"
| e9     = {{IT-VLAG}} [[Giovanni Visconti (wielrenner)|Giovanni Visconti]]
| e9plg  = {{ES-VLAG}} [[Team Movistar]]
| e9res  = z.t
| e10    = {{CZ-VLAG}} [[Zdeněk Štybar]]
| e10plg = {{nowrap|{{BE-VLAG}} [[Omega Pharma-Quick-Step]]}}
| e10res = + 43"
}}

{{Navigatie Clásica San Sebastián}}
{{Navigatie UCI World Tour 2014}}

{{DEFAULTSORT:Clasica San Sebastian 2014}}
[[Categorie:Clásica San Sebastián|2014]]
[[Categorie:UCI World Tour 2014]]
[[Categorie:Eendagswielerwedstrijd in 2014]]

title: 34e editie

Periode: 2 augustus

Startplaats: San Sebastian

Finishplaats: San Sebastián

Deelnemers: 149 (95 aangekomen)

title: Eindklassementen

Winnaar: Alejandro Valverde

Tweede: Bauke Mollema

Derde: Joaquim Rodríguez

title: Navigatie

← Clásica San Sebastián 2013: Clásica San Sebastián 2015 →

Portaal: Wielersport


text:
# Heinrich Ignaz Franz Biber
Heinrich Ignaz Franz Biber von Bibern (Wartenberg am Roll, sinds 1945 Stráž pod Ralskem, 12 augustus 1644 — Salzburg, 3 mei 1704) was een Oostenrijks componist en violist van Boheemse herkomst.

## Levensloop
Biber werd in Stráž pod Ralskem (toentertijd Wartenberg), Bohemen geboren. Zijn basisopleiding kreeg hij aan het College van de Jezuïeten in Opava, (Duits: Troppau), Moravië, waar hij onder andere bekend werd met Pavel Josef Vejvanovský en Philipp Jacob Rittler. Vermoedelijk heeft hij in Praag, Dresden en Wenen gestudeerd onder andere bij de vioolvirtuoos Johann Heinrich Schmelzer.
In het begin van de jaren zestig van de 17de eeuw was hij als musicus in dienst van Vorst Johann Seyfried Eggenberg in Graz in de Oostenrijkse provincie Stiermarken (Steiermark). Later was hij kapelmeester tot 1670 van de beroemde kapel van de vorst-aartsbisschop van Olomouc (Duits: Olmütz) Karl von Lichtenstein-Kastelkorn, die op de zomerzetel van de bisschop, het kasteel Kroměříž (Duits: Kremsier) (nu: Paleis van de Přemysliden) musiceerden (beide plaatsen in de provincie Moravië). Aansluitend was hij violist en componist, dirigent en rentmeester aan het hof van de aartsbisschop van Salzburg Maximilian Gandolph von Khuenburg.
Op 30 mei 1672 huwde hij met Maria Weiß uit Salzburg. In 1690 werd hij - na een wachttijd van 9 jaar - eindelijk door keizer Leopold I van het Heilige Roomse Rijk met de adelstitel "Biber von Bibern" onderscheiden.
Zijn composities bestaan merendeels uit kerkmuziek, hoewel ook twee opera's van hem bekend zijn. Hij overleed op 59-jarige leeftijd in Salzburg.

## Composities

### Instrumentale muziek
- 1668 Sonata, voor 6 trompetten, pauken en orgel
- 1673 Sonata "La battaglia", suite voor 3 violen, 4 altviolen, 2 violone en basso continuo
- 1676 Sonatae, tam aris, quam aulis servientes (12 sonatas en 12 trompet duos) voor 6 tot 8 instrumenten (trompetten, strijkers en basso continuo) in verschillende combinaties
  1. 12 sonates
    1. "Sonata I" door "Musica Antiqua Köln" o.l.v. Reinhard Goebel en "Gabrieli Consort and Players", o.l.v. Paul McCreesh
    2. Sonata II
    3. Sonata III
    4. Sonata IV
    5. "Sonata V" door "Musica Antiqua Köln" o.l.v. Reinhard Goebel en "Gabrieli Consort and Players", o.l.v. Paul McCreesh
    6. Sonata VI
    7. "Sonata VII" door "Musica Antiqua Köln" o.l.v. Reinhard Goebel en "Gabrieli Consort and Players", o.l.v. Paul McCreesh
      1. Variatio
      2. Allegro
      3. Adagio
      4. Allegro
      5. Adagio

    8. Sonata VIII
    9. Sonata IX
    10. Sonata X
      1. Adagio
      2. Allegro
      3. Adagio
      4. Presto
      5. Allegro
      6. Adagio

    11. Sonata XI
    12. "Sonata XII" door "Musica Antiqua Köln" o.l.v. Reinhard Goebel en "Gabrieli Consort and Players", o.l.v. Paul McCreesh

  2. 12 trompetduo's
    1. A Due No. 1
    2. A Due No. 2
    3. A Due No. 3
    4. A Due No. 4
    5. A Due No. 5
    6. A Due No. 6
    7. A Due No. 7
    8. A Due No. 8
    9. A Due No. 9
    10. A Due No. 10
    11. A Due No. 11
    12. A Due No. 12
- 1680 Mensa sonora, seu Musica instrumentalis, zes suiten voor twee violen, altviool en basso continuo
  1. Pars I
    1. Sonata
    2. Allemanda
    3. Courante
    4. Sarabanda
    5. Gavotte
    6. Gigue
    7. Sonatina

  2. Pars II
  3. Pars III
  4. Pars IV
    1. Sonata
    2. Allemanda
    3. Courante
    4. Balletto
    5. Sarabanda
    6. Gigue
    7. Sonatina (Adagio)

  5. Pars V
  6. Pars VI
- 1682-1683 Sonatae "Fidicinium Sacro-Profanum", 12 sonates voor 2 violen, 2 altviolen en basso continuo
  1. Sonata No. 1 in b klein
  2. Sonata No. 2 in F groot
  3. Sonata No. 3 in d klein
  4. Sonata No. 4 in g klein
  5. Sonata No. 5 in C groot
  6. Sonata No. 6 in a klein
  7. Sonata No. 7 in D groot
  8. Sonata No. 8 in Bes groot
  9. Sonata No. 9 in G groot
  10. Sonata No. 10 in E groot
  11. Sonata No. 11 in c klein
  12. Sonata No. 12 in A groot
- 1696 Harmonia-Artificiosa-Ariosa, zeven suites voor strijkers en basso continuo
  1. Partia I
  2. Partia II
  3. Partia III
    1. Praeludium
    2. Allemande
    3. Amener
    4. Balletto
    5. Gigue
    6. Ciacona

  4. Partia IV
    1. Sonata
    2. Allamande
    3. Trazza
    4. Aria
    5. Canario
    6. Gigue
    7. Policinello

  5. Partia V
    1. Intrada
    2. Aria
    3. Balletto
    4. Gigue
    5. Passacaglia

  6. Partia VI
  7. Partia VII
- Balletti a 6, voor twee clarintrompetten en strijkers
  1. Sonata
  2. Allamanda
  3. Amener
  4. Aria
  5. Balletto
  6. Trazza
  7. Gavotte
  8. Canario
  9. Amoresca
  10. Sarabanda
  11. Gagliarde
  12. Ciacona
- Balletti Lamentabili
  1. Lamento
  2. Allemanda
  3. Sarabanda
  4. Gavotte
  5. Gigue
  6. Lamento
- Battalia "Die liederliche Gesellschaft von allerley Humor"
- Battalia "Das liederliche Schwärmen der Musquetirer", "Der Mars", "Die Schlacht", "Undt Lamento der Verwundten" mit Arien imitiert Und Vbaccho dedicirt, voor strijkers en basso continuo
- Battalia a 9
- Battalia "Allegro"
- Battalia "Presto"
- Battalia "Aria (Andante)"
- Battalia "Il Giardino Armonico"
- Sonata sancti Polycarpi à 9, voor 8 trompetten, pauken en cello

### Missen, cantates en andere gewijde muziek
- 1663 Salve regina à 2, voor sopraan, viool, viola da gamba en orgel
- 1673-1674 Missa Christi resurgentis
  1. "Gloria" door The English Concert o.l.v. Andrew Manze
- 1674 Vespers, voor 8 solisten, koor en orkest
- 1682 Missa Salzburgensis (Feest-mis voor het 1100-jarig bestaan van het aartsstift Salzburg)
  1. "Kyrie" door "The Amsterdam Baroque Orquestra and Choir" o.l.v. Ton Koopman
  2. "Gloria" door "Musica Antiqua Keulen" o.l.v. Reinhard Goebel
  3. "Sanctus" en "Benedictus" door "Musica Antiqua Keulen" o.l.v. Reinhard Goebel
  4. "Agnus Dei" door "The Amsterdam Baroque Orquestra and Choir" o.l.v. Ton Koopman
- 1682 Plaudite tympana, motet
- 1687 Applausi festivi di Giove, cantate
- 1687 Li trofei della fede cattolica, cantate
- 1687 Requiem à 15 in f klein, voor solisten, gemengd koor en orkest (voor de begrafenismis van de vorst-bisschop Maximilian Gandolph Reichsgraf von Khünberg)
- "I. Marcia Funebre" en "II. Introitus: Requiem Aeternam" door "La Capella Reial de Catalunya" en "Le Concert des Nations" o.l.v. Jordi Savall
- "III. Kyrie eleison" door "La Capella Reial de Catalunya" en "Le Concert des Nations" o.l.v. Jordi Savall
- "IV. Sequentia: Dies irae, dies illa door "La Capella Reial de Catalunya" en "Le Concert des Nations" o.l.v. Jordi Savall
- "V. Offertorium" door "La Capella Reial de Catalunya" en "Le Concert des Nations" o.l.v. Jordi Savall
- "VI. Sanctus" door "La Capella Reial de Catalunya" en "Le Concert des Nations" o.l.v. Jordi Savall
- "VIII. Agnus Dei" en "IX. Communio" door "La Capella Reial de Catalunya" en "Le Concert des Nations" o.l.v. Jordi Savall
- 1690 Requiem in A
- 1693 Vesperae Longiores ac Breviores Unacum Litaniis Lauretanis, voor 4 solisten, koor, strijkers, 2 trombones en orgel
- 1693 Vespro della Beata Vergine
  1. Antiphon "Dum Esset Rex"
  2. Dixit Dominus
  3. Antiphon "Dum Esset Rex"
  4. Antiphon "Laeva Ejus"
  5. Laudate Pueri
  6. Antiphon "Laeva Ejus"
  7. Antiphon "Jam Hiems"
  8. Laetatus Sum
  9. Antiphon "Jam Hiems"
  10. Antiphon "Nigra Sum"
  11. Nisi Dominus
  12. Antiphon "Nigra Sum"
  13. Antiphon "Speciosa Facta Es"
  14. Lauda Jerusalem
  15. Antiphon "Speciosa Facta Es"
  16. Ad Magnificat "Beatam Me Dicent"
  17. Magnificat
  18. Ad Magnificat "Beatam Me Dicent"
- 1698 Missa Alleluja, voor 8 solisten, gemengd koor, strijkers, 2 cornetten, 6 trompetten, 3 trombones, pauken en basso continuo
- 1700 Missa Bruxellensis
  1. "Kyrie" o.l.v. Jordi Savall
  2. "Sanctus" door "La Capella Reial de Catalunya" en "Le Concert des Nations" o.l.v. Jordi Savall
  3. "Agnus Dei" door "La Capella Reial de Catalunya" en "Le Concert des Nations" o.l.v. Jordi Savall
- 1701 Missa Sancti Henrici (uitgevoerd voor het intreden van zijn dochter Anna-Magdalena in het stift van de benedictijnen te "Nonnberg" Salzburg)
- Alleluja tres reges de Saba veniunt
- Laetatus Sum à 7
- Litaniae Sancto Josepho a 20
- Lux perpetua
- Media Vita In Morte Sumus a 6
- Missa catholica
- Missa ex B a 6
- Missa quadragesimalis (Missa in contrapuncto)
- Missa Scala Aretina
- Nisi dominus aedificaverit domum - Psalm 126, voor bas, viool en basso continuo
- Peccator Et consolator a 2
- Requiem Ex F con terza minore
- Surrexit Christus, Ciaccona voor viool en basso continuo
- Vesperae à 32, voor gemengd koor en orkest
  1. Magnificat
  2. Dixit Dominus
- Victori der Christen a-klein

### Muziektheater

#### Opera's
| Voltooid in | titel                                                                                | aktes   | première                                 | libretto                   |
| ----------- | --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | ------- | ---------------------------------------- | -------------------------- |
| 1687        | Chi la dura la vince; (ook als Arminio bekend) opgedragen aan aartsbisschop Johann Ernst graaf von Thun en Hohenstein | 3 aktes | tussen einde 1690 en medio 1692 Salzburg | Francesco Maria Raffaelini |
| 1689        | Alessandro in Pietra                                                                                |         | 1689                                     |                            |
| 1699        | Tratenimento musicale del'Ossequio di Salisburgo                                                                      |         | 1699, Salzburg                           |                            |

#### Andere toneelwerken
- 13 Schooldramas

### Kamermuziek
- 1669 "Sonata representativa", voor viool en basso continuo (met imitatie van dierenstemmen)
  1. (Allegro)
  2. Nachtigall
  3. Cucu
  4. Fresch
  5. Die Henn, der Hann
  6. Die Wachtel
  7. Die Katz
  8. Musquetir Mars
  9. Allemande
- 1673 Sonata à 6, voor trompet, 2 violen, 2 altviolen en contrabas
- 1676 15 Mysteriensonatas (Rosenkranzsonaten) en Passacaglia, in scordatura met 16 verschillende stemmingen van de viool (opgedragen aan: Vorstaartsbisschop Maximilian Gandolf Graf von Khuenburg)

- 1. Die fünf freudenreichen ...
    1. Ankündigung der Geburt Christi (d klein) door het duo Maya Homburger (barokviool) en Barry Guy (contrabas) op 15 maart 2007 in de Jazzclub Moods te Zürich en Ankündigung der Geburt Christi (d klein) door Reinhard Goebel (viool), Phoebe Carrai (cello), Konrad Junghänel (luit) en Andreas Spring (klavecimbel en orgel)
    2. Mariae Besuch bei Elisabeth (A groot)
    3. Geburt Christi. Anbetung der Hirten (b klein)
    4. Christi Darstellung im Tempel (d klein)
    5. Der zwölfjährige Jesus im Tempel (A groot)

  2. Die fünf schmerzhaften ...
    1. Leiden Christi am Ölberg. Judas' Verrat (c klein) door het duo Maya Homburger (barokviool) en Barry Guy (contrabas) op 15 maart 2007 in de Jazzclub Moods te Zürich
    2. Die Geißelung Christi (F groot)
    3. "Die Dornenkrönung" Christi (Bes groot)
    4. Christi Kreuztragung. Gang nach Golgatha.
    5. "Die Kreuzigung Christi" (g klein) door het duo Maya Homburger (barokviool) en Barry Guy (contrabas) op 15 maart 2007 in de Jazzclub Moods te Zürich

  3. Die fünf glorreichen ...
    1. Auferstehung Christi (G groot)
    2. Christi Himmelfahrt (G groot)
    3. Die Ausgießung des Heiligen Geistes (d klein)
    4. Mariae Himmelfahrt (D groot)
    5. Mariae Krönung (C groot)

  4. Passacaglia (g klein) door Reinhard Goebel, barokviool
    1. Zonder tempo aangaven
    2. Adagio
    3. Allegro
    4. Adagio
- 1681 8 Vioolsonates
- Pastorella, voor viool en basso continuo
- Serenada à 5
- Sonata à 6 in Bes groot "die pauern-Kirchfarth genandt"
  1. Adagio - Presto
  2. Adagio
  3. Aria (Andante)
- Sonata à 7
- Sonate "der Nachtwächterruf"
- Sonate "La Pastorella", voor viool en basso continuo
- Sonata pro tabula à 10, voor 4 fluiten, 2 violen, 2 altviolen en cello door het "Mid-Penninsula Recorder Orchestra" en het "Palo Alto Chamber Orchestra"
- Trombet- und musikalischer taffeldienst à 4

## Publicaties
- Jiří Sehnal: Die "Sonatae a Violino solo, Salzburg 1681" von Heinrich Ignaz Franz Biber in: Konferenzbericht des Symposiums Pavel Josef Vejvanowsky, Kromeriz 1993, Österreichisches Ost- und Südosteuropa-Institut Brno, 1994.
- Jiří Sehnal: Die Kompositionen Heinrich Bibers in Kremsier (Kroměříž), Sborník prací Filosofické fakulty Brněnské university 19, 1970. pp. 21-39.
- Ernst Kubitschek: Heinrich Ignaz Franz Bibers Instrumentalschaffen in : Österreichische Musikzeitschrift 49. Jahrgang, 2/1994, S. 97-105
- Ernst Kubitschek: Heinrich Ignaz Franz Biber und Georg Muffat - zwei Meister nicht nur der Instrumentalmusik in: Österreichische Musik Zeitung 3-4/2004, S. 5-18.
- Ernst Kubitschek: Die Mysteriensonaten von Heinrich Ignaz Franz Biber in: Schläft ein Lied in allen Dingen, Festschrift für Konrad Ruhland zum 70. Geburtstag, Passau/Schongau 2003; Seite 161-184
- Antonín Breitenbacher: Hudební archiv kolegiátního kostela sv. Mořice v Kroměříži, Olomouc, 1928.
- Petrus Eder, Ernst Hintermaier: Heinrich Franz Biber 1644-1704: Musik und Kultur im hochbarocken Salzburg in: Studien und Quellen Salzburg, 1994.
- Ernst Hintermaier: Heinrich Ignaz Franz Biber (1644-1704) und das Musikleben Salzburgs, Barockberichte 8 & 9 1994, pp. 265-273.

## Discografie
- Missa Salisburgensis a 53 Voci, Escolania de Montserrat, Tölzer Knabenchor, Collegium Aureum, Ireneu Segarra, Harmonia Mundi, 1974
- Requiem à 15 Vesperae à 32, Els Bongers, Anne Grimm, Kai Wessel, Peter de Groot, Marcel Reyans, Simon Davies, René Steur, Kees-Jan de Koning, Amsterdam Baroque Orchestra & Choir, Ton Koopman OCLC 31626490
- Missa Bruxellensis – Jordi Savall, Le Concert des Nations, La Capella Reial de Catalunya – Alia Vox 9808
- Requiem / Battalia – Jordi Savall, La Capella Reial de Catalunya, Le Concert des Nations – Alia Vox 9825
- Biber: Passacaglia voor altviool solo, bewerkt door Marco Misciagna (Live) - MM08 - Marco Misciagna, viola

wikiname: nlwiki

title: Heinrich Ignaz Franz Biber

in_language: nl

wikitext:
{{Infobox artiest klassieke muziek
| naam           = Heinrich Ignaz Franz Biber
| afbeelding     = Heinrich Biber.png
| onderschrift   = Heinrich Ignaz Franz Biber von Bibern
| volledige naam = Heinrich Ignaz Franz Biber von Bibern
| bijnaam        =
| geboren        = [[12 augustus]] [[1644]]
| overleden      = [[3 mei]] [[1704]]
| land           = [[Bestand:Banner of the Holy Roman Emperor without haloes (1400-1806).svg|20px]] [[Habsburgse monarchie]]
| jaren-actief   =
| genre          = [[Barokmuziek|Barok]]
| beroep         = [[componist]], [[dirigent]], [[violist]]
| instrument     = [[viool]]
| invloed        =
| label          =
| acts           =
| imdb           =
| allmusic       =
}}
'''Heinrich Ignaz Franz Biber von Bibern''' (Wartenberg am Roll, sinds 1945 [[Stráž pod Ralskem]], [[12 augustus]] [[1644]] — [[Salzburg (stad)|Salzburg]], [[3 mei]] [[1704]]) was een [[Keizerrijk Oostenrijk|Oostenrijks]] [[componist]] en [[violist]] van [[Bohemen|Boheemse]] herkomst.

== Levensloop ==
Biber werd in [[Stráž pod Ralskem]] (toentertijd Wartenberg), [[Bohemen]] geboren. Zijn basisopleiding kreeg hij aan het College van de [[Jezuïeten]] in [[Opava (stad)|Opava]], (Duits: Troppau), [[Markgraafschap Moravië|Moravië]], waar hij onder andere bekend werd met [[Pavel Josef Vejvanovský]] en [[Philipp Jacob Rittler]]. Vermoedelijk heeft hij in [[Praag]], [[Dresden]] en [[Wenen]] gestudeerd onder andere bij de vioolvirtuoos [[Johann Heinrich Schmelzer]].

In het begin van de jaren zestig van de 17de eeuw was hij als musicus in dienst van Vorst Johann Seyfried Eggenberg in [[Graz]] in de Oostenrijkse provincie [[Stiermarken (deelstaat)|Stiermarken]] (Steiermark). Later was hij kapelmeester tot 1670 van de beroemde kapel van de vorst-aartsbisschop van [[Olomouc]] (Duits: Olmütz) [[Karl von Lichtenstein-Kastelkorn]], die op de zomerzetel van de bisschop, het kasteel [[Kroměříž]] (Duits: Kremsier) (nu: Paleis van de Přemysliden) musiceerden (beide plaatsen in de provincie [[Markgraafschap Moravië|Moravië]]). Aansluitend was hij violist en componist, dirigent en rentmeester aan het hof van de [[Aartsbisdom Salzburg|aartsbisschop van Salzburg]] Maximilian Gandolph von Khuenburg.

Op 30 mei 1672 huwde hij met Maria Weiß uit Salzburg. In 1690 werd hij - na een wachttijd van 9 jaar - eindelijk door [[keizer Leopold I]] van het [[Heilige Roomse Rijk]] met de adelstitel "Biber von Bibern" onderscheiden.

Zijn composities bestaan merendeels uit [[kerkmuziek]], hoewel ook twee [[opera (muziek)|opera]]'s van hem bekend zijn. Hij overleed op 59-jarige leeftijd in [[Salzburg (stad)|Salzburg]].

== Composities ==
=== Instrumentale muziek ===
* [[1668]] ''Sonata'', voor 6 trompetten, pauken en orgel
* [[1673]] ''Sonata "La battaglia"'', suite voor 3 violen, 4 altviolen, 2 violone en basso continuo
* [[1676]] ''Sonatae, tam aris, quam aulis servientes'' (12 sonatas en 12 trompet duos) voor 6 tot 8 instrumenten (trompetten, strijkers en basso continuo) in verschillende combinaties
*# 12 sonates
*## "Sonata I" door "Musica Antiqua Köln" o.l.v. Reinhard Goebel en "Gabrieli Consort and Players", o.l.v. Paul McCreesh
*## Sonata II
*## Sonata III
*## Sonata IV
*## [https://www.youtube.com/watch?v=c8xXsg1jfLs&fmt=18 "Sonata V" door "Musica Antiqua Köln" o.l.v. Reinhard Goebel en "Gabrieli Consort and Players", o.l.v. Paul McCreesh]
*## Sonata VI
*## "Sonata VII" door "Musica Antiqua Köln" o.l.v. Reinhard Goebel en "Gabrieli Consort and Players", o.l.v. Paul McCreesh
*### Variatio
*### Allegro
*### Adagio
*### Allegro
*### Adagio
*## Sonata VIII
*## Sonata IX
*## Sonata X
*### Adagio
*### Allegro
*### Adagio
*### Presto
*### Allegro
*### Adagio
*## Sonata XI
*## [https://www.youtube.com/watch?v=bkmJZgfQ_dI&fmt=18 "Sonata XII" door "Musica Antiqua Köln" o.l.v. Reinhard Goebel en "Gabrieli Consort and Players", o.l.v. Paul McCreesh]
*# 12 trompetduo's
*## A Due No. 1
*## A Due No. 2
*## A Due No. 3
*## A Due No. 4
*## A Due No. 5
*## A Due No. 6
*## A Due No. 7
*## A Due No. 8
*## A Due No. 9
*## A Due No. 10
*## A Due No. 11
*## A Due No. 12
* [[1680]] ''Mensa sonora, seu Musica instrumentalis'', zes suiten voor twee violen, altviool en basso continuo
*# Pars I
*## Sonata
*## Allemanda
*## Courante
*## Sarabanda
*## Gavotte
*## Gigue
*## Sonatina
*# Pars II
*# Pars III
*# Pars IV
*## Sonata
*## Allemanda
*## Courante
*## Balletto
*## Sarabanda
*## Gigue
*## Sonatina (Adagio)
*# Pars V
*# Pars VI
* [[1682]]-[[1683]] ''Sonatae "Fidicinium Sacro-Profanum"'', 12 sonates voor 2 violen, 2 altviolen en basso continuo
*# Sonata No. 1 in b klein
*# Sonata No. 2 in F groot
*# Sonata No. 3 in d klein
*# Sonata No. 4 in g klein
*# Sonata No. 5 in C groot
*# Sonata No. 6 in a klein
*# Sonata No. 7 in D groot
*# Sonata No. 8 in Bes groot
*# Sonata No. 9 in G groot
*# Sonata No. 10 in E groot
*# Sonata No. 11 in c klein
*# Sonata No. 12 in A groot
* [[1696]] ''Harmonia-Artificiosa-Ariosa'', zeven suites voor strijkers en basso continuo
*# Partia I
*# Partia II
*# Partia III
*## Praeludium
*## Allemande
*## Amener
*## Balletto
*## Gigue
*## Ciacona
*# Partia IV
*## Sonata
*## Allamande
*## Trazza
*## Aria
*## Canario
*## Gigue
*## Policinello
*# Partia V
*## Intrada
*## Aria
*## Balletto
*## Gigue
*## Passacaglia
*# Partia VI
*# Partia VII
* ''Balletti a 6'', voor twee clarintrompetten en strijkers
*# Sonata
*# Allamanda
*# Amener
*# Aria
*# Balletto
*# Trazza
*# Gavotte
*# Canario
*# Amoresca
*# Sarabanda
*# Gagliarde
*# Ciacona
* ''Balletti Lamentabili''
*# Lamento
*# Allemanda
*# Sarabanda
*# Gavotte
*# Gigue
*# Lamento
* ''Battalia "Die liederliche Gesellschaft von allerley Humor"''
* ''Battalia "Das liederliche Schwärmen der Musquetirer", "Der Mars", "Die Schlacht", "Undt Lamento der Verwundten" mit Arien imitiert Und Vbaccho dedicirt'', voor strijkers en basso continuo
* ''Battalia a 9''
* ''Battalia "Allegro"''
* ''Battalia "Presto"''
* ''Battalia "Aria (Andante)"''
* ''Battalia "Il Giardino Armonico"''
* [https://www.youtube.com/watch?v=S0J4mAy-B1I& ''Sonata sancti Polycarpi à 9'', voor 8 trompetten, pauken en cello]

=== Missen, cantates en andere gewijde muziek ===
* [[1663]] ''Salve regina à 2'', voor sopraan, viool, viola da gamba en orgel
* [[1673]]-[[1674]] ''Missa Christi resurgentis''
*# [https://www.youtube.com/watch?v=GOqPHJVQw-c&fmt=18 "Gloria" door The English Concert o.l.v. Andrew Manze]
* [[1674]] ''Vespers'', voor 8 solisten, koor en orkest
* [[1682]] ''Missa Salzburgensis'' (Feest-mis voor het 1100-jarig bestaan van het aartsstift Salzburg)
*# [https://www.youtube.com/watch?gl=BR&hl=pt&v=4hTsxhWzVeA&fmt=18 "Kyrie" door "The Amsterdam Baroque Orquestra and Choir" o.l.v. Ton Koopman]
*# [https://www.youtube.com/watch?v=HszgVqr9Df0&fmt=18 "Gloria" door "Musica Antiqua Keulen" o.l.v. Reinhard Goebel]
*# [https://www.youtube.com/watch?v=rdgkCCn45_I "Sanctus" en "Benedictus" door "Musica Antiqua Keulen" o.l.v. Reinhard Goebel]
*# [https://www.youtube.com/watch?v=UiPrA2dBBgk "Agnus Dei" door "The Amsterdam Baroque Orquestra and Choir" o.l.v. Ton Koopman]
* [[1682]] ''Plaudite tympana'', motet
* [[1687]] ''Applausi festivi di Giove'', cantate
* [[1687]] ''Li trofei della fede cattolica'', cantate
* [[1687]] ''[[Requiem (muziek)|Requiem]] à 15 in f klein'', voor solisten, gemengd koor en orkest (voor de begrafenismis van de vorst-bisschop [[kardinaal Max Gandolf van Kuenburg|Maximilian Gandolph Reichsgraf von Khünberg]])
* [https://www.youtube.com/watch?gl=BR&hl=pt&v=Iny0zvJFYuw&fmt=18 "I. Marcia Funebre" en "II. Introitus: Requiem Aeternam" door "La Capella Reial de Catalunya" en "Le Concert des Nations" o.l.v. Jordi Savall]
* [https://www.youtube.com/watch?gl=BR&hl=pt&v=WLYpn1lISmk&fmt=18 "III. Kyrie eleison" door "La Capella Reial de Catalunya" en "Le Concert des Nations" o.l.v. Jordi Savall]
* [https://www.youtube.com/watch?gl=BR&hl=pt&v=JxZsgjunepU&fmt=18 "IV. Sequentia: Dies irae, dies illa'' door "La Capella Reial de Catalunya" en "Le Concert des Nations" o.l.v. Jordi Savall]
* [https://www.youtube.com/watch?gl=BR&hl=pt&v=Ndxsh7GgSXw&fmt=18 "V. Offertorium" door "La Capella Reial de Catalunya" en "Le Concert des Nations" o.l.v. Jordi Savall]
* [https://www.youtube.com/watch?gl=BR&hl=pt&v=cHojp4GwrWg&fmt=18 "VI. Sanctus" door "La Capella Reial de Catalunya" en "Le Concert des Nations" o.l.v. Jordi Savall]
* [https://www.youtube.com/watch?gl=BR&hl=pt&v=qmFC_7o3kkE&fmt=18 "VIII. Agnus Dei" en "IX. Communio" door "La Capella Reial de Catalunya" en "Le Concert des Nations" o.l.v. Jordi Savall]
* [[1690]] ''Requiem in A''
* [[1693]] ''Vesperae Longiores ac Breviores Unacum Litaniis Lauretanis'', voor 4 solisten, koor, strijkers, 2 trombones en orgel
* [[1693]] ''Vespro della Beata Vergine''
*# Antiphon "Dum Esset Rex"
*# Dixit Dominus
*# Antiphon "Dum Esset Rex"
*# Antiphon "Laeva Ejus"
*# Laudate Pueri
*# Antiphon "Laeva Ejus"
*# Antiphon "Jam Hiems"
*# Laetatus Sum
*# Antiphon "Jam Hiems"
*# Antiphon "Nigra Sum"
*# Nisi Dominus
*# Antiphon "Nigra Sum"
*# Antiphon "Speciosa Facta Es"
*# Lauda Jerusalem
*# Antiphon "Speciosa Facta Es"
*# Ad Magnificat "Beatam Me Dicent"
*# Magnificat
*# Ad Magnificat "Beatam Me Dicent"
* [[1698]] ''Missa Alleluja'', voor 8 solisten, gemengd koor, strijkers, 2 cornetten, 6 trompetten, 3 trombones, pauken en basso continuo
* [[1700]] ''Missa Bruxellensis''
*# "Kyrie" o.l.v. Jordi Savall
*# "Sanctus" door "La Capella Reial de Catalunya" en "Le Concert des Nations" o.l.v. Jordi Savall
*# [https://www.youtube.com/watch?v=-H61H78SlI4 "Agnus Dei" door "La Capella Reial de Catalunya" en "Le Concert des Nations" o.l.v. Jordi Savall]
* [[1701]] ''Missa Sancti Henrici'' (uitgevoerd voor het intreden van zijn dochter Anna-Magdalena in het stift van de benedictijnen te "Nonnberg" [[Salzburg (stad)|Salzburg]])
* ''Alleluja tres reges de Saba veniunt''
* ''Laetatus Sum à 7''
* ''Litaniae Sancto Josepho a 20''
* ''Lux perpetua''
* ''Media Vita In Morte Sumus a 6''
* ''Missa catholica''
* ''Missa ex B a 6''
* ''Missa quadragesimalis (Missa in contrapuncto)''
* ''Missa Scala Aretina''
* ''Nisi dominus aedificaverit domum - Psalm 126'', voor bas, viool en basso continuo
* ''Peccator Et consolator a 2''
* ''Requiem Ex F con terza minore''
* ''Surrexit Christus'', Ciaccona voor viool en basso continuo
* ''Vesperae à 32'', voor gemengd koor en orkest
*# Magnificat
*# Dixit Dominus
* ''Victori der Christen a-klein''

=== Muziektheater ===
==== Opera's ====
{| class="wikitable"
!Voltooid in
!titel
!aktes
!première
!libretto
|-
| [[1687]]
| '''''Chi la dura la vince'''''; (ook als ''Arminio'' bekend) opgedragen aan aartsbisschop [[Johann Ernst graaf van Thun en Hohenstein|Johann Ernst graaf von Thun en Hohenstein]]
| 3 aktes
| tussen einde [[1690]] en medio [[1692]] [[Salzburg (stad)|Salzburg]]
| [[Francesco Maria Raffaelini]]
|-
| [[1689]]
| ''Alessandro in Pietra''
|
| [[1689]]
|
|-
| [[1699]]
| ''Tratenimento musicale del'Ossequio di Salisburgo''
|
| [[1699]], Salzburg
|
|}

==== Andere toneelwerken ====
* 13 Schooldramas

=== Kamermuziek ===
* [[1669]] "Sonata representativa", voor viool en basso continuo (met imitatie van dierenstemmen)
*# (Allegro)
*# Nachtigall
*# Cucu
*# Fresch
*# Die Henn, der Hann
*# Die Wachtel
*# Die Katz
*# Musquetir Mars
*# Allemande
* [[1673]] ''Sonata à 6'', voor trompet, 2 violen, 2 altviolen en contrabas
* [[1676]] 15 Mysteriensonatas (Rosenkranzsonaten) en Passacaglia, in [[scordatura]] met 16 verschillende [[stemming (muziek)|stemmingen]] van de [[viool]] (opgedragen aan: Vorstaartsbisschop [[kardinaal Max Gandolf van Kuenburg|Maximilian Gandolf Graf von Khuenburg]])
[[Bestand:Mysterien sonate.jpg]]
*# Die fünf freudenreichen ...
*## [https://www.youtube.com/watch?v=3wxsM6WrCik ''Ankündigung der Geburt Christi (d klein)'' door het duo Maya Homburger (barokviool) en Barry Guy (contrabas) op 15 maart 2007 in de Jazzclub Moods te Zürich] en ''Ankündigung der Geburt Christi (d klein)'' door Reinhard Goebel (viool), Phoebe Carrai (cello), Konrad Junghänel (luit) en Andreas Spring (klavecimbel en orgel)
*## Mariae Besuch bei Elisabeth (A groot)
*## Geburt Christi. Anbetung der Hirten (b klein)
*## Christi Darstellung im Tempel (d klein)
*## Der zwölfjährige Jesus im Tempel (A groot)
*# Die fünf schmerzhaften ...
*## [https://www.youtube.com/watch?v=P7e78B8QzuA ''Leiden Christi am Ölberg. Judas' Verrat (c klein)'' door het duo Maya Homburger (barokviool) en Barry Guy (contrabas) op 15 maart 2007 in de Jazzclub Moods te Zürich]
*## Die Geißelung Christi (F groot)
*## "Die Dornenkrönung" Christi (Bes groot)
*## Christi Kreuztragung. Gang nach Golgatha.
*## [https://www.youtube.com/watch?v=dcFESeP10AU ''"Die Kreuzigung Christi" (g klein)'' door het duo Maya Homburger (barokviool) en Barry Guy (contrabas) op 15 maart 2007 in de Jazzclub Moods te Zürich]
*# Die fünf glorreichen ...
*## Auferstehung Christi (G groot)
*## Christi Himmelfahrt (G groot)
*## Die Ausgießung des Heiligen Geistes (d klein)
*## Mariae Himmelfahrt (D groot)
*## Mariae Krönung (C groot)
*# [https://www.youtube.com/watch?v=SGLr8NjUD-s ''Passacaglia (g klein)'' door Reinhard Goebel, barokviool]
*## Zonder tempo aangaven
*## Adagio
*## Allegro
*## Adagio
* [[1681]] ''8 Vioolsonates''
* ''Pastorella'', voor viool en basso continuo
* ''Serenada à 5''
* ''Sonata à 6 in Bes groot "die pauern-Kirchfarth genandt"''
*# Adagio - Presto
*# -
*# Adagio
*# Aria (Andante)
* ''Sonata à 7''
* ''Sonate "der Nachtwächterruf"''
* ''Sonate "La Pastorella"'', voor viool en basso continuo
* [https://www.youtube.com/watch?v=sTJhnFzrdsY ''Sonata pro tabula à 10'', voor 4 fluiten, 2 violen, 2 altviolen en cello door het "Mid-Penninsula Recorder Orchestra" en het "Palo Alto Chamber Orchestra"]
* ''Trombet- und musikalischer taffeldienst à 4''

== Publicaties ==
* Jiří Sehnal: ''Die "Sonatae a Violino solo, Salzburg 1681" von Heinrich Ignaz Franz Biber'' in: ''Konferenzbericht des Symposiums Pavel Josef Vejvanowsky, Kromeriz 1993'', Österreichisches Ost- und Südosteuropa-Institut Brno, 1994.
* Jiří Sehnal: ''Die Kompositionen Heinrich Bibers in Kremsier (Kroměříž)'', Sborník prací Filosofické fakulty Brněnské university 19, 1970. pp. 21-39.
* Ernst Kubitschek: ''Heinrich Ignaz Franz Bibers Instrumentalschaffen'' in : ''Österreichische Musikzeitschrift'' 49. Jahrgang, 2/1994, S. 97-105
* Ernst Kubitschek: ''Heinrich Ignaz Franz Biber und Georg Muffat - zwei Meister nicht nur der Instrumentalmusik'' in: Österreichische Musik Zeitung 3-4/2004, S. 5-18.
* Ernst Kubitschek: ''Die Mysteriensonaten von Heinrich Ignaz Franz Biber'' in: ''Schläft ein Lied in allen Dingen, Festschrift für Konrad Ruhland zum 70. Geburtstag'', Passau/Schongau 2003; Seite 161-184
* Antonín Breitenbacher: ''Hudební archiv kolegiátního kostela sv. Mořice v Kroměříži'', Olomouc, 1928.
* Petrus Eder, Ernst Hintermaier: ''Heinrich Franz Biber 1644-1704: Musik und Kultur im hochbarocken Salzburg'' in: ''Studien und Quellen'' Salzburg, 1994.
* Ernst Hintermaier: ''Heinrich Ignaz Franz Biber (1644-1704) und das Musikleben Salzburgs'', Barockberichte 8 & 9 1994, pp. 265-273.

== Discografie ==
* ''Missa Salisburgensis a 53 Voci,'' Escolania de Montserrat, Tölzer Knabenchor, Collegium Aureum, Ireneu Segarra, [[Harmonia Mundi]], 1974
* ''Requiem à 15 Vesperae à 32'', Els Bongers, Anne Grimm, Kai Wessel, Peter de Groot, Marcel Reyans, Simon Davies, René Steur, Kees-Jan de Koning, [[Amsterdam Baroque Orchestra & Choir]], Ton Koopman {{OCLC|31626490}}
* [http://www.classicalacarte.net/Fiches/9808.htm Missa Bruxellensis – Jordi Savall, Le Concert des Nations, La Capella Reial de Catalunya – Alia Vox 9808]
* [http://www.classicalacarte.net/Fiches/9825.htm Requiem / Battalia – Jordi Savall, La Capella Reial de Catalunya, Le Concert des Nations – Alia Vox 9825]
* [https://www.discogs.com/it/release/31551832 Biber: Passacaglia voor altviool solo, bewerkt door Marco Misciagna (Live) - MM08] - Marco Misciagna, viola

== Externe links ==
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20070402041205/http://www.bluntinstrument.org.uk/biber/ Internetpagina]
* {{de}} [https://web.archive.org/web/20051217030838/http://www.oehmsclassics.de/cd.php?formatid=215 Achtergrondinformatie voor de Mysteriensonates (Rosenkranzsonates)]
* {{Link IMSLP|id=Biber_%28von%29%2C_Heinrich_Ignaz_Franz|cname=Heinrich Ignaz Biber}}

{{Bibliografische informatie}}
{{DEFAULTSORT:Biber von Bibern, Heinrich Ignaz Franz}}
[[Categorie:Oostenrijkse adel]]
[[Categorie:Oostenrijks violist]]
[[Categorie:Oostenrijks componist]]
[[Categorie:Tsjechisch componist]]
[[Categorie:17e-eeuws componist]]
[[Categorie:Barokcomponist]]

title: Heinrich Ignaz Franz Biber

Volledige naam: Heinrich Ignaz Franz Biber von Bibern

Geboren: 12 augustus 1644

Land: Habsburgse monarchie

Beroep(en): componist, dirigent, violist

Stijl: Barok

Instrument(en): viool


text:
# Psilacron
Psilacron is een geslacht van vlinders van de familie tandvlinders (Notodontidae).

## Soorten
- P. agcistrum Dyar, 1908
- P. aphretesa Dyar, 1913
- P. arthuri Schaus, 1911
- P. cincia Druce, 1911
- P. congalla Schaus, 1928
- P. chacoma Draudt, 1932
- P. discolor Schaus, 1911
- P. divisa Rothschild, 1917
- P. eugraphica Dyar, 1919
- P. gordiana Schaus, 1928
- P. hidalgoa Dyar, 1917
- P. luteovirens Felder, 1874
- P. macarisma Dyar, 1915
- P. maculosa Dognin, 1910
- P. mechanica Dognin, 1892
- P. melita Druce, 1911

- P. monostigma Dyar, 1919
- P. panchuya Schaus, 1937
- P. plagimargo Dyar, 1908
- P. puruha Thiaucourt, 1981
- P. pylos Druce
- P. roberti Schaus, 1901
- P. sericeus Rothschild, 1917

title: Psilacron

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam            = ''Psilacron''
| titelweergave   = cursief
| afbeelding      =
| afbeeldingtekst =
| onderorde       =
| superfamilie    = [[Noctuoidea]]
| familie         = [[Tandvlinders|Notodontidae]] (Tandvlinders)
| onderfamilie    =
| taxon           = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| auteur          =
| datum           =
}}

'''''Psilacron''''' is een geslacht van [[vlinders]] van de familie [[tandvlinders]] (Notodontidae).

== Soorten ==
{{Kolommen2|Kolom1=
*''[[Psilacron agcistrum|P. agcistrum]]'' Dyar, 1908
*''[[Psilacron aphretesa|P. aphretesa]]'' Dyar, 1913
*''[[Psilacron arthuri|P. arthuri]]'' Schaus, 1911
*''[[Psilacron cincia|P. cincia]]'' Druce, 1911
*''[[Psilacron congalla|P. congalla]]'' Schaus, 1928
*''[[Psilacron chacoma|P. chacoma]]'' Draudt, 1932
*''[[Psilacron discolor|P. discolor]]'' Schaus, 1911
*''[[Psilacron divisa|P. divisa]]'' Rothschild, 1917
*''[[Psilacron eugraphica|P. eugraphica]]'' Dyar, 1919
*''[[Psilacron gordiana|P. gordiana]]'' Schaus, 1928
*''[[Psilacron hidalgoa|P. hidalgoa]]'' Dyar, 1917
*''[[Psilacron luteovirens|P. luteovirens]]'' Felder, 1874
*''[[Psilacron macarisma|P. macarisma]]'' Dyar, 1915
*''[[Psilacron maculosa|P. maculosa]]'' Dognin, 1910
*''[[Psilacron mechanica|P. mechanica]]'' Dognin, 1892
*''[[Psilacron melita|P. melita]]'' Druce, 1911
|Kolom2=
*''[[Psilacron monostigma|P. monostigma]]'' Dyar, 1919
*''[[Psilacron panchuya|P. panchuya]]'' Schaus, 1937
*''[[Psilacron plagimargo|P. plagimargo]]'' Dyar, 1908
*''[[Psilacron puruha|P. puruha]]'' Thiaucourt, 1981
*''[[Psilacron pylos|P. pylos]]'' Druce
*''[[Psilacron roberti|P. roberti]]'' Schaus, 1901
*''[[Psilacron sericeus|P. sericeus]]'' Rothschild, 1917
}}

[[Categorie:Psilacron| ]]

title: Psilacron

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Superfamilie: Noctuoidea

Familie: Notodontidae (Tandvlinders)

title: Geslacht

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Figulus robustus
Figulus robustus is een keversoort uit de familie vliegende herten (Lucanidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1986 door Bomans.

title: Figulus robustus

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Figulus robustus''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Vliegende herten|Lucanidae]] (Vliegende herten)
| geslacht = ''[[Figulus]]''
| w-naam = ''Figulus robustus''
| auteur = Bomans
| datum = 1986
| haakjes =
| species = Figulus robustus
| commons =
}}
'''''Figulus robustus''''' is een [[kevers|keversoort]] uit de familie [[vliegende herten]] (Lucanidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1986 door Bomans.<ref>{{Brontabel|2010-Hallan}}</ref>
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|07}}

[[Categorie:Figulus|robustus]]

title: Figulus robustus

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Lucanidae (Vliegende herten)

Geslacht: Figulus

title: Soort


text:
# Ameiurus serracanthus
Ameiurus serracanthus is een straalvinnige vissensoort uit de familie van de Noord-Amerikaanse katvissen (Ictaluridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1968 door Yerger & Relyea.

title: Ameiurus serracanthus

wikitext:
{{Taxobox straalvinnige
| titelweergave = cursief
| naam = ''Ameiurus serracanthus''
| afbeelding = Spotted catfish.jpg
| orde = [[Siluriformes]]
| familie = [[Ictaluridae]] ([[Noord-Amerikaanse katvissen]])
| geslacht = ''[[Ameiurus]]''
| w-naam = ''Ameiurus serracanthus''
| auteur = Yerger & Relyea
| datum = 1968
| haakjes = ja
| commons = Category:Ameiurus serracanthus
| species =
| rl-id = 202678
| status = LC
| statusbron = 2011
}}
'''''Ameiurus serracanthus''''' is een [[Straalvinnigen|straalvinnige]] [[vissen (dieren)|vissensoort]] uit de familie van de [[Noord-Amerikaanse katvissen|Noord-Amerikaanse katvissen (Ictaluridae)]].<ref>{{Link FishBase species|genus=Ameiurus|species=serracanthus|month=02|year=2013}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1968 door Yerger & Relyea.
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|02|27}}

[[Categorie:Noord-Amerikaanse katvissen]]
[[Categorie:IUCN-status niet bedreigd]]

title: Ameiurus serracanthus · IUCN-status: Niet bedreigd (2011)

Stam: Chordata (Chordadieren)

Superklasse: Osteichthyes (Beenvisachtigen)

Klasse: Actinopterygii (Straalvinnigen)

Orde: Siluriformes

Geslacht: Ameiurus

title: Soort

Portaal: Biologie · Vissen


text:
# Lobocla bifasciatus
Lobocla bifasciatus is een vlinder uit de familie van de dikkopjes (Hesperiidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1853 door Otto Vasilievich Bremer & Vasilii Fomich Grey.

title: Lobocla bifasciatus

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam = ''Lobocla bifasciatus''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| familie = [[Dikkopjes|Hesperiidae]] (Dikkopjes)
| onderfamilie = [[Eudaminae]]
| geslacht = ''[[Lobocla]]''
| w-naam = ''Lobocla bifasciatus''
| auteur = Bremer & Grey
| datum = 1853
| haakjes = ja
| origineel = ''Eudamus bifasciatus''
| commons =
| species =
}}

'''''Lobocla bifasciatus''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[dikkopjes]] (Hesperiidae).<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1853 door [[Otto Vasilievich Bremer]] & [[Vasilii Fomich Grey]].

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|04|02}}

[[Categorie:Eudaminae]]

title: Lobocla bifasciatus

Familie: Hesperiidae (Dikkopjes)

Onderfamilie: Eudaminae

Geslacht: Lobocla

title: Soort


text:
# Fijita
Fijita is een geslacht van vliesvleugeligen uit de familie Pteromalidae. De wetenschappelijke naam van dit geslacht is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1988 door Boucek.

## Soorten
Het geslacht Fijita is monotypisch en omvat slechts de volgende soort:
- Fijita leveri Boucek, 1988

title: Fijita

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Fijita''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie = [[Pteromalidae]]
| taxon = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| w-naam = ''Fijita''
| auteur = Boucek
| datum = 1988
| species =
| commons =
}}
'''''Fijita''''' is een [[geslacht (biologie)|geslacht]] van [[vliesvleugeligen]] uit de familie [[Pteromalidae]]. De wetenschappelijke naam van dit geslacht is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1988 door Boucek.

== Soorten ==
Het geslacht ''Fijita'' is [[monotypisch]] en omvat slechts de volgende soort:
* ''[[Fijita leveri]]'' <small>Boucek, 1988</small>

{{Appendix|2=
* [https://www.nhm.ac.uk/research-curation/research/projects/chalcidoids/database/validName.dsml?index=ValidName&searchPageURL=indexValidName.dsml&Familyqtype=equals&Family=&Genusqtype=equals&Genus=Fijita&Speciesqtype=equals&Species= {{Ts.|Noyes, J.S.}} (2012). Universal Chalcidoidea Database. World Wide Web electronic publication. http://www.nhm.ac.uk/chalcidoids. Version as of June 2012]
}}

[[Categorie:Pteromalidae]]

title: Fijita

Orde: Hymenoptera (Vliesvleugeligen)

Familie: Pteromalidae

title: Geslacht


text:
# AXENT NabestaandenZorg
AXENT NabestaandenZorg was een Nederlandse uitvaartverzekeraar, die verzekeringen aanbood ten behoeve van het bekostigen van uitvaarten. Het hoofdkantoor was gevestigd in Groningen.

## Historie
Axent Verzekeringen werd in 1846 opgericht als algemeen verzekeringsfonds en is door een consolidatie van 13 verschillende verzekeringsportfolio's (waaronder naast Axent ook Ago, NVG, LPU en Momento Mori) opgegaan in AEGON NabestaandenZorg (NBZ). In 2010 verkocht AEGON dit onderdeel aan investeringsmaatschappij Egeria en werd de naam AXENT geherintroduceerd.
Op 1 oktober 2016 is Axent opgegaan in Ardanta.
Sinds 2000 is Ardanta onderdeel van ASR en vanaf 2024 is Ardanta als merknaam opgehouden te bestaan en is de naam nu eveneens ASR.

title: AXENT NabestaandenZorg

wikitext:
{{Infobox organisatie
| naam              = AXENT NabestaandenZorg
| logo              =
| afbeelding        =
| onderschrift      =
| opgericht         = 1846
| eigenaar          = AXENT Holding B.V.
| plaats            = [[Groningen (stad)|Groningen]]
| werkgebied        = Uitvaartverzekeringen
| opgeheven         = 1 oktober 2016
| opgegaan          = Ardanta
| voorzitter        = R.S.F. van Lier, algemeen directeur<br/>M.R.E. Harkema, financieel directeur
| doel              =
| motto             =
| type              =
| aantal leden      =
| aantal werknemers = 50<ref name="jv">[https://www.axent.nl/wp-content/uploads/Jaarverslag%202013%20AXENT.pdf Jaarverslag 2013]{{dode link|datum=augustus 2017 |bot=InternetArchiveBot }} op de website van Axent.nl. Opgevraagd op 22 mei 2014. [https://web.archive.org/web/20140402204940/https://www.axent.nl/ Gearchiveerd] op 2 april 2014.</ref>
| hoofdkwartier     = Leonard Springerlaan 31, 9727 KB Groningen
| website           = https://www.axent.nl
| portaal           =
}}
'''AXENT NabestaandenZorg''' was een [[Nederland]]se [[uitvaart]]verzekeraar, die verzekeringen aanbood ten behoeve van het bekostigen van [[uitvaart]]en. Het hoofdkantoor was gevestigd in [[Groningen (stad)|Groningen]].

== Historie ==
Axent Verzekeringen werd in 1846 opgericht als algemeen verzekeringsfonds en is door een consolidatie van 13 verschillende verzekeringsportfolio's (waaronder naast Axent ook Ago, NVG, LPU en Momento Mori) opgegaan in [[AEGON]] NabestaandenZorg (NBZ). In 2010 verkocht AEGON dit onderdeel aan investeringsmaatschappij [[Egeria (beleggingen)|Egeria]] en werd de naam AXENT geherintroduceerd.

Op 1 oktober 2016 is Axent opgegaan in Ardanta<ref>{{Citeer web |url=https://www.uitvaartdirekt.nl/axent-samen-met-ardanta/ |titel=AXENT samen met Ardanta {{!}} Ardanta uitvaartverzekering |datum=2016-10-26 |bezochtdatum=2023-09-22 |werk=www.uitvaartdirekt.nl |taal=nl-NL|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230923083733/https://www.uitvaartdirekt.nl/axent-samen-met-ardanta/|archiefdatum=2023-09-23}}</ref>.

Sinds 2000 is Ardanta onderdeel van ASR en vanaf 2024 is Ardanta als merknaam opgehouden te bestaan en is de naam nu eveneens ASR.

== Externe links ==
*[https://web.archive.org/web/20131217110236/https://www.axent.nl/ Officiële website]
*[https://www.axent.nl/wp-content/uploads/Jaarverslag%202013%20AXENT.pdf Jaarverslag 2013]{{dode link|datum=augustus 2017 |bot=InternetArchiveBot }}

{{Appendix}}

[[Categorie:Nederlandse verzekeringsmaatschappij]]

title: Geschiedenis

Opgeheven: 1 oktober 2016

Opgegaan in: Ardanta

title: Structuur

Voorzitter: R.S.F. van Lier, algemeen directeur · M.R.E. Harkema, financieel directeur

Eigenaar: AXENT Holding B.V.

Werkgebied: Uitvaartverzekeringen

Plaats: Groningen

title: Media


text:
# Hyalascus baculifer
Hyalascus baculifer is een sponssoort in de taxonomische indeling van de glassponzen (Hexactinellida). De spons leeft diep in zee. Het skelet van de spons bestaat uit spicula van kiezel.
De spons behoort tot het geslacht Hyalascus en behoort tot de familie Rossellidae. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1886 door Schulze.

title: Hyalascus baculifer

wikitext:
{{Taxobox
| type            = dier
| naam            = ''Hyalascus baculifer''
| titelweergave   =cursief
| afbeelding      =
| afbeeldingtekst =
| rijk            = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| onderrijk       = [[Parazoa]] (Sponsachtigen)
| stam            = [[Porifera]] (Sponsdieren)
| klasse          = [[Hexactinellida]] (Glassponzen)
| orde            = [[Lyssacinosida]]
| familie         = [[Rossellidae]]
| geslacht        = ''[[Hyalascus]]''
| w-naam          = ''Hyalascus baculifer''
| taxon           = [[Soort]]
| auteur          = Schulze
| datum           = 1886
| haakjes         = ja
| worms           = 367991
}}
'''''Hyalascus baculifer''''' is een [[Sponsdieren|spons]][[soort]] in de taxonomische indeling van de [[Hexactinellida|glassponzen]] (Hexactinellida). De spons leeft diep in zee. Het skelet van de spons bestaat uit [[spicula]] van kiezel.

De spons behoort tot het geslacht ''[[Hyalascus]]'' en behoort tot de familie [[Rossellidae]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1886 door Schulze.

{{Appendix|2=
*van Soest, R. (2011). Hyalascus baculifer. In: Van Soest, R.W.M, Boury-Esnault, N., Hooper, J.N.A., Rützler, K, de Voogd, N.J., Alvarez de Glasby, B., Hajdu, E., Pisera, A.B., Manconi, R., Schoenberg, C., Janussen, D., Tabachnick, K.R., Klautau, M., Picton, B., Kelly, M., Vacelet, J. (2011) World Porifera database. Gebaseerd op informatie uit het [[World Register of Marine Species]], te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=367991.}}
{{Beginnetje|biologie|2011|12|08}}

{{DEFAULTSORT:Hyalascus baculifer}}
[[Categorie:Glassponzen]]

title: Hyalascus baculifer

Onderrijk: Parazoa (Sponsachtigen)

Stam: Porifera (Sponsdieren)

Klasse: Hexactinellida (Glassponzen)

Orde: Lyssacinosida

Familie: Rossellidae

Geslacht: Hyalascus

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Sam Jones (basketballer, 1933)
Samuel Jones (Wilmington (North Carolina), 24 juni 1933 – Boca Raton (Florida), 30 december 2021) was een Amerikaans basketballer die speelde voor de Boston Celtics in de NBA en basketbalcoach. Hij speelde als shooting-guard.

## Biografie
Jones speelde college-basketbal bij de North Carolina Central Eagles waarna hij in 1957 werd gedraft door de Boston Celtics. Samen met Bill Cousy en Bill Russell was Jones mee deel van de dominantie van de Celtics eind jaren 50 en begin jaren 60, onder leiding van coach Red Auerbach. Ze behaalden een eerste NBA-titel in 1957. Tussen 1959 en 1969 domineerden zij de NBA, en wonnen acht opeenvolgende titels tussen 1959 en 1966, waarbij zij herhaaldelijk hun rivalen uit het Westen, de Los Angeles Lakers, in de finale versloegen. Tijdens het seizoen 1966/1967 werd hun hegemonie doorbroken door de Philadelphia 76ers om dan terug kampioen te worden in 1968 en 1969. In de zomer van 1969 beëindigde Jones zijn loopbaan als speler. Na zijn spelersloopbaan was hij even actief als coach in het college-basketbal. Tijdens het seizoen 1974-1975 was hij ook nog een seizoen assistent-coach bij de New Orleans Jazz
Jones stond tijdens zijn carrière bekend om zijn snelheid en spelbepalende shots, vooral tijdens de NBA Playoffs. Hij heeft tien NBA-kampioenschappen gewonnen, de meeste titels na zijn teamgenoot Bill Russell (11).
In 1984 werd hij ingewijd tot de Basketball Hall of Fame. Naar aanleiding van het 50-jarig bestaan van de NBA in 1996 werd Jones opgenomen in de lijst van 50 beste NBA-spelers aller tijden. Op 9 maart 1969 besloten de Celtics om zijn rugnummer 24 uit roulatie te halen en in de toekomst aan geen enkele andere speler meer toe te kennen.
Jones overleed op 88-jarige leeftijd.

## Erelijst
- NBA-kampioen: 1959, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1966, 1968, 1969
- NBA All-Star: 1962, 1964, 1965, 1966, 1968
- All-NBA Second Team: 1965, 1966, 1967
- NBA 25th Anniversary Team
- 50 Greatest Players in NBA History
- NBA 75th Anniversary Team
- Nummer 24 teruggetrokken door de Boston Celtics
- NAIA Hall of Fame: 1962
- North Carolina Sports Hall of Fame: 1969[5]
- Naismith Memorial Basketball Hall of Fame: 1984
- Alex M. Rivera Athletics Hall of Fame: 1984[6]
- College Basketball Hall of Fame: 2006

## Statistieken

### Reguliere seizoen
| Seizoen   | Team           | WG  | MPW  | 2P%  | FW%  | RPW | APW | PPW  |
| --------- | -------------- | --- | ---- | ---- | ---- | --- | --- | ---- |
| 1957-1958 | Boston Celtics | 56  | 10,6 | 42,9 | 71,4 | 2,9 | 0,7 | 4,6  |
| 1958-1959 | Boston Celtics | 71  | 20,6 | 43,4 | 77,0 | 6,0 | 1,4 | 10,7 |
| 1959-1960 | Boston Celtics | 74  | 20,4 | 45,4 | 76,4 | 5,1 | 1,7 | 11,9 |
| 1960-1961 | Boston Celtics | 78  | 26,0 | 44,9 | 78,7 | 5,4 | 2,8 | 15,0 |
| 1961-1962 | Boston Celtics | 78  | 30,6 | 46,4 | 81,8 | 5,9 | 3,0 | 18,4 |
| 1962-1963 | Boston Celtics | 76  | 30,6 | 47,6 | 79,3 | 5,2 | 3,2 | 19,7 |
| 1963-1964 | Boston Celtics | 76  | 31,3 | 45,0 | 78,3 | 4,6 | 2,7 | 19,4 |
| 1964-1965 | Boston Celtics | 80  | 36,1 | 45,2 | 82,0 | 5,1 | 2,8 | 25,9 |
| 1965-1966 | Boston Celtics | 67  | 32,2 | 46,9 | 79,9 | 5,2 | 3,2 | 23,5 |
| 1966-1967 | Boston Celtics | 72  | 32,3 | 45,4 | 85,7 | 4,7 | 3,0 | 22,1 |
| 1967-1968 | Boston Celtics | 73  | 33,0 | 46,1 | 82,7 | 4,9 | 3,0 | 21,3 |
| 1968-1969 | Boston Celtics | 70  | 26,0 | 45,0 | 78,3 | 3,8 | 2,6 | 16,3 |
| Carrière  | Carrière       | 871 | 27,9 | 45,6 | 80,3 | 4,9 | 2,5 | 17,7 |

### Playoffs
| Seizoen   | Team           | WG  | MPW  | 2P%  | FW%  | RPW | APW | PPW  |
| --------- | -------------- | --- | ---- | ---- | ---- | --- | --- | ---- |
| 1957-1958 | Boston Celtics | 8   | 9,4  | 45,5 | 68,8 | 3,0 | 0,5 | 3,9  |
| 1958-1959 | Boston Celtics | 11  | 17,5 | 37,0 | 84,6 | 5,7 | 1,5 | 10,3 |
| 1959-1960 | Boston Celtics | 13  | 15,2 | 38,5 | 81,0 | 3,2 | 1,4 | 8,2  |
| 1960-1961 | Boston Celtics | 10  | 25,8 | 44,6 | 88,6 | 5,4 | 2,2 | 13,1 |
| 1961-1962 | Boston Celtics | 14  | 36,0 | 44,4 | 70,0 | 7,1 | 3,1 | 20,6 |
| 1962-1963 | Boston Celtics | 13  | 34,6 | 48,4 | 83,1 | 6,2 | 2,5 | 23,8 |
| 1963-1964 | Boston Celtics | 10  | 35,6 | 50,6 | 73,5 | 4,7 | 2,3 | 23,2 |
| 1964-1965 | Boston Celtics | 12  | 41,3 | 45,9 | 86,9 | 4,6 | 2,5 | 28,6 |
| 1965-1966 | Boston Celtics | 17  | 35,4 | 44,9 | 83,8 | 5,1 | 3,1 | 24,8 |
| 1966-1967 | Boston Celtics | 9   | 36,2 | 45,9 | 86,2 | 5,1 | 3,1 | 26,7 |
| 1967-1968 | Boston Celtics | 19  | 36,1 | 44,1 | 78,6 | 3,4 | 2,6 | 20,5 |
| 1968-1969 | Boston Celtics | 18  | 28,6 | 41,9 | 79,7 | 3,2 | 2,1 | 16,8 |
| Carrière  | Carrière       | 154 | 30,2 | 44,7 | 81,1 | 4,7 | 2,3 | 18,9 |

6 Russell ·
14 Cousy ·
15 Heinsohn  ·
16 Swain ·
17 Conley ·
18 Loscutoff ·
21 Sharman ·
23 Ramsey ·
24 S. Jones ·
25 KC Jones ·
29 Tsioropoulos ·
Coach Auerbach
6 Russell ·
14 Cousy ·
15 Heinsohn ·
16 Richter ·
17 Conley ·
18 Loscutoff ·
20 Guarilia ·
21 Sharman ·
23 Ramsey ·
24 S. Jones ·
25 KC Jones ·
Coach Auerbach
6 Russell ·
14 Cousy ·
15 Heinsohn ·
16 Sanders ·
17 Conley ·
18 Loscutoff ·
20 Guarilia ·
21 Sharman ·
23 Ramsey ·
24 S. Jones ·
25 KC Jones ·
Coach Auerbach
4 Braun ·
6 Russell ·
14 Cousy ·
15 Heinsohn ·
16 Sanders ·
18 Loscutoff ·
20 Guarilia ·
21 Phillips ·
23 Ramsey ·
24 S. Jones ·
25 KC Jones ·
Coach Auerbach
4 Lovellette ·
6 Russell ·
12 Swartz ·
14 Cousy ·
15 Heinsohn ·
16 Sanders ·
17 Havlicek ·
18 Loscutoff ·
20 Guarilia ·
23 Ramsey ·
24 S. Jones ·
25 KC Jones ·
Coach Auerbach
4 Lovellette ·
6 Russell ·
12 Naulls ·
15 Heinsohn ·
16 Sanders ·
17 Havlicek ·
18 Loscutoff ·
20 Siegfried ·
21 McCarthy ·
23 Ramsey ·
24 S. Jones ·
25 KC Jones ·
Coach Auerbach
6 Russell ·
11 Counts ·
12 Naulls ·
15 Heinsohn ·
16 Sanders ·
17 Havlicek ·
18 Thompson ·
20 Siegfried ·
21 Bonham ·
24 S. Jones ·
25 KC Jones ·
Coach Auerbach
5 Thompson ·
6 Russell ·
11 Counts ·
12 Naulls ·
14 Watts ·
16 Sanders ·
17 Havlicek ·
18 Sauldsberry ·
19 Nelson ·
20 Siegfried ·
21 Bonham ·
24 S. Jones ·
25 KC Jones ·
Coach Auerbach
6 Russell ·
11 Graham ·
12 Thacker ·
16 Sanders ·
17 Havlicek ·
18 Howell ·
19 Nelson ·
20 Siegfried ·
24 S. Jones ·
26 Weitzman ·
27 J. Jones ·
28 Embry ·
Coach Russell
6 Russell ·
7 Bryant ·
11 Graham ·
12 Chaney ·
16 Sanders ·
17 Havlicek ·
18 Howell ·
19 Nelson ·
20 Siegfried ·
24 Jones ·
26 Johnson ·
28 Barnes ·
Coach Russell

title: Sam Jones (basketballer, 1933)

wikitext:
{{Infobox basketballer
| spelernaam                  = Sam Jones
| volledigenaam               = Samuel Jones
| bijnaam                     =
| afbeelding                  = Sam Jones, Boston Celtics, 1969.jpg
| onderschrift                =
| geboortedatum               = [[24 juni]] [[1933]]
| geboortestad                = [[Wilmington (North Carolina)]]
| geboorteland                = [[Verenigde Staten]]
| overlijddatum               = [[30 december]] [[2021]]
| stadvanoverlijden           = [[Boca Raton|Boca Raton (Florida)]]
| landvanoverlijden           = [[Verenigde Staten]]
| lengte                      = 193
| gewicht                     = 90
| huidigeclub                 =
| rugnummer                   =
| positie                     = [[Shooting guard]]
| collegejaren                = 1951-1954, 1956-1957
| collegeteams                = [[North Carolina Central Eagles]]
| draftjaar                   = 1957
| draftronde                  = 1
| draftpick                   = 8
| draftteam                   = [[Boston Celtics]]
| functie                     =
| huidigeclubfunctie          =
| contracttot                 =
| vorigeclubs                 =
| jeugdjaren                  =
| jeugdteams                  =
| seizoen                     = 1957–1969
| club                        = {{US-VLAG}} [[Boston Celtics]]
| interlandjaren              =
| interlandteam               =
| trainersjaren               = 1969-1973
1973-1974
1974-1975
| getraindeclubs              = {{US-VLAG}} Federal City College
{{nowrap|{{US-VLAG}} [[North Carolina Central Eagles]]}}
{{US-VLAG}} [[New Orleans Jazz]] (assistent)
| erelijstjaren               =
| erelijst                    =
| clubupdate                  =
| landupdate                  =
}}
'''Samuel Jones''' ([[Wilmington (North Carolina)]], [[24 juni]] [[1933]] – [[Boca Raton|Boca Raton (Florida)]], [[30 december]] [[2021]]) was een [[Verenigde Staten|Amerikaans]] [[basketbal]]ler die speelde voor de [[Boston Celtics]] in de [[National Basketball Association|NBA]] en basketbalcoach. Hij speelde als [[shooting-guard]].

==Biografie==
Jones speelde college-basketbal bij de North Carolina Central Eagles waarna hij in 1957 werd gedraft door de Boston Celtics.<ref>[https://www.basketball-reference.com/draft/NBA_1957.html NBA Draft 1957]</ref> Samen met [[Bill Cousy]] en [[Bill Russell]] was Jones mee deel van de dominantie van de Celtics eind jaren 50 en begin jaren 60, onder leiding van coach [[Red Auerbach]]. Ze behaalden een eerste NBA-titel in 1957. Tussen 1959 en 1969 domineerden zij de NBA, en wonnen acht opeenvolgende titels tussen 1959 en 1966, waarbij zij herhaaldelijk hun rivalen uit het Westen, de [[Los Angeles Lakers]], in de finale versloegen. Tijdens het seizoen 1966/1967 werd hun hegemonie doorbroken door de [[Philadelphia 76ers]] om dan terug kampioen te worden in 1968 en 1969. In de zomer van 1969 beëindigde Jones zijn loopbaan als speler. Na zijn spelersloopbaan was hij even actief als coach in het college-basketbal. Tijdens het seizoen 1974-1975 was hij ook nog een seizoen assistent-coach bij de [[New Orleans Jazz (NBA)|New Orleans Jazz]]

Jones stond tijdens zijn carrière bekend om zijn snelheid en spelbepalende shots, vooral tijdens de [[NBA Playoffs]]. Hij heeft tien NBA-kampioenschappen gewonnen, de meeste titels na zijn teamgenoot Bill Russell (11).
In 1984 werd hij ingewijd tot de [[Basketball Hall of Fame]]. Naar aanleiding van het 50-jarig bestaan van de NBA in 1996 werd Jones opgenomen in de lijst van [[50 beste NBA-spelers aller tijden]]. Op 9 maart 1969 besloten de Celtics om zijn rugnummer 24 uit roulatie te halen en in de toekomst aan geen enkele andere speler meer toe te kennen.<ref>[https://www.nba.com/celtics/history/retired-numbers www.nba.com]</ref>

Jones overleed op 88-jarige leeftijd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.nytimes.com/2021/12/31/sports/basketball/sam-jones-dead.html|titel=Sam Jones, Sharpshooting Celtics Star of the 1960s, Dies at 88|bezochtdatum=|datum=31 december 2021|werk=The New York Times|taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://www.washingtonpost.com/sports/2022/01/01/feinstein-sam-jones-red-auerbach/|titel=Sam Jones, a core member of the great 1960s Celtics, was a great shooter. And a lot more.|bezochtdatum=|datum=1 januari 2022|werk=The Washington Post|taal=en}}</ref>

==Erelijst==
* NBA-kampioen: 1959, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1966, 1968, 1969
* NBA All-Star: 1962, 1964, 1965, 1966, 1968
* [[All-NBA Second Team]]: 1965, 1966, 1967
* [[NBA 25th Anniversary Team]]
* [[50 Greatest Players in NBA History]]
* [[NBA 75th Anniversary Team]]
* Nummer 24 teruggetrokken door de [[Boston Celtics]]
* NAIA Hall of Fame: 1962
* North Carolina Sports Hall of Fame: 1969<ref>{{Citeer web |url=https://ncshof.org/2023/01/sam-jones/ |titel=Sam Jones |achternaam=ncshof |bezochtdatum=2023-12-30 |werk=NC Sports Hall of Fame |taal=en-US}}</ref>
* [[Naismith Memorial Basketball Hall of Fame]]: 1984
* Alex M. Rivera Athletics Hall of Fame: 1984<ref>{{Citeer web |url=https://nccueaglepride.com/honors/alex-m-rivera-athletics-hall-of-fame/sam-jones/50 |titel=Sam Jones (1984) - Alex M. Rivera Athletics Hall of Fame |bezochtdatum=2023-12-30 |werk=North Carolina Central University Athletics |taal=en}}</ref>
* College Basketball Hall of Fame: 2006

==Statistieken==
===Reguliere seizoen===
{| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; text-align:right;"
! Seizoen
! Team
! {{abbr|WG|Wedstrijden gespeeld}}
! {{abbr|MPW|Minuten per wedstrijd}}
! {{abbr|2P%|Twee-punterpercentage}}
! {{abbr|FW%|Vrije-worppercentage}}
! {{abbr|RPW|Rebounds per wedstrijd}}
! {{abbr|APW|Assists per wedstrijd}}
! {{abbr|PPW|Punten per wedstrijd}}
|-
| align="left" | 1957-1958
| rowspan="13" align="left" | [[Boston Celtics]]
|56
|10,6
|42,9
|71,4
|2,9
|0,7
|4,6
|-
| align="left" | 1958-1959
|71
|20,6
|43,4
|77,0
|'''6,0'''
|1,4
|10,7
|-
| align="left" | 1959-1960
|74
|20,4
|45,4
|76,4
|5,1
|1,7
|11,9
|-
| align="left" | 1960-1961
|78
|26,0
|44,9
|78,7
|5,4
|2,8
|15,0
|-
| align="left" | 1961-1962
|78
|30,6
|46,4
|81,8
|5,9
|3,0
|18,4
|-
| align="left" | 1962-1963
|76
|30,6
|'''47,6'''
|79,3
|5,2
|'''3,2'''
|19,7
|-
| align="left" | 1963-1964
|76
|31,3
|45,0
|78,3
|4,6
|2,7
|19,4
|-
| align="left" | 1964-1965
|'''80'''
|'''36,1'''
|45,2
|82,0
|5,1
|2,8
|'''25,9'''
|-
| align="left" | 1965-1966
|67
|32,2
|46,9
|79,9
|5,2
|'''3,2'''
|23,5
|-
| align="left" | 1966-1967
|72
|32,3
|45,4
|'''85,7'''
|4,7
|3,0
|22,1
|-
| align="left" | 1967-1968
|73
|33,0
|46,1
|82,7
|4,9
|3,0
|21,3
|-
| align="left" | 1968-1969
|70
|26,0
|45,0
|78,3
|3,8
|2,6
|16,3
|-
|-class=sortbottom
| align="left" colspan=2| Carrière
|871
|27,9
|45,6
|80,3
|4,9
|2,5
|17,7
|}

===Playoffs===
{| class="wikitable sortable" style="font-size:95%; text-align:right;"
! Seizoen
! Team
! {{abbr|WG|Wedstrijden gespeeld}}
! {{abbr|MPW|Minuten per wedstrijd}}
! {{abbr|2P%|Twee-punterpercentage}}
! {{abbr|FW%|Vrije-worppercentage}}
! {{abbr|RPW|Rebounds per wedstrijd}}
! {{abbr|APW|Assists per wedstrijd}}
! {{abbr|PPW|Punten per wedstrijd}}
|-
| align="left" | 1957-1958
| rowspan="13" align="left" | [[Boston Celtics]]
|8
|9,4
|45,5
|68,8
|3,0
|0,5
|3,9
|-
| align="left" | 1958-1959
|11
|17,5
|37,0
|84,6
|5,7
|1,5
|10,3
|-
| align="left" | 1959-1960
|13
|15,2
|38,5
|81,0
|3,2
|1,4
|8,2
|-
| align="left" | 1960-1961
|10
|25,8
|44,6
|'''88,6'''
|5,4
|2,2
|13,1
|-
| align="left" | 1961-1962
|14
|36,0
|44,4
|70,0
|'''7,1'''
|'''3,1'''
|20,6
|-
| align="left" | 1962-1963
|13
|34,6
|48,4
|83,1
|6,2
|2,5
|23,8
|-
| align="left" | 1963-1964
|10
|35,6
|'''50,6'''
|73,5
|4,7
|2,3
|23,2
|-
| align="left" | 1964-1965
|12
|'''41,3'''
|45,9
|86,9
|4,6
|2,5
|'''28,6'''
|-
| align="left" | 1965-1966
|17
|35,4
|44,9
|83,8
|5,1
|'''3,1'''
|24,8
|-
| align="left" | 1966-1967
|9
|36,2
|45,9
|86,2
|5,1
|'''3,1'''
|26,7
|-
| align="left" | 1967-1968
|'''19'''
|36,1
|44,1
|78,6
|3,4
|2,6
|20,5
|-
| align="left" | 1968-1969
|18
|28,6
|41,9
|79,7
|3,2
|2,1
|16,8
|-
|-class=sortbottom
| align="left" colspan=2| Carrière
|154
|30,2
|44,7
|81,1
|4,7
|2,3
|18,9
|}

{{Navigatie NBA kampioen|inhoud=
{{Navigatie NBA kampioen/1958-59}}
{{Navigatie NBA kampioen/1959-60}}
{{Navigatie NBA kampioen/1960-61}}
{{Navigatie NBA kampioen/1961-62}}
{{Navigatie NBA kampioen/1962-63}}
{{Navigatie NBA kampioen/1963-64}}
{{Navigatie NBA kampioen/1964-65}}
{{Navigatie NBA kampioen/1965-66}}
{{Navigatie NBA kampioen/1967-68}}
{{Navigatie NBA kampioen/1968-69}}
}}
{{Appendix|2=
{{References}}
----
'''Externe links'''
* {{en}} [https://www.hoophall.com/hall-of-famers/sam-jones/ Biografie van Sam Jones op de Basketball Hall of Fame]
* {{en}} [https://www.basketball-reference.com/players/j/jonessa01.html Profiel van Sam Jones op Basketball-reference]
* {{en}} [https://basketball.realgm.com/player/Sam-Jones/Summary/66173 Profiel van Sam Jones op basketball.realgm.com]
* {{en}} [https://www.proballers.com/basketball/player/2721/sam-jones Profiel van Sam Jones op proballers.com]
}}

{{DEFAULTSORT:Jones, Sam}}
[[Categorie:Amerikaans basketballer]]
[[Categorie:Amerikaans basketbalcoach]]

title: Persoonlijke informatie

Volledige naam: Samuel Jones

Geboorteplaats: Wilmington (North Carolina), Verenigde Staten

Overlijdensdatum: 30 december 2021

Overlijdensplaats: Boca Raton (Florida), Verenigde Staten

Gewicht: 90 kg

Positie: Shooting guard

title: Collegeteams

North Carolina Central Eagles

title: NBA Draft

Gedraft door: Boston Celtics

title: Clubs

Seizoen · 1957–1969: Club · Boston Celtics

title: Getrainde clubs

Federal City College · North Carolina Central Eagles · New Orleans Jazz (assistent)

Portaal: Basketbal


text:
# Labidosa sogai
Labidosa sogai is een vlinder uit de familie bladrollers (Tortricidae). De wetenschappelijke naam voor deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1960 door Diakonoff.
De soort komt voor in tropisch Afrika.

title: Labidosa sogai

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam = ''Labidosa sogai''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| familie = [[Bladrollers|Tortricidae]] (Bladrollers)
| geslacht = ''[[Labidosa]]''
| w-naam = ''Labidosa sogai''
| auteur = Diakonoff
| datum = 1960
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Labidosa sogai''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie [[bladrollers]] (Tortricidae). De wetenschappelijke naam voor deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1960 door Diakonoff.

De soort komt voor in [[Afrotropisch gebied|tropisch Afrika]].

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|2012-DePrins-DePrins}} [bezocht 21-3-2013]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|03|21}}

[[Categorie:Bladrollers]]
[[Categorie:Dier uit het Afrotropisch gebied]]

title: Labidosa sogai

Familie: Tortricidae (Bladrollers)

Geslacht: Labidosa

title: Soort


text:
# Patrignone (Arezzo)
Patrignone is een plaats (frazione) in de Italiaanse gemeente Arezzo in de regio Toscane.

title: Patrignone (Arezzo)

wikitext:
{{Infobox plaats in Italië
| land = Italië
| naam = Patrignone
| area = {{IT-regio|TOS}}
| subarea = {{IT-prov|AR}}
| gemeente = [[Arezzo (stad)|Arezzo]]
| inwoners =
| census =
| km2 =
| hoogte =
| netnummer=0575
| postcode=52100
| overignaam1=Naam inwoners
| overig1=
| lat_deg =43
| lat_min =30
| lat_sec =01
| lat_dir = N
| lon_deg =11
| lon_min =51
| lon_sec =09
| lon_dir = E
| image =
| caption =
}}
'''Patrignone''' is een plaats ([[frazione]]) in de [[Italië|Italiaanse]] gemeente [[Arezzo (stad)|Arezzo]] in de regio [[Toscane]].

{{Beginnetje|landen & volken|land=Italië|2=2008|3=07|4=21}}
[[Categorie:Arezzo]]
[[Categorie:Plaats in Arezzo]]

title: Situering

Regio: Toscane

Provincie: Arezzo

Gemeente: Arezzo

title: Overig

Portaal: Italië


text:
# Teucholabis (Teucholabis) walkeriana
Teucholabis (Teucholabis) walkeriana is een tweevleugelige uit de familie steltmuggen (Limoniidae). De soort komt voor in het Australaziatisch gebied.

title: Teucholabis (Teucholabis) walkeriana

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = ''Teucholabis (Teucholabis) walkeriana''
| naam = ''Teucholabis (Teucholabis) walkeriana''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Tweevleugeligen|Diptera]] (Tweevleugeligen)
| familie = [[Steltmuggen|Limoniidae]] (Steltmuggen)
| geslacht = ''[[Teucholabis]]''
| w-naam = ''Teucholabis (Teucholabis) walkeriana''
| auteur = Alexander
| datum = 1953
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Teucholabis (Teucholabis) walkeriana''''' is een [[Tweevleugeligen|tweevleugelige]] uit de familie [[steltmuggen]] (Limoniidae). De soort komt voor in het [[Australaziatisch gebied]].

{{Beginnetje|biologie|2=2011|3=07|4=02}}

[[Categorie:Teucholabis]]
[[Categorie:Steltmug uit het Australaziatisch gebied]]

title: Teucholabis (Teucholabis) walkeriana

Orde: Diptera (Tweevleugeligen)

Familie: Limoniidae (Steltmuggen)

Geslacht: Teucholabis

title: Soort


text:
# Bryocamptus (Arcticocamptus) bryobates
Bryocamptus (Arcticocamptus) bryobates is een eenoogkreeftjessoort uit de familie van de Canthocamptidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1928 door Monard.

title: Bryocamptus (Arcticocamptus) bryobates

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = ''Bryocamptus (Arcticocamptus) bryobates''
| naam = ''Bryocamptus (Arcticocamptus) bryobates''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Geleedpotigen|Arthropoda]] ([[Geleedpotigen]])
| klasse = [[Maxillopoda]]
| onderklasse = [[Eenoogkreeftjes|Copepoda]] ([[Eenoogkreeftjes]])
| orde = [[Harpacticoida]]
| familie = [[Canthocamptidae]]
| geslacht = ''[[Bryocamptus]]''
| w-naam = ''Bryocamptus (Arcticocamptus) bryobates''
| auteur = Monard
| datum = 1928
| haakjes = ja
| commons =
| species =
| worms = 606904
}}
'''''Bryocamptus (Arcticocamptus) bryobates''''' is een [[eenoogkreeftjes]]soort uit de familie van de [[Canthocamptidae]].<ref>Walter, T. Chad (2012). <i>Bryocamptus (Arcticocamptus) bryobates</i> (Monard, 1928). In: Walter, T.C., Boxshall, G. (2012). World Copepoda database. Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=606904</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1928 door Monard.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|18}}

[[Categorie:Bryocamptus|bryobates]]

title: Bryocamptus (Arcticocamptus) bryobates

Klasse: Maxillopoda

Onderklasse: Copepoda (Eenoogkreeftjes)

Orde: Harpacticoida

Familie: Canthocamptidae

Geslacht: Bryocamptus

title: Soort


text:
# Asthenargus major
Asthenargus major is een spinnensoort in de taxonomische indeling van de hangmatspinnen (Linyphiidae).
Het dier behoort tot het geslacht Asthenargus. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1962 door Herman Theodor Holm.

title: Asthenargus major

wikitext:
{{Taxobox spin
| naam              = ''Asthenargus major''
| titelweergave     = cursief
| afbeelding        =
| afbeeldingtekst   =
| familie           = [[Hangmat- en dwergspinnen|Linyphiidae]] (Hangmat- en dwergspinnen)
| geslacht          = ''[[Asthenargus]]''
| auteur            = [[Herman Theodor Holm]]
| datum             = 1962
| haakjes           =
}}
'''''Asthenargus major''''' is een [[spinnen (dieren)|spinnen]][[soort]] in de taxonomische indeling van de [[Hangmatspinnen|hangmatspinnen (Linyphiidae)]].<ref>{{Brontabel|2012-Platnick}}</ref>

Het dier behoort tot het geslacht ''[[Asthenargus]]''. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1962 door [[Herman Theodor Holm]].

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|10|21}}
{{DEFAULTSORT:Asthenargus major}}
[[Categorie:Asthenargus|major]]

title: Asthenargus major

Klasse: Arachnida (Spinachtigen)

Orde: Araneae (Spinnen)

Familie: Linyphiidae (Hangmat- en dwergspinnen)

Geslacht: Asthenargus

title: Soort


text:
# Spiesherten
Spiesherten (Mazama) zijn een geslacht van Amerikaanse hertensoorten die behoren tot de Capreolinae en de Odocoileini. Spiesherten wordt soms ook weleens aangeduid als dwergherten vanwege hun geringe formaat, maar ze dienen niet verward te worden met de echte dwergherten van de familie Tragulidae.

## Verspreiding en leefgebied
Alle soorten zijn te vinden in de bosgebieden van Latijns-Amerika.

## Taxonomie
De taxonomische indeling van de spiesherten is complex, de soorten werden voorheen in 1 geslacht gerekend namelijk Mazama, maar deze groep bleek sterk parafyletisch. Sindsdien zijn van het geslacht Mazama daarom verschillende geslachten afgesplitst, zoals Bisbalus, Passalites en Subulo. Ook bleek het spieshert Mazama pandora, nauwer verwant aan het Witstaarthert (Odocoileus virginianus) dan aan de andere spiesherten. Hierom werd deze soort verplaatst naar het geslacht Odocoileus. Tegenwoordig omvat het geslacht Mazama daarom alleen nog de rode spiesherten.

### Soorten
Het geslacht omvat de volgende soorten:
- Mazama americana – Rood spieshert
- Mazama chunyi – Dwergspieshert
- Mazama jucunda
- Mazama nanus
- Mazama rufa
- Mazama rufina – Bruin spieshert
- Mazama temama

Een dwergvorm kwam voorheen voor op Isla Pedro González in de Panamese Parelarchipel.

## Evolutie en verwantschap
Recente studies wijzen er op dat de spiesherten geen monofyletische groep vormen, maar te verdelen zijn in een "rode" groep en een "grijze" groep. De "rode" groep omvat Mazama americana, M. bororo, M. nana, M. pandora, M. rufina en M. temama. Deze clade is nauw verwant aan het geslacht Odocoileus met het witstaart- en muildierhert. Ongeveer 2,3 miljoen jaar geleden splitsten de ontwikkelingslijnen van Mazama en Odocoileus zich. De "grijze groep" omvat Mazama gouazoubira en M. nemorivaga, die verwant zijn aan de overige Zuid-Amerikaanse herten (pampahert, moerashert, poedoes en huemuls). De laatste gemeenschappelijke voorouder van deze groep leefde tussen 3,5 en 4,9 miljoen jaar geleden. Ten minste vier ontwikkelingslijnen bereikten via de Panamese landbrug Zuid-Amerika: de stamvorm van de rode spiesherten, het witstaarthert en ten minste twee stamvormen van de "grijze" groep met een hoogland- en een laaglandvorm. De eerste herten uit de "grijze groep" bereikten het continent vermoedelijk in het Vroeg-Plioceen via savannecorridors. De hooglandvorm ontwikkelde zich rond 3,7 miljoen jaar geleden, vermoedelijk in de hooglanden van zuidelijk Midden-Amerika en tijdens het hoogtepunt van de ijstijden, toen de bergbossen zich uitbreidden richting de laaglanden, vond migratie zuidwaarts plaats. De rode stamvorm en het witstaarthert bereikten Zuid-Amerika tijdens de overgang van het Plioceen naar het Pleistoceen. Uit de rode stamvorm ontwikkelden zich in Zuid-Amerika meerdere soorten, waarna Mazama temama noordwaarts migreerde.

title: Spiesherten

wikitext:
{{Taxobox zoogdier
| orde              = [[Evenhoevigen|Artiodactyla]] (Evenhoevigen)
| afbeelding        = Red Brocket (Mazama americana) (cropped).jpg
| afbeeldingtekst   = [[Rood spieshert]] (''Mazama americana'')
| familie           = [[Cervidae]] (Hertachtigen)
| onderfamilie      = [[Capreolinae]] (Schijnherten)
| geslachtengroep   = [[Odocoileini]]
| taxon             = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| w-naam            = ''Mazama''
| auteur            = [[Rafinesque]]
| datum             = 1817
| typesoort         = ''[[Rood spieshert|Mazama pita]]'' [[Rafinesque]], [[1817]]<br />(<nowiki>=</nowiki>''[[Rood spieshert|Moschus americanus]]'' [[Johann Christian Polycarp Erxleben|Erxleben]], [[1777]]
}}
'''Spiesherten''' (''Mazama'') zijn een [[geslacht (biologie)|geslacht]] van [[Amerika (continent)|Amerikaanse]] [[hertachtigen|hertensoorten]] die behoren tot de [[Capreolinae]] en de [[Odocoileini]].<ref>{{Bronvermelding Mammal Species of the World 3|Artiodactyla}}</ref> Spiesherten wordt soms ook weleens aangeduid als dwergherten vanwege hun geringe formaat, maar ze dienen niet verward te worden met de echte dwergherten van de familie [[dwergherten|Tragulidae]].

== Verspreiding en leefgebied ==
Alle soorten zijn te vinden in de bosgebieden van [[Latijns-Amerika]].

==Taxonomie==
De taxonomische indeling van de spiesherten is complex, de soorten werden voorheen in 1 geslacht gerekend namelijk ''Mazama'', maar deze groep bleek sterk [[parafyletische groep|parafyletisch]]. Sindsdien zijn van het geslacht ''Mazama'' daarom verschillende geslachten afgesplitst, zoals ''[[Bisbalus]]'', ''[[Passalites]]'' en ''[[Subulo]]''.<ref>Bernegossi, A. M., Borges, C. H. D. S., Sandoval, E. D. P., Cartes, J. L., Cernohorska, H., Kubickova, S., ... & Duarte, J. M. B. (2023). [https://doi.org/10.1093/jmammal/gyac068 Resurrection of the genus Subulo for the gray brocket deer, with designation of a neotype]. Journal of Mammalogy, 104(3), 619-633.</ref><ref>Morales-Donoso, J. A., Vacari, G. Q., Bernegossi, A. M., Sandoval, E. D. P., Peres, P. H. F., Galindo, D. J., ... & Duarte, J. M. B. (2023). [https://doi.org/10.3897%2Fzookeys.1167.100577 Revalidation of Passalites Gloger, 1841 for the Amazon brown brocket deer P. nemorivagus (Cuvier, 1817)(Mammalia, Artiodactyla, Cervidae)]. ZooKeys, 1167, 241.</ref><ref name="Sandoval2024">Sandoval, E. D. P., Jędrzejewski, W., Molinari, J., Vozdova, M., Cernohorska, H., Kubickova, S., Bernegossi, A. M., Caparroz, R., & Duarte, J. M. B. (2024). [https://www.mdpi.com/2673-6500/4/1/2 Description of Bisbalus, a new genus for the Gray Brocket, Mazama cita Osgood, 1912 (Mammalia, Cervidae), as a step to solve the Neotropical deer puzzle]. Taxonomy, 4, 10-26.</ref> Ook bleek het spieshert ''[[Mazama pandora]]'', nauwer verwant aan het [[Witstaarthert]] (''Odocoileus virginianus'') dan aan de andere spiesherten. Hierom werd deze soort verplaatst naar het geslacht ''[[Odocoileus]]''.<ref>Gutiérrez, E. E., Helgen, K. M., McDonough, M. M., Bauer, F., Hawkins, M. T., Escobedo-Morales, L. A., ... & Maldonado, J. E. (2017). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5673856/ A gene-tree test of the traditional taxonomy of American deer: the importance of voucher specimens, geographic data, and dense sampling]. ZooKeys, (697), 87.</ref> Tegenwoordig omvat het geslacht ''Mazama'' daarom alleen nog de rode spiesherten.

===Soorten===
Het geslacht omvat de volgende [[soort]]en:<ref name="mammaldiversity">{{Citeer journal|author=Mammal Diversity Database|date=2024|title=Mammal Diversity Database (Version 1.13) [Data set]|journal=Zenodo|doi=10.5281/zenodo.4139722|url=https://www.mammaldiversity.org/taxa.html|accessdate=23-07-2024|archiefdatum=25-12-2022|archiefurl=https://web.archive.org/web/20221225080800/https://www.mammaldiversity.org/taxa.html|dodeurl=ja}}</ref>
* ''[[Rood spieshert|Mazama americana]]'' – Rood spieshert
* ''[[Dwergspieshert|Mazama chunyi]]'' – Dwergspieshert
* ''[[Mazama jucunda]]''
* ''[[Mazama nanus]]''
* ''[[Mazama rufa]]''
* ''[[Bruin spieshert|Mazama rufina]]'' – Bruin spieshert
* ''[[Mazama temama]]''

Een [[Pedro González-hert|dwergvorm]] kwam voorheen voor op Isla Pedro González in de [[Panama (land)|Panamese]] [[Pareleilanden|Parelarchipel]].

== Evolutie en verwantschap ==
Recente studies wijzen er op dat de spiesherten geen [[monofyletisch]]e groep vormen, maar te verdelen zijn in een "rode" groep en een "grijze" groep.<ref>Mitochondrial and nuclear phylogenies of Cervidae (Mammalia, Ruminantia): systematics, morphology, and biogeography. C Gilbert, A Ropiquet & A Hassanin. Molecular Phylogenetics and Evolution, Volume 40 (2006): pp. 101–117.</ref><ref>First phylogenetic analysis of Mesoamerican brocket deer ''Mazama pandora'' and ''Mazama temama'' (Cetartiodactyla: Cervidae) based onmitochondrial sequences: implications on neotropical deer evolution. LA Escobedo-Morales ''et al''. Mammalian Biology, Volume 81 (2016): pp. 303–313.</ref> De "rode" groep omvat ''Mazama americana'', ''M. bororo'', ''M. nana'', ''M. pandora'', ''M. rufina'' en ''M. temama''. Deze [[clade]] is nauw verwant aan het geslacht ''[[Odocoileus]]'' met het [[witstaarthert|witstaart-]] en [[muildierhert]]. Ongeveer 2,3 miljoen jaar geleden splitsten de ontwikkelingslijnen van ''Mazama'' en ''Odocoileus'' zich. De "grijze groep" omvat ''Mazama gouazoubira'' en ''M. nemorivaga'', die verwant zijn aan de overige Zuid-Amerikaanse herten ([[pampahert]], [[moerashert]], [[poedoes]] en [[Hippocamelus|huemuls]]). De laatste gemeenschappelijke voorouder van deze groep leefde tussen 3,5 en 4,9 miljoen jaar geleden. Ten minste vier ontwikkelingslijnen bereikten via de [[landengte van Panama|Panamese landbrug]] [[Zuid-Amerika]]: de stamvorm van de rode spiesherten, het witstaarthert en ten minste twee stamvormen van de "grijze" groep met een hoogland- en een laaglandvorm. De eerste herten uit de "grijze groep" bereikten het continent vermoedelijk in het [[Plioceen|Vroeg-Plioceen]] via [[savanne (landschap)|savannecorridors]]. De hooglandvorm ontwikkelde zich rond 3,7 miljoen jaar geleden, vermoedelijk in de hooglanden van zuidelijk [[Midden-Amerika]] en tijdens het hoogtepunt van de [[kwartaire ijstijd|ijstijden]], toen de bergbossen zich uitbreidden richting de laaglanden, vond migratie zuidwaarts plaats. De rode stamvorm en het witstaarthert bereikten Zuid-Amerika tijdens de overgang van het Plioceen naar het [[Pleistoceen]]. Uit de rode stamvorm ontwikkelden zich in Zuid-Amerika meerdere soorten, waarna ''Mazama temama'' noordwaarts migreerde.

{{Appendix|2=
{{References}}
}}

[[Categorie:Hertachtigen]]

title: Spiesherten

Klasse: Mammalia (Zoogdieren)

Orde: Artiodactyla (Evenhoevigen)

Familie: Cervidae (Hertachtigen)

Onderfamilie: Capreolinae (Schijnherten)

Geslachtengroep: Odocoileini

title: Mazama pita Rafinesque, 1817 · (=Moschus americanus Erxleben, 1777

Portaal: Biologie · Zoogdieren


text:
# Sint Clara Ziekenhuis
Het Sint Clara Ziekenhuis was een ziekenhuis in Rotterdam-Zuid. Het Sint Clara Ziekenhuis is met het Zuiderziekenhuis gefuseerd tot Maasstad Ziekenhuis. Het ziekenhuis was aan de Olympiaweg gevestigd. Nadat de nieuwbouw van het Maasstad Ziekenhuis in maart 2011 was opgeleverd is het Sint Clara Ziekenhuis gesloten. Met de sloop is in 2013 is begonnen en aanvankelijk zou deze naar verwachting eind 2014 zijn afgerond, maar de sloop werd in afwachting van een definitief bestemmingsplan stilgelegd. De sloop is eind 2017 weer aangevangen en in 2018 voltooid.
Het Sint Clara Ziekenhuis was van oorsprong een katholiek ziekenhuis en werd op initiatief van het Franciscus Gasthuis opgericht. De Sint Clara Stichting werd op 28 januari 1949 opgericht. Vanaf het begin was de doelstelling om zich niet uitsluitend op katholieken te richten. Speciale aandacht was er voor de kraamvrouwen en in 1949 werd als eerste onderdeel een kraamvrouwenkliniek van 20 bedden geopend. De eerste uitbreiding tot 125 bedden kwam in 1951. Deze afdeling bestond uit houten gebouwen. Met de groei van de wijken op Rotterdam-Zuid, Lombardijen en Groot-IJsselmonde, groeide ook het Sint Clara Ziekenhuis. De eerste paal voor een nieuw ziekenhuis van 13 verdiepingen en ruim 600 bedden werd in 1965 geslagen. Dit nieuwe ziekenhuis werd in 1969 officieel door prinses Margriet geopend.
Het Sint Clara Ziekenhuis en het Zuiderziekenhuis zijn op 1 januari 2000 tot Medisch Centrum Rijnmond-Zuid MCRZ gefuseerd, dat sinds 1 september 2008 Maasstad Ziekenhuis heet. In juni 2006 werd gestart met de bouw van het nieuwe Maasstad Ziekenhuis nabij station Lombardijen aan de Haastrechtstraat. Deze nieuwbouw werd in maart 2011 in gebruik genomen, waarna de beide vestigingen van het ziekenhuis ook fysiek samengingen.

title: Sint Clara Ziekenhuis

wikitext:
[[Afbeelding:Rotterdam st clara ziekenhuis.jpg|thumb|Sint Clara Ziekenhuis]]

Het '''Sint Clara Ziekenhuis''' was een [[ziekenhuis]] in [[Rotterdam-Zuid]]. Het Sint Clara Ziekenhuis is met het [[Zuiderziekenhuis]] gefuseerd tot [[Maasstad Ziekenhuis]]. Het ziekenhuis was aan de Olympiaweg gevestigd. Nadat de nieuwbouw van het Maasstad Ziekenhuis in maart 2011 was opgeleverd is het Sint Clara Ziekenhuis gesloten. Met de sloop is in 2013 is begonnen en aanvankelijk zou deze naar verwachting eind 2014 zijn afgerond,<ref>[https://web.archive.org/web/20140903113544/http://www.oranje-bv.nl/projecten/sint-clara-ziekenhuis Sint Clara Ziekenhuis], 31 augustus 2014. gearchiveerd</ref> maar de sloop werd in afwachting van een definitief bestemmingsplan stilgelegd. De sloop is eind 2017 weer aangevangen en in 2018 voltooid.

Het Sint Clara Ziekenhuis was van oorsprong een katholiek ziekenhuis en werd op initiatief van het [[Franciscus Gasthuis]] opgericht. De Sint Clara Stichting werd op [[28 januari]] [[1949]] opgericht. Vanaf het begin was de doelstelling om zich niet uitsluitend op katholieken te richten. Speciale aandacht was er voor de [[Bevalling|kraamvrouwen]] en in 1949 werd als eerste onderdeel een kraamvrouwenkliniek van 20 bedden geopend. De eerste uitbreiding tot 125 bedden kwam in [[1951]]. Deze afdeling bestond uit houten gebouwen. Met de groei van de wijken op Rotterdam-Zuid, [[Lombardijen]] en [[Groot-IJsselmonde]], groeide ook het Sint Clara Ziekenhuis. De eerste paal voor een nieuw ziekenhuis van 13 verdiepingen en ruim 600 bedden werd in [[1965]] geslagen. Dit nieuwe ziekenhuis werd in [[1969]] officieel door [[Margriet der Nederlanden|prinses Margriet]] geopend.

Het Sint Clara Ziekenhuis en het [[Zuiderziekenhuis]] zijn op [[1 januari]] [[2000]] tot Medisch Centrum Rijnmond-Zuid MCRZ gefuseerd, dat sinds 1 september 2008 [[Maasstad Ziekenhuis]] heet. In juni [[2006]] werd gestart met de bouw van het nieuwe Maasstad Ziekenhuis nabij [[Station Rotterdam Lombardijen|station Lombardijen]] aan de Haastrechtstraat. Deze nieuwbouw werd in maart 2011 in gebruik genomen, waarna de beide vestigingen van het ziekenhuis ook fysiek samengingen.

== Literatuur ==
* MJ van Lieburg. De juiste dingen goed doen — De geschiedenis van het Sint Clara Ziekenhuis te Rotterdam 1949-1999, 1999. ISBN 90-5235-142-2

{{Appendix|Voetnoten}}
{{Navigatie ziekenhuizen Rotterdam-Rijnmond}}

[[Categorie:Bouwwerk in Rotterdam-Zuid]]
[[Categorie:Feijenoord]]
[[Categorie:Voormalig ziekenhuis in Rotterdam]]