text:
# Fokker (vliegtuigenfabriek)
De Koninklijke Nederlandse vliegtuigenfabriek Fokker  was in de eerste helft van de 20e eeuw een van de grootste en belangrijkste vliegtuigbouwbedrijven ter wereld onder leiding van Anthony Fokker. Dit artikel beschrijft het bedrijf tot aan het faillissement in 1996.
In 1912 vertrok Fokker -in het kader van zijn studie- naar de omgeving van Berlijn, waar hij succesvolle demonstratievluchten maakte en een bedrijf oprichtte. Bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog werd zijn voornoemde fabriek door de staat overgenomen en verplaatst naar Schwerin, waar Fokker aanbleef als directeur. Hij bouwde daar tijdens de Eerste Wereldoorlog ca. 4.000 vliegtuigen. Na de overgave van Duitsland keerde hij terug naar Nederland en vóór de Eerste Luchtverkeer Tentoonstelling Amsterdam richtte hij op 21 juli 1919 de N.V. Nederlandse Vliegtuigenfabriek op. Deze fabriek werd gevestigd aan de Papaverweg 31-33 op het terrein van de voornoemde tentoonstelling in Amsterdam-Noord. Later, rond 1924, werd zijn achternaam aan de bedrijfsnaam toegevoegd. In 1947 kreeg de fabriek vanwege het 30-jarig jubileum het predicaat koninklijk.
Na de Tweede Wereldoorlog, rond 1950, wist het bedrijf zich snel te herstellen van de oorlogsschade en kwam de verhuizing op gang van de fabriek naar Schiphol, in de gemeente Haarlemmermeer. In 1957 was de verhuizing afgerond. De fabriek voerde regelmatig technologische innovaties door, zoals meer comfort voor de passagier. Ook volgde meer internationale samenwerking.
Vanaf de jaren 1980 werden nieuwe vliegtuigmodellen geïntroduceerd, ondanks de wereldwijde sterke concurrentie. De combinatie van hoge ontwikkelingskosten, zware concurrentie, de lage dollarkoers en veranderingen in de luchtvaartmarkt leidde in 1996 tot het faillissement van het bedrijf.

## Geschiedenis

### Eerste Wereldoorlog
Voor het begin van de Eerste Wereldoorlog ging Anthony Fokker in Duitsland wonen waar hij een fabriek in Johannisthal bij Berlijn oprichtte. Later verhuisde de fabriek naar Schwerin. Het eerste bekende en succesvolle vliegtuig dat Fokker produceert was de Fokker Eindecker. Dit vliegtuig bezat als eerste de mogelijkheid door de bladen van de propeller heen te schieten zonder deze te beschadigen. Dit was mogelijk door een mede door Fokker uitgevonden mechanisme dat het machinegeweer blokkeerde wanneer er zich een propellerblad voor de loop bevond, het synchronisatiesysteem. Toen de Duitse regering Hugo Junkers en Fokker tot samenwerking dwong, kwam Fokker in aanraking met dikke vleugelprofielen. Deze paste hij toe op twee andere zeer succesvolle vliegtuigen, de Fokker Dr.I Dreidecker en de Fokker D.VII.
De Fokker Dr.I werd vooral bekend toen Manfred von Richthofen met dit type ging vliegen. Von Richthofen was de hoogst scorende luchtaas uit de Eerste Wereldoorlog met tachtig neergehaalde vliegtuigen. Met zijn vuurrode Fokker Dr.I werd hij de nachtmerrie van de geallieerde piloten. Zijn bijnaam Rode Baron had hij te danken aan de rode kleur van zijn toestel. Het werd aangedreven door een 185 pk zescilindermotor van BMW en was een zeer wendbaar toestel. Toen de Duitsers zich overgaven was een van de eisen die de geallieerden stelden dat alle D.VII's vernietigd of ingeleverd moesten worden. Ruim honderdveertig stuks werden naar de Verenigde Staten verscheept. Fokker wist echter op een clandestiene manier een aantal - waarschijnlijk 98 - per trein naar Nederland te transporteren. In Nederland hebben er daarvan nog twintig bij de toenmalige luchtvaartafdeeling (LVA), 20 bij de Marine Luchtvaartdienst (MLD) en 6 bij het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL) dienstgedaan.

### Nederlandsche Vliegtuigenfabriek en de Fokker Aircraft Corporation of America
Toen Fokker in 1919 in Nederland terugkeerde, richtte hij met steun van familie, de Steenkolen Handels Vereniging (SHV) (eigendom van de families Van Beuningen en Fentener van Vlissingen), en van enkele rijke particulieren op 21 juli 1919 de Nederlandsche Vliegtuigenfabriek op. Wegens het oorlogsverleden werd de naam Fokker zorgvuldig vermeden. Voor de fabriek werden de hallen verbouwd van de door Albert Plesman georganiseerde ELTA, de Eerste Luchtvaarttentoonstelling in Amsterdam, die in de zomer van 1919 was gehouden. Een startbaan was er niet. De rompen en de vleugels werden op dekschuiten door Amsterdam naar Schiphol gevaren, en werden daar ter plekke geassembleerd.
Behalve het verder tot ontwikkeling brengen van militaire vliegtuigen, legde Fokker zich ook met succes toe op het bouwen van verkeersvliegtuigen. Hij was een van de eersten die het in de vliegtuigbouw aandurfde de rompen op te bouwen uit een gelaste naadloze buis. De jaren twintig vormden de gloriedagen van het Fokkerbedrijf. Fokker besloot in 1923 te emigreren naar de Verenigde Staten om daar de Amerikaanse tak van zijn bedrijf op te richten, de Atlantic Aircraft Corporation — vanaf 1927 de Fokker Aircraft Corporation of America. Eind jaren twintig was Fokker de grootste vliegtuigfabriek ter wereld, met vestigingen in Amsterdam-Noord en Veere, en op drie plaatsen in de Verenigde Staten. Begin jaren dertig vlogen wereldwijd 54 luchtvaartmaatschappijen met de populaire F.VII van Fokker en nog in 1936 omvatte de Fokker F.VII veertig procent van de Amerikaanse markt.
Aan deze glorietijd kwam echter tamelijk abrupt een einde toen op 31 maart 1931 TWA-vlucht 599 neerstortte in Kansas. Aan boord van de Fokker F.VII bevond zich namelijk de beroemde American footballcoach Knute Rockne, waardoor de crash veel aandacht van de pers kreeg. De oorzaak van het ongeluk bleek te liggen in de multiplex-laminaatconstructie die Fokker gebruikte.
Ook de economische crisis naar aanleiding van de beurskrach van 1929 had haar weerslag op het bedrijf. In 1930 werd de Fokker Aircraft Corporation of America overgenomen door General Motors. Een jaar later stapte Anthony Fokker, ontevreden met zijn ondergeschikte positie binnen General Motors, uit het bedrijf.
Intussen bleef Fokker in Europa actief, met de KLM als voornaamste afnemer van verkeersvliegtuigen van Fokker. Een historische dag was 30 december 1933 toen de vierkoppige bemanning werd gehuldigd, die met de driemotorige Fokker 'Pelikaan' een retourpostvlucht Amsterdam-Batavia in recordtijd had afgelegd. Vanaf 1934 stapte de KLM echter over op aluminium vliegtuigen van de Amerikaanse Douglas Aircraft Company, eerst de Douglas DC-2 (met de Uiver als eerste exemplaar) en daarna de grotere DC-3. Fokker reageerde met het ontwikkelen van de eveneens gestroomlijnde F.XXXVI en de kleinere F.XXII, waarvan de KLM ook enkele exemplaren kocht. Deze toestellen hadden echter nog steeds een houten frame, zodat het metalen Douglas-product het pleit won. Wel verwierf Fokker het verkooprecht en de opdracht voor de assemblage van de Douglas-vliegtuigen voor de Europese markt.

### De aanloop naar de Tweede Wereldoorlog

#### Fokker D.XXI en G.I-jachtkruiser
Toen Duitsland zich midden jaren dertig begon te bewapenen, werd duidelijk dat de Nederlandse defensie hopeloos verouderd was. Tanks bezat Nederland niet en de enkele machinegeweren waarover het leger beschikte stamden nog uit de Eerste Wereldoorlog. Het leger maakte voor manoeuvres voornamelijk nog gebruik van paardentractie. Ook de Nederlandse luchtmacht was grotendeels verouderd en vloog nog met oude door Fokker geproduceerde dubbeldekkers. Fokker startte een aantal ambitieuze projecten om orders in de wacht te slepen. Begonnen werd met de ontwikkeling van de Fokker D.XXI, die in eerste instantie bedoeld was om verscheept te worden naar Nederlands-Indië. In Nederlands-Indië waren de doctrines echter gewijzigd waardoor men ter verdediging van de archipel besloot tot de aanschaf van bommenwerpers. De D.XXI werd door het Ministerie van Koloniën overgedragen aan het Ministerie van Oorlog, om beproefd te worden voor gebruik door de Luchtvaartafdeling (LVA) van het leger. Het was het eerste moderne toestel dat vanaf midden jaren dertig de gelederen van de Luchtvaartafdeling kwam versterken. Dit toestel was een eendekker met een 830 pk sterke Bristol Mercury-motor. Het beschikte over vier 7,7 mm machinegeweren en een niet intrekbaar landingsgestel. In totaal schafte de Nederlandse luchtverdediging er 36 aan. In mei 1940 waren hiervan er 29 operationeel. De D.XXI werd geëxporteerd naar Denemarken en Finland. Finland bouwt het toestel ook in licentie, deels met Pratt & Whitney Wasp-motoren. In de twee Fins-Russische oorlogen streden in totaal 93 D.XXI's mee.
Ook begon Fokker met de ontwikkeling van de Fokker G.I-jachtkruiser. De G.I was een uniek vliegtuig in zijn tijd. Hij was uitgerust met twee motoren en twee staartbomen en beschikte over acht machinegeweren in de neus. Het toestel werd in 1936 voor het eerst gepresenteerd op de luchtshow in Parijs. In eerste instantie wilde Fokker de Rolls-Royce Merlin-motor inbouwen maar deze waren vanwege de oorlogsdreiging veel te weinig beschikbaar. Daarom werd in het prototype een minder sterke en minder betrouwbare Hispano Suiza-motor ingebouwd. De LVA bestelde er 36 met Bristol Mercury-motoren van 830 pk elk. Vlak voor de Duitse inval werden ze bijna allemaal afgeleverd, maar velen waren op 10 mei 1940 niet inzetbaar.
De Spaanse luchtmacht bestelde 25 stuks met Pratt & Whitney Wasp-motoren. Deze werden door Nederland vlak voor de Duitse inval gevorderd. Tien hiervan konden in dienst worden gesteld, waarvan een klein aantal nog operationele vluchten uitvoerde. Duitsland maakte een aantal G.I's buit, die tijdens de oorlog werden ingezet bij de training van bemanningen voor de Duitse tweemotorige jachtkruiser Bf-110.

#### Fokkervliegtuigen tijdens de Duitse invasie
De Fokker G.I bleek tijdens de Duitse invasie het enige toestel van de Luchtvaartafdeling te zijn dat iets tegen de Duitse jachtvliegtuigen in kon brengen. Veel G.I's werden echter op de grond al vernietigd. Ook de minder snelle en minder goed bewapende Fokker D.XXI wist een aanzienlijk aantal vijandelijke toestellen neer te halen, voornamelijk transportvliegtuigen. Ook tegenover de Messerschmitt Bf 109 behaalde de D.XXI een aantal successen. Dat er vijf keer zoveel Duitse vliegtuigen zijn neergehaald als er Fokkers werden afgeschoten, was echter voor het grootste deel te danken aan een van de weinige moderne onderdelen van de Nederlandse krijgsmacht: de luchtdoelafweer. Het verwijt dat de Nederlandse regering te weinig G.I's had aangeschaft is, gezien het grote Duitse overwicht, twijfelachtig.
Tijdens de oorlog werden de Fokker-fabrieken in beslag genomen door de Duitsers, en werden er Bücker Bestmann-lesvliegtuigen en onderdelen voor Junkers Ju 52-transportvliegtuigen gebouwd. In juli 1943 werd de fabriek aan de Papaverweg in Amsterdam-Noord drie keer gebombardeerd. De eerst, op 17 juli, raakte geen enkele bom de fabriek, ze kwamen op de omliggende woonwijken terecht met meer dan tweehonderd burgerslachtoffers tot gevolg. Een week later volgde twee bombardementen die de fabriek in de as legde. De productie werd daarop verspreid naar verschillende omliggende plaatsen, zoals Hilversum, Purmerend, Landsmeer, Oostzaan, Leiden, Helmond, Muiden en Weesp. In Weesp vond de productie plaats in de voormalige rijwielfabriek Magneet, die als gevolg van de bezetting tussen 1942 tot 1945 gesloten was.

### De wederopbouw
Na de oorlog verliep de wederopbouw van het bedrijf moeizaam. De fabriek was door de Duitsers leeggeroofd en de benodigde machines keerden maar mondjesmaat terug. Met de bouw van zweefvliegtuigen, carrosserieën van Scania Vabis- en Saurer-autobussen (als onderaannemer van busbouwer Verheul), plaatvervormers en z.g. Trichterkanister (speciale jerrycans met ingebouwde trechter) werd voorzichtig een nieuwe start gemaakt. Meer zoden aan de dijk zette een order van de Nederlandse en de Belgische luchtmacht om in totaal 300 straaljagers van het type Gloster Meteor in licentie te bouwen.
Als gevolg van de overvloed aan goedkope vliegtuigen uit de oorlog kenden de eerste naoorlogse Fokker-vliegtuigen weinig succes. Door Dakota-transportvliegtuigen om te bouwen tot passagierstoestellen wist Fokker hier toch nog een beetje van te profiteren. Van het F-25-zakenvliegtuig werd een kleine serie gebouwd. Het S-11-lesvliegtuig uit 1947 was een groter succes en werd door zowel door de Koninklijke Luchtmacht als de Koninklijke Marine aangekocht. Daarnaast werd het toestel naar Israël verkocht en in Brazilië in licentie gebouwd. De S-12 (een S-11 met neuswiel, één exemplaar) bleek geen succes. Ook de S-13 (tweemotorige militaire trainer) kwam niet verder dan een prototype. Verder werd de Fokker S.14 "Machtrainer" gebouwd. Tussen 1955 en 1967 heeft deze dienstgedaan als straaltrainer (jachtvliegeropleiding) bij de Koninklijke Luchtmacht. Dit vliegtuig heeft rechte vleugels met een luchtinlaat in de rompneus en is uitgerust met Martin-Baker schietstoelen. Instructeur en leerling zitten naast elkaar, een voor deze categorie trainers ongebruikelijke opstelling. De bredere romp heeft wel een negatieve invloed op de maximumsnelheid. Het type was geliefd bij de vliegers omdat hij prettig vloog (onder andere door de V stand van de vleugels) en met veel lagere snelheid kon landen dan de meeste jets uit die tijd, dankzij de rechte vleugel met groot oppervlak. Fokker heeft er twintig van gebouwd.

### Fokker Friendship
In 1951 verhuisde de fabriek naar Schiphol (op het huidige Schiphol-Oost). In 1958 introduceerde het bedrijf, dat voortaan Fokker zou heten, de Fokker F-27 'Friendship', zonder twijfel het vlaggenschip in de historie van Fokker. De Nederlandse regering had 27 miljoen gulden bijgedragen aan de ontwikkeling van dit vliegtuig. De F-27 groeide uit tot het meest verkochte West-Europese turbopropellervliegtuig. Van de Antonov An-24 zijn 1367 stuks verkocht; van de De Havilland Canada DHC-8 1018 stuks. Tot 1986, het laatste jaar waarin dit vliegtuig werd gemaakt, verkocht Fokker wereldwijd 786 van deze toestellen, waarvan er 206 in licentie werden gebouwd door het Amerikaanse Fairchild.

### Fokker Fellowship
In april 1962 kondigde Fokker een straalvliegtuig aan, de Fokker F-28 Fellowship. Van 1969 tot 1987 werden hiervan in totaal 241 toestellen gebouwd, in diverse uitvoeringen. Uit de Fellowship zouden later de Fokker 100 en de Fokker 70 worden ontwikkeld.

### VFW-Fokker
In 1969 fuseerde Fokker met het Duitse Vereinigte Flugtechnische Werke (VFW) in Bremen tot VFW-Fokker. De fusie was geen succes. Van de VFW-614, het enige vliegtuig dat uit deze combinatie werd geboren, werden maar negentien toestellen verkocht, onder andere omdat het de concurrentie met de Friendship niet goed aankon. Begin 1980 werd de fusie ontbonden.

### Fokker 50, Fokker 100 en Fokker 70
Inmiddels was Frans Swarttouw in 1978 president-directeur geworden. Hij was afkomstig uit de Rotterdamse containeroverslag. Na het vastlopen van de samenwerking met VFW gaf hij het startsein tot een wanhoopsoffensief. Gelijktijdig zouden twee nieuwe toestellen worden ontwikkeld. De Fokker 50 zou de sterk gemoderniseerde opvolger worden van de F-27 Friendship, en de Fokker 100 zou uit de F-28 Fellowship worden ontwikkeld. Swarttouw wist vervolgens het voltallige personeel tegen zich in te nemen door het bedrijf laatdunkend 'een blikfabriek' te noemen. De ontwikkelingskosten voor de nieuwe toestellen liepen gigantisch op, en in 1987 zat Fokker vrijwel aan de grond. De Nederlandse overheid sprong bij met 212 miljoen gulden, onder voorwaarde dat Fokker een 'strategische partner' zocht. British Aerospace en DASA kwamen als meest geschikte kandidaten naar voren, met de laatste partij werden de onderhandelingen geopend.
Fokker kreeg in 1990 de Koning Willem I-prijs voor goed ondernemerschap en vernieuwing. Vooral de gelijktijdige ontwikkeling van de F-50 en de F-100 werd geprezen. De prijs werd door Prins Claus overhandigd aan de voorzitter van de raad van bestuur van Fokker, ir. M.Kuilman. Een jaar later maakte Fokker bekend dat uit de Fokker 100 een kleiner toestel zou worden ontwikkeld, de Fokker 70. Plannen voor een Fokker 130 werden door DASA en haar moederconcern Daimler-Benz steevast getorpedeerd.
Na jarenlange en zeer moeizame onderhandelingen werd op 30 oktober 1992 het principe-akkoord tussen Fokker en DASA ondertekend. De problemen waren daarmee echter allerminst voorbij. In 1994 vierde Fokker het 75-jarige jubileum zeer sober. Wel werd vol trots de nieuwe F-70 gepresenteerd. Ook de afzet van dit model voldeed echter niet aan de verwachtingen en de moeilijkheden stapelden zich op, mede als gevolg van interne problemen bij Daimler-Benz. Het lot van Fokker, en de achtduizend mensen die er werkten, lag in handen van de Duitsers.

### Faillissement
Op 22 januari 1996 hakte de raad van commissarissen van Daimler-Benz de knoop door. Het concern, dat zijn eigen uitbouw tot een wereldwijd vervoersconcern al eerder had zien mislukken, draaide de geldkraan dicht. Op 23 januari 1996 werd door de rechtbank te Amsterdam voorlopig uitstel van betaling verleend. Op 15 maart 1996 ging Fokker ten slotte failliet.
Delen van het originele bedrijf bleven na faillissement overeind. De ruimtevaartafdeling ging als zelfstandig bedrijf verder, vanaf 2002 onder de naam Dutch Space. De fabrieken voor vliegtuigonderdelen en vliegtuigonderhoud/reparatie maakten vanaf 1996 als Fokker Aviation deel uit van het Stork-concern en zijn onder meer partner in het JSF-project. In 2003 startte een Fokker-onderdeel van Stork, Fokker Services, het project FokkerFUTURE. Door een samenwerkingsverband aan te gaan met verschillende toeleveranciers werden de oude Fokker 50 en 100 opgeknapt en opnieuw in de markt gezet, waarbij men een onderhoudsgarantie kon geven tegen lage kosten. Zo behield Fokker Services zijn bestaansrecht. Daarnaast werd een Fokker 50 Maritime Patrol-versie ontwikkeld, werden drie Fokker 50's door Fokker Services omgebouwd tot vrachtvliegtuig en biedt Fokker Services de Fokker 100 aan als Executive Jet (Fokker F100EJ). Voor dit project ontving Fokker Services in 2005 de Aerospace Industry Award in de categorie Air Transport, uitgereikt door het tijdschrift Flight International.

## Ruimtevaartactiviteiten
In 1967 werd door Fokker op bescheiden schaal een ruimtevaartafdeling opgezet.
Aanvankelijk werden enkele kleine opdrachten verworven voor onderdelen van een paar Europese satellieten. Een grote stap werd samen met Philips en de Nederlandse universiteiten in 1968 gezet met de ontwikkeling van de eerste Nederlandse satelliet, de ANS. Fokker was daarbij verantwoordelijk voor de ontwikkeling en productie van de deelsystemenstructuur, thermische huishouding, standregeling en zonnepanelen. Ook de ontwikkeling op satellietsysteemniveau viel onder Fokkers verantwoordelijkheid. Na de succesvolle lancering van de ANS volgde nóg een groot Nederlands satellietproject: de IRAS. In 1983 werd ook dat project met een succesvolle lancering afgesloten.
Intussen was een serie bijdragen aan allerlei Europese aardobservatie/milieusatellietprojecten begonnen. Fokker ontwikkelde zich al snel tot specialist op deelgebieden als structuren, thermische huishouding, standregelsystemen en zonnepanelen. Ook aan de ontwikkeling van de Europese Ariane-raket in al zijn uitvoeringen (Ariane 1, 2, 3, 4, 5) heeft Fokker bijgedragen. Daarvoor werden de motorophanging en verbindingsstructuren tussen de rakettrappen gemaakt. Ook ontwikkelde Fokker, samen met een Russische onderaannemer, een reusachtig parachutesysteem waarmee de vastebrandstofraketten (boosters) van de Ariane 5 na het leegbranden weer onder gecontroleerde omstandigheden naar de aarde konden afdalen.
De bijdrage tot het International Space Station (ISS) concentreerde zich op een aantal deelstudies in de voorontwerpfase, en op de ontwikkeling en bouw van een autonome robotarm (ERA) die te zijner tijd aan de buitenzijde van het ruimtestation ISS zijn werk moet gaan doen. In de loop van haar bestaan werd de ruimtevaartafdeling steeds zelfstandiger. Kort voor het faillissement van Fokker (1996) werd de afdeling een zelfstandig bedrijf. De naam evolueerde van Fokker Space & Systems (FSS) via Fokker Space (FS) tot Dutch Space (DS).
Op 1 januari 2006 werd Dutch Space in samenspraak met het ministerie van Economische Zaken overgenomen door EADS Astrium. Dutch Space is in Leiden gevestigd en is nauw betrokken bij de ontwikkeling van een nieuwe, kleinere Europese raket, de Vega.

## Vliegtuigtypen

### Tot en met de Eerste Wereldoorlog
| - Fokker Spin - Fokker M.1 - M.4 Spin (militaire versies) - Fokker W.1 - W.2 - Fokker A.III (M.5K) - Fokker A.II (M.5L) - Fokker M.6 - Fokker B.I (M.7 en M.10E) - Fokker W.3 - Fokker A.I (M.8) - Fokker M.9 - Fokker B.II (M.10Z) | - Fokker E.I (M.5K/MG) - Fokker E.II (M.14) - Fokker E.III (M.14v) - Fokker E.IV (M.15) - Fokker M.16E en M.16Z - Fokker B.II (M.17Z) - Fokker B.III (M.18Z) - Fokker D.I (M.18E) - Fokker D.II (M.17E) - Fokker D.III (M.19) - Fokker D.IV (M.21) - Fokker D.V (M.22) | - Fokker V.1 - V.4 - Fokker F.I (V.5) - Fokker Dr.I - Fokker V.6 - Fokker V.7 - Fokker V.8 - Fokker V.9 - Fokker D.VI (V.13) - Fokker D.VII (V.11/2) - Fokker V.17 - V.25 - Fokker E.V/D.VIII (V.26) - Fokker V.27 - V.37 - Fokker C.I (V.38) |

### Tot de Tweede Wereldoorlog

#### Militaire vliegtuigen
| - Fokker T.I - Fokker T.II - Fokker S.I - Fokker D.IX - Fokker D.X - Fokker S.II - Fokker B.I - Fokker C.IV - Fokker S.III - Fokker D.XI - Fokker T.III - Fokker B.II | - Fokker C.V - Fokker D.XII - Fokker D.XIII - Fokker S.IV - Fokker D.XIV - Fokker B.III - Fokker T.IV / T.IVa - Fokker C.VIIw - Fokker D.XVI - Fokker C.VIII - Fokker C.IX | - Fokker D.XVII - Fokker C.X - Fokker C.XIw - Fokker D.XXI - Fokker G.I - Fokker T.V - Fokker S.IX - Fokker C.XIVw - Fokker T.VIIIw - Fokker D.XXIII - Fokker T.IX |

#### Verkeersvliegtuigen
Tussen haakjes jaar van de eerste vlucht.
| - Fokker V.39 - Fokker V.42 - Fokker C.II - Fokker F.6 - Fokker F.II - Fokker F.III - Fokker F.IV - Fokker F.V - Fokker F.VII - Fokker F.VIII - Fokker F.IX | - Fokker F.X (F.10) - Fokker F.XI "Universal" - Fokker F.XIV (1929) - Vrachtvliegtuig, één exemplaar. - Fokker F.XII (1930) - Fokker F.XVIII (1932) - Passagiersvliegtuig o.a. Amsterdam-Batavia v.v., vijf exemplaren. - Fokker F.XX (1933) - Ontworpen als snellere F.XVIII, slechts één exemplaar gebouwd. - Fokker F.XXXVI (1934) - Grootste vooroorlogse vliegtuig van Fokker, één exemplaar. - Fokker F.XXXVII - Fokker F.XXII (1935) - Kleinere F.XXXVI, vier exemplaren. - Fokker F.56 (1945) - Prototype voor een luxe dubbeldekker passagiersvliegtuig. |

### Na de Tweede Wereldoorlog
- Fokker F.25 "Promotor" - Een zakenvliegtuig, het eerste nieuwe vliegtuig door Fokker gebouwd na de Tweede Wereldoorlog.
- Fokker F26 "Phantom" (1946) - Een civiel straalvliegtuig. Er is een schaalmodel van dit studieobject getoond in Parijs in 1946. Er is nooit een prototype gebouwd.
- Fokker S.11 "Instructor" - Een militair single-propvliegtuig voor trainingsdoeleinden.
- Fokker S.12 "Instructor" - Gemodificeerde versie van de S-11.
- Fokker S.13 "Universal Trainer".
- Fokker S.14 "Machtrainer" (1951) - Een militaire straaljager voor trainingsdoeleinden.
- Fokker F27 "Friendship" (1955) - Een civiel vliegtuig met 4-bladige Dowty Rotol-propeller en Rolls-Royce Dart6-turbopropmotoren. Later met iets grotere propellers uitgevoerd en een opgevoerde Dart7-motor.
- Fokker F28 "Fellowship" (1967) - Het eerste straalvliegtuig van Fokker, met twee Rolls-Royce Spey Mk 555 motoren.
- Fokker 50 (1985) - Een flink gemoderniseerde versie van de F27, met zesbladige Dowty Rotol-propellers, voor maximaal 50 passagiers.
- Fokker 60 (1985) - Een verlengde versie van de Fokker 50. Alleen voor militaire doeleinden gebruikt.
- Fokker 100 (1986) - Een flink gemoderniseerde en verlengde versie van de F28, voor maximaal 100 passagiers. De Fokker 100 is voorzien van 2 Rolls-Royce Tay 620-15 of 650-15 motoren.
- Fokker 70 (1993) - Een verkorte versie van de Fokker 100, voor 70 passagiers.
- Fokker 130 - Een verlengde versie van de Fokker 100, voor 130 passagiers. Nooit gebouwd, ontwikkeling door DASA in 1993 stopgezet.

Na het faillissement van de fabriek in 1996 werd gestudeerd op de F-130 NG - Een verlengde versie van de Fokker 100, voor 130 passagiers door Fokker Next Gen. Het project werd nooit voltooid.

## Werknemers
Enkele bekende oud-werknemers van Fokker in Nederland:
- Gerrit van der Wal
- Jan Bots
- Frits Diepen
- Bernard Dijkhuizen
- Guy van Grinsven
- Erik Jan Nederkoorn
- Frans Swarttouw
- Jan in 't Veld
- Peter Schilperoort[5]

Veel van de slachtoffers van de bombardementen in 1943 zijn begraven op de Noorderbegraafplaats in Amsterdam-Noord, waar in 2003 een monument werd geplaatst. Er wordt jaarlijks een herdenkingsdienst gehouden.

title: Fokker (vliegtuigenfabriek)

wikitext:
{{Infobox bedrijf
| bedrijfsnaam        = Fokker
| bedrijfslogo        = Fokker official logo.png
| bedrijfslogobreedte =
| afbeelding          =
| onderschrift        = [[Anthony Fokker]]
| slogan              =
| rechtsvorm          =
| oprichting          =
| opheffing           = 1996
| oorzaak einde       = [[Faillissement]]
| oprichter           =
| eigenaar            =
| sleutelfiguren      = [[Anthony Fokker]]
| land                = {{NL}}
| locatie             = [[Papendrecht]]
| werknemers          =
| leden               =
| actieve leden       =
| beheerd vermogen    =
| producten           = Vliegtuigonderdelen
| sector              =
| industrie           =
| omzet               =
| winst               =
| marktkapitalisatie  =
| website             =
| overig              =
}}
De Koninklijke [[Nederland]]se vliegtuigenfabriek '''Fokker ''' was in de eerste helft van de 20e eeuw een van de grootste en belangrijkste vliegtuigbouwbedrijven ter wereld onder leiding van [[Anthony Fokker]]. Dit artikel beschrijft het bedrijf tot aan het faillissement in 1996.

In 1912 vertrok Fokker -in het kader van zijn studie- naar de omgeving van [[Berlijn]], waar hij succesvolle demonstratievluchten maakte en een bedrijf oprichtte. Bij het uitbreken van de [[Eerste Wereldoorlog]] werd zijn voornoemde fabriek door de staat overgenomen en verplaatst naar [[Schwerin]], waar Fokker aanbleef als directeur. Hij bouwde daar tijdens de [[Eerste Wereldoorlog]] ca. 4.000 vliegtuigen. Na de overgave van Duitsland keerde hij terug naar Nederland en vóór de [[Eerste Luchtverkeer Tentoonstelling Amsterdam]] richtte hij op 21 juli 1919 de ''N.V. Nederlandse Vliegtuigenfabriek'' op. Deze fabriek werd gevestigd aan de Papaverweg 31-33 op het terrein van de voornoemde tentoonstelling in [[Amsterdam-Noord]]. Later, rond 1924, werd zijn achternaam aan de bedrijfsnaam toegevoegd. In 1947 kreeg de fabriek vanwege het 30-jarig jubileum het [[predicaat koninklijk]].<ref>{{Cite web |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMRHCG04:235377020:mpeg21:a00048 |title=Fokker wordt „koninklijk" |date=1949-07-22 |accessdate=2025-03-01 |work=Ons Noorden |via=Delpher}}</ref>

Na de [[Tweede Wereldoorlog]], rond 1950, wist het bedrijf zich snel te herstellen van de oorlogsschade en kwam de verhuizing op gang van de fabriek naar Schiphol, in de gemeente [[Haarlemmermeer]]. In 1957 was de verhuizing afgerond. De fabriek voerde regelmatig technologische innovaties door, zoals meer comfort voor de passagier. Ook volgde meer internationale samenwerking.

Vanaf de jaren 1980 werden nieuwe vliegtuigmodellen geïntroduceerd, ondanks de wereldwijde sterke concurrentie. De combinatie van hoge ontwikkelingskosten, zware concurrentie, de lage dollarkoers en veranderingen in de luchtvaartmarkt leidde in 1996 tot het faillissement van het bedrijf.

== Geschiedenis ==
{{zie ook|Zie ook het artikel [[Vliegtuigenfabriek Koolhoven]].}}
=== Eerste Wereldoorlog ===
[[Bestand:Fok.Dr.I.jpg|miniatuur|links|Een Fokker Dr.I]]
[[Bestand:Anthony Fokker 1912.jpg|miniatuur|Anthony Fokker, 1912]]
Voor het begin van de [[Eerste Wereldoorlog]] ging [[Anthony Fokker]] in Duitsland wonen waar hij een fabriek in Johannisthal bij Berlijn oprichtte. Later verhuisde de fabriek naar [[Schwerin]]. Het eerste bekende en succesvolle vliegtuig dat Fokker produceert was de [[Fokker E.III|Fokker Eindecker]]. Dit vliegtuig bezat als eerste de mogelijkheid door de bladen van de propeller heen te schieten zonder deze te beschadigen. Dit was mogelijk door een mede door Fokker uitgevonden mechanisme dat het machinegeweer blokkeerde wanneer er zich een propellerblad voor de loop bevond, het synchronisatiesysteem. Toen de Duitse regering [[Hugo Junkers]] en Fokker tot samenwerking dwong, kwam Fokker in aanraking met dikke vleugelprofielen. Deze paste hij toe op twee andere zeer succesvolle vliegtuigen, de [[Fokker Dr.I]] Dreidecker en de [[Fokker D.VII]].

De Fokker Dr.I werd vooral bekend toen [[Manfred von Richthofen]] met dit type ging vliegen. Von Richthofen was de hoogst scorende luchtaas uit de Eerste Wereldoorlog met tachtig neergehaalde vliegtuigen. Met zijn vuurrode Fokker Dr.I werd hij de nachtmerrie van de geallieerde piloten. Zijn [[bijnaam]] ''Rode Baron'' had hij te danken aan de rode kleur van zijn toestel. Het werd aangedreven door een 185 pk zescilindermotor van [[BMW]] en was een zeer wendbaar toestel. Toen de Duitsers zich overgaven was een van de eisen die de geallieerden stelden dat alle D.VII's vernietigd of ingeleverd moesten worden. Ruim honderdveertig stuks werden naar de [[Verenigde Staten]] verscheept. Fokker wist echter op een clandestiene manier een aantal - waarschijnlijk 98 - per trein naar Nederland te transporteren. In Nederland hebben er daarvan nog twintig bij de toenmalige [[luchtvaartafdeeling]] (LVA), 20 bij de [[Marine Luchtvaartdienst]] (MLD) en 6 bij het [[Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger]] (KNIL) dienstgedaan.

=== Nederlandsche Vliegtuigenfabriek en de Fokker Aircraft Corporation of America ===
[[Bestand:Southern cross.jpg|miniatuur|Een Fokker F.VIIb-3M "Trimotor". In dit geval de "Southern Cross" waarmee [[Charles Kingsford Smith]] als eerste de oversteek maakte over de [[Grote Oceaan]]]]
[[Bestand:Demonstratie_Fokker_watervliegtuig-508892.ogv|miniatuur|Polygoonjournaal uit 1927. Demonstratie Fokker watervliegtuig. Zonder geluid.]]
Toen Fokker in 1919 in [[Nederland]] terugkeerde, richtte hij met steun van familie, de [[SHV Holdings|Steenkolen Handels Vereniging]] (SHV) (eigendom van de families Van Beuningen en [[Fentener van Vlissingen]]), en van enkele rijke particulieren op 21 juli 1919 de ''Nederlandsche Vliegtuigenfabriek'' op. Wegens het oorlogsverleden werd de naam Fokker zorgvuldig vermeden. Voor de fabriek werden de hallen verbouwd van de door [[Albert Plesman]] georganiseerde [[Eerste Luchtverkeer Tentoonstelling Amsterdam|ELTA]], de Eerste Luchtvaarttentoonstelling in [[Amsterdam]], die in de zomer van 1919 was gehouden. Een startbaan was er niet. De rompen en de vleugels werden op [[dekschuit|dekschuiten]] door Amsterdam naar [[Luchthaven Schiphol|Schiphol]] gevaren, en werden daar ter plekke geassembleerd.

Behalve het verder tot ontwikkeling brengen van militaire [[vliegtuig]]en, legde Fokker zich ook met succes toe op het bouwen van verkeersvliegtuigen. Hij was een van de eersten die het in de vliegtuigbouw aandurfde de rompen op te bouwen uit een gelaste naadloze buis. De [[1920-1929|jaren twintig]] vormden de gloriedagen van het Fokkerbedrijf. Fokker besloot in 1923 te emigreren naar de [[Verenigde Staten]] om daar de Amerikaanse tak van zijn bedrijf op te richten, de [[Atlantic Aircraft Corporation]] — vanaf 1927 de ''Fokker Aircraft Corporation of America''. Eind jaren twintig was Fokker de grootste vliegtuigfabriek ter wereld, met vestigingen in [[Amsterdam-Noord]] en [[Veere (stad)|Veere]], en op drie plaatsen in de Verenigde Staten. Begin [[1930-1939|jaren dertig]] vlogen wereldwijd 54 luchtvaartmaatschappijen met de populaire [[Fokker F.VII|F.VII]] van Fokker en nog in 1936 omvatte de [[Fokker F.VII]] veertig procent van de Amerikaanse markt.

Aan deze glorietijd kwam echter tamelijk abrupt een einde toen op 31 maart 1931 [[TWA]]-vlucht 599 neerstortte in [[Kansas (staat)|Kansas]]. Aan boord van de Fokker F.VII bevond zich namelijk de beroemde American footballcoach [[Knute Rockne]], waardoor de crash veel aandacht van de pers kreeg. De oorzaak van het ongeluk bleek te liggen in de multiplex-laminaatconstructie die Fokker gebruikte.<ref>{{en}}[http://www.irishlegends.com/pages/reflections/reflections49.html The Legacy of the Rockne Crash], via IrishLegends.com. [https://web.archive.org/web/20230524193734/http://www.irishlegends.com/pages/reflections/reflections49.html Gearchiveerd] op 24 mei 2023.</ref>

Ook de economische crisis naar aanleiding van de [[beurskrach van 1929]] had haar weerslag op het bedrijf. In 1930 werd de Fokker Aircraft Corporation of America overgenomen door [[General Motors]]. Een jaar later stapte Anthony Fokker, ontevreden met zijn ondergeschikte positie binnen General Motors, uit het bedrijf.

Intussen bleef Fokker in Europa actief, met de [[Koninklijke Luchtvaart Maatschappij|KLM]] als voornaamste afnemer van verkeersvliegtuigen van Fokker. Een historische dag was 30 december 1933 toen de vierkoppige bemanning werd gehuldigd, die met de driemotorige Fokker '[[Pelikaan (vliegtuig)|Pelikaan]]' een retourpostvlucht [[Amsterdam]]-[[Batavia (Nederlands-Indië)|Batavia]] in recordtijd had afgelegd. Vanaf 1934 stapte de KLM echter over op [[aluminium]] vliegtuigen van de Amerikaanse [[Douglas Aircraft Company]], eerst de [[Douglas DC-2]] (met de ''[[Uiver]]'' als eerste exemplaar) en daarna de grotere [[Douglas DC-3|DC-3]]. Fokker reageerde met het ontwikkelen van de eveneens [[stroomlijn|gestroomlijnde]] [[Fokker F.XXXVI|F.XXXVI]] en de kleinere [[Fokker F.XXII|F.XXII]], waarvan de KLM ook enkele exemplaren kocht. Deze toestellen hadden echter nog steeds een houten frame, zodat het metalen Douglas-product het pleit won. Wel verwierf Fokker het verkooprecht en de opdracht voor de [[assemblage (industrie)|assemblage]] van de Douglas-vliegtuigen voor de Europese markt.

=== De aanloop naar de Tweede Wereldoorlog ===
==== Fokker D.XXI en G.I-jachtkruiser ====
[[Bestand:Fokker g1.gif|miniatuur|links|Een Fokker G.I jachtkruiser]]
Toen Duitsland zich midden [[1930-1939|jaren dertig]] begon te bewapenen, werd duidelijk dat de Nederlandse defensie hopeloos verouderd was. [[Tank (voertuig)|Tanks]] bezat Nederland niet en de enkele [[machinegeweer|machinegeweren]] waarover het leger beschikte stamden nog uit de Eerste Wereldoorlog. Het leger maakte voor manoeuvres voornamelijk nog gebruik van paardentractie. Ook de Nederlandse luchtmacht was grotendeels verouderd en vloog nog met oude door Fokker geproduceerde [[dubbeldekker (vliegtuig)|dubbeldekker]]s. Fokker startte een aantal ambitieuze projecten om orders in de wacht te slepen. Begonnen werd met de ontwikkeling van de [[Fokker D 21|Fokker D.XXI]], die in eerste instantie bedoeld was om verscheept te worden naar [[Nederlands-Indië]]. In Nederlands-Indië waren de doctrines echter gewijzigd waardoor men ter verdediging van de archipel besloot tot de aanschaf van [[bommenwerper]]s. De D.XXI werd door het [[Ministerie van Koloniën (Nederland)|Ministerie van Koloniën]] overgedragen aan het [[Ministerie van Oorlog]], om beproefd te worden voor gebruik door de [[Luchtvaartafdeling]] (LVA) van het leger. Het was het eerste moderne toestel dat vanaf midden jaren dertig de gelederen van de Luchtvaartafdeling kwam versterken. Dit toestel was een eendekker met een 830 pk sterke Bristol Mercury-motor. Het beschikte over vier 7,7 mm machinegeweren en een niet intrekbaar [[landingsgestel]]. In totaal schafte de Nederlandse luchtverdediging er 36 aan. In mei 1940 waren hiervan er 29 operationeel. De D.XXI werd geëxporteerd naar [[Denemarken]] en [[Finland]]. Finland bouwt het toestel ook in licentie, deels met [[Pratt & Whitney]] Wasp-motoren. In de twee Fins-Russische oorlogen streden in totaal 93 D.XXI's mee.

Ook begon Fokker met de ontwikkeling van de [[Fokker G1|Fokker G.I]]-jachtkruiser. De G.I was een uniek vliegtuig in zijn tijd. Hij was uitgerust met twee motoren en twee [[staartboom|staartbomen]] en beschikte over acht machinegeweren in de neus. Het toestel werd in 1936 voor het eerst gepresenteerd op de luchtshow in [[Parijs]]. In eerste instantie wilde Fokker de [[Rolls-Royce Merlin]]-motor inbouwen maar deze waren vanwege de oorlogsdreiging veel te weinig beschikbaar. Daarom werd in het prototype een minder sterke en minder betrouwbare [[Hispano Suiza]]-motor ingebouwd. De LVA bestelde er 36 met Bristol Mercury-motoren van 830 pk elk. Vlak voor de Duitse inval werden ze bijna allemaal afgeleverd, maar velen waren op 10 mei 1940 niet inzetbaar.

De Spaanse luchtmacht bestelde 25 stuks met [[Pratt & Whitney]] Wasp-motoren. Deze werden door Nederland vlak voor de Duitse inval gevorderd. Tien hiervan konden in dienst worden gesteld, waarvan een klein aantal nog operationele vluchten uitvoerde. Duitsland maakte een aantal G.I's buit, die tijdens de oorlog werden ingezet bij de training van bemanningen voor de Duitse tweemotorige jachtkruiser [[Messerschmitt Bf 110|Bf-110]].

==== Fokkervliegtuigen tijdens de Duitse invasie ====
[[Bestand:Fokker D.XXI.jpg|miniatuur|Een Fokker D.XXI, op deze foto in [[Finland|Finse]] dienst]]
De Fokker G.I bleek tijdens de Duitse invasie het enige toestel van de Luchtvaartafdeling te zijn dat iets tegen de Duitse jachtvliegtuigen in kon brengen. Veel G.I's werden echter op de grond al vernietigd. Ook de minder snelle en minder goed bewapende Fokker D.XXI wist een aanzienlijk aantal vijandelijke toestellen neer te halen, voornamelijk transportvliegtuigen. Ook tegenover de [[Messerschmitt Bf 109]] behaalde de D.XXI een aantal successen. Dat er vijf keer zoveel Duitse vliegtuigen zijn neergehaald als er Fokkers werden afgeschoten, was echter voor het grootste deel te danken aan een van de weinige moderne onderdelen van de Nederlandse krijgsmacht: de [[luchtdoelafweer]]. Het verwijt dat de Nederlandse regering te weinig G.I's had aangeschaft is, gezien het grote Duitse overwicht, twijfelachtig.

Tijdens de oorlog werden de Fokker-fabrieken in beslag genomen door de Duitsers, en werden er [[Bücker Bestmann]]-lesvliegtuigen en onderdelen voor [[Junkers Ju 52/3m|Junkers Ju 52]]-transportvliegtuigen gebouwd. In juli 1943 werd de fabriek aan de Papaverweg in [[Bombardementen op Amsterdam-Noord|Amsterdam-Noord drie keer gebombardeerd]]. De eerst, op 17 juli, raakte geen enkele bom de fabriek, ze kwamen op de omliggende woonwijken terecht met meer dan tweehonderd burgerslachtoffers tot gevolg. Een week later volgde twee bombardementen die de fabriek in de as legde. De productie werd daarop verspreid naar verschillende omliggende plaatsen, zoals [[Hilversum]], [[Purmerend]], [[Landsmeer]], [[Oostzaan]], [[Leiden]], [[Helmond]], [[Muiden]] en [[Weesp]]. In Weesp vond de productie plaats in de voormalige rijwielfabriek [[Magneet (rijwielmerk)|Magneet]], die als gevolg van de bezetting tussen 1942 tot 1945 gesloten was.<ref>{{citeer web |url=https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&mizig=137&miadt=386&miaet=14&micode=HP&minr=2906713&miview=ldt |titel=Ooit had Weesp een Fokkerfabriek |auteur=Dick van Zomeren |werk=HP Periodieken, 2016 |archiefdatum=2017-09-06 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20170906134614/https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&mizig=137&miadt=386&miaet=14&micode=HP&minr=2906713&miview=ldt |dodeurl=ja }}</ref><ref name="WN">{{citeer web |url=https://www.weespernieuws.nl/nieuws/b2b/180871/weesp-had-jarenlang-een-fabriek-van-fokker-binnen-de-gemeentegr |titel=Weesp had in oorlogsjaren fabriek van Fokker binnen de grenzen |datum=2020-08-04 |website=WeesperNieuws |bezochtdatum=2023-06-22 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20230622103218/https://www.weespernieuws.nl/nieuws/b2b/180871/weesp-had-jarenlang-een-fabriek-van-fokker-binnen-de-gemeentegr|archiefdatum=2023-06-22}}</ref>

=== De wederopbouw ===
[[Bestand:Overdracht_aan_Nederland_en_België_van_de_Nederlandse_Gloster_Meteor_straaljagers_op_Schiphol-512498.ogv|miniatuur|Polygoonjournaal uit 1950. De Fokker-vliegtuigfabrieken zullen in licentie 300 Gloster Meteor straaljagers gaan bouwen. Van dit Engelse toestel zijn er 150 bedoeld voor de Belgische luchtmacht en 150 voor de Nederlandse.]]
[[Bestand:Fokker S11 (PH-GRY).jpg|miniatuur|links|Een Fokker S.11]]
Na de oorlog verliep de wederopbouw van het bedrijf moeizaam. De fabriek was door de Duitsers leeggeroofd en de benodigde machines keerden maar mondjesmaat terug. Met de bouw van zweefvliegtuigen, [[carrosserie]]ën van [[Scania]] Vabis- en [[Saurer]]-autobussen (als onderaannemer van busbouwer [[Verheul (constructeur)|Verheul]]), plaatvervormers en z.g. ''Trichterkanister'' (speciale [[jerrycan]]s met ingebouwde trechter) werd voorzichtig een nieuwe start gemaakt. Meer zoden aan de dijk zette een order van de Nederlandse en de Belgische luchtmacht om in totaal 300 straaljagers van het type [[Gloster Meteor]] in licentie te bouwen.

Als gevolg van de overvloed aan goedkope vliegtuigen uit de oorlog kenden de eerste naoorlogse Fokker-vliegtuigen weinig succes. Door [[Douglas DC-3|Dakota]]-transportvliegtuigen om te bouwen tot passagierstoestellen wist Fokker hier toch nog een beetje van te profiteren. Van het [[Fokker F.25|F-25-zakenvliegtuig]] werd een kleine serie gebouwd. Het [[Fokker S.11|S-11]]-lesvliegtuig uit 1947 was een groter succes en werd door zowel door de [[Koninklijke Luchtmacht]] als de [[Koninklijke Marine]] aangekocht. Daarnaast werd het toestel naar [[Israël]] verkocht en in [[Brazilië]] in licentie gebouwd. De S-12 (een S-11 met neuswiel, één exemplaar) bleek geen succes. Ook de S-13 (tweemotorige militaire trainer) kwam niet verder dan een prototype. Verder werd de Fokker S.14 "Machtrainer" gebouwd. Tussen 1955 en 1967 heeft deze dienstgedaan als straaltrainer (jachtvliegeropleiding) bij de Koninklijke Luchtmacht. Dit vliegtuig heeft rechte vleugels met een luchtinlaat in de rompneus en is uitgerust met Martin-Baker schietstoelen. Instructeur en leerling zitten naast elkaar, een voor deze categorie trainers ongebruikelijke opstelling. De bredere romp heeft wel een negatieve invloed op de maximumsnelheid. Het type was geliefd bij de vliegers omdat hij prettig vloog (onder andere door de V stand van de vleugels) en met veel lagere snelheid kon landen dan de meeste jets uit die tijd, dankzij de rechte vleugel met groot oppervlak. Fokker heeft er twintig van gebouwd.
{{Clearleft}}

=== Fokker Friendship ===
[[Bestand:Busy Bee F-27 at Basel 1982.jpg|miniatuur|Fokker F-27 van Busy Bee]]
In 1951 verhuisde de fabriek naar [[Luchthaven Schiphol|Schiphol]] (op het huidige Schiphol-Oost). In 1958 introduceerde het bedrijf, dat voortaan Fokker zou heten, de [[Fokker F-27]] 'Friendship', zonder twijfel het vlaggenschip in de historie van Fokker. De Nederlandse regering had 27 miljoen gulden bijgedragen aan de ontwikkeling van dit vliegtuig. De F-27 groeide uit tot het meest verkochte West-Europese [[turboprop]]ellervliegtuig. Van de ''[[Antonov An-24]]'' zijn 1367 stuks verkocht; van de ''[[De Havilland Canada DHC-8]]'' 1018 stuks.{{Bron?||2011|12|26}} Tot 1986, het laatste jaar waarin dit vliegtuig werd gemaakt, verkocht Fokker wereldwijd 786 van deze toestellen, waarvan er 206 in licentie werden gebouwd door het Amerikaanse [[Fairchild (vliegtuigfabrikant)|Fairchild]].

=== Fokker Fellowship ===
In april 1962 kondigde Fokker een straalvliegtuig aan, de [[Fokker F-28]] ''Fellowship''. Van 1969 tot 1987 werden hiervan in totaal 241 toestellen gebouwd, in diverse uitvoeringen. Uit de Fellowship zouden later de [[Fokker 100]] en de [[Fokker 70]] worden ontwikkeld.

=== VFW-Fokker ===
In 1969 fuseerde Fokker met het Duitse [[Vereinigte Flugtechnische Werke]] (VFW) in [[Bremen (stad)|Bremen]] tot [[VFW-Fokker]]. De fusie was geen succes. Van de [[VFW-614]], het enige vliegtuig dat uit deze combinatie werd geboren, werden maar negentien toestellen verkocht, onder andere omdat het de concurrentie met de Friendship niet goed aankon. Begin 1980 werd de fusie ontbonden.

=== Fokker 50, Fokker 100 en Fokker 70 ===
[[Bestand:KLM.Fokker F50.jpg|miniatuur|Een Fokker 50 van KLM Cityhopper]]
[[Bestand:Germania F100 D-AGPL.jpg|miniatuur|Een Fokker 100]]
[[Bestand:Klm.fokker70.ph-wxd.bristol.arp.jpg|miniatuur|Een Fokker 70]]

Inmiddels was [[Frans Swarttouw]] in 1978 president-directeur geworden. Hij was afkomstig uit de [[Rotterdam (hoofdbetekenis)|Rotterdam]]se containeroverslag. Na het vastlopen van de samenwerking met VFW gaf hij het startsein tot een [[wanhoopsoffensief]]. Gelijktijdig zouden twee nieuwe toestellen worden ontwikkeld. De [[Fokker 50]] zou de sterk gemoderniseerde opvolger worden van de F-27 ''Friendship'', en de [[Fokker 100]] zou uit de F-28 ''Fellowship'' worden ontwikkeld. Swarttouw wist vervolgens het voltallige personeel tegen zich in te nemen door het bedrijf laatdunkend 'een blikfabriek' te noemen. De ontwikkelingskosten voor de nieuwe toestellen liepen gigantisch op, en in 1987 zat Fokker vrijwel aan de grond. De Nederlandse overheid sprong bij met 212 miljoen gulden, onder voorwaarde dat Fokker een 'strategische partner' zocht. [[British Aerospace]] en [[DASA]] kwamen als meest geschikte kandidaten naar voren, met de laatste partij werden de onderhandelingen geopend.

Fokker kreeg in 1990 de [[Koning Willem I-prijs]] voor goed ondernemerschap en vernieuwing. Vooral de gelijktijdige ontwikkeling van de F-50 en de F-100 werd geprezen. De prijs werd door [[Prins Claus]] overhandigd aan de voorzitter van de raad van bestuur van Fokker, ir. M.Kuilman. Een jaar later maakte Fokker bekend dat uit de Fokker 100 een kleiner toestel zou worden ontwikkeld, de [[Fokker 70]]. Plannen voor een [[Fokker 130]] werden door DASA en haar moederconcern [[Daimler-Benz]] steevast getorpedeerd.

Na jarenlange en zeer moeizame onderhandelingen werd op 30 oktober 1992 het principe-akkoord tussen Fokker en DASA ondertekend. De problemen waren daarmee echter allerminst voorbij. In 1994 vierde Fokker het 75-jarige jubileum zeer sober. Wel werd vol trots de nieuwe F-70 gepresenteerd. Ook de afzet van dit model voldeed echter niet aan de verwachtingen en de moeilijkheden stapelden zich op, mede als gevolg van interne problemen bij Daimler-Benz. Het lot van Fokker, en de achtduizend mensen die er werkten, lag in handen van de Duitsers.

=== Faillissement ===
Op 22 januari 1996 hakte de raad van commissarissen van Daimler-Benz de knoop door. Het concern, dat zijn eigen uitbouw tot een wereldwijd vervoersconcern al eerder had zien mislukken, draaide de geldkraan dicht. Op 23 januari 1996 werd door de rechtbank te [[Amsterdam]] voorlopig uitstel van betaling verleend. Op 15 maart 1996 ging Fokker ten slotte [[Faillissement|failliet]].

Delen van het originele bedrijf bleven na faillissement overeind. De ruimtevaartafdeling ging als zelfstandig bedrijf verder, vanaf 2002 onder de naam [[Dutch Space]]. De fabrieken voor vliegtuigonderdelen en vliegtuigonderhoud/reparatie maakten vanaf 1996 als ''Fokker Aviation'' deel uit van het [[Stork (bedrijf)|Stork]]-concern en zijn onder meer partner in het [[F-35 Joint Strike Fighter|JSF]]-project. In 2003 startte een Fokker-onderdeel van Stork, [[Fokker Services]], het project ''FokkerFUTURE''. Door een samenwerkingsverband aan te gaan met verschillende toeleveranciers werden de oude Fokker 50 en 100 opgeknapt en opnieuw in de markt gezet, waarbij men een onderhoudsgarantie kon geven tegen lage kosten. Zo behield Fokker Services zijn bestaansrecht. Daarnaast werd een Fokker 50 ''Maritime Patrol''-versie ontwikkeld, werden drie Fokker 50's door Fokker Services omgebouwd tot vrachtvliegtuig en biedt Fokker Services de Fokker 100 aan als ''Executive Jet'' (Fokker F100EJ). Voor dit project ontving Fokker Services in 2005 de ''Aerospace Industry Award'' in de categorie ''Air Transport'', uitgereikt door het tijdschrift ''[[Flight International]]''.

== Ruimtevaartactiviteiten ==
In 1967 werd door Fokker op bescheiden schaal een ruimtevaartafdeling opgezet.
Aanvankelijk werden enkele kleine opdrachten verworven voor onderdelen van een paar Europese satellieten. Een grote stap werd samen met [[Koninklijke Philips|Philips]] en de Nederlandse universiteiten in 1968 gezet met de ontwikkeling van de eerste Nederlandse satelliet, de [[Astronomische Nederlandse Satelliet|ANS]]. Fokker was daarbij verantwoordelijk voor de ontwikkeling en productie van de deelsystemenstructuur, thermische huishouding, [[standregeling]] en [[zonnepaneel|zonnepanelen]]. Ook de ontwikkeling op satellietsysteemniveau viel onder Fokkers verantwoordelijkheid. Na de succesvolle lancering van de ANS volgde nóg een groot Nederlands satellietproject: de [[IRAS (satelliet)|IRAS]]. In 1983 werd ook dat project met een succesvolle lancering afgesloten.

Intussen was een serie bijdragen aan allerlei Europese aardobservatie/milieusatellietprojecten begonnen. Fokker ontwikkelde zich al snel tot specialist op deelgebieden als structuren, thermische huishouding, standregelsystemen en zonnepanelen. Ook aan de ontwikkeling van de Europese [[Ariane (raket)|Ariane]]-raket in al zijn uitvoeringen (Ariane 1, 2, 3, 4, 5) heeft Fokker bijgedragen. Daarvoor werden de motorophanging en verbindingsstructuren tussen de [[Meertrapsraket|rakettrappen]] gemaakt. Ook ontwikkelde Fokker, samen met een Russische onderaannemer, een reusachtig parachutesysteem waarmee de vastebrandstofraketten (boosters) van de Ariane 5 na het leegbranden weer onder [[gecontroleerde omstandigheden]] naar de aarde konden afdalen.

De bijdrage tot het International Space Station (ISS) concentreerde zich op een aantal deelstudies in de voorontwerpfase, en op de ontwikkeling en bouw van een autonome [[robotarm]] ([[European Robotic Arm|ERA]]) die te zijner tijd aan de buitenzijde van het ruimtestation ISS zijn werk moet gaan doen. In de loop van haar bestaan werd de ruimtevaartafdeling steeds zelfstandiger. Kort voor het faillissement van Fokker (1996) werd de afdeling een zelfstandig bedrijf. De naam evolueerde van Fokker Space & Systems (FSS) via Fokker Space (FS) tot [[Dutch Space]] (DS).
Op 1 januari 2006 werd Dutch Space in samenspraak met het [[Ministerie van Economische Zaken (Nederland)|ministerie van Economische Zaken]] overgenomen door [[Astrium|EADS Astrium]]. Dutch Space is in Leiden gevestigd en is nauw betrokken bij de ontwikkeling van een nieuwe, kleinere Europese raket, de [[Vega (raket)|Vega]].

== Vliegtuigtypen ==
[[Bestand:Evolution of Fokker.webm|miniatuur|Evolutie van de vliegtuigen van Fokker]]

=== Tot en met de Eerste Wereldoorlog ===
{|
|valign=top|
* [[Fokker Spin]]
* [[Fokker M.1 (militare versie)|Fokker M.1]]
* [[Fokker M.4 Spin (militare versie)|M.4 Spin]] (militaire versies)
* [[Fokker W.1]] - [[Fokker W.2|W.2]]
* [[Fokker M.5|Fokker A.III]] (M.5K)
* [[Fokker M.5|Fokker A.II]] (M.5L)
* [[Fokker M.6]]
* [[Fokker B.I]] (M.7 en M.10E)
* [[Fokker W.3]]
* [[Fokker A.I]] (M.8)
* [[Fokker M.9]]
* [[Fokker B.II]] (M.10Z)
|valign=top|
* [[Fokker E.I]] (M.5K/MG)
* [[Fokker E.II]] (M.14)
* [[Fokker E.III]] (M.14v)
* [[Fokker E.IV]] (M.15)
* [[Fokker M.16E]] en [[Fokker M.16Z|M.16Z]]
* [[Fokker B.II]] (M.17Z)
* [[Fokker B.III]] (M.18Z)
* [[Fokker D.I]] (M.18E)
* [[Fokker D.II]] (M.17E)
* [[Fokker D.III]] (M.19)
* [[Fokker D.IV]] (M.21)
* [[Fokker D.V]] (M.22)
|valign=top|
* [[Fokker V.1]] - [[Fokker V.4|V.4]]
* [[Fokker V.4|Fokker F.I]] (V.5)
* [[Fokker Dr.I]]
* [[Fokker V.6]]
* [[Fokker V.7]]
* [[Fokker V.8]]
* [[Fokker V.9]]
* [[Fokker D.VI]] (V.13)
* [[Fokker D.VII]] (V.11/2)
* [[Fokker V.17]] - [[Fokker V.25|V.25]]
* [[Fokker E.V]]/[[Fokker D.VIII|D.VIII]] (V.26)
* [[Fokker V.27]] - [[Fokker V.37|V.37]]
* [[Fokker C.I]] (V.38)
|}

=== Tot de Tweede Wereldoorlog ===
==== Militaire vliegtuigen ====
{|
|valign=top|
* [[Fokker T.I]]
* [[Fokker T.II]]
* [[Fokker S.I]]
* [[Fokker D.IX]]
* [[Fokker D.X]]
* [[Fokker S.II]]
* [[Fokker B.I]]
* [[Fokker C.IV]]
* [[Fokker S.III]]
* [[Fokker D.XI]]
* [[Fokker T.III]]
* [[Fokker B.II]]
|valign=top|
* [[Fokker C.V]]
* [[Fokker D.XII]]
* [[Fokker D.XIII]]
* [[Fokker S.IV]]
* [[Fokker D.XIV]]
* [[Fokker B.III]]
* [[Fokker T.IV|Fokker T.IV / T.IVa]]
* [[Fokker C.VIIw]]
* [[Fokker D.XVI]]
* [[Fokker C.VIII]]
* [[Fokker C.IX]]
|valign=top|
* [[Fokker D.XVII]]
* [[Fokker C.X]]
* [[Fokker C.XIw]]
* [[Fokker D.XXI]]
* [[Fokker G.I]]
* [[Fokker T.V]]
* [[Fokker S.IX]]
* [[Fokker C.XIVw]]
* [[Fokker T.VIIIw]]
* [[Fokker D.XXIII]]
* [[Fokker T.IX]]
|}

==== Verkeersvliegtuigen ====
Tussen haakjes jaar van de eerste vlucht.
{|
|valign=top|
* [[Fokker V.39]] - [[Fokker V.42]]
* [[Fokker C.II]]
* [[Fokker F.6]]
* [[Fokker F.II]]
* [[Fokker F.III]]
* [[Fokker F.IV]]
* [[Fokker F.V]]
* [[Fokker F.VII]]
* [[Fokker F.VIII]]
* [[Fokker F.IX]]
|valign=top|
* [[Fokker F.X]] (F.10)
* [[Fokker F.XI]] "Universal"
* [[Fokker F.XIV]] (1929) - Vrachtvliegtuig, één exemplaar.
* [[Fokker F.XII]] (1930)
* [[Fokker F.XVIII]] (1932) - Passagiersvliegtuig o.a. Amsterdam-Batavia v.v., vijf exemplaren.
* [[Fokker F.XX]] (1933) - Ontworpen als snellere F.XVIII, slechts één exemplaar gebouwd.
* [[Fokker F.XXXVI]] (1934) - Grootste vooroorlogse vliegtuig van Fokker, één exemplaar.
* [[Fokker F.XXXVII]]
* [[Fokker F.XXII]] (1935) - Kleinere F.XXXVI, vier exemplaren.
* [[Fokker F.56]] (1945) - Prototype voor een luxe dubbeldekker passagiersvliegtuig.
|}

=== Na de Tweede Wereldoorlog ===
* [[Fokker F.25]] "Promotor" - Een zakenvliegtuig, het eerste nieuwe vliegtuig door Fokker gebouwd na de Tweede Wereldoorlog.
* [[Fokker F26]] "Phantom" (1946) - Een civiel [[straalvliegtuig]]. Er is een schaalmodel van dit studieobject getoond in Parijs in 1946. Er is nooit een prototype gebouwd.
* [[Fokker S.11]] "Instructor" - Een militair single-propvliegtuig voor trainingsdoeleinden.
* [[Fokker S.11|Fokker S.12]] "Instructor" - Gemodificeerde versie van de S-11.
* [[Fokker S.13]] "Universal Trainer".
* [[Fokker S.14]] "Machtrainer" (1951) - Een militaire straaljager voor trainingsdoeleinden.
* [[Fokker F27]] "Friendship" (1955) - Een civiel vliegtuig met 4-bladige Dowty Rotol-propeller en Rolls-Royce Dart6-turbopropmotoren. Later met iets grotere propellers uitgevoerd en een opgevoerde Dart7-motor.
* [[Fokker F28]] "Fellowship" (1967) - Het eerste straalvliegtuig van Fokker, met twee Rolls-Royce Spey Mk 555 motoren.
* [[Fokker 50]] (1985) - Een flink gemoderniseerde versie van de F27, met zesbladige Dowty Rotol-propellers, voor maximaal 50 passagiers.
* [[Fokker 50#Fokker 50 en Fokker 60 bij de Koninklijke Luchtmacht|Fokker 60]] (1985) - Een verlengde versie van de Fokker 50. Alleen voor militaire doeleinden gebruikt.
* [[Fokker 100]] (1986) - Een flink gemoderniseerde en verlengde versie van de F28, voor maximaal 100 passagiers. De Fokker 100 is voorzien van 2 Rolls-Royce Tay 620-15 of 650-15 motoren.
* [[Fokker 70]] (1993) - Een verkorte versie van de Fokker 100, voor 70 passagiers.
* [[Fokker 130]] - Een verlengde versie van de Fokker 100, voor 130 passagiers. Nooit gebouwd, ontwikkeling door DASA in 1993 stopgezet.
Na het faillissement van de fabriek in 1996 werd gestudeerd op de [[F-130 NG]] - Een verlengde versie van de Fokker 100, voor 130 passagiers door [[Fokker Next Gen]]. Het project werd nooit voltooid.

== Werknemers ==
[[Bestand:Fokkermonument.JPG|miniatuur|Het monument ter nagedachtenis van de slachtoffers]]
Enkele bekende oud-werknemers van Fokker in Nederland:
* [[Gerrit van der Wal]]
* [[Jan Bots]]
* [[Frits Diepen]]
* [[Bernard Dijkhuizen]]
* [[Guy van Grinsven]]
* [[Erik Jan Nederkoorn]]
* [[Frans Swarttouw]]
* [[Jan in 't Veld]]
* [[Peter Schilperoort]]<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/1990/11/19/peter-schilperoort-1919-1990-musicus-manager-6947457-a1222765 Peter Schilperoort 1919 - 1990; Musicus, manager], ''[[NRC Handelsblad]]'', 19 november 1990. [https://web.archive.org/web/20230710073309/https://www.nrc.nl/nieuws/1990/11/19/peter-schilperoort-1919-1990-musicus-manager-6947457-a1222765 Gearchiveerd] op 10 juli 2023.</ref>

Veel van de slachtoffers van de bombardementen in 1943 zijn begraven op de [[De Nieuwe Noorder|Noorderbegraafplaats]] in Amsterdam-Noord, waar in 2003 een monument werd geplaatst. Er wordt jaarlijks een herdenkingsdienst gehouden.

== Externe links ==
;Officiële websites
* [https://web.archive.org/web/20130726194852/http://www.fokker.com/ Fokker]
* [https://www.fokkerservices.com/ Fokker Services]

;Stichtingen gerelateerd aan Fokker
* [https://web.archive.org/web/20100218115526/http://www.fokker-in-schwerin.org/ Stichting Fokker in Schwerin]
* [http://www.fokkerf27.nl/ De F27 Friendship Association]
* [https://web.archive.org/web/20050913092908/http://www.fokkerfour.nl/nederlands/index.htm Stichting Fokker Four]
* [https://www.fokkerg-1.nl/ Stichting Fokker G-1]

;Informatie over Fokker
* [https://web.archive.org/web/20051001210931/http://www.jusonline.nl/fokker/ Website met informatie over historische Fokkervliegtuigen]<!-- Archieflink: https://web.archive.org/web/20051001210931/http://www.jusonline.nl/fokker/ -->
* [http://www.fokker-aircraft.info/ The Fokker Aircraft Page]

;Fokker in de media
* [https://anderetijden.nl/programma/1/Andere-Tijden/aflevering/722/Fokker-aan-de-grond Fokker aan de grond], Documentaire [[Andere Tijden]], 21 oktober 2017

;Literatuur
* Fokker, een leven voor de luchtvaart door E. Franquinet (1898-1974), Uitgave NV Uitgeversmaatschappij "De Pelgrim", 1946, Eindhoven.
* Fokker - The Man and the Aircraft door Henri Hegener. Uitgave Harleyford Publications Limited, Letchworth, Herts, 1961.
* Een eeuw Fokker, verhalen en anekdotes uit 100 jaar Fokker geschiedenis door Harm J. Hazewinkel, Loet Kuijpers, Hans Willem van Overbeek, Roger Soupart en Prudent Staal. Uitgave All Media Productions, Hilversum. 2011. {{ISBN|978-90-808868-0-3}}; NUR 465.
* De Fokkervliegtuigen in het Crash Lucht- en Verzetsmuseum 1940-1945, door Janny Herfst, Jan SpringintVeld en Dirk Weber, uitgave Crash Luchtoorlog- en Verzetsmuseum 1940-1945, Haarlemmermeer, april 2010.
* Fokker, bouwer aan de wereldluchtvaart, door Thijs Postma. Uitgave Unieboek BV te Bussum, 1981.
* Aviation News and History, Wat is er met Fokker gebeurd? in AVGEEKERY.com, 6-7-2024

Zie ook: [https://www.fokker-history.com/fokkervestigingen-in-nederland-1919-1996 Fokker-history: Fokkervestigingen in Nederland 1919-1996]

{{Appendix}}

{{Commonscat|Fokker}}

[[Categorie:Fokker| ]]
[[Categorie:Nederlands vliegtuigbouwer]]
[[Categorie:Tweede Wereldoorlog in Nederland]]

title: Fokker

Oprichting: 22 februari 1912

Oorzaak einde: Faillissement

Oprichter(s): Anthony Fokker

Sleutelfiguren: Anthony Fokker

Land: Nederland

Hoofdkantoor: Papendrecht

Producten: Vliegtuigonderdelen

Portaal: Economie


text:
# Wat niet aan het licht komt
Wat niet aan het licht komt is een hoorspel van Werner Helmes. Dunkelziffer werd op 29 september 1970 door de Südwestfunk uitgezonden. Paul Vroom vertaalde het en de TROS zond het uit op zondag 16 juli 1972 (met een herhaling op woensdag 21 juni 1978). De regisseur was Harry Bronk. Het hoorspel duurde 51 minuten.

## Rolbezetting
- Frans Somers (commissaris)
- Paul van der Lek (inspecteur)
- Bob Verstraete (brigadier)
- Jan Borkus (meneer Snijders)
- Nora Boerman (mevrouw Snijders)
- Jan Wegter (Leo Kakebeen)
- Johan te Slaa (oude man)
- Fé Sciarone (mevrouw Van Dam)
- Tine Medema (mevrouw Van Dijk)
- Dogi Rugani (onderwijzeres)
- Gerrie Mantel (Lucie)
- Tonny Foletta (taxichauffeur 1)
- Floor Koen (taxichauffeur 2)

## Inhoud
Kindermishandelingen behoren in dit land, zoals bekend, tot de vaakst gepleegde criminele delicten. Het precieze aantal is echter onbekend (“Dunkelziffer” in het Duits), want het speelt zich meestal achter gesloten deuren af, tussen de "vier eigen muren". Het grote publiek ervaart vaak slechts de spectaculaire gevallen. Het hoorspel schildert zo’n spectaculair geval van kindermishandeling met dodelijke afloop, waarbij een jongen betrokken is. Voor de gealarmeerde buurtbewoners staat de schuldige dadelijk vast: het kan slechts een buitenstaander zijn. Het feit dat de jongen contact met deze buitenstaander had, volstaat alleen al als bewijs. De commissaris heeft moeite, om het wantrouwen van de mensen en van zijn collega’s, om hun al te vaste vooroordelen af te bouwen, om de ware - en zoals steeds in dergelijke gevallen – droevige omstandigheden van de misdaad aan het licht te brengen…

wikiname: nlwiki

title: Wat niet aan het licht komt

in_language: nl

wikitext:
'''Wat niet aan het licht komt''' is een [[hoorspel]] van [[Werner Helmes]]. ''Dunkelziffer'' werd op 29 september [[1970]] door de [[Südwestfunk]] uitgezonden. Paul Vroom vertaalde het en de [[TROS]] zond het uit op zondag 16 juli [[1972]] (met een herhaling op woensdag 21 juni [[1978]]). De regisseur was [[Harry Bronk]]. Het hoorspel duurde 51 minuten.

== Rolbezetting ==

*[[Frans Somers]] (commissaris)
*[[Paul van der Lek]] (inspecteur)
*[[Bob Verstraete (acteur)|Bob Verstraete]] (brigadier)
*[[Jan Borkus]] (meneer Snijders)
*[[Nora Boerman]] (mevrouw Snijders)
*[[Jan Wegter]] (Leo Kakebeen)
*[[Johan te Slaa]] (oude man)
*[[Fé Sciarone]] (mevrouw Van Dam)
*[[Tine Medema]] (mevrouw Van Dijk)
*[[Dogi Rugani]] (onderwijzeres)
*[[Gerrie Mantel]] (Lucie)
*[[Tonny Foletta]] (taxichauffeur 1)
*[[Floor Koen]] (taxichauffeur 2)

== Inhoud ==

Kindermishandelingen behoren in dit land, zoals bekend, tot de vaakst gepleegde criminele delicten. Het precieze aantal is echter onbekend (“Dunkelziffer” in het Duits), want het speelt zich meestal achter gesloten deuren af, tussen de "vier eigen muren". Het grote publiek ervaart vaak slechts de spectaculaire gevallen. Het hoorspel schildert zo’n spectaculair geval van kindermishandeling met dodelijke afloop, waarbij een jongen betrokken is. Voor de gealarmeerde buurtbewoners staat de schuldige dadelijk vast: het kan slechts een buitenstaander zijn. Het feit dat de jongen contact met deze buitenstaander had, volstaat alleen al als bewijs. De commissaris heeft moeite, om het wantrouwen van de mensen en van zijn collega’s, om hun al te vaste vooroordelen af te bouwen, om de ware - en zoals steeds in dergelijke gevallen – droevige omstandigheden van de misdaad aan het licht te brengen…

[[Categorie:Hoorspel van de TROS]]


text:
# Phorbia kulai
Phorbia kulai is een vliegensoort uit de familie van de bloemvliegen (Anthomyiidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1993 door Ackland.

title: Phorbia kulai

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Phorbia kulai''
| afbeelding =
| orde = [[Diptera]] (Tweevleugeligen)
| onderorde = [[Vliegen (dieren)|Brachycera]] (Vliegen)
| familie = [[Bloemvliegen|Anthomyiidae]] (Bloemvliegen)
| geslacht = ''[[Phorbia]]''
| w-naam = ''Phorbia kulai''
| auteur = Ackland
| datum = 1993
| bron = <ref>{{Brontabel|1993-Ackland}}</ref>
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Phorbia kulai''''' is een [[vliegen (dieren)|vliegen]]soort uit de familie van de [[Bloemvliegen|bloemvliegen (Anthomyiidae)]].<ref>{{Link Fauna Europaea|id=406756|naam=''Phorbia kulai''}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1993 door Ackland.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|06|29}}

[[Categorie:Phorbia|kulai]]

title: Phorbia kulai

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Diptera (Tweevleugeligen)

Onderorde: Brachycera (Vliegen)

Familie: Anthomyiidae (Bloemvliegen)

Geslacht: Phorbia

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Bepoederde rupsendoder
De bepoederde rupsendoder (Cordyceps farinosa) is een schimmel uit de familie Cordycipitaceae. De schimmel groeit op in de grond liggende poppen van vlinders.

## Kenmerken
Op de bovenste helft van het knots- of staafvormig, 2-4 cm lange vruchtlichaam worden witte conidiën gevormd, die voor verdere verspreiding van de schimmel zorgen.

## Verspreiding
In Nederland komt de bepoederde rupsendoder algemeen voor. Hij staat niet op de rode lijst en is niet bedreigd.

title: Bepoederde rupsendoder

wikitext:
{{Taxobox schimmel
| afbeelding = Paecilomyces farinosus, bepoederde rupsendoder.jpg
| afbeeldingtekst = Bepoederde rupsendoder op poppen van de [[kardinaalsmutsstippelmot]]
| naam = Bepoederde rupsendoder
| stam = ''[[Ascomycota]]''
| klasse = ''[[Sordariomycetes]]''
| onderklasse = ''[[Hypocreomycetidae]]''
| orde = ''[[Hypocreales]]''
| familie = ''[[Cordycipitaceae]]''
| w-naam = ''Cordyceps farinosa''
| auteur = ([[Theodor Holmskjold|Holmsk.]]) Kepler, B. Shrestha & Spatafora
| datum = 2017 <ref>{{En}} [http://indexfungorum.org/Names/NamesRecord.asp?RecordID=820979 Index Fungorum]</ref>
| synoniem = ''Paecilomyces farinosus''<br>''Isaria farinosa''
}}

De '''bepoederde rupsendoder''' (''Cordyceps farinosa'') is een [[schimmels|schimmel]] uit de familie ''[[Cordycipitaceae]]''. De schimmel groeit op in de grond liggende [[Verpopping|poppen]] van [[vlinders]].

== Kenmerken ==
Op de bovenste helft van het knots- of staafvormig, 2-4 cm lange vruchtlichaam worden witte [[conidium|conidiën]] gevormd, die voor verdere verspreiding van de schimmel zorgen.

== Verspreiding ==
In Nederland komt de bepoederde rupsendoder algemeen voor. Hij staat niet op de [[rode lijst]] en is niet bedreigd.<ref>[https://www.verspreidingsatlas.nl/0856010 NMV Verspreidingsatlas Paddenstoelen]</ref>

{{appendix}}

[[Categorie:Eurotiales]]
[[Categorie:Schimmelsoort]]

title: Bepoederde rupsendoder

Rijk: Fungi (Schimmels)

Stam: Ascomycota

Klasse: Sordariomycetes

Onderklasse: Hypocreomycetidae

Orde: Hypocreales

Familie: Cordycipitaceae

title: Synoniemen

Portaal: Biologie · Schimmels


text:
# Martin Schwab
Martin Schwab (Den Haag, 29 maart 1962) is een Nederlands acteur en regisseur met Indonesische voorouders.

## Levensloop
Schwab verwierf landelijke bekendheid door zijn rol als Gyman Rhemrev in Onderweg naar Morgen, deze rol speelde hij drie jaar lang. Aan het begin van seizoen 4 overlijdt zijn personage aan de zeldzame ziekte spasmoditus. Ook werd Schwab bekend door zijn rol van Ab Keizer in de politieserie Baantjer. In 2002 wilde hij hiermee eigenlijk stoppen, maar omdat Marian Mudder ook al wegging, besloot hij te blijven, omdat men anders twee personages uit de serie moest schrijven en ook nog twee vervangers introduceren. Hij speelde deze rol tot het eind van de serie.
In 2005 begon Schwab met regisseren. Zijn debuut als regisseur was de aflevering "De Cock en de moord op de middenstip" van Baantjer. Vanaf 2007 regisseert hij ook afleveringen van Flikken Maastricht en daarbij ook van Flikken Rotterdam.

## Filmografie

### Acteur
Film
- 2009 - De Punt (tv-film) - Koen
- 2008 - Ver van familie - opa Paul
- 2002 - Spagaat - vader van Simone
- 1999 - Baantjer: De Cock en de wraak zonder einde - Ab Keizer
- 1999 - Soekarno Blues - Soekarno
- 1999 - Gregory's Two Girls - Dimitri
- 1998 - Temmink: The Ultimate Fight - Saddam
- 1993 - Oeroeg - Oeroeg
- 1988 - Honneponnetje
- 1987 - Vroeger is dood
- 1986 - In de schaduw van de overwinning - Martin de verzetsstrijder

Televisie
- 2024 - Medisch Centrum West - Otto Kersten
- 2024-2025 - Flikken Maastricht - Richard Steen (Rechercheur Amsterdam)
- 2019 - Dit Zijn Wij - Regisseur Kees
- 2018 - Flikken Rotterdam - Burgemeester
- 2018 - Flikken Maastricht - Rudy Leeman (Rechercheur Amsterdam)
- 2012 -  Van God Los - Freek (aflevering Procedure Exit)
- 2002 - Wittekerke - Salman
- 2000 - Retour Den Haag (televisieserie) - Johan van Kastel
- 1995-2006 - Baantjer - Ab Keizer
- 1994-1996 - Onderweg naar Morgen - Gyman Rhemrev

Gastrollen
- 2010 - Wolven - Bradley (Rechercheur Curaçao)
- 2002-2004 - IC - Dr. Altena

### Regisseur
- Flikken Rotterdam (2016-heden)
- Flikken Maastricht (2007 - heden)
- Baantjer (4 afleveringen)
- Danni Lowinski, met anderen

title: Martin Schwab

wikitext:
{{Infobox acteur
| naam           = Martin Schwab
| afbeelding     =
| onderschrift   =
| volledige naam =
| geboortenaam   =
| geboren        = [[29 maart]] [[1962]], [[Den Haag]]
| overleden      =
| land           = {{NL}}
| bijnaam        =
| pseudoniem     =
| jaren-actief   = 1980-
| beroep         = [[acteur]], [[Televisieregisseur|regisseur]]
| website        =
| imdb           = 0777001
}}
'''Martin Schwab''' ([[Den Haag]], [[29 maart]] [[1962]]) is een [[Nederland]]s [[acteur]] en [[Televisieregisseur|regisseur]] met [[Indonesië|Indonesische]] voorouders.

== Levensloop ==
Schwab verwierf landelijke bekendheid door zijn rol als Gyman Rhemrev in ''[[Onderweg naar Morgen]]'', deze rol speelde hij drie jaar lang. Aan het begin van seizoen 4 overlijdt zijn personage aan de zeldzame ziekte spasmoditus. Ook werd Schwab bekend door zijn rol van Ab Keizer in de [[politieserie]] ''[[Baantjer (televisieserie)|Baantjer]]''. In 2002 wilde hij hiermee eigenlijk stoppen, maar omdat [[Marian Mudder]] ook al wegging, besloot hij te blijven, omdat men anders twee personages uit de serie moest schrijven en ook nog twee vervangers introduceren. Hij speelde deze rol tot het eind van de serie.

In 2005 begon Schwab met regisseren. Zijn debuut als regisseur was de aflevering "De Cock en de moord op de middenstip" van ''[[Baantjer (televisieserie)|Baantjer]]''. Vanaf 2007 regisseert hij ook afleveringen van ''[[Flikken Maastricht]]'' en daarbij ook van ''[[Flikken Rotterdam]]''.

==Filmografie==
=== Acteur ===
;Film
* 2009 - ''[[De Punt (film)|De Punt]]'' (tv-film) - Koen
* 2008 - ''[[Ver van familie (film)|Ver van familie]]'' - opa Paul
* 2002 - ''Spagaat'' - vader van Simone
* 1999 - ''[[Baantjer: De Cock en de wraak zonder einde]]'' - Ab Keizer
* 1999 - ''[[Soekarno Blues]]'' - [[Soekarno]]
* 1999 - ''Gregory's Two Girls'' - Dimitri
* 1998 - ''[[Temmink: The Ultimate Fight]]'' - Saddam
* 1993 - ''[[Oeroeg (film)|Oeroeg]]'' - Oeroeg
* 1988 - ''[[Honneponnetje]]''
* 1987 - ''[[Vroeger is dood (film)|Vroeger is dood]]''
* 1986 - ''[[In de schaduw van de overwinning]]'' - Martin de verzetsstrijder

;Televisie
* 2024 - ''[[Medisch Centrum West]]'' - Otto Kersten
* 2024-2025 - ''[[Flikken Maastricht]]'' - Richard Steen (Rechercheur Amsterdam)
* 2019 - ''[[Dit Zijn Wij]]'' - Regisseur Kees
* 2018 - [[Flikken Rotterdam]] - Burgemeester
* 2018 - ''[[Flikken Maastricht]]'' - Rudy Leeman (Rechercheur Amsterdam)
* 2012 - '' [[Van God Los (televisieserie)|Van God Los]]'' - Freek (aflevering Procedure Exit)
* 2002 - ''[[Wittekerke]]'' - Salman
* 2000 - [[Retour Den Haag (televisieserie)]] - Johan van Kastel
* 1995-2006 - ''[[Baantjer (televisieserie)|Baantjer]]'' - Ab Keizer
* 1994-1996 - ''[[Onderweg naar Morgen]]'' - Gyman Rhemrev

;Gastrollen
* 2010 - ''[[Wolven (televisieserie)|Wolven]]'' - Bradley (Rechercheur Curaçao)
* 2002-2004 - ''[[IC (televisieserie)|IC]]'' - Dr. Altena

=== Regisseur ===
* ''[[Flikken Rotterdam]]'' (2016-heden)
* ''[[Flikken Maastricht]]'' (2007 - heden)
* ''[[Baantjer (televisieserie)|Baantjer]]'' (4 afleveringen)
* ''[[Danni Lowinski (Nederlandse televisieserie)|Danni Lowinski]]'', met anderen

== Externe link ==
* {{Link IMDb naam|id=0777001|label=Martin Schwab}}

{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Schwab, Martin}}
[[Categorie:Nederlands acteur]]
[[Categorie:Nederlands televisieregisseur]]

title: Algemene informatie

Geboren: 29 maart 1962, Den Haag

title: Werk

Beroep: acteur, regisseur


text:
# Cleora immemorata
Cleora immemorata is een vlinder uit de familie van de spanners (Geometridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1863 door Walker.

title: Cleora immemorata

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Cleora immemorata''
| afbeelding =
| familie = [[Spanners|Geometridae]] (Spanners)
| onderfamilie = [[Ennominae]]
| tribus =
| geslacht = ''[[Cleora (geslacht)|Cleora]]''
| w-naam = ''Cleora immemorata''
| auteur = Walker
| datum = 1863
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Cleora immemorata''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Spanners|spanners (Geometridae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1863 door Walker.

{{Appendix}}
{{Beginnetje|biologie|2013|03|30}}

[[Categorie:Cleora|immemorata]]

title: Cleora immemorata

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Geometridae (Spanners)

Onderfamilie: Ennominae

Geslacht: Cleora

title: Soort


text:
# Chrysiptera tricincta
Chrysiptera tricincta is een straalvinnige vissensoort uit de familie van rifbaarzen of koraaljuffertjes (Pomacentridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1974 door Allen & Randall.

title: Chrysiptera tricincta

wikitext:
{{Taxobox straalvinnige
| titelweergave = cursief
| naam = ''Chrysiptera tricincta''
| afbeelding = MisujiSD.jpg
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Baarsachtigen|Perciformes]] (Baarsachtigen)
| familie = [[Rifbaarzen en koraaljuffertjes|Pomacentridae]] (Rifbaarzen en koraaljuffertjes)
| geslacht = ''[[Chrysiptera]]''
| auteur = Allen & Randall
| datum = 1974
| haakjes = ja
| origineel = ''Glyphidodontops tricinctus'' Allen & Randall, 1974
| worms = 276848
| synoniem = * ''Glyphidodontops tricinctus'' Allen & Randall, 1974
|status=LC|statusbron=2021|rl-id=188439}}
'''''Chrysiptera tricincta''''' is een [[straalvinnigen|straalvinnige]] [[vissen (dieren)|vissensoort]] uit de familie van [[Rifbaarzen of Koraaljuffertjes|rifbaarzen of koraaljuffertjes]] (Pomacentridae).<ref>{{Link FishBase species|genus=Chrysiptera|species=tricincta|month=10|year=2011}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1974 door Allen & Randall.

{{Appendix}}
{{Beginnetje|biologie|2011|10|22}}

[[Categorie:Rifbaarzen of koraaljuffertjes]]

title: Chrysiptera tricincta · IUCN-status: Niet bedreigd (2021)

Stam: Chordata (Chordadieren)

Superklasse: Osteichthyes (Beenvisachtigen)

Klasse: Actinopterygii (Straalvinnigen)

Orde: Perciformes (Baarsachtigen)

Familie: Pomacentridae (Rifbaarzen en koraaljuffertjes)

Geslacht: Chrysiptera

title: Synoniemen

Portaal: Biologie · Vissen


text:
# Matías Sánchez (voetballer)
Matías Ariel Sánchez (Temperley, 18 augustus 1987) is een Argentijns voetballer die als middnevelder speelt.

## Clubcarrière
Sánchez stroomde via de jeugd van Racing Club de Avellaneda door naar het eerste team. Op 5 maart 2006 maakte hij tegen Boca Juniors zijn debuut. In 2008 vertrok hij naar Estudiantes waarmee hij in 2009 de Copa Libertadores won. Op 8 februari 2013 tekende Sánchez bij het Amerikaanse Columbus Crew. Op 9 maart 2013 maakte hij tegen Vancouver Whitecaps zijn debuut voor The Crew. Sánchez verliet Columbus Crew al na één seizoen. In februari van 2014 tekende hij vervolgens bij het Argentijnse Arsenal de Sarandí. Op 15 februari 2014 maakte hij tegen Vélez Sarsfield zijn debuut. Op 10 september 2014 tekende hij bij het Griekse Levadiakos. Hij maakte zijn competitiedebuut op 19 oktober 2014 in een met 2-1 verloren wedstrijd tegen PAE Veria. Op 11 februari 2015 ging hij naar het Argentijnse Unión de Santa Fe en in januari 2016 naar CA Temperley.

## Interlandcarrière
Sánchez was deel van de Argentijnse O-20 voetbalselectie dat in 2007 het WK voor spelers O-20 in Canada won.

title: Matías Sánchez (voetballer)

wikitext:
{{Infobox voetballer
| spelernaam                  = Matías Sánchez
| volledigenaam               = Matías Ariel Sánchez
| afbeelding                  = Matías-Sánchez-EstudiantesLP.JPG
| afbeeldingbreedte           = 204
| onderschrift                = Sánchez bij Estudiantes.
| geboortedatum               = [[18 augustus]] [[1987]]
| geboortestad                = [[Temperley]]
| geboorteland                = [[Argentinië]]
| overlijddatum               =
| stadvanoverlijden           =
| landvanoverlijden           =
| lengte                      = 173
| gewicht                     =
| been                        =
| huidigeclub                 = {{AR-VLAG}} [[CA Temperley]]
| rugnummer                   =
| positie                     = [[Middenvelder (voetbal)|Middenvelder]]
| functie                     =
| huidigeclubfunctie          =
| contracttot                 =
| vorigeclubs                 =
| jeugdjaren                  =
| jeugdteams                  = [[Racing Club de Avellaneda|Racing Club]]
| seizoen                     = 2006–2008
2008–2012
2013
2014
2014
2015
2016–
| club                        = [[Racing Club de Avellaneda|Racing Club]]
[[Club Estudiantes de La Plata|Estudiantes]]
[[Columbus Crew]]
[[Arsenal FC (Sarandí)|Arsenal de Sarandí]]
[[Levadiakos]]
[[Unión de Santa Fe]]
[[CA Temperley]]
| wedstr(goals)               = 46{{0|00}}(1)
94{{0|00}}(1)
14{{0|00}}(1)
7{{0|00}}(0)
8{{0|00}}(0)
15{{0|00}}(0)
| interlandjaren              = 2007
| interlandteam               ={{AR-VLAG}} Argentinië O–20
| interlandwedstrijden(goals) = 14{{0|00}}(0)
| clubupdate                  = 21 januari 2016
| landupdate                  = 28 maart 2015
}}
'''Matías Ariel Sánchez''' ([[Temperley]], [[18 augustus]] [[1987]]) is een [[Argentinië|Argentijns]] voetballer die als middnevelder speelt.

==Clubcarrière==
Sánchez stroomde via de jeugd van [[Racing Club de Avellaneda]] door naar het eerste team. Op 5 maart 2006 maakte hij tegen [[CA Boca Juniors|Boca Juniors]] zijn debuut. In 2008 vertrok hij naar [[Club Estudiantes de La Plata|Estudiantes]] waarmee hij in 2009 de [[Copa Libertadores 2009|Copa Libertadores]] won. Op 8 februari 2013 tekende Sánchez bij het Amerikaanse [[Columbus Crew]]. Op 9 maart 2013 maakte hij tegen [[Vancouver Whitecaps FC (2009)|Vancouver Whitecaps]] zijn debuut voor ''The Crew''.<ref>[http://www.thecrew.com/players/matias-sanchez]. [https://web.archive.org/web/20131020074459/http://www.thecrew.com/players/matias-sanchez Gearchiveerd] op 20 oktober 2013.</ref> Sánchez verliet Columbus Crew al na één seizoen.<ref>[http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/30/citing-salary-cap-concerns-columbus-crew-cut-ties-matias-sanchez-homegrown-a]. [https://web.archive.org/web/20150403064359/http://www.mlssoccer.com/news/article/2013/10/30/citing-salary-cap-concerns-columbus-crew-cut-ties-matias-sanchez-homegrown-a Gearchiveerd] op 3 april 2015.</ref> In februari van 2014 tekende hij vervolgens bij het Argentijnse [[Arsenal FC (Sarandí)|Arsenal de Sarandí]].<ref>[https://web.archive.org/web/20140415134113/http://www.transfermarkt.co.uk/en/matias-sanchez/transfers/spieler_19987.html Transfergeschiedenis Sánchez]</ref> Op 15 februari 2014 maakte hij tegen [[CA Vélez Sarsfield|Vélez Sarsfield]] zijn debuut.<ref>[https://www.transfermarkt.co.uk/en/matias-sanchez/besondere-spiele/spieler_19987.html Speciale wedstrijden Sánchez]</ref> Op 10 september 2014 tekende hij bij het Griekse [[Levadiakos]]. Hij maakte zijn competitiedebuut op 19 oktober 2014 in een met 2-1 verloren wedstrijd tegen [[PAE Veria]].<ref>[https://www.transfermarkt.co.uk/matias-sanchez/tordebuets/spieler/19987 Debuut statistieken Sánchez]</ref> Op 11 februari 2015 ging hij naar het Argentijnse [[Unión de Santa Fe]] en in januari 2016 naar [[CA Temperley]].

==Interlandcarrière==
Sánchez was deel van de Argentijnse O-20 voetbalselectie dat in 2007 het [[Wereldkampioenschap voetbal onder 20 - 2007|WK voor spelers O-20]] in Canada won.

== Zie ook ==
*[[Lijst van spelers van Columbus Crew]]

{{Appendix}}

{{DEFAULTSORT:Sanchez, Matias}}
[[Categorie:Argentijns voetballer]]

title: Persoonlijke informatie

Volledige naam: Matías Ariel Sánchez

Geboortedatum: 18 augustus 1987

Geboorteplaats: Temperley, Argentinië

Positie: Middenvelder

title: Clubinformatie

Huidige club: CA Temperley

title: Senioren *

Seizoen: Club · W 0(G)

Racing Club · Estudiantes · Columbus Crew · Arsenal de Sarandí · Levadiakos · Unión de Santa Fe · CA Temperley · 4600(1) · 9400(1) · 1400(1) · 700(0) · 800(0) · 1500(0)

title: Interlands **

Argentinië O–20 · 1400(0)

Interlands **:
* Bijgewerkt op 21 januari 2016
** Bijgewerkt op 28 maart 2015

Portaal: Voetbal


text:
# Decodes macswaini
Decodes macswaini is een vlinder uit de familie van de bladrollers (Tortricidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1980 door Powell.

title: Decodes macswaini

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Decodes macswaini''
| afbeelding =
| familie = [[Bladrollers|Tortricidae]] (Bladrollers)
| onderfamilie = [[Tortricinae]]
| tribus =
| geslacht = ''[[Decodes]]''
| w-naam = ''Decodes macswaini''
| auteur = Powell
| datum = 1980
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Decodes macswaini''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Bladrollers|bladrollers (Tortricidae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1980 door Powell.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|04|06}}

[[Categorie:Decodes|macswaini]]

title: Decodes macswaini

Familie: Tortricidae (Bladrollers)

Onderfamilie: Tortricinae

Geslacht: Decodes

title: Soort


text:
# Clonia dewittei
Clonia dewittei is een rechtvleugelig insect uit de familie sabelsprinkhanen (Tettigoniidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1971 door Kaltenbach.

title: Clonia dewittei

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Clonia dewittei''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Rechtvleugeligen|Orthoptera]] (Rechtvleugeligen)
| familie = [[Sabelsprinkhanen|Tettigoniidae]] (Sabelsprinkhanen)
| geslacht = ''[[Clonia]]''
| w-naam = ''Clonia dewittei''
| auteur = Kaltenbach
| datum = 1971
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Clonia dewittei''''' is een [[rechtvleugeligen|rechtvleugelig insect]] uit de familie [[sabelsprinkhanen]] (Tettigoniidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1971 door Kaltenbach.

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|9999-Orthoptera}} [bezocht 15 april 2013]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|04|22}}

[[Categorie:Clonia|dewittei]]

title: Clonia dewittei

Orde: Orthoptera (Rechtvleugeligen)

Familie: Tettigoniidae (Sabelsprinkhanen)

Geslacht: Clonia

title: Soort


text:
# Lijst van voetbalinterlands Benin - Mauritanië
Deze lijst van voetbalinterlands is een overzicht van alle officiële voetbalwedstrijden tussen de nationale teams van Benin en Mauritanië. De landen speelden tot op heden zeven keer tegen elkaar. De eerste ontmoeting was een vriendschappelijke wedstrijd op 17 januari 1983 in Porto-Novo. Het laatste duel, eveneens een vriendschappelijke wedstrijd, werd gespeeld in Mohammedia (Marokko) op 24 september 2022.

## Wedstrijden
| № | Plaats     | Datum             | Competitie                   | Wedstrijd          | Uitslag |
| - | ---------- | ----------------- | ---------------------------- | ------------------ | ------- |
| 1 | Porto-Novo | 17 januari 1983   | Vriendschappelijk            | Benin − Mauritanië | 1 − 1   |
| 2 | Nouakchott | 4 februari 1983   | Vriendschappelijk            | Mauritanië − Benin | 2 − 0   |
| 3 | Cotonou    | 8 augustus 1996   | Afrika Cup 1998 kwalificatie | Benin − Mauritanië | 4 − 1   |
| 4 | Nouakchott | 30 augustus 1996  | Afrika Cup 1998 kwalificatie | Mauritanië − Benin | 0 − 0   |
| 5 | Bamako     | 5 november 2001   | Vriendschappelijk            | Benin − Mauritanië | 2 − 0   |
| 6 | Nouakchott | 24 maart 2017     | Vriendschappelijk            | Mauritanië − Benin | 1 − 0   |
| 7 | Mohammedia | 24 september 2022 | Vriendschappelijk            | Mauritanië − Benin | 1 − 0   |

## Samenvatting
| Competitie              | Totaal gespeeld | Winst Benin | Gelijk | Winst Mauritanië | Doelsaldo Benin – Mauritanië |
| ----------------------- | --------------- | ----------- | ------ | ---------------- | ---------------------------- |
| Afrika Cup-kwalificatie | 2               | 1           | 1      | 0                | 4 − 1                        |
| Vriendschappelijk       | 5               | 1           | 1      | 3                | 3 − 5                        |
| Totaal                  | 7               | 2           | 2      | 3                | 7 − 6                        |

Wedstrijden bepaald door strafschoppen worden, in lijn met de FIFA, als een gelijkspel gerekend.
FBF ·
Benins vrouwenelftal · Olympisch elftal
Algerije ·
Angola ·
Burkina Faso ·
Burundi ·
Congo-Brazzaville ·
Congo-Kinshasa ·
Egypte ·
Equatoriaal-Guinea ·
Ethiopië ·
Gabon ·
Gambia ·
Ghana ·
Guinee ·
Guinee-Bissau ·
Ivoorkust ·
Kameroen ·
Lesotho ·
Liberia ·
Libië ·
Madagaskar ·
Malawi ·
Mali ·
Marokko ·
Mauritanië ·
Mozambique ·
Namibië ·
Niger ·
Nigeria ·
Oeganda ·
Oman ·
Rwanda ·
Sao Tomé en Principe ·
Senegal ·
Sierra Leone ·
Soedan ·
Tanzania ·
Togo ·
Tsjaad ·
Tunesië ·
Verenigde Arabische Emiraten ·
Zambia ·
Zimbabwe ·
Zuid-Afrika ·
Zuid-Soedan
FFRIM · A-internationals · Mauritaans vrouwenelftal
1960 – 1969 ·
1970 – 1979 ·
1980 – 1989 ·
1990 – 1999 ·
2000 – 2009 ·
2010 – 2019 ·
2020 − 2029
Algerije ·
Angola ·
Bahrein ·
Benin ·
Botswana ·
Burkina Faso ·
Burundi ·
Canada ·
Centraal-Afrikaanse Republiek ·
Comoren ·
Congo-Brazzaville ·
Congo-Kinshasa ·
Equatoriaal-Guinea ·
Egypte ·
Ethiopië ·
Gabon ·
Gambia ·
Guinee ·
Guinee-Bissau ·
Irak ·
Ivoorkust ·
Jemen ·
Jordanië ·
Kaapverdië ·
Kameroen ·
Kenia ·
Lesotho ·
Libanon ·
Liberia ·
Libië ·
Madagaskar ·
Mali ·
Marokko ·
Mauritius ·
Mozambique ·
Niger ·
Oeganda ·
Oman ·
Palestina ·
Rwanda ·
Saoedi-Arabië ·
Senegal ·
Sierra Leone ·
Soedan ·
Somalië ·
Syrië ·
Tanzania ·
Togo ·
Tunesië ·
Verenigde Arabische Emiraten ·
Zambia ·
Zimbabwe ·
Zuid-Afrika ·
Zuid-Jemen ·
Zuid-Soedan

wikitext:
Deze '''lijst van voetbalinterlands''' is een overzicht van alle officiële [[voetbal]]wedstrijden tussen de nationale teams van '''[[Benins voetbalelftal (mannen)|Benin]]''' en '''[[Mauritaans voetbalelftal (mannen)|Mauritanië]]'''. De landen speelden tot op heden<ref>Bijgewerkt op 18 oktober 2022.</ref> zeven keer tegen elkaar. De eerste ontmoeting was een vriendschappelijke wedstrijd op 17 januari 1983 in [[Porto-Novo]]. Het laatste duel, eveneens een vriendschappelijke wedstrijd, werd gespeeld in [[Mohammedia]] ([[Marokko]]) op 24 september 2022.

== Wedstrijden ==
{| class="wikitable" style="text-align: center; font-size: 90%; width: 100%; max-width: 68em;"
!№
!Plaats
!Datum
!Competitie
!Wedstrijd
!Uitslag
|-
|'''[[#Eerste ontmoeting|1]]''' || [[Porto-Novo]] || 17 januari 1983 || [[CEDEAO Cup#CEDEAO Cup 1983|Vriendschappelijk]] || {{BEN-1975f}} − {{MTN-1959f-r}} || 1 − 1
|-
|'''[[#Tweede ontmoeting|2]]''' || [[Nouakchott (stad)|Nouakchott]] || 4 februari 1983 || [[CEDEAO Cup#CEDEAO Cup 1983|Vriendschappelijk]] || {{MTN-1959f}} − {{BEN-1975f-r}} || 2 − 0
|-
|'''[[#Derde ontmoeting|3]]''' || [[Cotonou]] || 8 augustus 1996 || [[Afrikaans kampioenschap voetbal 1998 (kwalificatie)|Afrika Cup 1998 kwalificatie]] || {{BENf}} − {{MTN-1959f-r}} || 4 − 1
|-
|'''[[#Vierde ontmoeting|4]]''' || Nouakchott || 30 augustus 1996 || Afrika Cup 1998 kwalificatie || {{MTN-1959f}} − {{BENf-r}} || 0 − 0
|-
|'''[[#Vijfde ontmoeting|5]]''' || [[Bamako]] || 5 november 2001 || Vriendschappelijk || {{BENf}} − {{MTN-1959f-r}} || 2 − 0
|-
|'''[[#Zesde ontmoeting|6]]''' || Nouakchott || 24 maart 2017 || Vriendschappelijk || {{MTN-1959f}} − {{BENf-r}} || 1 − 0
|-
|'''[[#Zevende ontmoeting|7]]''' || [[Mohammedia]] || 24 september 2022 || Vriendschappelijk || {{MTNf}} − {{BENf-r}} || 1 − 0
|}

== Samenvatting ==
{{Tabelkop samenvatting voetbalinterlands | team1=BENf | team2=MTNf}}
{{Tabelrij samenvatting voetbalinterlands | winst1=1 | gelijk=1 | winst2=0 | doelsaldo=4 − 1 | comp=Afrika Cup-kwalificatie}}
{{Tabelrij samenvatting voetbalinterlands | winst1=1 | gelijk=1 | winst2=3 | doelsaldo=3 − 5 | comp=Vriendschappelijk}}
{{Tabelsom samenvatting voetbalinterlands | winst1=2 | gelijk=2 | winst2=3 | doelsaldo=7 − 6}}

''Wedstrijden bepaald door strafschoppen worden, in lijn met de FIFA, als een gelijkspel gerekend.''

{{Navigatie voetbalelftal Benin}}
{{Navigatie voetbalelftal Mauritanië}}

{{Appendix|2=
{{References}}
*[https://www.worldfootball.net/teams/benin-team/mauretanien-team/11/ Worldfootball]
*[https://www.eloratings.net/Mauritania World Football Elo Ratings]
}}

[[Categorie:Lijsten van voetbalinterlands Benin|Mauritanië]]
[[Categorie:Lijsten van voetbalinterlands Mauritanië|Benin]]


text:
# Dolatettix borneensis
Dolatettix borneensis is een rechtvleugelig insect uit de familie doornsprinkhanen (Tetrigidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1935 door Günther.

title: Dolatettix borneensis

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Dolatettix borneensis''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Rechtvleugeligen|Orthoptera]] (Rechtvleugeligen)
| familie = [[Doornsprinkhanen|Tetrigidae]] (Doornsprinkhanen)
| geslacht = ''[[Dolatettix]]''
| w-naam = ''Dolatettix borneensis''
| auteur = Günther
| datum = 1935
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Dolatettix borneensis''''' is een [[rechtvleugeligen|rechtvleugelig insect]] uit de familie [[doornsprinkhanen]] (Tetrigidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1935 door Günther.

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|9999-Orthoptera}} [bezocht 15 april 2013]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|04|19}}

[[Categorie:Doornsprinkhanen]]

title: Dolatettix borneensis

Familie: Tetrigidae (Doornsprinkhanen)

Geslacht: Dolatettix

title: Soort


text:
# Myonia tapajoza
Myonia tapajoza is een vlinder uit de familie van de tandvlinders (Notodontidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1923 door Dognin.

title: Myonia tapajoza

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Myonia tapajoza''
| afbeelding =
| familie = [[Tandvlinders|Notodontidae]] (Tandvlinders)
| onderfamilie = [[Dioptinae]]
| tribus =
| geslacht = ''[[Myonia]]''
| w-naam = ''Myonia tapajoza''
| auteur = Dognin
| datum = 1923
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Myonia tapajoza''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Tandvlinders|tandvlinders (Notodontidae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1923 door Dognin.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|04|10}}

[[Categorie:Myonia|tapajoza]]

title: Myonia tapajoza

Familie: Notodontidae (Tandvlinders)

Onderfamilie: Dioptinae

Geslacht: Myonia

title: Soort


text:
# Semillas
Semillas is een gemeente in de Spaanse provincie Guadalajara in de regio Castilië-La Mancha met een oppervlakte van 50 km². Semillas telt 40 inwoners (1 januari 2016).

## Demografische ontwikkeling
Bron: INE, 1857-2011: volkstellingen
Opm.: In 1970 werd de gemeente Las Cabezadas aangehecht en werd de naam van de nieuwe gemeente veranderd naar Secarro; in 1981 werd teruggekeerd naar de oude naam Semillas
Abánades · Ablanque · Adobes · Alaminos · Alarilla · Albalate de Zorita · Albares · Albendiego · Alcocer · Alcolea de las Peñas · Alcolea del Pinar · Alcoroches · Aldeanueva de Guadalajara · Algar de Mesa · Algora · Alhóndiga · Alique · Almadrones · Almoguera · Almonacid de Zorita · Alocén · Alovera · Alustante · Angón · Anguita · Anquela del Ducado · Anquela del Pedregal · Aranzueque · Arbancón · Arbeteta · Argecilla · Armallones · Armuña de Tajuña · Arroyo de las Fraguas · Atanzón · Atienza · Auñón · Azuqueca de Henares · Baides · Baños de Tajo · Bañuelos · Barriopedro · Berninches · Brihuega · Budia · Bujalaro · Bustares · Cabanillas del Campo · Campillo de Dueñas · Campillo de Ranas · Campisábalos · Cañizar · Canredondo · Cantalojas · Casa de Uceda · Casas de San Galindo · Caspueñas · Castejón de Henares · Castellar de la Muela · Castilforte · Castilnuevo · Cendejas de Enmedio · Cendejas de la Torre · Centenera · Checa · Chequilla · Chillarón del Rey · Chiloeches · Cifuentes · Cincovillas · Ciruelas · Ciruelos del Pinar · Cobeta · Cogollor · Cogolludo · Condemios de Abajo · Condemios de Arriba · Congostrina · Copernal · Corduente · Driebes · Durón · El Cardoso de la Sierra · El Casar · El Cubillo de Uceda · El Olivar · El Ordial · El Pedregal · El Pobo de Dueñas · El Recuenco · El Sotillo · Embid · Escamilla · Escariche · Escopete · Espinosa de Henares · Esplegares · Establés · Estriégana · Fontanar · Fuembellida · Fuencemillán · Fuentelahiguera de Albatages · Fuentelencina · Fuentelsaz · Fuentelviejo · Fuentenovilla · Gajanejos · Galápagos · Galve de Sorbe · Gascueña de Bornova · Guadalajara · Henche · Heras de Ayuso · Herrería · Hiendelaencina · Hijes · Hita · Hombrados · Hontoba · Horche · Hortezuela de Océn · Huérmeces del Cerro · Huertahernando · Hueva · Humanes · Illana · Iniéstola · Irueste · Jadraque · Jirueque · La Bodera · La Huerce · La Mierla · La Miñosa · La Olmeda de Jadraque · La Toba · La Yunta · Las Inviernas · Las Navas de Jadraque · Ledanca · Loranca de Tajuña · Lupiana · Luzaga · Luzón · Majaelrayo · Málaga del Fresno · Malaguilla · Mandayona · Mantiel · Maranchón · Marchamalo · Masegoso de Tajuña · Matarrubia · Matillas · Mazarete · Mazuecos · Medranda · Megina · Membrillera · Miedes de Atienza · Millana · Milmarcos · Mirabueno · Miralrío · Mochales · Mohernando · Molina de Aragón · Monasterio · Mondéjar · Montarrón · Moratilla de los Meleros · Morenilla · Muduex · Negredo · Ocentejo · Olmeda de Cobeta · Orea · Pálmaces de Jadraque · Pardos · Paredes de Sigüenza · Pareja · Pastrana · Peñalén · Peñalver · Peralejos de las Truchas · Peralveche · Pinilla de Jadraque · Pinilla de Molina · Pioz · Piqueras · Poveda de la Sierra · Pozo de Almoguera · Pozo de Guadalajara · Prádena de Atienza · Prados Redondos · Puebla de Beleña · Puebla de Valles · Quer · Rebollosa de Jadraque · Renera · Retiendas · Riba de Saelices · Rillo de Gallo · Riofrío del Llano · Robledillo de Mohernando · Robledo de Corpes · Romanillos de Atienza · Romanones · Rueda de la Sierra · Sacecorbo · Sacedón · Saelices de la Sal · Salmerón · San Andrés del Congosto · San Andrés del Rey · Santiuste · Saúca · Sayatón · Selas · Semillas · Setiles · Sienes · Sigüenza · Solanillos del Extremo · Somolinos · Sotodosos · Tamajón · Taragudo · Taravilla · Tartanedo · Tendilla · Terzaga · Tierzo · Tordellego · Tordelrábano · Tordesilos · Torija · Torre del Burgo · Torrecuadrada de Molina · Torrecuadradilla · Torrejón del Rey · Torremocha de Jadraque · Torremocha del Campo · Torremocha del Pinar · Torremochuela · Torrubia · Tórtola de Henares · Tortuera · Tortuero · Traíd · Trijueque · Trillo · Uceda · Ujados · Utande · Valdarachas · Valdearenas · Valdeavellano · Valdeaveruelo · Valdeconcha · Valdegrudas · Valdelcubo · Valdenuño Fernández · Valdepeñas de la Sierra · Valderrebollo · Valdesotos · Valfermoso de Tajuña · Valhermoso · Valtablado del Río · Valverde de los Arroyos · Viana de Jadraque · Villanueva de Alcorón · Villanueva de Argecilla · Villanueva de la Torre · Villares de Jadraque · Villaseca de Henares · Villaseca de Uceda · Villel de Mesa · Viñuelas · Yebes · Yebra · Yélamos de Abajo · Yélamos de Arriba · Yunquera de Henares · Zaorejas · Zarzuela de Jadraque · Zorita de los Canes

title: Semillas

wikitext:
{{Infobox gemeente Spanje
| naam = Semillas
| wapen =
| lat_deg = 41
| lat_min = 03
| lat_sec = 35
| lat_dir = N
| lon_deg = 3
| lon_min = 07
| lon_sec = 06
| lon_dir = W
| provincie = [[Guadalajara (provincie)|Guadalajara]]
| regio = [[Castilië-La Mancha]]
| idnummer = 19.901
| munwebpage =
}}
'''Semillas''' is een [[Gemeente (bestuur)|gemeente]] in de [[Spanje|Spaanse]] provincie [[Guadalajara (provincie)|Guadalajara]] in de regio [[Castilië-La Mancha]] met een oppervlakte van 50 km². Semillas telt {{Array Spanje gemeentes inwonertallen|POP=19.901}} inwoners ({{Array Spanje gemeentes inwonertallen|TXT=Year}}).

== Demografische ontwikkeling ==
<timeline>
Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:450 height:250
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:280
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:35 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:7 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=

 bar:1857 text:1857
 bar:1877 text:1877
 bar:1897 text:1897
 bar:1910 text:1910
 bar:1930 text:1930
 bar:1950 text:1950
 bar:1970 text:1970
 bar:1991 text:1991
 bar:2011 text:2011
 bar:2013 text:2013

PlotData=
 color:d width:25 align:left

 bar:1857 from:0 till: 265
 bar:1877 from:0 till: 235
 bar:1897 from:0 till: 147
 bar:1910 from:0 till: 160
 bar:1930 from:0 till: 204
 bar:1950 from:0 till: 215
 bar:1970 from:0 till: 80
 bar:1991 from:0 till: 30
 bar:2011 from:0 till: 39
 bar:2013 from:0 till: 40

PlotData=

 bar:1857 at: 265 fontsize:s text: 265 shift:(-10,5)
 bar:1877 at: 235 fontsize:s text: 235 shift:(-10,5)
 bar:1897 at: 147 fontsize:s text: 147 shift:(-10,5)
 bar:1910 at: 160 fontsize:s text: 160 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 204 fontsize:s text: 204 shift:(-10,5)
 bar:1950 at: 215 fontsize:s text: 215 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 80 fontsize:s text: 80 shift:(-5,5)
 bar:1991 at: 30 fontsize:s text: 30 shift:(-5,5)
 bar:2011 at: 39 fontsize:s text: 39 shift:(-5,5)
 bar:2013 at: 40 fontsize:s text: 40 shift:(-5,5)

</timeline>
{{Clearleft}}
:Bron: [[Instituto Nacional de Estadística (Spanje)|INE]], 1857-2011: volkstellingen
:Opm.: In 1970 werd de gemeente Las Cabezadas aangehecht en werd de naam van de nieuwe gemeente veranderd naar Secarro; in 1981 werd teruggekeerd naar de oude naam Semillas

{{Appendix|2=
* {{Bronvermelding inwoners en oppervlakte Spanje}}
}}
{{Navigatie provincie Guadalajara}}

[[Categorie:Gemeente in Guadalajara (provincie)]]

title: Situering

Autonome regio: Castilië-La Mancha

Provincie: Guadalajara

Coördinaten: 41° 4′ NB, 3° 7′ WL

title: Algemeen

Oppervlakte: 50 km²

Inwoners · (1 januari 2016): 40 · (1 inw./km²)

title: Detailkaart

Detailkaart: · Locatie in Castilië-La Mancha

Portaal: Spanje