text:
# Mission: Impossible III
Mission Impossible III (uitgebracht onder de naam M:i:III) is een Amerikaanse actiefilm van J.J. Abrams uit 2006 en is het derde deel uit de Mission Impossible-reeks. De film kwam op 3 mei 2006 uit in de bioscopen. De film werd opgenomen in Berlijn, Italië, Shanghai, Xitang, Virginia en Californië.
Mission: Impossible III was de eerste film die werd geregisseerd door J.J. Abrams. De film had een budget van 150 miljoen dollar en J.J. Abrams had daarmee veruit het grootste budget ooit als beginnend filmregisseur.

## Verhaal
Ethan Hunt is een paar jaar ouder geworden, en heeft een vriendin die niet weet waar hij werkt. Hij is niet meer regelmatig actief in de IMF. Een spionne van de IMF, Lindsey Farris, werd in Duitsland gevangengenomen door een criminele organisatie waarvan ze Davian, het vermoedelijke brein, moest in het oog houden. Hunt wordt gevraagd of hij nog een keer in actie wil komen, en krijgt hiervoor een team tot zijn beschikking. Met dat team weten ze spionne Farris te bevrijden. Farris sterft echter een paar minuten later, omdat haar ontvoerders een capsulebom in haar hoofd hebben bevestigd. Ethan heeft aanknopingspunten om de daders te pakken te krijgen, namelijk een kapotte laptop, en een microdot met informatie van Farris. Hunt gaat achter Owen Davian aan. Hij kan hem ontvoeren, maar Davian wordt later weer bevrijd. Vervolgens wordt de vriendin van Hunt ontvoerd in opdracht van Davian. Om haar terug te krijgen moet Ethan de "konijnenpoot", een mysterieus wapen, stelen.

## Rolverdeling
- Tom Cruise - Ethan Hunt
- Philip Seymour Hoffman - Owen Davian
- Ving Rhames - Luther Stickell
- Billy Crudup - John Musgrave
- Michelle Monaghan - Julia Meade
- Jonathan Rhys-Meyers - Declan
- Keri Russell - Lindsey Farris
- Maggie Q - Zhen Lei
- Simon Pegg - Benji Dunn
- Eddie Marsan - Brownway
- Laurence Fishburne - Theodore Brassel
- Bahar Soomekh - Ms. Kari
- Jeff Chase - Davian's bodyguard
- Michael Berry jr. - Julia's kidnapper
- Carla Gallo - Beth
- Bellamy Young - Rachel
- Paul Keeley - Ken
- Jane Daly - Julia's moeder
- Greg Grunberg - Kevin
- Sabra Williams - Annie
- Rose Rollins - Melissa "Ellie" Meade
- Tracy Middendorf - Ashley
- Aaron Paul - Rick Meade

## Muziek
De originele soundtrack werd gecomponeerd door Michael Giacchino. Het album werd uitgebracht op 9 mei 2006 door Varèse Sarabande.

## Trivia
- Mission: Impossible III mocht aanvankelijk niet in de Chinese bioscopen gedraaid worden omdat er onder andere ondergoed te zien is dat te drogen hangt, en er een aantal scènes is opgenomen in China waar te zien is dat er chemische wapens worden opgeslagen. Dit zou kunnen zorgen voor negatieve beeldvorming van China.
- Tom Cruise kreeg geen toestemming om te filmen in de Reichstag.
- Zowel Keri Russell als Jonathan Rhys-Meyers speelden twee jaar later in de film August Rush.

## Vervolgen
Eind december 2011 kwam ook het vierde deel in de bioscoop Mission: Impossible – Ghost Protocol en eind juli 2015 deel vijf Mission: Impossible – Rogue Nation. In 2018 werd het zesde deel Mission: Impossible – Fallout uitgebracht.

title: Mission: Impossible III

wikitext:
{{Infobox film
| titel              = ''Mission: Impossible III''
| poster-op-enwp     = Mission Impossible III.jpg
| afbeelding         = Mi3-logo.svg
| onderschrift       =
| tagline            =
| alternatieve titel =
| regie              = [[J. J. Abrams]]
| producer           = [[Tom Cruise]]
[[Paula Wagner]]
| schrijver          = J.J. Abrams
[[Alex Kurtzman]]
[[Roberto Orci]]
| verhaal            =
| bronmateriaal      = ''[[Mission: Impossible]]''
van Bruce Geller
| voice-over         =
| spelers            = Tom Cruise
[[Ving Rhames]]
[[Philip Seymour Hoffman]]
[[Michelle Monaghan]]
[[Maggie Q]]
[[Jonathan Rhys Meyers]]
[[Billy Crudup]]
[[Keri Russell]]
[[Simon Pegg]]
[[Laurence Fishburne]]
| muziek             = [[Michael Giacchino]]
| montage            = [[Mary Jo Markey]]
Maryann Brandon
| cinematografie     = [[Dan Mindel]]
| production design  =
| prodmaatschappij   = Cruise/Wagner
Productions
| distributeur       = [[Paramount Pictures]]
| première           = 24 april ([[Rome (stad)|Rome]])
{{NL-VLAG}} 3 mei 2006
{{BE-VLAG}} 3 mei 2006
| genre              = [[Actiefilm|Actie]]
| lengte             = 126 minuten
| taal               = [[Engels]]
| land               = {{US}}
| budget             = [[Amerikaanse dollar|US$]] 150 miljoen
| locatie            =
| bezoekers          =
| opbrengst          = US$ 398 miljoen<ref>{{Link Box Office Mojo|id=0317919|label=Mission: Impossible III}}, geraadpleegd op 9 mei 2021</ref>
| prijzen            =
| nominaties         =
| voorloper          = ''[[Mission: Impossible II]]'' (2000)
| vervolg            = ''[[Mission: Impossible – Ghost Protocol]]'' (2011)
| remake             =
| website            =
| imdb               =
| moviemeter         =
| tmdb               =
| allmovie           =
| kijkwijzer         =
| kijkwijzer_inhoud  =
}}

'''''Mission Impossible III''''' (uitgebracht onder de naam '''M:i:III''') is een [[Verenigde Staten|Amerikaanse]] [[actiefilm]] van [[J.J. Abrams]] uit [[Film in 2006|2006]] en is het derde deel uit de [[Mission: Impossible (filmserie)|''Mission Impossible''-reeks]]. De film kwam op 3 mei 2006 uit in de bioscopen. De film werd opgenomen in [[Berlijn]], [[Italië]], [[Shanghai]], [[Xitang]], [[Virginia (staat)|Virginia]] en [[Californië]].

''Mission: Impossible III'' was de eerste film die werd geregisseerd door J.J. Abrams. De film had een budget van 150 miljoen dollar en J.J. Abrams had daarmee veruit het grootste budget ooit als beginnend filmregisseur.

== Verhaal ==
{{Leeswaarschuwing}}
Ethan Hunt is een paar jaar ouder geworden, en heeft een vriendin die niet weet waar hij werkt. Hij is niet meer regelmatig actief in de IMF. Een spionne van de IMF, Lindsey Farris, werd in Duitsland gevangengenomen door een criminele organisatie waarvan ze Davian, het vermoedelijke brein, moest in het oog houden. Hunt wordt gevraagd of hij nog een keer in actie wil komen, en krijgt hiervoor een team tot zijn beschikking. Met dat team weten ze spionne Farris te bevrijden. Farris sterft echter een paar minuten later, omdat haar ontvoerders een capsulebom in haar hoofd hebben bevestigd. Ethan heeft aanknopingspunten om de daders te pakken te krijgen, namelijk een kapotte laptop, en een ''[[microdot]]'' met informatie van Farris. Hunt gaat achter Owen Davian aan. Hij kan hem ontvoeren, maar Davian wordt later weer bevrijd. Vervolgens wordt de vriendin van Hunt ontvoerd in opdracht van Davian. Om haar terug te krijgen moet Ethan de "''konijnenpoot''", een mysterieus wapen, stelen.

== Rolverdeling ==
*[[Tom Cruise]] - [[Ethan Hunt]]
*[[Philip Seymour Hoffman]] - Owen Davian
*[[Ving Rhames]] - Luther Stickell
*[[Billy Crudup]] - John Musgrave
*[[Michelle Monaghan]] - Julia Meade
*[[Jonathan Rhys-Meyers]] - Declan
*[[Keri Russell]] - Lindsey Farris
*[[Maggie Q]] - Zhen Lei
*[[Simon Pegg]] - Benji Dunn
*[[Eddie Marsan]] - Brownway
*[[Laurence Fishburne]] - Theodore Brassel
*[[Bahar Soomekh]] - Ms. Kari
*[[Jeff Chase]] - Davian's bodyguard
*[[Michael Berry jr.]] - Julia's kidnapper
*[[Carla Gallo]] - Beth
*[[Bellamy Young]] - Rachel
*[[Paul Keeley]] - Ken
*[[Jane Daly]] - Julia's moeder
*[[Greg Grunberg]] - Kevin
*[[Sabra Williams]] - Annie
*[[Rose Rollins]] - Melissa "Ellie" Meade
*[[Tracy Middendorf]] - Ashley
*[[Aaron Paul]] - Rick Meade

== Muziek ==
{{zie hoofdartikel|Mission: Impossible III (album)}}
De originele soundtrack werd gecomponeerd door [[Michael Giacchino]]. Het album werd uitgebracht op 9 mei 2006 door [[Varèse Sarabande]].

== Trivia ==
*''Mission: Impossible III'' mocht aanvankelijk niet in de Chinese bioscopen gedraaid worden omdat er onder andere ondergoed te zien is dat te drogen hangt, en er een aantal scènes is opgenomen in China waar te zien is dat er chemische wapens worden opgeslagen. Dit zou kunnen zorgen voor negatieve beeldvorming van China.
*Tom Cruise kreeg geen toestemming om te filmen in de [[Rijksdaggebouw|Reichstag]].
*Zowel Keri Russell als Jonathan Rhys-Meyers speelden twee jaar later in de film [[August Rush]].

== Vervolgen ==
Eind december 2011 kwam ook het vierde deel in de bioscoop ''[[Mission: Impossible – Ghost Protocol]]'' en eind juli 2015 deel vijf ''[[Mission: Impossible – Rogue Nation]]''. In 2018 werd het zesde deel ''[[Mission: Impossible – Fallout]]'' uitgebracht.

== Externe links ==
{{Standaardlinks film}}

{{Appendix}}
{{Navigatie Mission: Impossible}}

[[Categorie:Mission: Impossible]]
[[Categorie:Film uit 2006]]
[[Categorie:Amerikaanse film]]
[[Categorie:Actiefilm]]
[[Categorie:Film van Paramount Pictures]]
[[Categorie:Film gebaseerd op een televisieserie]]
[[Categorie:Spionagefilm]]
[[Categorie:Film van J.J. Abrams]]

title: Mission: Impossible III

Regie: J. J. Abrams

Producent: Tom Cruise · Paula Wagner

Scenario: J.J. Abrams · Alex Kurtzman · Roberto Orci

Gebaseerd op: Mission: Impossible · van Bruce Geller

Hoofdrollen: Tom Cruise · Ving Rhames · Philip Seymour Hoffman · Michelle Monaghan · Maggie Q · Jonathan Rhys Meyers · Billy Crudup · Keri Russell · Simon Pegg · Laurence Fishburne

Muziek: Michael Giacchino

Montage: Mary Jo Markey · Maryann Brandon

Cinematografie: Dan Mindel

Productiebedrijf: Cruise/Wagner · Productions

Distributie: Paramount Pictures

Première: 24 april (Rome) · 3 mei 2006 · 3 mei 2006

Genre: Actie

Speelduur: 126 minuten

Taal: Engels

Land: Verenigde Staten

Budget: US$ 150 miljoen

Opbrengst: US$ 398 miljoen

Voorloper: Mission: Impossible II (2000)

Vervolg: Mission: Impossible – Ghost Protocol (2011)

Kijkwijzer: · Geweld, Angst


text:
# Parameliola
Parameliola is een geslacht van schimmels uit de orde Pleosporales. De typesoort is Parameliola dimocarpi. De familie is nog niet eenduidig bepaald (Incertae sedis).

## Soorten
Volgens Index Fungorum telt het geslacht twee soorten (peildatum februari 2022):
| Soortnaam             | Auteur(s)             | Publicatiejaar |
| --------------------- | --------------------- | -------------- |
| Parameliola acaciae   | Hongsanan & K.D. Hyde | 2016           |
| Parameliola dimocarpi | Hongsanan & K.D. Hyde | 2016           |

wikiname: nlwiki

title: Parameliola

in_language: nl

wikitext:
{{Taxobox schimmel
| naam = ''Parameliola''
| afbeelding=
| afbeeldingtekst=
| stam = [[Ascomycota]] (Zakjeszwammen)
| klasse = [[Dothideomycetes]]
| onderklasse= [[Pleosporomycetidae]]
| orde = [[Pleosporales]]
| familie = [[Incertae sedis]]
| taxon= [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| w-naam= ''Parameliola''
| auteur= Hongsanan, Peršoh & K.D. Hyde
| datum= 2016
}}
'''''Parameliola''''' is een [[geslacht (biologie)|geslacht]] van [[schimmels]] uit de [[orde (biologie)|orde]] [[Pleosporales]]. De [[typesoort]] is ''[[Parameliola dimocarpi]]''. De familie is nog niet eenduidig bepaald ([[Incertae sedis]]).

== Soorten ==
Volgens [[Index Fungorum]] telt het geslacht twee soorten (peildatum februari 2022):
{| class="wikitable sortable"
! Soortnaam !! Auteur(s) !! Publicatiejaar
|-
| ''[[Parameliola acaciae]]'' ||  Hongsanan & K.D. Hyde || 2016
|-
| ''[[Parameliola dimocarpi]]'' ||  Hongsanan & K.D. Hyde || 2016
|}

{{Appendix|2=
* {{en}} [http://indexfungorum.org/Names/NamesRecord.asp?RecordID=551765 Index Fungorum]
}}
{{cursief}}

[[Categorie:Pleosporales]]
[[Categorie:Schimmelgeslacht]]

title: Parameliola

Rijk: Fungi (Schimmels)

Stam: Ascomycota (Zakjeszwammen)

Klasse: Dothideomycetes

Onderklasse: Pleosporomycetidae

Orde: Pleosporales

Familie: Incertae sedis

title: Geslacht

Portaal: Biologie · Schimmels


text:
# Bad Girls (film)
Bad Girls is een film uit 1994 onder regie van Jonathan Kaplan.

## Verhaal
Wanneer Cody een vriendin helpt die bijna wordt verkracht, vermoordt ze de man. Ze wordt ter dood veroordeeld, maar haar drie vriendinnen helpen haar en ze vluchten voor de politie. Ze halen al hun geld op bij de bank en willen een nieuw leven beginnen. Helaas voor hen komt er een vervelende ex van Cody in beeld die erg lastig kan zijn.

## Rolverdeling
| Acteur                | Personage       |
| --------------------- | --------------- |
| Madeleine Stowe       | Cody Zamora     |
| Andie MacDowell       | Eileen Spenser  |
| Drew Barrymore        | Lilly Laronette |
| Mary Stuart Masterson | Anita Crown     |
| James Russo           | Kid Jarrett     |
| James LeGros          | William Tucker  |

title: Bad Girls (film)

wikitext:
{{Infobox film
| titel        = ''Bad Girls''
| regie        = [[Jonathan Kaplan]]
| producer     = Charles Finch
Bruce Meade
André E. Morgan
[[Albert S. Ruddy]]
| schrijver    = Ken Friedman
Yolande Turner
| verhaal      = Albert S. Ruddy
Charles Finch
Gray Frederickson
| spelers      = [[Madeleine Stowe]]
[[Andie MacDowell]]
[[Mary Stuart Masterson]]
[[Drew Barrymore]]
| distributeur =
| première     = [[1994]]
| muziek       = Jerry Goldsmith
| cinematografie = Ralf D. Bode
| genre        = Western / Drama
| lengte       = 93 minuten
| taal         = Engels
| land         = {{US}}
| budget       =
| voorloper    =
| vervolg      =
| imdb         = 0109198
| moviemeter   = 1138
}}

'''''Bad Girls''''' is een film uit [[1994]] onder regie van [[Jonathan Kaplan]].

==Verhaal==
{{leeswaarschuwing}}
Wanneer Cody een vriendin helpt die bijna wordt verkracht, vermoordt ze de man. Ze wordt ter dood veroordeeld, maar haar drie vriendinnen helpen haar en ze vluchten voor de politie. Ze halen al hun geld op bij de bank en willen een nieuw leven beginnen. Helaas voor hen komt er een vervelende ex van Cody in beeld die erg lastig kan zijn.

==Rolverdeling==
{{Tabel cast}}
|-
|{{SortNaam|Madeleine|Stowe}}||Cody Zamora
|-
|{{SortNaam|Andie|MacDowell}}||Eileen Spenser
|-
|{{SortNaam|Drew|Barrymore}}||Lilly Laronette
|-
|{{SortNaam|Mary Stuart|Masterson}}||Anita Crown
|-
|{{SortNaam|James|Russo}}||Kid Jarrett
|-
|{{SortNaam|James|LeGros}}||William Tucker
|}

{{cursief}}
[[Categorie:Film uit 1994]]
[[Categorie:Amerikaanse film]]
[[Categorie:Western]]

title: Bad Girls

Regie: Jonathan Kaplan

Producent: Charles Finch · Bruce Meade · André E. Morgan · Albert S. Ruddy

Scenario: Ken Friedman · Yolande Turner

Verhaal: Albert S. Ruddy · Charles Finch · Gray Frederickson

Hoofdrollen: Madeleine Stowe · Andie MacDowell · Mary Stuart Masterson · Drew Barrymore

Muziek: Jerry Goldsmith

Cinematografie]: Ralf D. Bode

Genre: Western / Drama

Speelduur: 93 minuten


text:
# Musotima nubilalis
Musotima nubilalis is een vlinder uit de familie van de grasmotten (Crambidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst gepubliceerd in 1901 door Richard South.
De soort komt voor in China.

title: Musotima nubilalis

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Musotima nubilalis''
| afbeelding =
| familie = [[Grasmotten|Crambidae]] (Grasmotten)
| onderfamilie = [[Musotiminae]]
| tribus =
| geslacht = ''[[Musotima]]''
| w-naam = ''Musotima nubilalis''
| auteur = South
| datum = 1901
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Musotima nubilalis''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Grasmotten|grasmotten (Crambidae)]]. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst gepubliceerd in 1901 door [[Richard South]].

De soort komt voor in [[China]].

{{Appendix|2=
* {{en}} {{Aut|Nuss, M.; et al.}} (2003-2022). [http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx GlobIZ]. Global Information System on Pyraloidea. Geraadpleegd op 03-04-2022.
}}

[[Categorie:Musotima|nubilalis]]

title: Musotima nubilalis

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Crambidae (Grasmotten)

Onderfamilie: Musotiminae

Geslacht: Musotima

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Lalleyriat
Lalleyriat is een voormalige gemeente in het Franse departement Ain (regio Auvergne-Rhône-Alpes) en telt 195 inwoners (1999). De oppervlakte bedraagt 14,7 km², de bevolkingsdichtheid is 13,3 inwoners per km².

## Geschiedenis
Op 1 januari 2016 fuseerde de gemeente met Le Poizat tot de gemeente Le Poizat-Lalleyriat.

## Geografie
De onderstaande kaart toont de ligging van Lalleyriat met de belangrijkste infrastructuur en aangrenzende gemeenten.

## Demografie
Onderstaande figuur toont het verloop van het inwoneraantal van Lalleyriat vanaf 1962.
Vanwege een beveiligingsprobleem met de MediaWiki Graph-software is het momenteel niet mogelijk deze grafiek weer te geven. Zodra de software is bijgewerkt zal de grafiek vanzelf weer zichtbaar worden.

title: Lalleyriat

wikitext:
{{Infobox plaats in Frankrijk
| plaatsnaam = Lalleyriat
| wapen =
| kaart =
| regio = [[Auvergne-Rhône-Alpes]]
| departement = [[Ain (departement)|Ain]] (01)
| depnr = 01
| arrondissement = [[Arrondissement Nantua|Nantua]]
| kanton = [[Kanton Nantua|Nantua]]
| jaar = 1999
| inwoners = 195
| dichtheid = 13,3
| oppervlakte = 14,7
| water =
| latitudeGraden = 46
| latitudeMinuten = 9
| latitudeSeconden = 0
| longitudeGraden = 5
| longitudeMinuten = 43
| longitudeSeconden = 0
| E of W = E
| ol of wl = O.L.
| code = 01204
| postcode = 01130
| netnummer =
| hoogteligging = 497 - 1241
| image =
}}
'''Lalleyriat''' is een voormalige gemeente in het [[Frankrijk|Franse]] departement [[Ain (departement)|Ain]] (regio [[Auvergne-Rhône-Alpes]]) en telt 195 inwoners (1999). De oppervlakte bedraagt 14,7 km², de bevolkingsdichtheid is 13,3 inwoners per km².

==Geschiedenis==
Op 1 januari 2016 fuseerde de gemeente met [[Le Poizat]] tot de gemeente [[Le Poizat-Lalleyriat]].

==Geografie==
{{Detailkaart Franse gemeente|id=01204}}

==Demografie==
Onderstaande figuur toont het verloop van het inwoneraantal van Lalleyriat vanaf 1962.<ref>{{Link INSEE|id=01204}}, Frans bureau voor statistiek. Cijfers inwoneraantal volgens de definitie "population sans doubles comptes"</ref>
{{Grafiek inwonertal gemeente Frankrijk|id=01204}}

{{Appendix}}
{{Commonscat}}

[[Categorie:Commune déléguée in Ain]]
[[Categorie:Le Poizat-Lalleyriat]]
[[Categorie:Plaats in Ain]]

title: Situering

Regio: Auvergne-Rhône-Alpes

Arrondissement: Nantua

Kanton: Nantua

Coördinaten: 46° 9′ NB, 5° 43′ OL

title: Algemeen

title: Overig

title: Foto's

Portaal: Frankrijk


text:
# Bundesstraße 158
De Bundesstraße 158 (ook wel B158) is een weg in de Duitse deelstaten Berlijn en Brandenburg.
Ze begint bij Berlijn-Biesdorf en loopt langs de stad Bad Freienwalde naar Angermünde. De B158 is ongeveer 79 kilometer lang.

## Routebeschrijving
Berlijn
De B158 begint op de afrit Berlin-Biesdorf aan de  B1/B5 en loopt vervolgens de stad uit aan de noordrand van het stadsdeel Hohenschönhausen ligt de deelstaatgrens met Brandenburg.
Brandenburg
De B158 loopt door Ahrensfelde en kruist ze bij afrit Berlin-Hohenschönhausen de A10. Dan loopt de B158 door Werneuchen, Bad Freienwalde waar de B167 kruist, door Oderberg en Neuenhagen, waarna hij in Angermünde eindigt op een kruising met de B2.
B1 · B2 · B4 · B5 · B75 · B76 · B77 · B87 · B96 · B96a · B96b · B97 · B101 · B102 · B103 · B104 · B105 · B106 · B107 · B108 · B109 · B110 · B111 · B112 · B112n · B113 · B115 · B122 · B156 · B158 · B166 · B167 · B168 · B169 · B179 · B182 · B183 · B187 · B188 · B189 · B190n · B191 · B192 · B193 · B194 · B195 · B196 · B197 · B198 · B199 · B200 · B201 · B202 · B203 · B204 · B205 · B206 · B207 · B208 · B209 · B246 · B320 · B321 · B404 · B430 · B431 · B432 · B434 · B435 · B495 · B501 · B502 · B503

title: Bundesstraße 158

wikitext:
{{Infobox weg Duitsland B-weg
| nummer=158
| kaart=B158 Verlauf.svg
| lengte=79,1
| deelstaat=[[Berlijn (hoofdbetekenis)|Berlijn]] en [[Brandenburg (deelstaat)|Brandenburg]]
| foto=Werftpfuhl Chausseehaus.jpg
| bijschrift=B158 in Werftpfuhl
}}
{{Tabelrij weg/autowegafrit||Berlin-Biesdorf}} {{Pictogram weg Duitsland B-weg|1}}{{Pictogram weg Duitsland B-weg|5}}
{{Tabelrij weg/stad/DE||[[Marzahn-Hellersdorf]]}}
{{Tabelrij weg/stad/DE||[[Berlijn (hoofdbetekenis)|Berlijn]]}}
{{Tabelrij weg/stad/DE||[[Ahrensfelde (Brandenburg)|Ahrensfelde]]}}
{{Tabelrij weg/viaduct||[[Bestand:AB-Fluss.svg|15px]] [[Wuhle|Alte Wuhle]]}}
{{Tabelrij weg/snelwegafrit|2|[[Hohenschönhausen (district)|Berlin-Hohenschönhausen]]}} {{Pictogram weg Duitsland A-weg|10}}{{Pictogram weg Europa E-weg|55}}
{{Tabelrij weg/stad/DE||[[Blumberg (Barnim)|Blumberg]]}}
{{Tabelrij weg/overweg||[[Wriezener Bahn]]}}
{{Tabelrij weg/stad/DE||[[Seefeld (Werneuchen)|Seefeld]]}}
{{Tabelrij weg/overweg||Wriezener Bahn}}
{{Tabelrij weg/stad/DE||[[Werneuchen]]}}
{{Tabelrij weg/stad/DE||[[Tiefensee (Werneuchen)|Tiefensee]]}} {{Pictogram weg Duitsland B-weg|168}}
{{Tabelrij weg/stad/DE||[[Höhenland]]}}
{{Tabelrij weg/stad/DE||[[Bad Freienwalde (Oder)]]}}
{{Tabelrij weg/viaduct||[[Bestand:AB-Fluss.svg|15px]] [[Alte Oder]]}}
{{Tabelrij weg/kruising||}}{{Pictogram weg Duitsland B-weg|167}}
{{Tabelrij weg/kruising||bij [[Schiffmühle (Bad Freienwalde)|Schiffmühle]]}} {{Pictogram weg Duitsland B-weg|158a}}{{Pictogram weg Duitsland L-weg|28}}
{{Tabelrij weg/stad/DE||Bad Freienwalde-[[Neuenhagen (Bad Freienwalde)|Neuenhagen]]}}
{{Tabelrij weg/viaduct||[[Bestand:AB-Fluss.svg|15px]] [[Oder-Havel-Kanal]]}}
{{Tabelrij weg/stad/DE||[[Oderberg]]}}
{{Tabelrij weg/stad/DE||[[Angermünde]]}}{{Pictogram weg Duitsland B-weg|2}}{{Pictogram weg Duitsland B-weg|198}}
|}
|}
De '''Bundesstraße 158''' (ook wel B158) is een weg in de [[Duitsland (hoofdbetekenis)|Duitse]] deelstaten [[Berlijn (hoofdbetekenis)|Berlijn]] en [[Brandenburg (deelstaat)|Brandenburg]].

Ze begint bij [[Berlin-Biesdorf|Berlijn-Biesdorf]] en loopt langs de stad [[Bad Freienwalde (Oder)|Bad Freienwalde]] naar [[Angermünde]]. De B158 is ongeveer 79 kilometer lang.

==Routebeschrijving==
;Berlijn
De B158 begint op de afrit Berlin-Biesdorf aan de  [[Bundesstraße 1|B1]]/[[Bundesstraße 5|B5]] en loopt vervolgens de stad uit aan de noordrand van het stadsdeel Hohenschönhausen ligt de deelstaatgrens met [[Brandenburg (deelstaat)|Brandenburg]].

;Brandenburg
De B158 loopt door [[Ahrensfelde (Brandenburg)|Ahrensfelde]] en kruist ze bij afrit Berlin-Hohenschönhausen de [[Bundesautobahn 10|A10]]. Dan loopt de B158 door [[Werneuchen]], [[Bad Freienwalde (Oder)|Bad Freienwalde]] waar de [[Bundesstraße 167|B167]] kruist, door [[Oderberg]] en [[Neuenhagen]], waarna hij in [[Angermünde]] eindigt op een kruising met de [[Bundesstraße 2|B2]].

{{Navigatie Bundesstraßen in Sleeswijk-Holstein, Mecklenburg-Voorpommeren, Brandenburg en Berlijn}}

{{DEFAULTSORT:Bundesstrasse 158}}
[[Categorie:Nationale weg in Duitsland|158]]
[[Categorie:Weg in Brandenburg]]
[[Categorie:Weg in Berlijn]]

title: Bundesstraße 158

Land: Duitsland

Deelstaat: Berlijn en Brandenburg

title: Traject

Afrit weg: Berlin-Biesdorf

Begin stad:
Marzahn-Hellersdorf
Berlijn
Ahrensfelde
Blumberg
Seefeld
Werneuchen
Tiefensee
Höhenland
Bad Freienwalde (Oder)
Bad Freienwalde-Neuenhagen
Oderberg
Angermünde

Viaduct:
Alte Wuhle
Alte Oder
Oder-Havel-Kanal

Berlin-Hohenschönhausen

Overweg: Wriezener Bahn

Kruising: bij Schiffmühle L28

title: Bundesstraße 158

Portaal: Verkeer & Vervoer · Duitsland


text:
# Košúty
Košúty (Hongaars: Nemeskosút) is een Slowaakse gemeente in de regio Trnava, en maakt deel uit van het district Galanta.
Košúty telt 1.522 inwoners. Tijdens de volkstelling van 2011 waren de etnische Hongaren nipt in de meerderheid.

title: Košúty

wikitext:
{{Infobox plaats in Slowakije
| naam = Košúty
| altnaam = Nemeskosút
| coa = Coa Slovakia Town Nemeskosút.svg
| flag =
| area = [[Trnava (regio)|Trnava]]
| subarea = [[Okres Galanta|Galanta]]
| NUTS = 2503860
| oppervlakte = 14,73
| postcode = 925 09
| netnummer =
| hoogte = 120
| kenteken = GA
| image = 925 09 Košúty, Slovakia - panoramio (1).jpg
| www = kosuty.sk
| lat_deg = 48
| lat_min = 10
| lat_sec = 0
| lat_dir = N
| lon_deg = 17
| lon_min = 39
| lon_sec = 30
| lon_dir = E
}}
'''Košúty''' ([[Hongaars]]: ''Nemeskosút'') is een [[Slowaakse gemeente]] in de regio [[Trnava (regio)|Trnava]], en maakt deel uit van het district [[Okres Galanta|Galanta]].
Košúty telt {{Inwonertallen Slowaakse gemeentes|POP=2503860}} inwoners. Tijdens de volkstelling van 2011 waren de etnische Hongaren nipt in de meerderheid.

{{Beginnetje|landen & volken|land=Slowakije|2011|06|26}}

{{DEFAULTSORT:Kosuty}}
[[Categorie:Gemeente in Galanta]]

title: Situering

Regio: Trnava

District: Galanta

title: Algemeen

title: Overig

Kenteken: GA

title: Foto's

Portaal: Slowakije


text:
# Gephyra getusalis
Gephyra getusalis is een vlinder uit de familie van de snuitmotten (Pyralidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1859 door Walker.

title: Gephyra getusalis

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Gephyra getusalis''
| afbeelding =
| familie = [[Snuitmotten|Pyralidae]] (Snuitmotten)
| onderfamilie = [[Chrysauginae]]
| tribus =
| geslacht = ''[[Gephyra]]''
| w-naam = ''Gephyra getusalis''
| auteur = Walker
| datum = 1859
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Gephyra getusalis''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Snuitmotten|snuitmotten (Pyralidae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1859 door Walker.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|04|06}}

[[Categorie:Snuitmotten]]

title: Gephyra getusalis

Familie: Pyralidae (Snuitmotten)

Onderfamilie: Chrysauginae

Geslacht: Gephyra

title: Soort


text:
# Haploposthia opisthorchis
Haploposthia opisthorchis is een worm uit de familie Haploposthiidae, die behoort tot de stam Acoelomorpha. Een kenmerkende eigenschap van de worm is dat hij tweeslachtig is, maar geen gonaden heeft. In plaats daarvan plant hij zich voort door middel van gameten, die hij produceert uit mesenchym. Verder heeft de worm geen darmen.
De worm leeft in zee, tussen sedimentair gesteente. Haploposthia opisthorchis werd in 1967 voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Mamkaev.

title: Haploposthia opisthorchis

wikitext:
{{Taxobox
| naam            = ''Haploposthia opisthorchis''
| titelweergave   =cursief
| afbeelding      =
| afbeeldingtekst =
| rijk            = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| onderrijk       = [[Eumetazoa]] (Orgaandieren)
| stam            = [[Acoelomorpha]]
| orde            = [[Acoela]]
| familie         = [[Haploposthiidae]]
| geslacht        = ''[[Haploposthia]]''
| w-naam          = ''Haploposthia opisthorchis''
| auteur          = Mamkaev
| datum           = 1967
| haakjes         =
| worms           = 379996
}}
'''''Haploposthia opisthorchis''''' is een [[Wormen (dieren)|worm]] uit de familie [[Haploposthiidae]], die behoort tot de stam [[Acoelomorpha]]. Een kenmerkende eigenschap van de worm is dat hij [[Tweeslachtigheid|tweeslachtig]] is, maar geen [[gonade]]n heeft. In plaats daarvan plant hij zich voort door middel van [[Gameet|gameten]], die hij produceert uit [[mesenchym]]. Verder heeft de worm geen darmen.

De worm leeft in zee, tussen [[sedimentair gesteente]]. ''Haploposthia opisthorchis'' werd in 1967 voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Mamkaev.

{{Appendix|2=
*WoRMS (2010). ''Haploposthia opisthorchis'' Mamkaev, 1967. Gebaseerd op informatie uit het [[World Register of Marine Species]], te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=379996.}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|14}}
{{DEFAULTSORT:Haploposthia opisthorchis}}
[[Categorie:Acoelomorpha]]

title: Haploposthia opisthorchis

Onderrijk: Eumetazoa (Orgaandieren)

Stam: Acoelomorpha

Orde: Acoela

Familie: Haploposthiidae

Geslacht: Haploposthia

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Mimudea leucocraspia
Mimudea leucocraspia is een vlinder uit de familie van de grasmotten (Crambidae). De wetenschappelijke naam van de soort is, als Chortonoeca leucocraspia, voor het eerst geldig gepubliceerd in 1918 door Hampson.

title: Mimudea leucocraspia

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Mimudea leucocraspia''
| afbeelding =
| familie = [[Grasmotten|Crambidae]] (Grasmotten)
| geslacht = ''[[Mimudea]]''
| w-naam = ''Mimudea leucocraspia''
| auteur = Hampson
| datum = 1918
| haakjes = ja
| commons =
| species =
}}
'''''Mimudea leucocraspia''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[grasmotten]] (Crambidae).<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is, als ''Chortonoeca leucocraspia'', voor het eerst geldig gepubliceerd in 1918 door Hampson.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|04|05}}

[[Categorie:Mimudea|leucocraspia]]

title: Mimudea leucocraspia

Geslacht: Mimudea

title: Soort


text:
# Daetaleus
Daetaleus is een geslacht van vliegen (Brachycera) uit de familie van de sluipvliegen (Tachinidae). De wetenschappelijke naam van het geslacht is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1928 door John Merton Aldrich.

## Soorten
De volgende soorten zijn bij het geslacht ingedeeld:
- Daetaleus azurea, (Curran, 1934)>
- Daetaleus purpureus, Aldrich, 1928>

title: Daetaleus

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Daetaleus''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Tweevleugeligen|Diptera]] (Tweevleugeligen)
| onderorde = [[Vliegen (dieren)|Brachycera]] (Vliegen)
| familie = [[Sluipvliegen|Tachinidae]] (Sluipvliegen)
| taxon = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| w-naam = ''Daetaleus''
| auteur = [[John Merton Aldrich|Aldrich]]
| datum = 1928
| commons =
| species =
}}
'''''Daetaleus''''' is een [[Geslacht (biologie)|geslacht]] van [[Vliegen (dieren)|vliegen (Brachycera)]] uit de familie van de [[sluipvliegen|sluipvliegen (Tachinidae)]]. De wetenschappelijke naam van het geslacht is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1928 door [[John Merton Aldrich]].<ref>{{Brontabel|2012-James}}</ref>

== Soorten ==
De volgende soorten zijn bij het geslacht ingedeeld:
*''[[Daetaleus azurea]]'', ([[Charles Howard Curran|Curran]], 1934)>
*''[[Daetaleus purpureus]]'', [[John Merton Aldrich|Aldrich]], 1928>
{{Taxonbalk}}
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|02|02}}

[[Categorie:Sluipvliegen]]

title: Daetaleus

Orde: Diptera (Tweevleugeligen)

Onderorde: Brachycera (Vliegen)

Familie: Tachinidae (Sluipvliegen)

title: Geslacht


text:
# Godovik
Godovik (Servisch cyrillisch Годовик) is een plaats in de Servische gemeente Požega. De plaats telt 289 inwoners (2002).

title: Godovik

wikitext:
{{Infobox plaats in Servië
| naam=Godovik
| altnaam={{lang|sr|Годовик}}
| inwoners=289
| census=2002
| regio=[[Centraal-Servië]]
| district=[[Zlatibor (district)|Zlabibor]]
| gemeente=[[Požega (Zlatibor)|Požega]]
| lat=43.7833
| lon=20.0500
| hoogte=487 m
| postcode=
| image=Manastir_Sv._Đorđa,_Godovik,_Požega.jpg
| caption = Klooster in Godovik
}}
'''Godovik''' ([[Servisch]] [[Cyrillisch alfabet|cyrillisch]] {{lang|sr|Годовик}}) is een plaats in de [[Servië|Servische]] gemeente [[Požega (Zlatibor)|Požega]]. De plaats telt 289 inwoners (2002).

{{Beginnetje|landen & volken|land=Servië|2=2009|3=5|4=22}}

[[Categorie:Plaats in Servië]]

title: Situering

Land: Servië

Gemeente: Požega

District: Zlabibor

Regio: Centraal-Servië

title: Algemeen

title: Foto's

Foto's: Klooster in Godovik

Portaal: Zuidoost-Europa


text:
# Marien rijk Arctica
Het Marien rijk Arctica (Engels: Arctic) is een biogeografisch rijk en ligt in de Noordelijke IJszee, het noorden van de Atlantische Oceaan en het uiterste noorden van de Grote Oceaan. Het marien rijk is vastgesteld door het World Wide Fund for Nature en The Nature Conservancy.
Naar het zuiden liggen het marien rijk Gematigde Noordelijke Atlantische Oceaan en het marien rijk Gematigde Noordelijke Stille Oceaan.

## Geografie
De mariene provincie ligt in de Noordelijke IJszee, de Labradorzee en een deel van de Beringzee.

## Biogeografie
Het gebied kent zeeleven dat houdt van arctische temperaturen.

## Mariene ecoregio's
Het mariene rijk is niet opgedeeld in mariene provincies, maar bestaat uit 19 mariene ecoregio's:
- Mariene ecoregio Noordelijk Groenland (1)
- Mariene ecoregio Noordelijk en Oostelijk IJsland (2)
- Mariene ecoregio Oostelijk Groenlands Plat (3)
- Mariene ecoregio Westelijk Groenlands Plat (4)
- Mariene ecoregio Noordelijke Grand Banks-Zuidelijk Labrador (5)
- Mariene ecoregio Noordelijk Labrador (6)
- Mariene ecoregio Baffinbaai-Straat Davis (7)
- Mariene ecoregio Hudson Complex (8)
- Mariene ecoregio Lancasterzeestraat (9)
- Mariene ecoregio Hoge Arctische Archipel (10)
- Mariene ecoregio Beaufort-Amundsen-Viscount Melville-Koningin Maud (11)
- Mariene ecoregio Beaufortzee - continentale kust en plat (12)
- Mariene ecoregio Tsjoektsjenzee (13)
- Mariene ecoregio Oostelijke Beringzee (14)
- Mariene ecoregio Oost-Siberische Zee (15)
- Mariene ecoregio Laptevzee (16)
- Mariene ecoregio Karazee (17)
- Mariene ecoregio Noordelijke en Oostelijke Barentszzee (18)
- Mariene ecoregio Witte Zee (19)

title: Marien rijk Arctica

wikitext:
{{Infobox mariene ecoregio
| naam              = Marien rijk Arctica
| nummer            = 1
| oceaan1           =[[Noordelijke IJszee]]
| zee               =[[Labradorzee]], [[Beringzee]]
| aangrenzend       =[[marien rijk Gematigde Noordelijke Atlantische Oceaan|Gematigde Noordelijke Atlantische Oceaan]], [[marien rijk Gematigde Noordelijke Stille Oceaan|Gematigde Noordelijke Stille Oceaan]]
}}
Het '''Marien rijk Arctica''' (Engels: ''Arctic'') is een [[Biogeografie|biogeografisch]] rijk en ligt in de [[Noordelijke IJszee]], het noorden van de [[Atlantische Oceaan]] en het uiterste noorden van de [[Grote Oceaan]]. Het [[marien rijk]] is vastgesteld door het [[World Wide Fund for Nature]] en [[The Nature Conservancy]].<ref name="WWF-MEOW">[https://www.worldwildlife.org/publications/marine-ecoregions-of-the-world-a-bioregionalization-of-coastal-and-shelf-areas Marine Ecoregions of the World: A Bioregionalization of Coastal and Shelf Areas]. [https://web.archive.org/web/20231202050257/https://www.worldwildlife.org/publications/marine-ecoregions-of-the-world-a-bioregionalization-of-coastal-and-shelf-areas Gearchiveerd] op 2 december 2023.</ref><ref>[https://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=details&id=21721 Arctic] op Marineregions.org</ref>

Naar het zuiden liggen het [[marien rijk Gematigde Noordelijke Atlantische Oceaan]] en het [[marien rijk Gematigde Noordelijke Stille Oceaan]].<ref name="WWF-MEOW" /><ref name="databasin-MEOW">[https://databasin.org/datasets/3b6b12e7bcca419990c9081c0af254a2/ Marine Ecoregions of the World]</ref>

== Geografie ==
De mariene provincie ligt in de [[Noordelijke IJszee]], de [[Labradorzee]] en een deel van de [[Beringzee]].<ref name="databasin-MEOW" />

== Biogeografie ==
Het gebied kent [[Mariene biologie|zeeleven]] dat houdt van [[Poolklimaat|arctische temperaturen]].

== Mariene ecoregio's ==
Het mariene rijk is niet opgedeeld in mariene provincies, maar bestaat uit 19 mariene ecoregio's:<ref name="WWF-MEOW" />
* [[Mariene ecoregio Noordelijk Groenland]] (1)
* [[Mariene ecoregio Noordelijk en Oostelijk IJsland]] (2)
* [[Mariene ecoregio Oostelijk Groenlands Plat]] (3)
* [[Mariene ecoregio Westelijk Groenlands Plat]] (4)
* [[Mariene ecoregio Noordelijke Grand Banks-Zuidelijk Labrador]] (5)
* [[Mariene ecoregio Noordelijk Labrador]] (6)
* [[Mariene ecoregio Baffinbaai-Straat Davis]] (7)
* [[Mariene ecoregio Hudson Complex]] (8)
* [[Mariene ecoregio Lancasterzeestraat]] (9)
* [[Mariene ecoregio Hoge Arctische Archipel]] (10)
* [[Mariene ecoregio Beaufort-Amundsen-Viscount Melville-Koningin Maud]] (11)
* [[Mariene ecoregio Beaufortzee - continentale kust en plat]] (12)
* [[Mariene ecoregio Tsjoektsjenzee]] (13)
* [[Mariene ecoregio Oostelijke Beringzee]] (14)
* [[Mariene ecoregio Oost-Siberische Zee]] (15)
* [[Mariene ecoregio Laptevzee]] (16)
* [[Mariene ecoregio Karazee]] (17)
* [[Mariene ecoregio Noordelijke en Oostelijke Barentszzee]] (18)
* [[Mariene ecoregio Witte Zee]] (19)

== Zie ook ==
* [[Lijst van mariene ecoregio's]]

{{Appendix}}

[[Categorie:Marien rijk|Arctica]]

title: Marien rijk Arctica (1)

title: Locatie

Oceaan: Noordelijke IJszee

Zee: Labradorzee, Beringzee

title: Andere informatie

Aangrenzende ecoregio: Gematigde Noordelijke Atlantische Oceaan, Gematigde Noordelijke Stille Oceaan

title: Lijst van mariene ecoregio's

Portaal: Biologie · Geografie


text:
# Gottfried-Keller-Preis
De Gottfried-Keller-Preis is een literaire prijs in Zwitserland. Op 19 juli 1921, de 102e geboortedag van de Zwitserse schrijver Gottfried Keller, werd de Martin Bodmer Stichting opgericht waarmee een Zwitserse literatuurprijs werd ingesteld. Het is de oudste en belangrijkste prijs die Zwitserland kent en wordt om de twee soms drie jaar uitgereikt. Aan de prijs is een Nimbus en geldprijs verbonden (met een ondergrens van 20.000 Zwitserse frank).
De prijs wordt door een curatorium toegekend aan hen die zich onderscheiden in de literatuur en daarmee het leven in Zwitserland belangrijk beïnvloeden.

## Overzicht van prijswinnaars
| Jaar | Naam                             | Voor                                                                  |
| 2019 | Adolf Muschg en Thomas Hürlimann |                                                                       |
| 2016 | Pietro De Marchi                 |                                                                       |
| 2013 | de auteursgroep Bern ist überall |                                                                       |
| 2010 | Gerold Späth                     | gehele oeuvre                                                         |
| 2007 | Fabio Pusterla                   | voor zijn lyrische werk                                               |
| 2004 | Klaus Merz                       | gehele oeuvre                                                         |
| 2001 | Ágota Kristóf                    | gehele oeuvre                                                         |
| 1999 | Peter Bichsel                    | gehele oeuvre                                                         |
| 1997 | Giovanni Orelli                  | gehele oeuvre                                                         |
| 1994 | Gerhard Meier                    | gehele oeuvre                                                         |
| 1992 | Erika Burkart                    | gehele oeuvre                                                         |
| 1989 | Jacques Mercanton                | literair en literatuurkritisch werk                                   |
| 1985 | Herbert Lüthy                    | historisch werk, vertalingen en essays                                |
| 1983 | Hermann Lenz                     | gehele oeuvre                                                         |
| 1981 | Philippe Jaccottet               | gehele oeuvre                                                         |
| 1979 | Max Wehrli                       | literatuurwetenschappelijk werk                                       |
| 1977 | Elias Canetti                    | gehele oeuvre                                                         |
| 1975 | Hans Urs von Balthasar           | gehele oeuvre                                                         |
| 1973 | Ignazio Silone                   | gehele oeuvre                                                         |
| 1971 | Marcel Raymond                   | gehele oeuvre                                                         |
| 1969 | Golo Mann                        | gehele oeuvre                                                         |
| 1967 | Edzard Schaper                   | gehele oeuvre                                                         |
| 1965 | Meinrad Inglin                   | gehele oeuvre                                                         |
| 1962 | Emil Staiger                     | gehele oeuvre, in het bijzonder de Goethe-monografie                  |
| 1959 | Maurice Zermatten                | gehele oeuvre                                                         |
| 1956 | Max Rychner                      | het literatuurkritische werk                                          |
| 1954 | Werner Kaegi                     | gehele oeuvre                                                         |
| 1952 | Gertrud von Le Fort              | gehele oeuvre                                                         |
| 1949 | Rudolf Kassner                   | gehele oeuvre                                                         |
| 1947 | Fritz Ernst                      | gehele oeuvre                                                         |
| 1943 | Robert Faesi                     | zijn 60e geboortedag                                                  |
| 1938 | Ernst Gagliardi                  | voor de geschiedenis van Zwitserland. Van zijn ontstaan tot het heden |
| 1936 | Hermann Hesse                    | gehele oeuvre                                                         |
| 1933 | Universiteit Zürich              | honderdjarig bestaan                                                  |
| 1931 | Hans Carossa                     | gehele oeuvre                                                         |
| 1929 | Josef Nadler                     | Literatuurgeschiedenis der Duitsers                                   |
| 1927 | Charles-Ferdinand Ramuz          | roman: La beauté sur la terre                                         |
| 1925 | Heinrich Federer                 | roman: Papst und Kaiser im Dorf                                       |
| 1922 | Jakob Bosshart                   | roman: Ein Rufer in der Wüste                                         |

title: Gottfried-Keller-Preis

wikitext:
De '''Gottfried-Keller-Preis''' is een [[literaire prijs]] in [[Zwitserland]]. Op 19 juli [[1921]], de 102e geboortedag van de Zwitserse schrijver [[Gottfried Keller (schrijver)|Gottfried Keller]], werd de [[Martin Bodmer]] Stichting opgericht waarmee een Zwitserse literatuurprijs werd ingesteld. Het is de oudste en belangrijkste prijs die Zwitserland kent en wordt om de twee soms drie jaar uitgereikt. Aan de prijs is een [[Aureool|Nimbus]] en geldprijs verbonden (met een ondergrens van 20.000 [[Zwitserse frank]]).

De prijs wordt door een curatorium toegekend aan hen die zich onderscheiden in de literatuur en daarmee het leven in Zwitserland belangrijk beïnvloeden.

== Overzicht van prijswinnaars ==
{| border=0
|- bgcolor="#cccccc"
|| Jaar || Naam || Voor
|-
| 2019 ||[[Adolf Muschg]] en [[Thomas Hürlimann]]||
|-
| 2016 ||Pietro De Marchi||
|-
| 2013 ||de auteursgroep Bern ist überall||
|-
| 2010 || [[Gerold Späth]] || gehele oeuvre
|-
| 2007 || [[Fabio Pusterla]] || voor zijn lyrische werk
|-
| 2004 || [[Klaus Merz]] || gehele oeuvre
|-
| 2001 || [[Ágota Kristóf]] || gehele oeuvre
|-
| 1999 || [[Peter Bichsel]] || gehele oeuvre
|-
| 1997 || [[Giovanni Orelli]] || gehele oeuvre
|-
| 1994 || [[Gerhard Meier]] || gehele oeuvre
|-
| 1992 || [[Erika Burkart]] || gehele oeuvre
|-
| 1989 || [[Jacques Mercanton]] || literair en literatuurkritisch werk
|-
| 1985 || [[Herbert Lüthy]] || historisch werk, vertalingen en essays
|-
| 1983 || [[Hermann Lenz]] || gehele oeuvre
|-
| 1981 || [[Philippe Jaccottet]] || gehele oeuvre
|-
| 1979 || [[Max Wehrli]] || literatuurwetenschappelijk werk
|-
| 1977 || [[Elias Canetti]] || gehele oeuvre
|-
| 1975 || [[Hans Urs von Balthasar]] || gehele oeuvre
|-
| 1973 || [[Ignazio Silone]] || gehele oeuvre
|-
| 1971 || [[Marcel Raymond]] || gehele oeuvre
|-
| 1969 || [[Golo Mann]] || gehele oeuvre
|-
| 1967 || [[Edzard Schaper]] || gehele oeuvre
|-
| 1965 || [[Meinrad Inglin]] || gehele oeuvre
|-
| 1962 || [[Emil Staiger]] || gehele oeuvre, in het bijzonder de Goethe-[[monografie]]
|-
| 1959 || [[Maurice Zermatten]] || gehele oeuvre
|-
| 1956 || [[Max Rychner]] || het literatuurkritische werk
|-
| 1954 || [[Werner Kaegi (geschiedkundige)|Werner Kaegi]] || gehele oeuvre
|-
| 1952 || [[Gertrud von Le Fort]] || gehele oeuvre
|-
| 1949 || [[Rudolf Kassner]] || gehele oeuvre
|-
| 1947 || [[Fritz Ernst]] || gehele oeuvre
|-
| 1943 || [[Robert Faesi]] || zijn 60e  geboortedag
|-
| 1938 || [[Ernst Gagliardi]] || voor de geschiedenis van Zwitserland. Van zijn ontstaan tot het heden
|-
| 1936 || [[Hermann Hesse]] || gehele oeuvre
|-
| 1933 || [[Universiteit Zürich]] || honderdjarig bestaan
|-
| 1931 || [[Hans Carossa]] || gehele oeuvre
|-
| 1929 || [[Josef Nadler]] || Literatuurgeschiedenis der Duitsers
|-
| 1927 || [[Charles-Ferdinand Ramuz]] || roman: La beauté sur la terre
|-
| 1925 || [[Heinrich Federer]] || roman: Papst und Kaiser im Dorf
|-
| 1922 || [[Jakob Bosshart]] || roman: Ein Rufer in der Wüste
|-
|}

[[Categorie:Zwitserse literatuurprijs]]


text:
# Driftbui
Drift is een kortdurende, hevige en impulsieve vorm van woede die gepaard gaat met veel stress. Iemand die vaak last heeft van driftbuien, noemt men driftig of opvliegend.
Drift kan ontstaan vanuit een grote onvrede met de omstandigheden, maar ook uit angst. In dit laatste geval kan het gezien worden als een afweermechanisme. Driftbuien komen vaak voor bij kinderen, die nog niet met hun emoties hebben leren omgaan.
Sommige mensen vertonen vaker opvliegendheid dan andere, maar als hierdoor serieuze problemen met de omgeving ontstaan, zeker op latere leeftijd, kan er sprake zijn van een psychische aandoening, bijvoorbeeld een periodieke explosieve stoornis.

title: Driftbui

wikitext:
'''Drift''' is een kortdurende, hevige en impulsieve vorm van [[woede]] die gepaard gaat met veel [[stress]]. Iemand die vaak last heeft van driftbuien, noemt men driftig of opvliegend.

Drift kan ontstaan vanuit een grote onvrede met de omstandigheden, maar ook uit [[angst]]. In dit laatste geval kan het gezien worden als een [[afweermechanisme]]. Driftbuien komen vaak voor bij kinderen, die nog niet met hun [[emotie]]s hebben leren omgaan.

Sommige mensen vertonen vaker opvliegendheid dan andere, maar als hierdoor serieuze problemen met de omgeving ontstaan, zeker op latere leeftijd, kan er sprake zijn van een [[psychische aandoening]], bijvoorbeeld een [[periodieke explosieve stoornis]].

[[Categorie:Gemoedstoestand]]


text:
# Kushovë
Kushovë is een plaats en voormalige gemeente in de stad (bashkia) Gramsh in de prefectuur Elbasan in Albanië. Sinds de gemeentelijke herindeling van 2015 doet Kushovë dienst als deelgemeente en is het een bestuurseenheid zonder verdere bestuurlijke bevoegdheden. De plaats telde bij de census van 2011 659 inwoners.

title: Kushovë

wikitext:
{{Infobox plaats in Albanië
| naam = Kushovë
| soort = Deelgemeente
| vlag =
| prefectuur = [[Elbasan (prefectuur)|Elbasan]]
| stad (''bashkia'') = [[Gramsh (stad)|Gramsh]]
| wapen =
| kaart =
| hoogte =
| oppervlak =
| inwoners = 659<ref name="instat" />
| jaar = 2011
| burgemeester =
| gesticht =
| website =
| www =
| image =
| ondertitel =
| lat_deg =
| lat_min =
| lon_deg =
| lon_min =
}}
'''Kushovë''' is een plaats en voormalige gemeente in de stad (''bashkia'') [[Gramsh (stad)|Gramsh]] in de prefectuur [[Elbasan (prefectuur)|Elbasan]] in [[Albanië]]. Sinds de gemeentelijke herindeling van 2015 doet Kushovë dienst als deelgemeente en is het een [[Lijst van Albanese deelgemeenten|bestuurseenheid]] zonder verdere bestuurlijke bevoegdheden. De plaats telde bij de [[census]] van 2011 659 inwoners.<ref name="instat">[https://web.archive.org/web/20190728132533/http://www.instat.gov.al/media/3062/4__elbasan.pdf Census 2011]</ref>

{{Appendix}}
{{Navigatie prefectuur Elbasan}}

[[Categorie:Gramsh]]
[[Categorie:Plaats in Albanië]]
[[Categorie:Voormalige gemeente in Albanië]]

title: Situering

Prefectuur: Elbasan

Stad (bashkia): Gramsh

title: Algemeen

Portaal: Albanië


text:
# Jiang Jiemin
Jiang Jiemin (Chinees: 蒋洁敏, oktober 1954, Yangxin in Shandong in de Volksrepubliek China) is een voormalige Chinese zakenman en voormalig communistisch politicus.
Jiang Jiemin volgde hoger onderwijs in de economie aan de Shandonguniversiteit. Hij was voorzitter van PetroChina en vice-directeur van de China National Petroleum Corporation (CNPC) en heeft ook als vice-gouverneur voor de provincie Qinghai gewerkt. Na een corruptieschandaal werd hij ontslagen en uit de partij gezet.

title: Jiang Jiemin

wikitext:
{{infobox persoon Wikidata}}'''Jiang Jiemin''' ({{Zh-c|c=蒋洁敏}}, oktober [[1954]], [[Yangxin (Binzhou)|Yangxin]] in [[Shandong (provincie)|Shandong]] in de [[Volksrepubliek China]]) is een voormalige Chinese zakenman en voormalig [[communisme|communistisch]] politicus.

Jiang Jiemin volgde hoger onderwijs in de [[economie]] aan de [[Shandonguniversiteit]]. Hij was voorzitter van [[PetroChina]] en vice-directeur van de [[China National Petroleum Corporation]] (CNPC) en heeft ook als vice-gouverneur voor de provincie [[Qinghai]] gewerkt. Na een corruptieschandaal werd hij ontslagen<ref>{{cite news |title=Senior Chinese Official Falls Under Scrutiny as Some Point to Larger Inquiry |url=http://www.nytimes.com/2013/09/02/world/asia/senior-chinese-official-is-investigated-for-graft.html |newspaper=New York Times |date=1 september 2013 |accessdate=22 januari 2017 |first1=Chris |last1=Buckley |first2=Jonathan |last2=Ansfield | taal = en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20171108020418/http://www.nytimes.com/2013/09/02/world/asia/senior-chinese-official-is-investigated-for-graft.html|archiefdatum=2017-11-08}}</ref> en uit de partij gezet.<ref>{{cite news |title=CPC highlights disciplinary inspection reforms |url=http://news.xinhuanet.com/english/china/2014-07/01/c_126692453.htm |newspaper=Xinhua |date=30 juni 2014 |accessdate=22 januari 2017 | taal=en }}</ref>

== Referenties ==
{{references}}

== Externe links ==
* [https://web.archive.org/web/20090612042630/http://people.forbes.com/profile/jiang-jiemin/63214 Forbes: Jiang Jiemin]
* [[The Times]]: [https://web.archive.org/web/20110612173640/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/economics/article3510632.ece ''The top 10 Chinese firms that will challenge the West'']

{{Beginnetje|mens & maatschappij|2017|01|22}}

[[Categorie:Chinees ondernemer]]
[[Categorie:Chinees politicus]]

title: Algemene informatie

Land: Volksrepubliek China

Geboortedatum: 4 oktober 1955

Geboorteplaats: Yangxin

title: Werk

Beroep: ondernemer, politicus

Functies: lid van het Nationaal Volkscongres, Head of State-owned Assets Supervision and Administration Commission of the State Council

title: Studie

School/universiteit: Shandonguniversiteit

title: Politiek

Politieke partij: Communistische Partij van China


text:
# Karanggupito
Karanggupito is een bestuurslaag in het regentschap Ngawi van de provincie Oost-Java, Indonesië. Karanggupito telt 4163 inwoners (volkstelling 2010).

title: Karanggupito

wikitext:
{{Infobox plaats in Indonesië
| soort          = Dorp
| naam           = Karanggupito
| inwoners       = 4163
| datum inwoners = 2010
| provincie      = [[Oost-Java]]
| regentschap    = [[Ngawi (regentschap)|Ngawi]]
| onderdistrict  = [[Kendal (onderdistrict)|Kendal]]
| eiland         =
| tijdzone       =
| code desa      = 3521040001
| mapname        =
| lat_deg        =
| lat_min        =
| lat_sec        =
| lon_deg        =
| lon_min        =
| lon_sec        =
| image          =
| caption        =
}}
'''Karanggupito''' is een bestuurslaag in het [[Regentschap (Indonesië)|regentschap]] [[Ngawi (regentschap)|Ngawi]] van de [[Provincies van Indonesië|provincie]] [[Oost-Java]], [[Indonesië]]. Karanggupito telt 4163 inwoners (volkstelling 2010).

{{Appendix|2=
* Resultaten van de volkstelling (2010), Badan Pusat Statistik, [https://web.archive.org/web/20121202090212/http://bps.go.id/eng/download_file/Population_of_Indonesia_by_Village_2010.pdf Population_of_Indonesia_by_Village]
}}
{{Beginnetje|landen & Volken|land=Indonesië|2=2013|3=06|4=23}}

[[Categorie:Plaats in Oost-Java]]

title: Situering

Provincie: Oost-Java

Regentschap of · stadsgemeente: Ngawi

Onderdistrict: Kendal

title: Algemeen

title: Overig

Portaal: Indonesië


text:
# Ledomyia alternata
Ledomyia alternata is een muggensoort uit de familie van de galmuggen (Cecidomyiidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1967 door Mamaev.

title: Ledomyia alternata

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Ledomyia alternata''
| afbeelding =
| orde = [[Diptera]] (Tweevleugeligen)
| onderorde = [[Nematocera]] (Muggen)
| familie = [[Galmuggen|Cecidomyiidae]] (Galmuggen)
| geslacht = ''[[Ledomyia]]''
| w-naam = ''Ledomyia alternata''
| auteur = Mamaev
| datum = 1967
| haakjes = ja
| commons =
| species =
}}
'''''Ledomyia alternata''''' is een [[muggen]]soort uit de familie van de [[Galmuggen|galmuggen (Cecidomyiidae)]].<ref>{{Link Fauna Europaea|id=303071|naam=''Ledomyia alternata''}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1967 door Mamaev.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|06|23}}

[[Categorie:Ledomyia|alternata]]

title: Ledomyia alternata

Onderorde: Nematocera (Muggen)

Familie: Cecidomyiidae (Galmuggen)

Geslacht: Ledomyia

title: Soort


text:
# Majasari (Bukateja)
Majasari is een bestuurslaag in het regentschap Purbalingga van de provincie Midden-Java, Indonesië. Majasari telt 3525 inwoners (volkstelling 2010).

title: Majasari (Bukateja)

wikitext:
{{Infobox plaats in Indonesië
| soort          = Dorp
| naam           = Majasari
| inwoners       = 3525
| datum inwoners = 2010
| provincie      = [[Midden-Java]]
| regentschap    = [[Purbalingga (regentschap)|Purbalingga]]
| onderdistrict  = [[Bukateja (onderdistrict)|Bukateja]]
| eiland         =
| tijdzone       =
| code desa      = 3303020013
| mapname        =
| lat_deg        =
| lat_min        =
| lat_sec        =
| lon_deg        =
| lon_min        =
| lon_sec        =
| image          =
| caption        =
}}
'''Majasari''' is een bestuurslaag in het [[Regentschap (Indonesië)|regentschap]] [[Purbalingga (regentschap)|Purbalingga]] van de [[Provincies van Indonesië|provincie]] [[Midden-Java]], [[Indonesië]]. Majasari telt 3525 inwoners (volkstelling 2010).

{{Appendix|2=
* Resultaten van de volkstelling (2010), Badan Pusat Statistik, [https://web.archive.org/web/20121202090212/http://bps.go.id/eng/download_file/Population_of_Indonesia_by_Village_2010.pdf Population_of_Indonesia_by_Village]
}}
{{Beginnetje|landen & Volken|land=Indonesië|2=2013|3=06|4=18}}

[[Categorie:Plaats in Midden-Java]]

title: Situering

Provincie: Midden-Java

Regentschap of · stadsgemeente: Purbalingga

Onderdistrict: Bukateja

title: Algemeen

title: Overig


text:
# West Side Elevated Highway
De West Side Elevated Highway, ook wel Miller Highway, was een autosnelweg in de Amerikaanse stad New York van 1930 tot 1989. De snelweg was een gedeeltelijke ringweg en verbond alle westelijke districten van Manhattan met Lower Manhattan enerzijds, en Midtown en Upper Manhattan anderzijds.
De West Side Elevated Highway was een viaduct van 6,1 meter hoog en was onderdeel van de New York State Route 9A langs de Hudson. De snelweg had erg smalle rijstroken en was berijdbaar van 1930 tot 1973. Het was een van de eerste snelwegtracés ter wereld dat bestond uit een langgerekt viaduct. De verhoogde snelweg werd aangelegd van 1929 tot 1951, maar afgebroken na partiële instorting door een zwaar verkeersongeluk met een vrachtwagen ter hoogte van 14th Street in het Meatpacking District op 15 december 1973. Hoewel de snelweg niet de capaciteit had voor ondersteuning van geladen vrachtwagens, kon het ongeluk toch plaatsvinden.
Bovendien was groot onderhoud aan de West Side Elevated Highway uitgebleven. Het gebruik van corrosief strooizout in de winter stimuleerde het verval. Na het ongeluk was de West Side Elevated Highway gesloten voor verkeer en in bouwvallige staat, en werd van 1977 tot 1989 ontmanteld - behalve een gedeelte nabij 72nd Street. Na de afbraak van het viaduct werd de West Side Highway aangelegd, een boulevard voorzien van twee keer drie of vier rijstroken die net als de Miller Highway – naar Julius Miller – in fases werd voltooid tussen 1996 en het voorjaar van 2001. De huidige route volgt nog steeds route 9A en heeft een totale lengte van 36 km.

## Geschiedenis

### Bouw
Voordat de West Side Elevated Highway werd aangelegd, was de weg langs de Hudson erg druk, met aanzienlijk dwarsverkeer naar dokken en veerboten. Op 22nd Street ging het meeste verkeer verder naar het noorden langs Eleventh Avenue, waarlangs de West Side Line van de New York Central Railroad (NYCRR) liep; het stond bij velen bekend als "Death Avenue" voor de vele dodelijke ongelukken veroorzaakt door botsingen van treinen en auto's.
Het eerste officiële voorstel voor een verhoogde snelweg langs de westkant van Manhattan werd ingediend op 12 januari 1924. De snelweg moest 30 meter breed worden en liep ten noorden van het stadspark The Battery naar 72nd Street bij Riverside Drive, West End Avenue of Amsterdam Avenue. Verkeerscongestie betekende volgens het New York City Police Department extra kosten en een blokkering voor brandweerwagens.
Op 2 februari 1925 werd aangekondigd dat New York Central Railroad een verhoogde snelweg en goederenspoorlijn zou bouwen voor $ 24 miljoen zonder kosten voor de stad. In die periode stond Eleventh Avenue bekend als "Death Avenue" vanwege de gevaarlijke verkeerssituatie aldaar. De verhoogde structuur zou 106 kruispunten overlappen. Het voorstel kwam tot stand na zes maanden onderhandelen tussen Julius Miller, de stadsdeelvoorzitter van Manhattan, en de New York Central Railroad. De geplande snelweg zou eindigen ter hoogte van Canal Street in de Holland Tunnel, die op 13 november 1927 voor het verkeer zou opengaan. Het meest noordelijke punt was ingesteld op 72nd Street en Riverside Drive. Op- en afritten waren gepland op Canal Street, 23rd Street, Riverside Drive en minstens twee andere locaties.
Port Authority of New York and New Jersey verzette zich tegen het plan en gaf de voorkeur aan een meer toekomstgericht en uitgebreid plan ten gunste van goederentransport. De Port Authority wilde een systeem van terminals en een verhoogde spoorlijn. Volgens de voorzitter van de Port Authority, Julian Gregory, was het vrijwel zeker dat New York Central Railroad niet zou kiezen voor het plan van de Port Authority. Men geloofde dat aanbieding van verhoogde sporen de NYCRR in staat zou stellen om de vracht te monopoliseren en haar prijzen te verhogen. De Port Authority meende dat het vooral een vrachtprobleem was, maar NYCRR en de stad New York beschouwden het als een eliminatieproject van verkeerscongestie.
Miller reageerde door te stellen dat er meteen iets moest gebeuren en zei dat als de Port Authority binnen een tijdspanne van vijf jaar een alomvattend plan zou kunnen uitbrengen, hij zijn volledige steun zou geven. Hij wees er ook op dat zijn plan slechts één onderdeel uitmaakte van zijn "allesomvattend plan voor de verlichting van verkeerscongestie"; hij had al vele wegen verbreed en verschillende in Midtown Manhattan aangelegde sporen verwijderd. Miller zei ook dat het plan de NYCRR geen rechten zou geven die ze nog niet hadden; het was slechts een verplaatsing van bestaande spoorlijnen. De spoorlijnen waren 55 jaar lang functioneel geweest, ondanks juridische stappen tegen NYCRR. Men wou de vrachttarieven pas verlagen als de nieuwe verhoogde structuur werd gebouwd.
Op 24 april 1925 ondertekende gouverneur Al Smith een wetsvoorstel dat de aanleg van de snelweg goedkeurde. Middelen voor de snelweg van $ 11 miljoen moesten worden verkregen door vastgoed langs de route; dit werd als redelijk beschouwd vanwege de voordelen van de snelweg voor degenen die langs de route woonden. De weg moest 20 meter breed zijn, zo'n 1,5 meter breder dan Fifth Avenue, met een maximumsnelheid van minstens 48 km/u en zou 6,1 meter bovengronds gelegen zijn. Het zou worden gebouwd van staal, met een cementvlak. Er was ook ruimte voor voetgangers, deze was een meter breed; hoewel de snelweg voornamelijk bestemd was voor motorvoertuigen. Lange hellingen waren voorzien voor het betreden en verlaten van de snelweg. Vrachtwagens zouden op de snelweg toegestaan zijn.
West Side Elevated Highway werd gebouwd met horten en stoten, een constructie die begon in 1929 en die even rommelig was als de planning erachter. Twee jaar na de start van de bouw, stopte de bouw vanwege de Grote Depressie van de jaren 30, hoewel er toen geen op- en afritten gereed waren. De snelweg zou de verkeersproblemen van de stad destijds ook niet hebben opgelost, omdat er geen manier was om door Upper Manhattan te rijden via de lokale straten. Toch ging de bouw verder, over de hele lengte van de snelweg, van 72nd Street tot de Brooklyn-Battery Tunnel. De bouw werd uiteindelijk pas in 1951 voltooid.
De snelweg moest als een symbool dienen van civilisatie voor het naoorlogse New York, ondanks een overwegend industriële aanblik die de stad op dat moment had. Industrie was echter een dominante factor in de buurt; het Meatpacking District werd geheel ingenomen door vleesverwerkende bedrijven of slagers, terwijl de haven van New York nog steeds een vervuilende factor was. Een rit langs de West Side Elevated Highway gaf destijds een volledig beeld van een vervuilde Hudson. Het uitzicht aan de andere kant, met name van de pakhuizen en het verkeer, was volgens critici net als in het westen onaantrekkelijk.

### Tracé
Het gedeelte tussen Canal Street en 22nd Street was klaar op 13 november 1930, maar werd officieel geopend voor publiek verkeer op 17 november 1930. Na dit gedeelte bevonden zich een op- en afrittencomplex op 23th Street en 25th Street, die pas later werden toegevoegd.
Het gedeelte tussen 59nd Street en 72nd Street, de fysieke grens tussen Midtown en Upper Manhattan, opende voor het verkeer op 9 maart 1932. De oorspronkelijke configuratie werd op 72nd Street ingevoerd, met afritten die een bocht van 90 graden vormden. Zodra de noordelijke extensie was aangelegd, draaide het verkeer in noordelijke richting direct van en naar 72nd Street. Ter hoogte van 72nd Street bevond zich een zuidelijke op- en afrit aan de linkerkant, met een directe oprit van Riverside Drive (later gesloten) en een zuidelijke afrit naar 70th Street werd nooit voltooid. Dit is het enige verhoogde gedeelte dat nog bestaat, hoewel strijdig met de plannen voor het ontwikkelingsproject van de huidige buurt Riverside South.
De routes tussen 22nd- en 38th Street en 38th- en 46th Street waren gereed voor gebruik op 5 januari 1933 en 30 augustus 1934, respectievelijk. Het traject stond in verbinding met de veerterminal van Weehawken, New Jersey. In 1934 werden verbindingen tussen de verhoogde snelweg en de tweede niveaus van de pieren voorgesteld. Toenmalig stadsdeelvoorzitter van Manhattan, Samuel Levy, was al snel tegen deze verbindingen, daarbij verwijzend naar inmenging van het verkeer naar het zuiden op de snelweg. Het plan, dat was voorgesteld op verzoek van verschillende cruisemaatschappijen, werd uiteindelijk afgewezen.
De bouw van het laatste deel van de oorspronkelijk geplande snelweg, van 46th Street naar 59th Street, ging van start op 13 februari 1936 en was klaar op 9 februari 1937. Het gedeelte vervolledigde zo grotendeels de verhoogde snelweg, maar ter hoogte van Duane Street werd de bouw stopgezet tijdens de Tweede Wereldoorlog; de snelweg werd later afgewerkt met een ander ontwerp. Op 23 augustus 1934 ondertekende gouverneur Herbert H. Lehman een wetsvoorstel dat de bouw van een zuidelijke expansie van de verhoogde snelweg tussen Canal Street en The Battery mogelijk maakte. De bouw van dit segment werd echter tegengewerkt door de gemeenschappen langs de route, omdat het "kon resulteren in verspilling van belastinggelden". De bouw op het eerste deel hiervan, van Duane Street naar Canal Street, begon op 24 januari 1938.
In tegenstelling tot eerder voltooide delen van de snelweg, die granieten blokken als oppervlak gebruikte, werd beton gebruikt voor de nieuwe sectie. De weg was toegankelijk voor verkeer op 4 februari 1939. Een stalen bovenbouw bestaande uit een gebogen brug werd aan Canal Street gebouwd omdat er beperkte ruimte was voor brugpijlers. Na een lange pauze als gevolg van de Tweede Wereldoorlog startte men in 1947 de bouw van de sectie tussen Carlisle Street en Barclay Street. Dit gedeelte werd uitgebreid om Duane Street vanuit het noorden te bereiken en werd op 29 november 1948 geopend. Het zuidelijke gedeelte werd verbonden met de Brooklyn-Battery Tunnel op 25 mei 1950, waarlangs vanaf 1966 het oorspronkelijke World Trade Center kwam te staan. Een tunnel met vier rijstroken onder The Battery en de East River, opende op 10 april 1951.

### Instorting
Op 15 december 1973 bezweek een stuk van 25 meter lange noordelijke rijstroken in het Meatpacking District tussen Little West 12th Street en Gansevoort Street onder het gewicht van een vrachtwagen, waarvan gedacht werd dat het meer dan 9.100 kg asfalt zou vervoeren voor lopende reparaties aan de snelweg. De verbindingen tussen dwarsliggers die dit deel van de rijbaan ophielden en de oostelijke hoofdligger faalden. Een auto volgde de truck door het gat; geen van beide bestuurders raakte ernstig gewond. Het duurde uren om alle verkeer af te sluiten die achter de ineenstorting was opgesloten. Later ontdekte men dat de vrachtwagen daadwerkelijk 30 ton asfalt droeg en 9 ton overbelast was. Het viaduct werd onveilig verklaard en men besloot de gehele infrastructuur af te breken.

### Afbraak
Het deel van de snelweg grenzend aan de ineenstorting werd als eerste neergehaald in 1977, en het gedeelte tussen 26th en 42nd Street werd gesloopt tussen november 1981 en de zomer van 1982. De snelweg van Jane Street naar Spring Street werd gesloopt tussen de lente en de herfst van 1981, en de snelweg van Spring Street naar het zuiden naar The Battery werd afgebroken tussen de zomer van 1981 en de lente van 1982, waarna in die zones onder andere Battery Park City en het World Financial Center werden opgetrokken.
Het segment van 43rd tot 59th Street bleef staan omdat men dacht dat het zou kunnen worden opgeknapt. De reparatiewerken aan het resterende deel van de snelweg zou afzonderlijk worden gefinancierd, omdat interstate-fondsen niet zouden kunnen worden gebruikt om een autosnelweg te verbinden met een faciliteit voor beperkt gebruik - in dit geval de Henry Hudson Parkway. Rijstrookverbeteringen werden aangebracht in 1981, waarvan permanent op het gedeelte snelweg ten zuiden van 59th Street. Vroeger kon het verkeer naar het noorden de snelweg op 43rd Street binnenrijden en het verkeer naar het zuiden werd uit de snelweg bij 59th Street geleid. De stad verwijderde het gedeelte van 43rd tot 59th Street in oktober 1989.
De verhoogde snelweg werd vervangen door de West Side Highway, een wijde boulevard met een lengte van 8,5 km. De weg, die gereed was in het voorjaar van 2001, werd al snel zwaar beschadigd in de aanslagen op 11 september 2001; met name ter hoogte van Battery Park City. Het beschadigde gedeelte werd na de aanslagen gerepareerd. Een klein deel van de constructie van de voormalige snelweg staat nog overeind nabij 72nd Street langs de Henry Hudson Parkway in het zuiden van Riverside Park (Hudson River Greenway), evenals een stuk van de rijbaan en twee karakteristieke lantaarnpalen.

## In popcultuur
Gedurende zijn korte bestaan was de autosnelweg te zien als overzichtsshot in vele films uit met name het Klassiek Hollywood-era, maar ook na de afbraakwerken keerde de snelweg nog een aantal keer terug. De West Side Elevated Highway komt in beeld tijdens de openingsscène van de film West Side Story uit 1961, met Natalie Wood en Richard Beymer in de hoofdrollen. Daarnaast wordt de West Side Elevated Highway getoond in al zijn glorie met druk verkeer tijdens een vroege scène van Taxi Driver met in de titelrol Robert De Niro, hoewel de snelweg toen al gesloten was voor alle verkeer.
Voorts kwam de snelweg aan bod in The Hustler, de sitcom Maude (telkens wanneer de naam van actrice Beatrice Arthur in beeld kwam in de aftiteling) en tijdens een sketch van Saturday Night Live genaamd "La Dolce Gilda" - de laatste scène van de sketch werd gefilmd op de gesloten snelweg ter hoogte van 23rd Street. In augustus 2010 keerde de snelweg terug en speelde een belangrijke rol in het computerspel Mafia II. Het verhaal van dit spel speelt zich af in de jaren 40 en 50 van de 20e eeuw. Een snelweg die gebaseerd was op de West Side Elevated Highway werd aan het spel toegevoegd opdat spelers zich makkelijker konden verplaatsen door een stad gebaseerd op meerdere Amerikaanse steden met de naam Empire Bay.

title: West Side Elevated Highway

wikitext:
[[File:West Side Highway NW at Gansevoort.jpg|thumb|300px|West Side Elevated Highway, 1974]]
De '''West Side Elevated Highway''', ook wel '''Miller Highway''', was een [[autosnelweg]] in de [[Verenigde Staten|Amerikaanse]] stad [[New York (stad)|New York]] van 1930 tot 1989. De snelweg was een gedeeltelijke [[ringweg]] en verbond alle westelijke districten van [[Manhattan (New York)|Manhattan]] met [[Lower Manhattan]] enerzijds, en [[Midtown Manhattan|Midtown]] en [[Upper Manhattan]] anderzijds.

De West Side Elevated Highway was een [[viaduct]] van 6,1 meter hoog en was onderdeel van de [[New York State Route 9A]] langs de [[Hudson (rivier)|Hudson]]. De snelweg had erg smalle [[rijstrook|rijstroken]] en was berijdbaar van 1930 tot 1973. Het was een van de eerste snelwegtracés ter wereld dat bestond uit een langgerekt viaduct. De verhoogde snelweg werd aangelegd van 1929 tot 1951, maar afgebroken na partiële instorting door een zwaar verkeersongeluk met een vrachtwagen ter hoogte van 14th Street in het [[Meatpacking District]] op 15 december 1973. Hoewel de snelweg niet de capaciteit had voor ondersteuning van geladen vrachtwagens, kon het ongeluk toch plaatsvinden.<ref name="nytimes.com/1973/12/16/archives/truck-and-car-fall-as-west-side-highway-collapses">{{en}}[https://www.nytimes.com/1973/12/16/archives/truck-and-car-fall-as-west-side-highway-collapses.html/ Truck and Car Fall as West Side Highway Collapses] ''The New York Times'', (archief) 1973</ref>

Bovendien was groot onderhoud aan de West Side Elevated Highway uitgebleven. Het gebruik van [[corrosie]]f [[strooizout]] in de winter stimuleerde het verval. Na het ongeluk was de West Side Elevated Highway gesloten voor verkeer en in bouwvallige staat, en werd van 1977 tot 1989 ontmanteld - behalve een gedeelte nabij 72nd Street.<ref>{{en}}[https://www.dot.ny.gov/divisions/engineering/technical-services/hds-respository/newyorktvbk.pdf/ List of state routes in the New York County] PDF, Geraadpleegd 23 juni 2019</ref> Na de afbraak van het viaduct werd de [[West Side Highway (Manhattan)|West Side Highway]] aangelegd, een [[boulevard (wegtype)|boulevard]] voorzien van twee keer drie of vier rijstroken die net als de Miller Highway – naar [[Julius Miller]] – in fases werd voltooid tussen 1996 en het voorjaar van 2001. De huidige route volgt nog steeds route 9A en heeft een totale lengte van 36 km.

== Geschiedenis ==

=== Bouw ===
[[File:West Side Highway detail near Chambers ramp.jpg|left|thumb|250px|Stalen fragment langs de afrit naar Chambers Street]]
Voordat de West Side Elevated Highway werd aangelegd, was de weg langs de [[Hudson (rivier)|Hudson]] erg druk, met aanzienlijk dwarsverkeer naar dokken en veerboten. Op 22nd Street ging het meeste verkeer verder naar het noorden langs [[Eleventh Avenue (Manhattan)|Eleventh Avenue]], waarlangs de West Side Line van de [[New York Central Railroad]] (NYCRR) liep; het stond bij velen bekend als "Death Avenue" voor de vele dodelijke ongelukken veroorzaakt door botsingen van treinen en auto's.

Het eerste officiële voorstel voor een verhoogde snelweg langs de westkant van Manhattan werd ingediend op 12 januari 1924. De snelweg moest 30 meter breed worden en liep ten noorden van het stadspark [[The Battery (New York)|The Battery]] naar 72nd Street bij Riverside Drive, West End Avenue of Amsterdam Avenue. [[Verkeerscongestie]] betekende volgens het [[New York City Police Department]] extra kosten en een blokkering voor brandweerwagens.<ref>{{en}}[https://www.nytimes.com/1924/01/13/archives/enright-asks-city-to-build-road-in-air-suggests-a-raised-highway.html/ Enright asks City to Build Road in Air; Suggests a Raised Highway From Battery to the Drive to Relieve Traffic] ''The New York Times'', (archief) 13 januari 1924</ref>

Op 2 februari 1925 werd aangekondigd dat New York Central Railroad een verhoogde snelweg en goederenspoorlijn zou bouwen voor $ 24 miljoen zonder kosten voor de stad. In die periode stond Eleventh Avenue bekend als "Death Avenue" vanwege de gevaarlijke verkeerssituatie aldaar. De verhoogde structuur zou 106 kruispunten overlappen. Het voorstel kwam tot stand na zes maanden onderhandelen tussen [[Julius Miller]], de [[Borough President|stadsdeelvoorzitter]] van Manhattan, en de New York Central Railroad. De geplande snelweg zou eindigen ter hoogte van [[Canal Street (Manhattan)|Canal Street]] in de [[Holland Tunnel]], die op 13 november 1927 voor het verkeer zou opengaan. Het meest noordelijke punt was ingesteld op 72nd Street en Riverside Drive. Op- en afritten waren gepland op Canal Street, 23rd Street, Riverside Drive en minstens twee andere locaties.

[[Port Authority of New York and New Jersey]] verzette zich tegen het plan en gaf de voorkeur aan een meer toekomstgericht en uitgebreid plan ten gunste van goederentransport. De Port Authority wilde een systeem van terminals en een [[verhoogde spoorlijn]]. Volgens de voorzitter van de Port Authority, Julian Gregory, was het vrijwel zeker dat New York Central Railroad niet zou kiezen voor het plan van de Port Authority. Men geloofde dat aanbieding van verhoogde sporen de NYCRR in staat zou stellen om de vracht te [[monopolie|monopoliseren]] en haar prijzen te verhogen. De Port Authority meende dat het vooral een vrachtprobleem was, maar NYCRR en de stad New York beschouwden het als een eliminatieproject van verkeerscongestie.<ref>{{en}}[https://www.nytimes.com/1925/02/19/archives/fears-rail-project-imperils-port-plan-gregory-assails-big-elevated.html/ Gregory Assails Big Elevated Freight Track and Motor Highway Proposal] ''The New York Times'', (archief) 1925</ref>

Miller reageerde door te stellen dat er meteen iets moest gebeuren en zei dat als de Port Authority binnen een tijdspanne van vijf jaar een alomvattend plan zou kunnen uitbrengen, hij zijn volledige steun zou geven. Hij wees er ook op dat zijn plan slechts één onderdeel uitmaakte van zijn "allesomvattend plan voor de verlichting van verkeerscongestie"; hij had al vele wegen verbreed en verschillende in [[Midtown Manhattan]] aangelegde sporen verwijderd. Miller zei ook dat het plan de NYCRR geen rechten zou geven die ze nog niet hadden; het was slechts een verplaatsing van bestaande spoorlijnen. De spoorlijnen waren 55 jaar lang functioneel geweest, ondanks juridische stappen tegen NYCRR. Men wou de vrachttarieven pas verlagen als de nieuwe verhoogde structuur werd gebouwd.<ref>{{en}}[https://www.nytimes.com/1925/12/04/archives/censure-port-heads-in-death-av-delay-city-and-central-officials-say.html/ City and Central Officials Say Authority Alone Holds Up Crossing Removal] ''The New York Times'', (archief) 4 december 1925</ref>
[[File:West Side Highway N at Chambers.jpg|thumb|250px|Op- en afritcomplex te Chambers Street]]
Op 24 april 1925 ondertekende gouverneur [[Al Smith]] een wetsvoorstel dat de aanleg van de snelweg goedkeurde. Middelen voor de snelweg van $ 11 miljoen moesten worden verkregen door [[vastgoed]] langs de route; dit werd als redelijk beschouwd vanwege de voordelen van de snelweg voor degenen die langs de route woonden. De weg moest 20 meter breed zijn, zo'n 1,5 meter breder dan [[Fifth Avenue (New York)|Fifth Avenue]], met een maximumsnelheid van minstens 48 km/u en zou 6,1 meter bovengronds gelegen zijn. Het zou worden gebouwd van staal, met een cementvlak. Er was ook ruimte voor voetgangers, deze was een meter breed; hoewel de snelweg voornamelijk bestemd was voor motorvoertuigen. Lange [[helling (geologie)|helling]]en waren voorzien voor het betreden en verlaten van de snelweg. Vrachtwagens zouden op de snelweg toegestaan zijn.<ref>{{en}}[https://www.nytimes.com/1926/04/25/archives/new-york-to-build-elevated-highway-road-for-fast-motor-traffic-will.html/ Road for Fast Motor Traffic Will Run Along the Hudson Waterfront From Seventy-second to Canal Street -- Will Relieve Congestion on the West Side] ''The New York Times'', (archief) 1926</ref>

West Side Elevated Highway werd gebouwd met horten en stoten, een constructie die begon in 1929 en die even rommelig was als de planning erachter. Twee jaar na de start van de bouw, stopte de bouw vanwege de [[Crisis van de jaren 30|Grote Depressie van de jaren 30]], hoewel er toen geen op- en afritten gereed waren. De snelweg zou de verkeersproblemen van de stad destijds ook niet hebben opgelost, omdat er geen manier was om door [[Upper Manhattan]] te rijden via de lokale straten. Toch ging de bouw verder, over de hele lengte van de snelweg, van 72nd Street tot de [[Brooklyn-Battery Tunnel]]. De bouw werd uiteindelijk pas in 1951 voltooid.

De snelweg moest als een symbool dienen van civilisatie voor het naoorlogse New York, ondanks een overwegend industriële aanblik die de stad op dat moment had. Industrie was echter een dominante factor in de buurt; het [[Meatpacking District]] werd geheel ingenomen door vleesverwerkende bedrijven of slagers, terwijl de haven van New York nog steeds een vervuilende factor was. Een rit langs de West Side Elevated Highway gaf destijds een volledig beeld van een vervuilde Hudson. Het uitzicht aan de andere kant, met name van de [[pakhuis|pakhuizen]] en het verkeer, was volgens critici net als in het westen onaantrekkelijk.

=== Tracé ===
[[File:West Side Highway.png|thumb|50px|Tracé van de West Side Elevated Highway]]
[[File:West Side Highway lamp post near 23rd ramp.jpg|thumb|left|100px|Lantaarnpaal bij het op- en afrittencomplex 23th Street]]
Het gedeelte tussen Canal Street en 22nd Street was klaar op 13 november 1930, maar werd officieel geopend voor publiek verkeer op 17 november 1930.<ref>{{en}}[https://www.nytimes.com/1930/11/18/archives/express-highway-opens-35mile-speed-limit-set-by-police-on-west-side.html/ EXPRESS HIGHWAY OPENS.; 35-Mile Speed Limit Set by Police on West Side Elevated Drive] ''The New York Times'', (archief) 18 november 1930</ref> Na dit gedeelte bevonden zich een op- en afrittencomplex op 23th Street en 25th Street, die pas later werden toegevoegd.<ref>{{en}}[https://www.nytimes.com/1930/11/24/archives/traffic-rush-jams-west-side-highway-northbound-autos-tied-up-at-23d.html/ Miller Says New Ramp Leading to 25th St. Will Be Proposed to Ease Congestion] ''The New York Times'', (archief) 24 november 1930</ref>

Het gedeelte tussen 59nd Street en 72nd Street, de fysieke grens tussen Midtown en [[Upper Manhattan]], opende voor het verkeer op 9 maart 1932.<ref>{{en}}[https://www.nytimes.com/1932/03/10/archives/new-link-is-opened-in-express-highway-parade-and-exercises-mark-the.html/ Parade and Exercises Mark the Dedication of Section From 59th to 72d Street] ''The New York Times'', (archief) 1932</ref> De oorspronkelijke configuratie werd op 72nd Street ingevoerd, met afritten die een bocht van 90 graden vormden. Zodra de noordelijke extensie was aangelegd, draaide het verkeer in noordelijke richting direct van en naar 72nd Street. Ter hoogte van 72nd Street bevond zich een zuidelijke op- en afrit aan de linkerkant, met een directe oprit van Riverside Drive (later gesloten) en een zuidelijke afrit naar 70th Street werd nooit voltooid. Dit is het enige verhoogde gedeelte dat nog bestaat, hoewel strijdig met de plannen voor het ontwikkelingsproject van de huidige buurt [[Riverside South (Manhattan)|Riverside South]].

De routes tussen 22nd- en 38th Street en 38th- en 46th Street waren gereed voor gebruik op 5 januari 1933 en 30 augustus 1934, respectievelijk.<ref>{{en}}[https://www.nytimes.com/1933/01/06/archives/new-highway-link-opened-by-obrien-he-voices-hope-finances-will-soon.html/ Business Men of District Take Part In Exercises Opening the 22d-38th Street Section] ''The New York Times'', (archief) 6 januari 1933</ref><ref>{{en}}[https://www.nytimes.com/1934/08/31/archives/new-link-opened-in-west-side-road-deutsch-levy-and-other-city.html/ Deutsch, Levy and Other City Officials Speed Over Section From 38th to 48th Street] ''The New York Times'', (archief) 31 augustus 1934</ref> Het traject stond in verbinding met de [[veerboot|veer]]terminal van [[Weehawken]], [[New Jersey (staat)|New Jersey]].<ref>{{en}}[https://www.nytimes.com/1933/10/30/archives/new-link-speeded-for-city-viaduct-bids-open-friday-for-third.html/ Construction From 38th to 46th Streets Will Eliminate Grade Crossing at 42d St. Ferry] ''The New York Times'', (archief) 30 oktober 1933</ref> In 1934 werden verbindingen tussen de verhoogde snelweg en de tweede niveaus van de pieren voorgesteld. Toenmalig stadsdeelvoorzitter van Manhattan, [[Samuel Levy]], was al snel tegen deze verbindingen, daarbij verwijzend naar inmenging van het verkeer naar het zuiden op de snelweg. Het plan, dat was voorgesteld op verzoek van verschillende [[cruisemaatschappij]]en, werd uiteindelijk afgewezen.<ref>{{en}}[https://www.nytimes.com/1934/11/04/archives/west-side-piers-started-by-mayor-he-drives-first-rivet-in-steel.html/ Mayor Drives First Rivet in Steel Construction That Will Berth New Big Liners] ''The New York Times'', (archief) 4 november 1934</ref><ref>{{en}}[https://www.nytimes.com/1934/11/27/archives/bars-speedway-change-levy-opposes-plan-to-connect-the-west-side.html/ Levy Opposes Plan to Connect the West Side Highway to Piers] ''The New York Times'', (archief) 1934</ref>
[[File:West Side Highway S at Pier 25.jpg|thumb|left|275px|West Side Elevated Highway in [[TriBeCa]], 1974]]
De bouw van het laatste deel van de oorspronkelijk geplande snelweg, van 46th Street naar 59th Street, ging van start op 13 februari 1936 en was klaar op 9 februari 1937. Het gedeelte vervolledigde zo grotendeels de verhoogde snelweg, maar ter hoogte van Duane Street werd de bouw stopgezet tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]]; de snelweg werd later afgewerkt met een ander ontwerp.<ref>{{en}}[https://www.nytimes.com/1937/02/10/archives/mayor-wins-auto-race-with-levy-as-elevated-highway-link-opens-he.html/ Mayor Wins 'Auto Race' With Levy As Elevated Highway Link Opens] ''The New York Times'', (archief) 10 februari 1937</ref><ref name="nytimes.com">{{en}}[https://www.nytimes.com/1947/04/22/archives/start-highway-link-officials-drive-first-pile-but-rain-spoils.html/ Officials Drive First Pile -- But Rain Spoils Ceremony] ''The New York Times'', (archief) 1947</ref> Op 23 augustus 1934 ondertekende gouverneur [[Herbert H. Lehman]] een wetsvoorstel dat de bouw van een zuidelijke expansie van de verhoogde snelweg tussen Canal Street en [[The Battery (New York)|The Battery]] mogelijk maakte. De bouw van dit segment werd echter tegengewerkt door de gemeenschappen langs de route, omdat het "kon resulteren in verspilling van belastinggelden". De bouw op het eerste deel hiervan, van Duane Street naar Canal Street, begon op 24 januari 1938.

In tegenstelling tot eerder voltooide delen van de snelweg, die [[graniet]]en blokken als oppervlak gebruikte, werd [[beton]] gebruikt voor de nieuwe sectie.<ref>{{en}}[https://www.nytimes.com/1938/02/07/archives/concrete-for-highway-new-policy-for-express-road-ends-granite-block.html/ New Policy for Express Road Ends Granite Block Paving] ''The New York Times'', (archief) 1938</ref> De weg was toegankelijk voor verkeer op 4 februari 1939. Een stalen bovenbouw bestaande uit een gebogen brug werd aan Canal Street gebouwd omdat er beperkte ruimte was voor [[brugpijler]]s.<ref>{{en}}[https://www.nytimes.com/1939/02/05/archives/canal-st-bridge-formally-opened-west-side-elevated-highway-now.html/ West Side Elevated Highway Now Unbroken Express Road From 72d to Duane St.] ''The New York Times'', (archief) 5 februari 1939</ref> Na een lange pauze als gevolg van de Tweede Wereldoorlog startte men in 1947 de bouw van de sectie tussen Carlisle Street en Barclay Street.<ref name="nytimes.com" /> Dit gedeelte werd uitgebreid om Duane Street vanuit het noorden te bereiken en werd op 29 november 1948 geopend. Het zuidelijke gedeelte werd verbonden met de Brooklyn-Battery Tunnel op 25 mei 1950, waarlangs vanaf 1966 het [[World Trade Center (1973-2001)|oorspronkelijke World Trade Center]] kwam te staan. Een tunnel met vier rijstroken onder The Battery en de [[East River]], opende op 10 april 1951.<ref>{{en}}[https://www.nytimes.com/1950/05/26/archives/brooklyn-tunnel-costing-80000000-opened-by-mayor-marking-opening-of.html/ Marking Opening of the Brooklyn-Battery Tube, Longest Vehicular Tunnel in United States] ''The New York Times'', (archief) 1950</ref><ref>{{en}}[https://www.nytimes.com/1951/04/11/archives/city-opens-underpass-at-battery-10000000-link-in-express-route-new.html/ City Opens Underpass at Battery, $10,000,000 Link in Express Route] ''The New York Times'', (archief) 1951</ref>

=== Instorting ===
[[File:West Side Highway collapsed at 14th.jpg|thumb|Ingestorte deel van West Side Elevated Highway]]
Op 15 december 1973 bezweek een stuk van 25 meter lange noordelijke rijstroken in het [[Meatpacking District]] tussen Little West 12th Street en Gansevoort Street onder het gewicht van een vrachtwagen, waarvan gedacht werd dat het meer dan 9.100 kg [[asfalt]] zou vervoeren voor lopende reparaties aan de snelweg. De verbindingen tussen [[dwarsligger (spoor)|dwarsligger]]s die dit deel van de rijbaan ophielden en de oostelijke hoofdligger faalden. Een auto volgde de truck door het gat; geen van beide bestuurders raakte ernstig gewond. Het duurde uren om alle verkeer af te sluiten die achter de ineenstorting was opgesloten. Later ontdekte men dat de vrachtwagen daadwerkelijk 30 ton asfalt droeg en 9 ton overbelast was.<ref name="nytimes.com/1973/12/16/archives/truck-and-car-fall-as-west-side-highway-collapses" /><ref>{{en}}[https://www.nytimes.com/1973/12/17/archives/indefinite-closing-is-set-for-west-side-highway-northbound-road.html/ Indefinite Closing Is Set For West Side Highway] ''The New York Times'', (archief) 1973</ref> Het viaduct werd onveilig verklaard en men besloot de gehele infrastructuur af te breken.<ref name="nytimes.com/1989/01/06/nyregion/highway-s-demise-nightmare-for-drivers">{{en}}[https://www.nytimes.com/1989/01/06/nyregion/highway-s-demise-nightmare-for-drivers.html/ Highway's Demise: Nightmare for Drivers] ''The New York Times'', (archief) 6 januari 1989</ref>

=== Afbraak ===

Het deel van de snelweg grenzend aan de ineenstorting werd als eerste neergehaald in 1977, en het gedeelte tussen 26th en [[42nd Street (Manhattan)|42nd Street]] werd gesloopt tussen november 1981 en de zomer van 1982. De snelweg van Jane Street naar Spring Street werd gesloopt tussen de lente en de herfst van 1981, en de snelweg van Spring Street naar het zuiden naar The Battery werd afgebroken tussen de zomer van 1981 en de lente van 1982, waarna in die zones onder andere [[Battery Park City]] en het [[Brookfield Place|World Financial Center]] werden opgetrokken.

Het segment van 43rd tot 59th Street bleef staan omdat men dacht dat het zou kunnen worden opgeknapt. De reparatiewerken aan het resterende deel van de snelweg zou afzonderlijk worden gefinancierd, omdat [[Interstate highway|interstate]]-fondsen niet zouden kunnen worden gebruikt om een autosnelweg te verbinden met een faciliteit voor beperkt gebruik - in dit geval de Henry Hudson Parkway. Rijstrookverbeteringen werden aangebracht in 1981, waarvan permanent op het gedeelte snelweg ten zuiden van 59th Street. Vroeger kon het verkeer naar het noorden de snelweg op 43rd Street binnenrijden en het verkeer naar het zuiden werd uit de snelweg bij 59th Street geleid. De stad verwijderde het gedeelte van 43rd tot 59th Street in oktober 1989.<ref name="nytimes.com/1989/01/06/nyregion/highway-s-demise-nightmare-for-drivers" />

De verhoogde snelweg werd vervangen door de [[West Side Highway (Manhattan)|West Side Highway]], een wijde [[boulevard (wegtype)|boulevard]] met een lengte van 8,5 km. De weg, die gereed was in het voorjaar van 2001, werd al snel zwaar beschadigd in de [[aanslagen op 11 september 2001]]; met name ter hoogte van Battery Park City. Het beschadigde gedeelte werd na de aanslagen gerepareerd. Een klein deel van de constructie van de voormalige snelweg staat nog overeind nabij 72nd Street langs de Henry Hudson Parkway in het zuiden van [[Riverside Park (Manhattan)|Riverside Park]] (Hudson River Greenway), evenals een stuk van de rijbaan en twee karakteristieke lantaarnpalen.

== In popcultuur ==

Gedurende zijn korte bestaan was de autosnelweg te zien als overzichtsshot in vele films uit met name het [[Klassiek Hollywood]]-era, maar ook na de afbraakwerken keerde de snelweg nog een aantal keer terug. De West Side Elevated Highway komt in beeld tijdens de openingsscène van de film ''[[West Side Story (1961)|West Side Story]]'' uit 1961, met [[Natalie Wood]] en [[Richard Beymer]] in de hoofdrollen. Daarnaast wordt de West Side Elevated Highway getoond in al zijn glorie met druk verkeer tijdens een vroege scène van ''[[Taxi Driver]]'' met in de titelrol [[Robert De Niro]], hoewel de snelweg toen al gesloten was voor alle verkeer.

Voorts kwam de snelweg aan bod in ''[[The Hustler]]'', de sitcom ''[[Maude (televisieserie)|Maude]]'' (telkens wanneer de naam van actrice [[Beatrice Arthur]] in beeld kwam in de aftiteling) en tijdens een sketch van ''[[Saturday Night Live]]'' genaamd "La Dolce Gilda" - de laatste scène van de sketch werd gefilmd op de gesloten snelweg ter hoogte van 23rd Street. In augustus 2010 keerde de snelweg terug en speelde een belangrijke rol in het computerspel ''[[Mafia II]]''. Het verhaal van dit spel speelt zich af in de jaren 40 en 50 van de [[20e eeuw]]. Een snelweg die gebaseerd was op de West Side Elevated Highway werd aan het spel toegevoegd opdat spelers zich makkelijker konden verplaatsen door een stad gebaseerd op meerdere Amerikaanse steden met de naam Empire Bay.

== Zie ook ==
* [[Geschiedenis van New York (stad)]]
* [[West Side Highway (Manhattan)]]

== Externe link ==
{{Commonscatklein|West Side Highway}}
* {{en}} [https://www.dot.ny.gov/divisions/engineering/technical-services/hds-respository/newyorktvbk.pdf/ Lijst van rijkswegen in New York County]

{{Appendix|2=
{{References|90%|2=2}}
}}
{{Coor title dms|40|46|52.662|N|73|59|16.202|W|type:landmark_scale:6250_region:US}}
[[Categorie:State highway in New York]]
[[Categorie:Weg in New York (stad)]]


text:
# Mucronalia rosea
Mucronalia rosea is een slakkensoort uit de familie van de Eulimidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1860 door Pease.

title: Mucronalia rosea

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Mucronalia rosea''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Weekdieren|Mollusca]] (Weekdieren)
| klasse = [[Slakken|Gastropoda]] (Slakken)
| clade1 = [[Caenogastropoda]]
| familie = [[Glanshorens|Eulimidae]] (Glanshorens)
| geslacht = ''[[Mucronalia]]''
| w-naam = ''Mucronalia rosea''
| auteur = Pease
| datum = 1860
| haakjes =
| worms = 536175
| orde = [[Littorinimorpha]]
}}
'''''Mucronalia rosea''''' is een [[slakken|slakkensoort]] uit de familie van de [[Eulimidae]].<ref>WoRMS (2012). Mucronalia rosea. Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=536175</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1860 door Pease.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|09}}

[[Categorie:Eulimidae]]

title: Mucronalia rosea

Stam: Mollusca (Weekdieren)

Klasse: Gastropoda (Slakken)

Clade: Caenogastropoda

Orde: Littorinimorpha

Familie: Eulimidae (Glanshorens)

Geslacht: Mucronalia

title: Soort


text:
# Adam Johann von Krusenstern
Adam Johann von Krusenstern (Haggud, 19 november 1770 - Schloss Ass, 24 augustus 1846) was een Baltisch-Duits admiraal en ontdekkingsreiziger in Russische dienst. In Rusland is hij beter bekend onder de naam Ivan Fjodorovitsj Kroezensjtern (Russisch: Иван Федорович Крузенштерн).
Krusenstern leidde een wereldwijde vertegenwoordigingsmissie op bevel van de Russische Tsaar Alexander I van 1803 tot 1806. Het doel van deze missie was handelsrelaties tot stand te brengen met Japan (zie Verdrag van Shimoda), China, de handel met Zuid-Amerika vlotter te doen verlopen en de kansen op een kolonie in Californië te onderzoeken. Hij reisde samen met zijn neef Otto von Kotzebue en Adelbert von Chamisso.
Krusenstern werd geboren in Estland en stierf er ook: zijn grafmonument bevindt zich in de dom van Tallinn.
Krusenstern woonde begin negentiende eeuw op het kasteel van Kiltsi. Hier is ook een klein museum.
Er is een krater op de maan naar hem genoemd, maar bekender is de Russische viermaster de Krusenstern, die regelmatig in de Nederlandse havens is te zien geweest bij manifestaties als Sail Amsterdam en Delfsail. De Krusenstern is het opleidingsschip van de Russische marine. Ook het oostelijke VS-eiland van de Diomedeseilanden in de Beringstraat (Kleine Diomedes) wordt in het Russisch Kroezensjtern genoemd.

title: Adam Johann von Krusenstern

wikitext:
[[Bestand:Kruzenshtern I F.jpg|thumb|200px|Adam Johann Baron von Krusenstern (1770-1846)]]

'''Adam Johann von Krusenstern''' ([[Hagudi|Haggud]], [[19 november]] [[1770]] - [[Kiltsi (Väike-Maarja)|Schloss Ass]], [[24 augustus]] [[1846]]) was een [[Baltische Duitsers|Baltisch-Duits]] admiraal en ontdekkingsreiziger in [[Rusland|Russische]] dienst. In Rusland is hij beter bekend onder de naam '''Ivan Fjodorovitsj Kroezensjtern''' ([[Russisch]]: Иван Федорович Крузенштерн).

Krusenstern leidde een wereldwijde vertegenwoordigingsmissie op bevel van de Russische [[Tsaar]] [[Alexander I van Rusland|Alexander I]] van [[1803]] tot [[1806]]. Het doel van deze missie was handelsrelaties tot stand te brengen met [[Japan]] (zie [[Verdrag van Shimoda]]), [[Chinese keizerrijk|China]], de handel met [[Zuid-Amerika]] vlotter te doen verlopen en de kansen op een kolonie in [[Californië]] te onderzoeken. Hij reisde samen met zijn neef [[Otto von Kotzebue]] en [[Adelbert von Chamisso]].

Krusenstern werd geboren in Estland en stierf er ook: zijn grafmonument bevindt zich in de [[dom van Tallinn]].
Krusenstern woonde begin negentiende eeuw op het kasteel van [[Kiltsi (Väike-Maarja)|Kiltsi]]. Hier is ook een klein museum.

Er is een krater op de maan naar hem genoemd, maar bekender is de Russische viermaster de [[Krusenstern]], die regelmatig in de Nederlandse havens is te zien geweest bij manifestaties als [[Sail Amsterdam]] en [[Delfsail]]. De ''Krusenstern'' is het opleidingsschip van de Russische marine. Ook het oostelijke VS-eiland van de [[Diomedeseilanden]] in de [[Beringstraat]] (''Kleine Diomedes'') wordt in het Russisch Kroezensjtern genoemd.

{{Commonscat}}

[[Categorie:Russisch ontdekkingsreiziger|Krusenstern]]
[[Categorie:Ontdekkingsreiziger van Oceanië|Krusenstern]]
[[Categorie:Baltische Duitser|Krusenstern]]