text:
# Europese kampioenschappen kunstschaatsen 1967
De Europese Kampioenschappen kunstschaatsen zijn wedstrijden die samen een jaarlijks terugkerend evenement vormen, georganiseerd door de Internationale Schaatsunie (ISU).
De kampioenschappen van 1967 vonden plaats in Ljubljana. Het was de eerste keer dat de EK kampioenschappen in Ljubljana en in Joegoslavië plaatsvonden.
Voor de mannen was het de 59e editie, voor de vrouwen en paren was het de 31e editie en voor de ijsdansers de veertiende editie.

## Historie
De Duitse en Oostenrijkse schaatsbond, verenigd in de "Deutscher und Österreichischer Eislaufverband", organiseerden zowel het eerste EK Schaatsen voor mannen als het eerste EK Kunstschaatsen voor mannen in 1891 in Hamburg, in toen nog het Duitse Keizerrijk, nog voor het ISU in 1892 werd opgericht. De internationale schaatsbond nam in 1892 de organisatie van het EK kunstschaatsen over. In 1895 werd besloten voortaan het WK kunstschaatsen te organiseren en kwam het EK te vervallen. In 1898, na twee jaar onderbreking, vond toch weer een herstart plaats van het EK kunstschaatsen.
De vrouwen en paren zouden vanaf 1930 jaarlijks om de Europese titel strijden. De ijsdansers streden vanaf 1954 om de Europese titel in het kunstschaatsen.

## Deelname
Er namen deelnemers uit een recordaantal van zeventien landen deel aan deze kampioenschappen. Zij vulden een record deelname van 79 startplaatsen in de vier disciplines in.
Voor Nederland nam het ijsdanspaar Truus Gerardts / Ronald du Burck voor de tweede keer deel aan de Europese Kampioenschappen.
(Tussen haakjes het totale aantal startplaatsen over de disciplines.)
| Duitse Democratische Republiek (10) Tsjecho-Slowakije (10) West-Duitsland (9) Oostenrijk (7) Sovjet-Unie (7) Verenigd Koninkrijk (7) | Frankrijk (6) Hongarije (5) Zwitserland (4) Polen (3) Denemarken (2) Italië (2) | Joegoslavië (2) Zweden (2) Nederland (1) Noorwegen (1) Roemenië (1) |

## Medaille verdeling
Voor de derde keer bij het EK kunstschaatsen was het erepodium een kopie van het jaar ervoor, in 1933 en 1956 gebeurde dit eerder. Emmerich Danzer werd voor de derde keer Europees kampioen, het was zijn vierde medaille, in 1963 werd hij derde. Zowel de nummer twee, Wolfgang Schwarz, als de nummer drie, Ondrej Nepela, stonden voor de tweede keer op het erepodium bij de Europese Kampioenschappen kunstschaatsen.
Gabriele Seyfert werd de vijftiende vrouw en de eerste Oost-Duitse die de Europese titel veroverde. Het was haar tweede medaille, in 1966 werd ze tweede. Zowel de nummer twee, Hana Mašková, als de nummer drie, Zsuzsa Almássy, stonden voor het eerst op het erepodium bij de Europese Kampioenschappen kunstschaatsen.
Bij de paren veroverden Ludmila Belousova / Oleg Protopopov voor de derde keer de Europese titel. Het was hun zesde medaille, van 1962-1964 werden ze tweede. Het West-Duitse paar Margo Glockschuber / Wolfgang Danne op plaats twee stonden voor de tweede keer op het Europese erepodium, in 1966 werden ze derde. Het Oost-Duitse paar Heidemarie Steiner / Heinz Ulrich Walther op plaats drie stonden voor het eerst op het Europese erepodium.
Bij het ijsdansen prolongeerden het Britse paar Diane Towler / Bernard Ford de Europese titel, zij stonden voor de tweede keer op het erepodium. Het paar Yvonne Suddick / Malcolm Cannon op plaats twee veroverden als paar hun eerste medaille. Yvonne Suddick werd in 1964 en 1965 derde en in 1966 tweede met haar partner Roger Kennerson. Het Franse paar Brigitte Martin / Francis Gamichon op plaats drie stonden voor het eerst op het Europese erepodium.
| Discipline | Goud                                | Zilver                              | Brons                                     |
| ---------- | ----------------------------------- | ----------------------------------- | ----------------------------------------- |
| Mannen     | Emmerich Danzer                     | Wolfgang Schwarz                    | Ondrej Nepela                             |
| Vrouwen    | Gabriele Seyfert                    | Hana Mašková                        | Zsuzsa Almássy                            |
| Paren      | Ludmila Belousova / Oleg Protopopov | Margo Glockschuber / Wolfgang Danne | Heidemarie Steiner / Heinz Ulrich Walther |
| IJsdansen  | Diane Towler / Bernard Ford         | Yvonne Suddick / Malcolm Cannon     | Brigitte Martin / Francis Gamichon        |

## Uitslagen
| #      | naam (deelname)         | land                                    | pc |
| ------ | ----------------------- | --------------------------------------- | -- |
| Goud   | Emmerich Danzer (7)     | Vlag van Oostenrijk                     |    |
| Zilver | Wolfgang Schwarz (4)    | Vlag van Oostenrijk                     |    |
| Brons  | Ondrej Nepela (3)       | Vlag van Tsjechië                       |    |
| 4      | Patrick Péra (2)        | Vlag van Frankrijk                      |    |
| 5      | Sergei Chetverukhin (3) | Vlag van Sovjet-Unie                    |    |
| 6      | Robert Dureville (6)    | Vlag van Frankrijk                      |    |
| 7      | Günter Zöller (3)       | Vlag van Duitse Democratische Republiek |    |
| 8      | Peter Krick (4)         | Vlag van Duitsland                      |    |
| 9      | Philippe Pelissier (4)  | Vlag van Frankrijk                      |    |
| 10     | Marian Flic (4)         | Vlag van Tsjechië                       |    |
| 11     | Gunter Anderl (2)       | Vlag van Oostenrijk                     |    |
| 12     | Jeno Ebert (5)          | Vlag van Hongarije                      |    |
| 13     | Michael Williams        | Vlag van Verenigd Koninkrijk            |    |
| 14     | Jurgen Eberwein         | Vlag van Duitsland                      |    |
| 15     | Josef Tuma              | Vlag van Tsjechië                       |    |
| 16     | Zdzislav Pienkowski (2) | Vlag van Polen (1928-1980)              |    |
| 17     | Daniel Honer            | Vlag van Zwitserland                    |    |
| 18     | Reinhard Mirmseker      | Vlag van Duitse Democratische Republiek |    |
| 19     | Tony Berntler           | Vlag van Zweden                         |    |
| 20     | Arne Hoffmann           | Vlag van Denemarken                     |    |

| #      | naam (deelname)            | land                                    | pc |
| ------ | -------------------------- | --------------------------------------- | -- |
| Goud   | Gabriele Seyfert (6)       | Vlag van Duitse Democratische Republiek |    |
| Zilver | Hana Mašková (4)           | Vlag van Tsjechië                       |    |
| Brons  | Zsuzsa Almassy (3)         | Vlag van Hongarije                      |    |
| 4      | Sally-Anne Stapleford (5)  | Vlag van Verenigd Koninkrijk            |    |
| 5      | Beatrix Schuba             | Vlag van Oostenrijk                     |    |
| 6      | Monika Feldmann            | Vlag van Duitsland                      |    |
| 7      | Elisabeth Mikula (2)       | Vlag van Oostenrijk                     |    |
| 8      | Elena Schtscheglowa (2)    | Vlag van Sovjet-Unie                    |    |
| 9      | Petra Rührmann             | Vlag van Duitsland                      |    |
| 10     | Beate Richter (2)          | Vlag van Duitse Democratische Republiek |    |
| 11     | Zsuzsanna Szentmiklosi (3) | Vlag van Hongarije                      |    |
| 12     | Sylvaine Duban (2)         | Vlag van Frankrijk                      |    |
| 13     | Linda Teresa Davis         | Vlag van Verenigd Koninkrijk            |    |
| 14     | Martina Clausner (2)       | Vlag van Duitse Democratische Republiek |    |
| 15     | Rita Trapanese (2)         | Vlag van Italië                         |    |
| 16     | Marie Vichova              | Vlag van Tsjechië                       |    |
| 17     | Micheline Joubert (4)      | Vlag van Frankrijk                      |    |
| 18     | Eva Casparcova             | Vlag van Tsjechië                       |    |
| 19     | Britt Elfving (3)          | Vlag van Zweden                         |    |
| 20     | Pia Zurcher (3)            | Vlag van Zwitserland                    |    |
| 21     | Barbara Warminska          | Vlag van Polen (1928-1980)              |    |
| 22     | Jette Vad                  | Vlag van Denemarken                     |    |
| 23     | Katusa Derenda             | Vlag van Joegoslavië (1943-1992)        |    |
| 24     | Elena Mois                 | Vlag van Roemenië (1965-1989)           |    |

| #      | naam (deelname)                                 | land                                    | pc |
| ------ | ----------------------------------------------- | --------------------------------------- | -- |
| Goud   | Ludmila Belousova (9) Oleg Protopopov (9)       | Vlag van Sovjet-Unie                    |    |
| Zilver | Margot Glockschuber (3) Wolfgang Danne (5)      | Vlag van Duitsland                      |    |
| Brons  | Heidemarie Steiner (2) Heinz Ulrich Walther (4) | Vlag van Duitse Democratische Republiek |    |
| 4      | Gudrun Hauss (3) Walter Hafner (3)              | Vlag van Duitsland                      |    |
| 5      | Tatjana Sharanova Anatolij Evdokimov            | Vlag van Sovjet-Unie                    |    |
| 6      | Tamara Moskwina Alexej Mischin                  | Vlag van Sovjet-Unie                    |    |
| 7      | Brigitte Weise (2) Michael Brychcy (2)          | Vlag van Duitse Democratische Republiek |    |
| 8      | Janina Poremska (2) Piotr Sczypa (2)            | Vlag van Polen (1928-1980)              |    |
| 9      | Bohunka Sramkova (2) Jan Sramek (2)             | Vlag van Tsjechië                       |    |
| 10     | Monique Mathys (4) Yves Aellig (4)              | Vlag van Zwitserland                    |    |
| 11     | Marianne Streifler Herbert Wiesinger            | Vlag van Duitsland                      |    |
| 12     | Irene Muller (6) Hans-Georg Dallmer (6)         | Vlag van Duitse Democratische Republiek |    |
| 13     | Evelyn Schneider Wilheim Bietak (5)             | Vlag van Oostenrijk                     |    |
| 14     | Mona Szabo (2) Peter Szabo (2)                  | Vlag van Zwitserland                    |    |
| 15     | Linda Benard Raymond Wilson                     | Vlag van Verenigd Koninkrijk            |    |
| 16     | Anci Dolenc (2) Mitja Sketa (2)                 | Vlag van Joegoslavië (1943-1992)        |    |
| 17     | Annikken Stoa Erik Grunert                      | Vlag van Noorwegen                      |    |

| #      | naam (deelname)                           | land                                    | pc |
| ------ | ----------------------------------------- | --------------------------------------- | -- |
| Goud   | Diane Towler (3) Bernard Ford (3)         | Vlag van Verenigd Koninkrijk            |    |
| Zilver | Yvonne Suddick (4) Malcolm Cannon (4)     | Vlag van Verenigd Koninkrijk            |    |
| Brons  | Brigitte Martin (4) Francis Gamichon (5)  | Vlag van Frankrijk                      |    |
| 4      | Janet Sawbridge (5) Jon Lane (2)          | Vlag van Verenigd Koninkrijk            |    |
| 5      | Gabriele Matysik-Rauch Rudi Matysik (5)   | Vlag van Duitsland                      |    |
| 6      | Jitka Babicka (7) Jaromir Holan (8)       | Vlag van Tsjechië                       |    |
| 7      | Annerose Baier (3) Eberhard Rüger (3)     | Vlag van Duitse Democratische Republiek |    |
| 8      | Irina Grischkova Victor Ryzhkin (2)       | Vlag van Sovjet-Unie                    |    |
| 9      | Edith Mato (3) Karl Csanadi (3)           | Vlag van Hongarije                      |    |
| 10     | Ludmila Pachomova (2) Aleksandr Gorschkow | Vlag van Sovjet-Unie                    |    |
| 11     | Dana Novotna Jaroslav Hainz               | Vlag van Tsjechië                       |    |
| 12     | Milena Tumova Jesef Pesek                 | Vlag van Tsjechië                       |    |
| 13     | Heidi Metzger (3) Herbert Rothkappl (3)   | Vlag van Oostenrijk                     |    |
| 14     | Susanna Carpani (2) Sergio Pirelli (2)    | Vlag van Italië                         |    |
| 15     | Ilona Berecz (2) Istvan Sugar (2)         | Vlag van Hongarije                      |    |
| 16     | Norma Allwelt Michael Schmidt             | Vlag van Duitse Democratische Republiek |    |
| 17     | Truus Gerardts (2) Ronald du Burck (2)    | Vlag van Nederland                      |    |
| 18     | Angelika Trojahn Joachim Metz             | Vlag van Duitsland                      |    |

Medaillewinnaars

Mannen ·
Vrouwen ·
Paren ·
IJsdansen

Toernooi

1891 ·
1892 ·
1893 ·
1894 ·
1895 ·
1896-1897 ·
1898 ·
1899 ·
1900 ·
1901 ·
1902-1903 ·
1904 ·
1905 ·
1906 ·
1907 ·
1908 ·
1909 ·
1910 ·
1911 ·
1912 ·
1913 ·
1914 ·
1915-1921 ·
1922 ·
1923 ·
1924 ·
1925 ·
1926 ·
1927 ·
1928 ·
1929 ·
1930 ·
1931 ·
1932 ·
1933 ·
1934 ·
1935 ·
1936 ·
1937 ·
1938 ·
1939 ·
1940-1946 ·
1947 ·
1948 ·
1949 ·
1950 ·
1951 ·
1952 ·
1953 ·
1954 ·
1955 ·
1956 ·
1957 ·
1958 ·
1959 ·
1960 ·
1961 ·
1962 ·
1963 ·
1964 ·
1965 ·
1966 ·
1967 ·
1968 ·
1969 ·
1970 ·
1971 ·
1972 ·
1973 ·
1974 ·
1975 ·
1976 ·
1977 ·
1978 ·
1979 ·
1980 ·
1981 ·
1982 ·
1983 ·
1984 ·
1985 ·
1986 ·
1987 ·
1988 ·
1989 ·
1990 ·
1991 ·
1992 ·
1993 ·
1994 ·
1995 ·
1996 ·
1997 ·
1998 ·
1999 ·
2000 ·
2001 ·
2002 ·
2003 ·
2004 ·
2005 ·
2006 ·
2007 ·
2008 ·
2009 ·
2010 ·
2011 ·
2012 ·
2013 ·
2014 ·
2015 ·
2016 ·
2017 ·
2018 ·
2019 ·
2020 ·
2021 ·
2022 ·
2023 ·
2024 ·
2025

WK kunstschaatsen ·
WK kunstschaatsen junioren ·
Viercontinentenkampioenschap ·
Olympische Spelen

wikitext:
De '''[[Europese Kampioenschappen kunstschaatsen]]''' zijn wedstrijden die samen een jaarlijks terugkerend evenement vormen, georganiseerd door de [[Internationale Schaatsunie]] (ISU).

De kampioenschappen van '''1967''' vonden plaats in [[Ljubljana]]. Het was de eerste keer dat de EK kampioenschappen in Ljubljana en in [[Joegoslavië]] plaatsvonden.

Voor de mannen was het de 59e editie, voor de vrouwen en paren was het de 31e editie en voor de ijsdansers de veertiende editie.

==Historie==
De Duitse en Oostenrijkse schaatsbond, verenigd in de "Deutscher und Österreichischer Eislaufverband", organiseerden zowel het eerste [[Europese kampioenschappen schaatsen allround|EK Schaatsen]] voor mannen als het eerste [[Europese Kampioenschappen kunstschaatsen|EK Kunstschaatsen]] voor mannen in 1891 in [[Hamburg]], in toen nog het [[Duitse Keizerrijk]], nog voor het ISU in 1892 werd opgericht. De internationale schaatsbond nam in 1892 de organisatie van het EK kunstschaatsen over. In 1895 werd besloten voortaan het WK kunstschaatsen te organiseren en kwam het EK te vervallen. In 1898, na twee jaar onderbreking, vond toch weer een herstart plaats van het EK kunstschaatsen.

De vrouwen en paren zouden vanaf 1930 jaarlijks om de Europese titel strijden. De ijsdansers streden vanaf 1954 om de Europese titel in het kunstschaatsen.

== Deelname ==
Er namen deelnemers uit een recordaantal van zeventien landen deel aan deze kampioenschappen. Zij vulden een record deelname van 79 startplaatsen in de vier disciplines in.

Voor [[Nederland]] nam het ijsdanspaar [[Truus Gerardts]] / [[Ronald du Burck]] voor de tweede keer deel aan de Europese Kampioenschappen.

(Tussen haakjes het totale aantal startplaatsen over de disciplines.)
{| class="wikitable"
| {{DDDE}} (10)
{{CSHH}} (10)
{{DE-1949-WD}} (9)
{{AT}} (7)
{{SUHH-1955}} (7)
{{GB}} (7)
| {{FR}} (6)
{{HU-1957}} (5)
{{CH}} (4)
{{PL-1944}} (3)
{{DK}} (2)
{{IT}} (2)
| {{YUCS-1943}} (2)
{{SE}} (2)
{{NL}} (1)
{{NO}} (1)
{{RO-1965}} (1)

|}

== Medaille verdeling ==
Voor de derde keer bij het EK kunstschaatsen was het erepodium een kopie van het jaar ervoor, in 1933 en 1956 gebeurde dit eerder. [[Emmerich Danzer]] werd voor de derde keer Europees kampioen, het was zijn vierde medaille, in 1963 werd hij derde. Zowel de nummer twee, [[Wolfgang Schwarz]], als de nummer drie, [[Ondrej Nepela]], stonden voor de tweede keer op het erepodium bij de Europese Kampioenschappen kunstschaatsen.

[[Gabriele Seyfert]] werd de vijftiende vrouw en de eerste Oost-Duitse die de Europese titel veroverde. Het was haar tweede medaille, in 1966 werd ze tweede. Zowel de nummer twee, [[Hana Mašková]], als de nummer drie, [[Zsuzsa Almássy]], stonden voor het eerst op het erepodium bij de Europese Kampioenschappen kunstschaatsen.

Bij de paren veroverden [[Ludmila Belousova]] / [[Oleg Protopopov]] voor de derde keer de Europese titel. Het was hun zesde medaille, van 1962-1964 werden ze tweede. Het West-Duitse paar [[Margo Glockschuber]] / [[Wolfgang Danne]] op plaats twee stonden voor de tweede keer op het Europese erepodium, in 1966 werden ze derde. Het Oost-Duitse paar [[Heidemarie Steiner]] / [[Heinz Ulrich Walther]] op plaats drie stonden voor het eerst op het Europese erepodium.

Bij het ijsdansen prolongeerden het Britse paar [[Diane Towler]] / [[Bernard Ford]] de Europese titel, zij stonden voor de tweede keer op het erepodium. Het paar [[Yvonne Suddick]] / [[Malcolm Cannon]] op plaats twee veroverden als paar hun eerste medaille. Yvonne Suddick werd in 1964 en 1965 derde en in 1966 tweede met haar partner [[Roger Kennerson]]. Het Franse paar [[Brigitte Martin]] / [[Francis Gamichon]] op plaats drie stonden voor het eerst op het Europese erepodium.
{| class="wikitable"
!  Discipline || {{goud}} || {{zilver}} || {{brons}}
|-
| bgcolor=DDDDDD |Mannen || {{AT-VLAG}} [[Emmerich Danzer]] || {{AT-VLAG}} [[Wolfgang Schwarz]] || {{CZ-VLAG}} [[Ondrej Nepela]]
|-
| bgcolor=DDDDDD |Vrouwen || {{DDDE-VLAG}} [[Gabriele Seyfert]] || {{CZ-VLAG}} [[Hana Mašková]] || {{HU-VLAG}} [[Zsuzsa Almássy]]
|-
| bgcolor=DDDDDD |Paren || {{SUHH-VLAG}} [[Ludmila Belousova]] / [[Oleg Protopopov]] || {{DE-VLAG}} [[Margo Glockschuber]] / [[Wolfgang Danne]] || {{DDDE-VLAG}} [[Heidemarie Steiner]] / [[Heinz Ulrich Walther]]
|-
| bgcolor=DDDDDD |IJsdansen || {{GB-VLAG}} [[Diane Towler]] / [[Bernard Ford]] || {{GB-VLAG}} [[Yvonne Suddick]] / [[Malcolm Cannon]] || {{FR-VLAG}} [[Brigitte Martin]] / [[Francis Gamichon]]
|}

== Uitslagen ==
{| width=100%
| width=50% align=left valign=top |

=== Mannen ===
Er deden twintig mannen uit twaalf landen mee. De meeste deelnames stond dit jaar de Europees kampioen Emmerich Danzer die voor de zevende keer deelnamen.
{| class="wikitable"
! # ||  naam (deelname) ||  land ||  pc
|-
| {{goud}} || [[Emmerich Danzer]] (7) || {{AT-VLAG}} ||
|-
| {{zilver}} || [[Wolfgang Schwarz]] (4) || {{AT-VLAG}} ||
|-
| {{brons}} || [[Ondrej Nepela]] (3) || {{CZ-VLAG}} ||
|-
| 4 || [[Patrick Péra]] (2) || {{FR-VLAG}} ||
|-
| 5 || [[Sergei Chetverukhin]] (3) || {{SUHH-1955-VLAG}} ||
|-
| 6 || [[Robert Dureville]] (6) || {{FR-VLAG}} ||
|-
| 7 || [[Günter Zöller]] (3) || {{DDDE-VLAG}} ||
|-
| 8 || [[Peter Krick]] (4) || {{DE-VLAG}} ||
|-
| 9 || [[Philippe Pelissier]] (4) || {{FR-VLAG}} ||
|-
| 10 || [[Marian Flic]] (4) || {{CZ-VLAG}} ||
|-
| 11 || [[Gunter Anderl]] (2) || {{AT-VLAG}} ||
|-
| 12 || [[Jeno Ebert]] (5) || {{HU-VLAG}} ||
|-
| 13 || [[Michael Williams]] || {{GB-VLAG}} ||
|-
| 14 || [[Jurgen Eberwein]] || {{DE-VLAG}} ||
|-
| 15 || [[Josef Tuma]] || {{CZ-VLAG}} ||
|-
| 16 || [[Zdzislav Pienkowski]] (2) || {{PL-1928-VLAG}} ||
|-
| 17 || [[Daniel Honer]] || {{CH-VLAG}} ||
|-
| 18 || [[Reinhard Mirmseker]] || {{DDDE-VLAG}} ||
|-
| 19 || [[Tony Berntler]] || {{SE-VLAG}} ||
|-
| 20 || [[Arne Hoffmann]] || {{DK-VLAG}} ||
|}
| width=50% align=left valign=top |

=== Vrouwen ===
Er deden 24 vrouwen uit vijftien landen mee. De meeste deelnames stond dit jaar achter de Europees kampioene Gabriele Seyfert die voor de zesde keer deelnam.
{| class="wikitable"
! # ||  naam (deelname) ||  land ||  pc
|-
| {{goud}} || [[Gabriele Seyfert]] (6) || {{DDDE-VLAG}} ||
|-
| {{zilver}} || [[Hana Mašková]] (4) || {{CZ-VLAG}} ||
|-
| {{brons}} || [[Zsuzsa Almassy]] (3) || {{HU-VLAG}} ||
|-
| 4 || [[Sally-Anne Stapleford]] (5) || {{GB-VLAG}} ||
|-
| 5 || [[Beatrix Schuba]] || {{AT-VLAG}} ||
|-
| 6 || [[Monika Feldmann]] || {{DE-VLAG}} ||
|-
| 7 || [[Elisabeth Mikula]] (2) || {{AT-VLAG}} ||
|-
| 8 || [[Elena Schtscheglowa]] (2) || {{SUHH-1955-VLAG}} ||
|-
| 9 || [[Petra Rührmann]] || {{DE-VLAG}} ||
|-
| 10 || [[Beate Richter]] (2) || {{DDDE-VLAG}} ||
|-
| 11 || [[Zsuzsanna Szentmiklosi]] (3) || {{HU-VLAG}} ||
|-
| 12 || [[Sylvaine Duban]] (2) || {{FR-VLAG}} ||
|-
| 13 || [[Linda Teresa Davis]] || {{GB-VLAG}} ||
|-
| 14 || [[Martina Clausner]] (2) || {{DDDE-VLAG}} ||
|-
| 15 || [[Rita Trapanese]] (2) || {{IT-VLAG}} ||
|-
| 16 || [[Marie Vichova]] || {{CZ-VLAG}} ||
|-
| 17 || [[Micheline Joubert]] (4) || {{FR-VLAG}} ||
|-
| 18 || [[Eva Casparcova]] || {{CZ-VLAG}} ||
|-
| 19 || [[Britt Elfving]] (3) || {{SE-VLAG}} ||
|-
| 20 || [[Pia Zurcher]] (3) || {{CH-VLAG}} ||
|-
| 21 || [[Barbara Warminska]] || {{PL-1928-VLAG}} ||
|-
| 22 || [[Jette Vad]] || {{DK-VLAG}} ||
|-
| 23 || [[Katusa Derenda]] || {{YUCS-1943-VLAG}} ||
|-
| 24 || [[Elena Mois]] || {{RO-1965-VLAG}} ||
|}
|}

{| width=100%
| width=50% align=left valign=top |

=== Paren ===
Er deden zeventien paren uit tien landen mee. De meeste deelnames stond dit jaar achter de Europees kampioenen Belousova / Protopopov, zij namen voor de negende keer deel. Wilheim Bietak nam van 1963-1966 deel met [[Gerlinde Schonbauer]], dit jaar met Evelyn Schneider.
{| class="wikitable"
! # ||  naam (deelname) ||  land ||  pc
|-
| {{goud}} || [[Ludmila Belousova]] (9)
[[Oleg Protopopov]] (9) || {{SUHH-1955-VLAG}} ||
|-
| {{zilver}} || [[Margot Glockschuber]] (3)
[[Wolfgang Danne]] (5) || {{DE-VLAG}} ||
|-
| {{brons}} || [[Heidemarie Steiner]] (2)
[[Heinz Ulrich Walther]] (4) || {{DDDE-VLAG}} ||
|-
| 4 || [[Gudrun Hauss]] (3)
[[Walter Hafner]] (3) || {{DE-VLAG}} ||
|-
| 5 || [[Tatjana Sharanova]]
[[Anatolij Evdokimov]] || {{SUHH-1955-VLAG}} ||
|-
| 6 || [[Tamara Moskwina]]
[[Alexej Mischin]] || {{SUHH-1955-VLAG}} ||
|-
| 7 || [[Brigitte Weise]] (2)
[[Michael Brychcy]] (2) || {{DDDE-VLAG}} ||
|-
| 8 || [[Janina Poremska]] (2)
[[Piotr Sczypa]] (2) || {{PL-1928-VLAG}} ||
|-
| 9 || [[Bohunka Sramkova]] (2)
[[Jan Sramek (kunstschaatsen)|Jan Sramek]] (2) || {{CZ-VLAG}} ||
|-
| 10 || [[Monique Mathys]] (4)
[[Yves Aellig]] (4) || {{CH-VLAG}} ||
|-
| 11 || [[Marianne Streifler]]
[[Herbert Wiesinger]] || {{DE-VLAG}} ||
|-
| 12 || [[Irene Muller]] (6)
[[Hans-Georg Dallmer]] (6) || {{DDDE-VLAG}} ||
|-
| 13 || [[Evelyn Schneider]]
[[Wilheim Bietak]] (5) || {{AT-VLAG}} ||
|-
| 14 || [[Mona Szabo]] (2)
[[Peter Szabo]] (2) || {{CH-VLAG}} ||
|-
| 15 || [[Linda Benard]]
[[Raymond Wilson]] || {{GB-VLAG}} ||
|-
| 16 || [[Anci Dolenc]] (2)
[[Mitja Sketa]] (2) || {{YUCS-1943-VLAG}} ||
|-
| 17 || [[Annikken Stoa]]
[[Erik Grunert]] || {{NO-VLAG}} ||
|}
| width=50% align=left valign=top |

=== IJsdansen ===
Er deed een recordaantal van achttien paren uit tien landen mee. De meeste deelnames stond dit jaar achter Jaromir Holan die voor de achtste keer deelnam aan de EK Kunstschaatsen (in 1958 solo en van 1961-1967 met Jitka Babicka). In 1996 namen Ludmila Pachomova / Victor Ryzhkin als paar deel, dit jaar respectievelijk met Aleksandr Gorschkow en Irina Grischkova. In 1965 namen Heidi Metzger / Herbert Rothkappl als paar deel, in 1966 respectievelijk met [[Gerald Felsinger]] en [[Christel Trebesiner]], en dit jaar weer samen.
{| class="wikitable"
! # ||  naam (deelname) ||  land ||  pc
|-
| {{goud}} || [[Diane Towler]] (3)
[[Bernard Ford]] (3) || {{GB-VLAG}} ||
|-
| {{zilver}} || [[Yvonne Suddick]] (4)
[[Malcolm Cannon]] (4) || {{GB-VLAG}} ||
|-
| {{brons}} || [[Brigitte Martin]] (4)
[[Francis Gamichon]] (5) || {{FR-VLAG}} ||
|-
| 4 || [[Janet Sawbridge]] (5)
[[Jon Lane]] (2) || {{GB-VLAG}} ||
|-
| 5 || [[Gabriele Matysik-Rauch]]
[[Rudi Matysik]] (5) || {{DE-VLAG}} ||
|-
| 6 || [[Jitka Babicka]] (7)
[[Jaromir Holan]] (8) || {{CZ-VLAG}} ||
|-
| 7 || [[Annerose Baier]] (3)
[[Eberhard Rüger]] (3) || {{DDDE-VLAG}} ||
|-
| 8 || [[Irina Grischkova]]
[[Victor Ryzhkin]] (2) || {{SUHH-1955-VLAG}} ||
|-
| 9 || [[Edith Mato]] (3)
[[Karl Csanadi]] (3) || {{HU-VLAG}} ||
|-
| 10 || [[Ludmila Pachomova]] (2)
[[Aleksandr Gorschkow]] || {{SUHH-1955-VLAG}} ||
|-
| 11 || [[Dana Novotna]]
[[Jaroslav Hainz]] || {{CZ-VLAG}} ||
|-
| 12 || [[Milena Tumova]]
[[Jesef Pesek]] || {{CZ-VLAG}} ||
|-
| 13 || [[Heidi Metzger]] (3)
[[Herbert Rothkappl]] (3) || {{AT-VLAG}} ||
|-
| 14 || [[Susanna Carpani]] (2)
[[Sergio Pirelli]] (2) || {{IT-VLAG}} ||
|-
| 15 || [[Ilona Berecz]] (2)
[[Istvan Sugar]] (2) || {{HU-VLAG}} ||
|-
| 16 || [[Norma Allwelt]]
[[Michael Schmidt]] || {{DDDE-VLAG}} ||
|-
| 17 || [[Truus Gerardts]] (2)
[[Ronald du Burck]] (2) || {{NL-VLAG}} ||
|-
| 18 || [[Angelika Trojahn]]
[[Joachim Metz]] || {{DE-VLAG}} ||
|}
|}

{{Navigatie Europese kampioenschappen kunstschaatsen}}
{{Appendix|2=
* [http://www.eskatefans.com/skatabase/historical.html Uitslagen op eskatefans.com]
}}

[[Categorie:Europese kampioenschappen kunstschaatsen| 1967]]
[[Categorie:Kunstrijden in 1967]]
[[Categorie:Sportevenement in Ljubljana]]
[[Categorie:Europees kampioenschap in Slovenië|Kunstschaatsen]]


text:
# Infantilisme
Infantilisme is het beleven van prettige gevoelens door zich als kind te gedragen en om dan, al of niet gedeeltelijk, als kind behandeld te worden. Fantasieën spelen vaak een grote rol. Infantilisme kan onder andere worden beleefd in de vorm van leeftijdspellen, vaak ageplay genoemd. Infantilistische verlangens en bijbehorende fantasieën blijven meestal een leven lang aanwezig.

## Inhoud en kader
Over het algemeen wordt aangenomen dat infantilisme bij mannen beduidend vaker voorkomt dan bij vrouwen. Soms is dit verlangen (ook) seksueel van aard en als zodanig wordt het wel ingedeeld bij seksueel fetisjisme. Een persoon die zich hiermee bezighoudt wordt infantilist genoemd. Het (willen) dragen (en al of niet deels gebruiken) van luiers is meestal een wezenlijk onderdeel.
In de psychologie wordt infantilisme ingedeeld bij de parafilieën en in principe als onschadelijk beschouwd. Als er echter spanningen ontstaan tussen de infantilist en de omgeving, bijvoorbeeld in de zin van een gevoel van isolement (met niemand over het onderwerp verwachten te kunnen praten), kunnen die spanningen wel leiden tot psychische klachten.
Er is overigens geen verband met pedofilie: een infantilist heeft geen seksueel verlangen naar kinderen, hij/zij wil qua beleving zelf een kind zijn. Infantilisme heeft raakvlakken met regressie, maar in tegenstelling tot regressie is infantilisme geen afweermechanisme dat zich in het onderbewuste afspeelt. Wanneer een infantilist toegeeft aan deze drang dan is dat een bewuste keuze. Wellicht heeft infantilisme nog de meeste overeenkomsten met travestie; een infantilist heeft een drang om zich voor te doen als iets wat hij in werkelijkheid niet is. Soms heeft infantilisme ook daadwerkelijk een travestie-element (zie verder onder "Combinatie met andere verlangens").

## Ontstaan
Dit verlangen heeft zijn oorsprong vaak in de vroege kindertijd: veel infantilisten verklaren zich niet te kunnen herinneren dat er ooit een periode in hun leven is geweest waarin zij dit verlangen niet hadden.
Een typische infantilist is zich bewust geworden van zijn verlangen tussen het vijfde en achtste levensjaar. In die periode vindt vaak een trigger event plaats waardoor het kind zich er ineens van bewust wordt dat het er naar verlangt een luier om te hebben. Een trigger event kan zoiets eenvoudigs zijn als het zien van een baby of peuter in een luier.
Na dit trigger event is het verlangen meestal latent aanwezig totdat de puberteit intreedt.
Tussen het tiende en veertiende levensjaar beginnen fantasieën over als klein kind behandeld worden/zich als klein kind (mogen) gedragen een steeds prominentere plek in te nemen in de gedachtewereld van het kind. Mogelijk worden fantasieën vanaf dat moment ook nagespeeld. Dit zal uiteraard mede afhankelijk zijn van al of niet door plaats en tijd geboden gelegenheden tot dergelijke rollenspellen.

## Adult baby's en diaper lovers
Infantilisten worden vaak adult baby's genoemd. Dit mede om een onderscheid te maken met zogenaamde diaper lovers.

### Adult baby's
Een infantilist wordt adult baby (AB) (of soms adult toddler) genoemd wanneer de persoon interesse heeft in rollenspellen waarin de rol van een klein kind volledig wordt aangenomen en/of daarmee samenhangende fantasieën heeft. Dit spel wordt soms leeftijdsspel of age play genoemd. Dit spel kan alleen gespeeld worden, maar wordt bij voorkeur samen met anderen gespeeld. Als met meerdere personen gespeeld wordt, kan hierbij ook een "ouder-rol" vervuld worden. Aspecten van het rollenspel zijn bijvoorbeeld: het drinken uit een zuigfles en/of tuitbeker, specifieke baby- of peuterproducten en/of ander "kindervoedsel" (pannenkoeken, appelmoes, patates frites) eten en drinken, op een speen zuigen of duimen, spelen met kinderspeelgoed en/of als baby of peuter gekleed gaan. Luiers zijn in dit geval een onderdeel van het rollenspel.
Fantasieën kunnen ook worden beleefd met behulp van zelf geschreven verhalen en/of verhalen van andere AB-infantilisten.
Wanneer een tiener deze interesse ontwikkelt, wordt eventueel gesproken van een Teen Baby (TB).
Veel adult baby's ervaren de momenten waarop ze zich klein voelen als een periode van totale ontspanning. Het wordt dan ook vaak gezien als een reactie op of verwerking van de verantwoordelijkheden en verplichtingen die ze als volwassene hebben in het dagelijks leven.

### Diaper lovers
Een persoon die het prettig vindt om een luier te dragen, maar niet of in beperkte mate de behoefte voelt om zich bij wijze van spel als kind te gedragen, wordt diaper lover (DL) genoemd. Volgens de strikte definitie van het woord is een diaper lover geen infantilist.
De scheidslijn tussen de twee hierboven beschreven categorieën is overigens onscherp; in werkelijkheid zijn geen twee infantilisten of diaper lovers aan elkaar gelijk.

## Combinatie met andere verlangens
Infantilisme kan uiteraard gepaard gaan met andere verlangens. Zo verlangen mannelijke infantilisten er soms ook in meer of mindere mate naar om als meisje behandeld te worden. Een dergelijke infantilist wordt in de regel sissy baby genoemd.
Vaak is er een link met bdsm/bondage/sadomasochisme. Zo is er het verlangen meer of minder nadrukkelijk gedomineerd te worden door een "ouder-rol". Weliswaar kan die dominantie op een liefdevolle/verzorgende manier vorm gegeven worden.
Ook zijn veel infantilisten niet alleen op het kinderlijke georiënteerd en beleven ze ook puur als volwassen seksualiteit/intimiteit. Daarbij kunnen infantilisten polyamoreus zijn, eventueel worden met verschillende liefdescontacten verschillende gevoelens gedeeld.

wikiname: nlwiki

title: Infantilisme

in_language: nl

wikitext:
'''Infantilisme''' is het beleven van prettige gevoelens door zich als [[kind (leeftijdsgroep)|kind]] te gedragen en om dan, al of niet gedeeltelijk, als kind behandeld te worden. [[fantasie en dagdromen|Fantasieën]] spelen vaak een grote rol. Infantilisme kan onder andere worden beleefd in de vorm van leeftijdspellen, vaak ''ageplay'' genoemd. Infantilistische verlangens en bijbehorende fantasieën blijven meestal een leven lang aanwezig.

==Inhoud en kader==
Over het algemeen wordt aangenomen dat infantilisme bij mannen beduidend vaker voorkomt dan bij vrouwen. Soms is dit verlangen (ook) seksueel van aard en als zodanig wordt het wel ingedeeld bij [[seksueel fetisjisme]]. Een persoon die zich hiermee bezighoudt wordt ''infantilist'' genoemd. Het (willen) dragen (en al of niet deels gebruiken) van [[luier]]s is meestal een wezenlijk onderdeel.

In de [[psychologie]] wordt infantilisme ingedeeld bij de [[parafilie]]ën en in principe als onschadelijk beschouwd. Als er echter spanningen ontstaan tussen de infantilist en de omgeving, bijvoorbeeld in de zin van een gevoel van isolement (met niemand over het onderwerp verwachten te kunnen praten), kunnen die spanningen wel leiden tot psychische klachten.

Er is overigens geen verband met pedofilie: een infantilist heeft geen [[seksualiteit|seksueel verlangen]] naar kinderen, hij/zij wil qua beleving ''zelf'' een kind zijn. Infantilisme heeft raakvlakken met [[Regressie (psychologie)|regressie]], maar in tegenstelling tot regressie is infantilisme geen afweermechanisme dat zich in het onderbewuste afspeelt. Wanneer een infantilist toegeeft aan deze drang dan is dat een bewuste keuze. Wellicht heeft infantilisme nog de meeste overeenkomsten met [[travestie (gender)|travestie]]; een infantilist heeft een drang om zich voor te doen als iets wat hij in werkelijkheid niet is. Soms heeft infantilisme ook daadwerkelijk een travestie-element (zie verder onder "Combinatie met andere verlangens").

==Ontstaan==
Dit verlangen heeft zijn oorsprong vaak in de vroege kindertijd: veel infantilisten verklaren zich niet te kunnen herinneren dat er ooit een periode in hun leven is geweest waarin zij dit verlangen niet hadden.

Een typische infantilist is zich bewust geworden van zijn verlangen tussen het vijfde en achtste levensjaar. In die periode vindt vaak een ''trigger event'' plaats waardoor het kind zich er ineens van bewust wordt dat het er naar verlangt een luier om te hebben. Een ''trigger event'' kan zoiets eenvoudigs zijn als het zien van een [[baby]] of [[peuter]] in een luier.

Na dit ''trigger event'' is het verlangen meestal latent aanwezig totdat de [[puberteit]] intreedt.
Tussen het tiende en veertiende levensjaar beginnen fantasieën over als klein kind behandeld worden/zich als klein kind (mogen) gedragen een steeds prominentere plek in te nemen in de gedachtewereld van het kind. Mogelijk worden fantasieën vanaf dat moment ook nagespeeld. Dit zal uiteraard mede afhankelijk zijn van al of niet door plaats en tijd geboden gelegenheden tot dergelijke rollenspellen.

==Adult baby's en diaper lovers==
Infantilisten worden vaak '''adult baby's''' genoemd. Dit mede om een onderscheid te maken met zogenaamde '''diaper lovers'''.

===Adult baby's===
Een infantilist wordt ''adult baby'' (AB) (of soms ''adult toddler'') genoemd wanneer de persoon interesse heeft in rollenspellen waarin de rol van een klein kind volledig wordt aangenomen en/of daarmee samenhangende fantasieën heeft. Dit spel wordt soms leeftijdsspel of ''age play'' genoemd. Dit [[spel]] kan alleen gespeeld worden, maar wordt bij voorkeur samen met anderen gespeeld. Als met meerdere personen gespeeld wordt, kan hierbij ook een "ouder-rol" vervuld worden. Aspecten van het rollenspel zijn bijvoorbeeld: het drinken uit een zuigfles en/of tuitbeker, specifieke baby- of peuterproducten en/of ander "kindervoedsel" (pannenkoeken, appelmoes, patates frites) eten en drinken, op een speen zuigen of duimen, spelen met kinderspeelgoed en/of als baby of peuter gekleed gaan. Luiers zijn in dit geval een onderdeel van het rollenspel.

Fantasieën kunnen ook worden beleefd met behulp van zelf geschreven verhalen en/of verhalen van andere ''AB-infantilisten''.

Wanneer een [[tiener]] deze interesse ontwikkelt, wordt eventueel gesproken van een ''Teen Baby'' (TB).

Veel adult baby's ervaren de momenten waarop ze zich klein voelen als een periode van totale ontspanning. Het wordt dan ook vaak gezien als een reactie op of verwerking van de verantwoordelijkheden en verplichtingen die ze als volwassene hebben in het dagelijks leven.

===Diaper lovers===
Een persoon die het prettig vindt om een luier te dragen, maar niet of in beperkte mate de behoefte voelt om zich bij wijze van spel als kind te gedragen, wordt ''[[diaper lover]]'' (DL) genoemd. Volgens de strikte definitie van het woord is een ''diaper lover'' geen infantilist.

De scheidslijn tussen de twee hierboven beschreven categorieën is overigens onscherp; in werkelijkheid zijn geen twee infantilisten of diaper lovers aan elkaar gelijk.

==Combinatie met andere verlangens==
Infantilisme kan uiteraard gepaard gaan met andere verlangens. Zo verlangen mannelijke infantilisten er soms ook in meer of mindere mate naar om als meisje behandeld te worden. Een dergelijke infantilist wordt in de regel [[sissy baby]] genoemd.

Vaak is er een link met [[bdsm]]/[[bondage]]/[[sadomasochisme]]. Zo is er het verlangen meer of minder nadrukkelijk gedomineerd te worden door een "ouder-rol". Weliswaar kan die dominantie op een liefdevolle/verzorgende manier vorm gegeven worden.

Ook zijn veel infantilisten niet alleen op het kinderlijke georiënteerd en beleven ze ook puur als volwassen seksualiteit/intimiteit. Daarbij kunnen infantilisten [[Polyamorie|polyamoreus]] zijn, eventueel worden met verschillende liefdescontacten verschillende gevoelens gedeeld.
{{Appendix}}
{{Navigatie seksuele diversiteit}}

[[Categorie:Seksuele voorkeur]]
[[Categorie:Kind]]


text:
# Stadhuis van Sarlat-la-Canéda
Het Stadhuis van Sarlat-la-Canéda (Frans: Hôtel de ville de Sarlat-la-Canéda) is het gemeentehuis van Sarlat-la-Canéda.

title: Stadhuis van Sarlat-la-Canéda

wikitext:
{{wiu|1=Tamelijk nietszeggende informatie.|2=2025|3=08|4=05}}
{{Infobox gebouw
| naam          = Stadhuis van Sarlat-la-Canéda<br>''Hôtel de ville de Sarlat-la-Canéda''
| afbeelding    =
| onderschrift  = Het stadhuis van Sarlat-la-Canéda bij nacht
| locatie       = [[Sarlat-la-Canéda]]
| oorspronkelijke functie = [[Gemeentehuis|raadhuis]]
| gebruik       = gemeentehuis van Sarlat-la-Canéda
| bouwstijl     =
| monumentstatus= [[monument historique]] (1947)
| web           = https://www.sarlat.fr/
| portaal       = Kunst & Cultuur
| portaal2      = Sarlat-la-Canéda
}}
Het '''Stadhuis van Sarlat-la-Canéda''' ([[Frans]]: ''Hôtel de ville de Sarlat-la-Canéda'') is het [[gemeentehuis]] van [[Sarlat-la-Canéda]].

{{Appendix|2=
----
{{References}}
}}
{{Bibliografische informatie}}
{{Commons|Hôtel de Ville de Sarlat-la-Canéda|Hôtel de Ville}}
{{Coor title dms|48|51|23|N|2|21|8|E|type:landmark_region:FR}}

[[Categorie:Gemeentehuis in Frankrijk|Sarlat-la-Canéda]]

title: Locatie

Locatie: Sarlat-la-Canéda

Coördinaten: 44° 53′ NB, 1° 13′ OL

title: Status en tijdlijn

Oorspr. functie: raadhuis

Huidig gebruik: gemeentehuis van Sarlat-la-Canéda

title: Erkenning

Monumentstatus: monument historique (1947)

Portaal: Kunst & Cultuur · Sarlat-la-Canéda


text:
# Geschiedenis van de tram
De geschiedenis van de tram geeft een overzicht van belangrijke internationale ontwikkelingen op het gebied van de tram. De tram startte aan het begin van de 19e eeuw als combinatie van twee bestaande begrippen. Enerzijds het concept van de omnibus (regulier passagiersvervoer) en anderzijds de uitvinding van spoorstaven (uit de mijnbouw).

## De 19e eeuw
De eerste tramHet was de Swansea and Mumbles Railway, waarop tussen Swansea en Mumbles de eerste openbare paardentram voor betalende passagiers reed. De rails waren in eerste instantie van hout en werden tussen 1804 en 1806 aangelegd voor karretjes die bulkgoederen moesten vervoeren. (1807-1960)
De eerste tram in stedelijk gebiedDe New York and Harlem Railroad (voorloper van de Metro-North Railroad), had de eerste tram door stedelijk gebied en reed onder meer door de Bowery. De spoorstaven staken in de eerste jaren boven de weg uit en vormde hindernissen voor het overige verkeer. In 1934 werd besloten de lijn te vervangen door bussen; sinds 2008 is dat buslijn M1 van de MTA. (1832-1934)
GroefrailsAlphonse Loubat (die de tram voor New York mede had ontworpen) ontwikkelde de groefrails. Deze groefrails zorgt ervoor dat een trambaan een veel kleiner obstakel werd, doordat deze niet meer boven de weg uitstak. Hij verkreeg hiervoor in 1852 een patent; het jaar erop had de de tram van Parijs de primeur in Europa. (1852)
Elektrische tramNa beperkt succes met onder meer stoomtrams en kabeltrams bleek de elektrische tram de beste vervanger van de paardentram. Russische uitvinder Fjodor Pirotski deed er als eerste proeven mee. Hiervoor bouwde hij een bestaande dubbeldekker paardentram om, deze deed in Sint-Petersburg proeven met passagiers over een testbaan van 85 m lengte. (1880)
Elektrische lijnDe voorloper van Siemens (Siemens & Halske) verzorgde de eerste succesvolle elektrische tramlijn. Het bedrijf van Werner von Siemens had via zijn broer Carl von Siemens contact met Fjodor Pirotski. De tram van Siemens reed in villadorp Lichterfelde. Deze had nog geen bovenleiding, de spanning (180 volt) stond op beide rails. (1881)
TrolleystangFrank Julian Sprague maakte een verbeterde versie van uitvinding (door de Belg Charles Van Depoele) van de trolleystang. Hiermee wist hij van de elektrische tram (als eerste in Richmond (Virginia)) een groot commercieel succes te maken. De heuvels van Richmond vormden een uitstekende proeftuin om aan te tonen dat deze nieuwe technologie ook bruikbaar was in andere steden. (1888)

## De 20e eeuw
PassagiersafwikkelingGrotere trams (onder meer dankzij vier in plaats van twee assen) zorgde voor opstoppingen bij de conducteur voorin. Hoofdingenieur van het vervoersbedrijf in Cleveland Peter Witt bedacht een plek voor de conducteur in het midden. Daar was de plek om te betalen en dus ook de uitgang, voorin instappen verliep volgens zonder opstoppingen. De trams kregen zijn naam mee: Peter Witt Cars. (1915)
Moderne stroomlijnDe Peter Witt-trams waren de eerste jaren succesvol. Toch werd het nodig geacht de tram moderne eigenschappen van de auto mee te geven. Zes jaar lang werd aan de ontwikkeling van de PCC-tram gewerkt, waarna de eerste PCC in Pittsburgh (de 100) in reizigersdienst verscheen. De techniek vond uiteindelijk wereldwijd zijn weg; mede dankzij de Tatra T3/T4 is het de meest gebouwde tram ooit geworden. (1936)
De gelede tramDe technisch directeur van de interlokale tram van Rome – Ing. Mario Urbinati (1885-1964) – bedacht dat langere trams goedkoper reizigers konden vervoeren dan gekoppelde kortere trams. Gelede trams bestonden al eerder maar de kokergeleding aangestuurd door stangen van Urbinati maakt gelede trams voor het eerst ook comfortabel. (1938)
Tweede WereldoorlogDe Tweede Wereldoorlog zorgde voor veel leed en vernietiging zoals onder andere bij de Arnhemse tram. Tegelijkertijd zorgde een gebrek aan brandstof voor particulieren bij de gespaarde tramlijnen voor enorme aantallen passagiers. (1940-1945)

### Na de Tweede Wereldoorlog
SerieproductieDe gelede tram van Urbinati had lange tijd weinig concurrentie, totdat Duewag een eigen systeem ontwikkelde. De gelede en vaak ook dubbelgelede trams werden een groot succes. (1956)
Sneltrams in DuitslandNa de Tweede Wereldoorlog steeg de mobiliteit sterk, mede door suburbanisatie. De langere trams en het drukkere particuliere verkeer zaten elkaar in de weg. In Duitsland werd de Stadtbahn geboren: een systeem waarbij (meestal gekoppelde) gelede trams in stadscentra ondergronds rijden. (1968)
Het begin van de tramrenaissanceVoor en vooral na de Tweede Wereldoorlog zijn veel tramlijnen/netten gesloten. De opening van een nieuwe sneltramlijn in Edmonton (daar lightrail geheten) wordt gezien als het begin van de renaissance van de tram. De trams waren gelijk aan de eerste Stadtbahn-trams. Er volgden nog vele steden in Noord-Amerika. (1978)
De tramrenaissance in EuropaDe renaissance van de tram ging in Europa van start in Nantes. Sindsdien zijn in Frankrijk in nog 30 steden nieuwe tramlijnen geopend, in de rest van het continent nog eens ruim 30. (1984)
Integrale toegankelijkheidLagevloertrams bestonden al eerder maar de toepassing op grote schaal begon pas toen men in Genève niet minder dan 46 stuks in dienst stelde. (1987)

## De 21e eeuw
Trams zonder bovenleidingHoewel er al eind 19e eeuw elektrische tramlijnen waren zonder bovenleiding, zijn die in de eerste helft van de 20e eeuw weer verdwenen. In die zin pionierde de tram van Bordeaux met trams die stroom krijgen via een afgedekte goot in de straat. Recenter zijn er ook trams die op batterijen of supercondensators rijden. (2003)
Extra grote capaciteitDankzij trams op draaistellen en het toepassen van geledingen, is de capaciteit van trams al steeds groter geworden. Met de 54 meter lange Combino's van Tram van Boedapest werd een extra grote stap voorwaarts gezet. Inmiddels rijden er in meerdere steden trams van meer dan 50 meter lengte. (2006)

title: Geschiedenis van de tram

wikitext:
[[Bestand:Horsetrain 1870.jpg|miniatuur|De tram tussen Swansea en Mumbles]]
[[Bestand:(King1893NYC) pg847 THE BOWERY. LOOKING NORTH FROM CANAL STREET.jpg|miniatuur|De Paardentram van New York]]
[[Bestand:First electric tram- Siemens 1881 in Lichterfelde.jpg|miniatuur|De Siemens tram in Lichterfelde]]
[[Bestand:JHM-1967-0578 - Milan Tramway.jpg|miniatuur|Peter Witt-tram in Milaan]]
[[Bestand:Heritage Streetcar 1053 SFO 04 2015 2445.JPG|miniatuur|Gestroomlijnde PCC in San Francisco]]
[[Bestand:Tram Graz 537 7 Jakominiplatz.jpg|miniatuur|Dubbel gelede tram Graz]]
[[Bestand:Alte Straßenbahn in Genf 2010-07-01.jpg|miniatuur|Lagevloertrams in Genève]]
[[Bestand:J25 744 Széll Kálmán tér, ET 2007.jpg|miniatuur|Combino-Supra in Boedapest]]
[[Bestand:Tram in Luxemburg stad in 2021 7.jpg|miniatuur|Tram in Luxemburg zonder bovenleiding]]
De '''geschiedenis van de tram''' geeft een overzicht van belangrijke internationale ontwikkelingen op het gebied van de [[tram]]. De tram startte aan het begin van de 19e eeuw als combinatie van twee bestaande begrippen. Enerzijds het [[Concept (filosofie)|concept]] van de [[Omnibus (vervoermiddel)|omnibus]] (regulier passagiers[[vervoer]]) en anderzijds de [[uitvinding]] van [[rail (spoorwegen)|spoorstaven]] (uit de [[mijnbouw]]).

== De 19e eeuw ==
;De eerste tram : Het was de ''[[Swansea and Mumbles Railway]]'', waarop tussen [[Swansea]] en [[Mumbles]] de eerste openbare [[paardentram]] voor betalende passagiers reed. De rails waren in eerste instantie van hout en werden tussen 1804 en 1806 aangelegd voor karretjes die bulkgoederen moesten vervoeren. (1807-1960)
;De eerste tram in stedelijk gebied : De ''[[New York and Harlem Railroad]]'' (voorloper van de ''[[Metro-North Railroad]]''), had de eerste tram door stedelijk gebied en reed onder meer door de [[Bowery (buurt)|Bowery]]. De spoorstaven staken in de eerste jaren boven de weg uit en vormde hindernissen voor het overige verkeer. In 1934 werd besloten de lijn te vervangen door bussen; sinds 2008 is dat buslijn ''M1'' van de [[Metropolitan Transportation Authority|MTA]]. (1832-1934)
;Groefrails : ''[[Alphonse Loubat]]'' (die de tram voor New York mede had ontworpen) ontwikkelde de [[Trambaan#Groefrails|groefrails]]. Deze groefrails zorgt ervoor dat een trambaan een veel kleiner obstakel werd, doordat deze niet meer boven de weg uitstak. Hij verkreeg hiervoor in 1852 een patent; het jaar erop had de [[Tram van Île-de-France|de tram van Parijs]] de primeur in Europa. (1852)
;Elektrische tram : Na beperkt succes met onder meer [[stoomtram]]s en [[kabeltram]]s bleek de [[elektrische tram]] de beste vervanger van de paardentram. Russische uitvinder [[Fjodor Pirotski]] deed er als eerste proeven mee. Hiervoor bouwde hij een bestaande dubbeldekker [[paardentram]] om, deze deed in [[Sint-Petersburg]] proeven met passagiers over een testbaan van 85 m lengte. (1880)
;Elektrische lijn : De voorloper van [[Siemens AG|Siemens]] (''Siemens & Halske'') verzorgde de eerste succesvolle elektrische tramlijn. Het bedrijf van [[Werner von Siemens]] had via zijn broer [[Carl von Siemens]] contact met Fjodor Pirotski. De tram van Siemens reed in villadorp [[Berlin-Lichterfelde|Lichterfelde]]. Deze had nog geen bovenleiding, de spanning (180 volt) stond op beide rails. (1881)
;Trolleystang : [[Frank Julian Sprague]] maakte een verbeterde versie van uitvinding (door de Belg Charles Van Depoele) van de [[trolleystang]]. Hiermee wist hij van de elektrische tram (als eerste in [[Richmond (Virginia)]]) een groot commercieel succes te maken. De heuvels van Richmond vormden een uitstekende proeftuin om aan te tonen dat deze nieuwe technologie ook bruikbaar was in andere steden. (1888)

== De 20e eeuw ==
;Passagiersafwikkeling : Grotere trams (onder meer dankzij vier in plaats van twee assen) zorgde voor opstoppingen bij de conducteur voorin. Hoofdingenieur van het vervoersbedrijf in [[Cleveland (Ohio)|Cleveland]] ''Peter Witt'' bedacht een plek voor de conducteur in het midden. Daar was de plek om te betalen en dus ook de uitgang, voorin instappen verliep volgens zonder opstoppingen. De trams kregen zijn naam mee: ''[[Peter Witt Car]]s''. (1915)
;Moderne stroomlijn : De Peter Witt-trams waren de eerste jaren succesvol. Toch werd het nodig geacht de tram moderne eigenschappen van de auto mee te geven. Zes jaar lang werd aan de ontwikkeling van de [[Presidents' Conference Committee-Car|PCC-tram]] gewerkt, waarna de eerste PCC in [[Pittsburgh Railways Co.|Pittsburgh]] (de ''100'') in reizigersdienst verscheen.<ref>[http://www.dietrichsfam.com/shj/cr100.htm Car 100], geraadpleegd op 2024-06-28.</ref> De techniek vond uiteindelijk wereldwijd zijn weg; mede dankzij de [[Tatra T3]]/[[Tatra T4|T4]] is het de meest gebouwde tram ooit geworden.<ref>[https://www.curbsideclassic.com/trackside-classic/streetcar-stop-classic-the-pcc-car/ Streetcar Stop Classic: The PCC Car – A Timeless Classic], geraadpleegd op 2024-06-28.</ref> (1936)
;De gelede tram : De technisch directeur van de interlokale [[tram van Rome]] – Ing. Mario Urbinati (1885-1964) – bedacht dat langere trams goedkoper reizigers konden vervoeren dan gekoppelde kortere trams.<ref>{{it}}[https://www.amatelarchitettura.com/un-tram-chiamato-urbinati/ Un tram chiamato “Urbinati”], geraadpleegd op 2024-07-10.</ref> [[Gelede tram]]s bestonden al eerder maar de kokergeleding aangestuurd door stangen<ref>{{it}}[http://www.tramroma.com/tramroma/rete_ext/stfer/rotabili/tecn_rot/gio_urbi.htm La giostra Urbinati, come è costruita e come funziona], geraadpleegd op 2024-07-10.</ref> van Urbinati maakt gelede trams voor het eerst ook comfortabel. (1938)
;Tweede Wereldoorlog : De Tweede Wereldoorlog zorgde voor veel leed en vernietiging zoals onder andere bij de [[Arnhemse tram]]. Tegelijkertijd zorgde een gebrek aan brandstof voor particulieren bij de gespaarde tramlijnen voor enorme aantallen passagiers. (1940-1945)

=== Na de Tweede Wereldoorlog ===
;Serieproductie : De gelede tram van Urbinati had lange tijd weinig concurrentie, totdat [[Duewag]] een eigen systeem ontwikkelde. De [[Düwag-Eenheidswagen|gelede en vaak ook dubbelgelede trams]] werden een groot succes. (1956)
;Sneltrams in Duitsland : Na de Tweede Wereldoorlog steeg de mobiliteit sterk, mede door [[suburbanisatie]]. De langere trams en het drukkere particuliere verkeer zaten elkaar in de weg. In Duitsland werd de [[Stadtbahn (lightrail)|Stadtbahn]] geboren: een systeem waarbij (meestal gekoppelde) gelede trams in stadscentra ondergronds rijden. (1968)
;Het begin van de tramrenaissance : Voor en vooral na de Tweede Wereldoorlog zijn veel tramlijnen/netten gesloten. De opening van een nieuwe sneltramlijn in [[Edmonton]] (daar [[lightrail]] geheten) wordt gezien als het begin van de [[renaissance]] van de tram. De trams waren gelijk aan de eerste Stadtbahn-trams. Er volgden nog vele steden in Noord-Amerika. (1978)
;De tramrenaissance in Europa : De renaissance van de tram ging in Europa van start in [[Tram van Nantes|Nantes.]] Sindsdien zijn in Frankrijk in nog 30 steden nieuwe tramlijnen geopend, in de rest van het continent nog eens ruim 30. (1984)
;Integrale toegankelijkheid : [[Lagevloertram]]s bestonden al eerder maar de toepassing op grote schaal begon pas toen men in [[Tram van Genève|Genève]] niet minder dan 46 stuks in dienst stelde. (1987)

== De 21e eeuw ==
;Trams zonder bovenleiding : Hoewel er al eind 19e eeuw elektrische tramlijnen waren zonder bovenleiding, zijn die in de eerste helft van de 20e eeuw weer verdwenen. In die zin pionierde de [[tram van Bordeaux]] met trams die [[Alimentation par le sol|stroom krijgen via een afgedekte goot]] in de straat. Recenter zijn er ook trams die op [[accupack|batterij]]en of [[supercondensator]]s rijden. (2003)
;Extra grote capaciteit : Dankzij trams op draaistellen en het toepassen van geledingen, is de capaciteit van trams al steeds groter geworden. Met de 54 meter lange [[Combino]]'s van [[Tram van Boedapest]] werd een extra grote stap voorwaarts gezet. Inmiddels rijden er in meerdere steden trams van meer dan 50 meter lengte. (2006)

== Zie ook ==
* [[Tram]]
* [[Tram in België]]
* [[Tram in Nederland]]
* [[Tijdlijn van het stads- en streekvervoer]]
* [[Tijdlijn van de spoorweggeschiedenis]]

{{Appendix}}
{{Navigatie trams}}

[[Categorie:Tram]]
[[Categorie:Geschiedenis van de spoorwegen|Tram]]