text:
# Straussee-veerboot
De Straussee-veerboot is een elektrische kabelveerboot in Brandenburg. Het doorkruist de Straussee over een lengte van 370 meter en verbindt het stadscentrum van Strausberg met de woongebied "Jenseits des Sees".
De veerboot is een herkenningspunt van Strausberg en is een beschermd monument.

## Geschiedenis
De veerverbinding bestaat sinds 1894, nadat de zakenman Daniel Gepke (1843-1904) een badinrichting, een bowlingbaan en een restaurant bouwde aan de westelijke oever van de Straussee. De eerste veerboot werd met de hand bediend met een lier.
Vanwege toenemende passagiersaantallen werd in plaats daarvan vanaf ongeveer 1897 een grotere veerboot met een dieselmotor op petroleum en ruimte voor 200 passagiers gebruikt. Na de dood van Gepke kocht de stad Strausberg deze veerboot van zijn erfgenamen.
In 1913 volgde een nieuwe veerboot met een ottomotor op benzine. Deze motor was inderdaad voldoende krachtig; maar het bedrijfsgeluid en de geur van uitlaatgassen werden zo onaangenaam ervaren dat het recreatiegebied met de badinrichting, de bowlingbaan en het restaurant als zodanig in gevaar kwam. (Destijds: een diesel rookt, een benzinemotor stinkt.)
Daarom overwoog het stadsbestuur van de stad Strausberg om de veerboot uit te rusten met een elektromotor. Volgens de stand van de wetenschap in 1913 was voor een elektromotor in deze veerboot alleen batterij- of bovenleiding mogelijk (rekening houdend met economisch rendement). Het stadsbestuur van de stad Strausberg koos voor een (waarschijnlijk milieuvriendelijkere) bovenleidingoperatie, hoewel dit een groot constructief risico met zich meebracht. Deze onderneming slaagde echter.
In 1915 werd dit pontje (ondanks de Eerste Wereldoorlog) omgebouwd tot een elektromotor en een gelijkstroom bovenleiding met een spanning van 170 volt. Deze veerboot werd zijdelings geleid door twee staalkabels die door het water waren gespannen. Het trok zijn trekstroom uit een vrij overspannende eenpolige bovenleiding, die is bevestigd aan twee vakwerkmasten. De mast op de oostelijke oever, die ook een klok draagt, is 9,6 meter hoog; de mast op de westelijke oever is 9,7 meter hoog. De kleinste hoogte van de bovenleiding boven de Straussee is 5,8 meter. De twee staalkabels, die matig geaard zijn via het matig geleidende water, dienen als retourleidingen. Elektrisch is dit systeem vergelijkbaar met een bovenleiding en tweerailsysteem, waarbij de rails alleen aan het wegdek zijn geaard.
De huidige veerboot Steffi verliet de scheepswerf Marienwerder in 1967. Uw huidige motor wordt gevoed met 230 volt netspanning en heeft een vermogen van 7,5 kilowatt. Het kan normaal gesproken maximaal 100 passagiers vervoeren. In juni 2012 vond een uitgebreide revisie van de veerboot plaats.
Sinds de Haßmersheim am Neckar-veerboot in september 2014 werd stilgelegd, is de Straussee-veerboot de enige trolleyveerboot in Duitsland.
Tussen september 2016 en juni 2017 was de veerdienst onderbroken. Naast de reguliere revisie van de veerboot zijn de twee pieren omgebouwd tot ongeveer zes meter lange drijvende aanlegsteigers om ongeacht de waterstand een barrièrevrije toegang mogelijk te maken. Door het dalende waterpeil van de Straussee was een veilige toegang niet meer gegarandeerd. Er werd ongeveer 100.000 euro geïnvesteerd door twee investeerders.

## Operatie
De veerboot wordt geëxploiteerd door de Strausberger Eisenbahn en vaart het hele jaar door. Tijdens het seizoen zijn er elk half uur veerboten; tot 100 mensen kunnen tegelijkertijd over het meer worden vervoerd. Jaarlijks maken zo'n 8.000 passagiers gebruik van de veerverbinding. De reistijd is zeven minuten. Bovendien is de Straussee-veerboot ook geïntegreerd in de Verkehrsverbund Berlin-Brandenburg (VBB) als lokaal openbaar vervoersysteem en draagt daarom de extra aanduiding veerbootlijn 39. Op de veerboot is echter niet het reguliere VBB-tarief van toepassing, maar een speciaal tarief van de Strausberger Eisenbahn. Kaartjes worden aan boord verkocht. Wie recht heeft op gratis vervoer voor ernstig gehandicapten, wordt echter nog steeds gratis vervoerd.

title: Straussee-veerboot

wikitext:
{{Infobox schip
| Schip type                    = kabelveerboot
| Schip lengte                  = 15,5 meter
| Schip diepgang                = 0,43 meter
| Schip breedte                 = 7,23 meter
| Schip passagiers              = 100 mensen
| lat_deg                       = 52
| lat_min                       = 34
| lat_sec                       = 54.12
| lat_dir                       = N
| lon_deg                       = 13
| lon_min                       = 52
| lon_sec                       = 32.88
| lon_dir                       = E
| mapname                       = Brandenburg
}}
De '''Straussee-veerboot''' is een elektrische kabelveerboot in [[Brandenburg (deelstaat)|Brandenburg]]. Het doorkruist de [[Straussee]] over een lengte van 370 meter en verbindt het stadscentrum van [[Strausberg]] met de woongebied "Jenseits des Sees".<ref>Aan de overkant van het meer.</ref>

De veerboot is een herkenningspunt van Strausberg en is een beschermd monument.

== Geschiedenis ==
De veerverbinding bestaat sinds 1894, nadat de zakenman Daniel Gepke (1843-1904) een badinrichting, een bowlingbaan en een restaurant bouwde aan de westelijke oever van de Straussee. De eerste veerboot werd met de hand bediend met een lier.

Vanwege toenemende passagiersaantallen werd in plaats daarvan vanaf ongeveer 1897 een grotere veerboot met een dieselmotor op petroleum en ruimte voor 200 passagiers gebruikt. Na de dood van Gepke kocht de stad Strausberg deze veerboot van zijn erfgenamen.

In 1913 volgde een nieuwe veerboot met een [[Mengselmotor|ottomotor]] op benzine. Deze motor was inderdaad voldoende krachtig; maar het bedrijfsgeluid en de geur van uitlaatgassen werden zo onaangenaam ervaren dat het recreatiegebied met de badinrichting, de bowlingbaan en het restaurant als zodanig in gevaar kwam. (Destijds: een diesel rookt, een benzinemotor stinkt.)

Daarom overwoog het stadsbestuur van de stad Strausberg om de veerboot uit te rusten met een elektromotor. Volgens de stand van de wetenschap in 1913 was voor een elektromotor in deze veerboot alleen batterij- of bovenleiding mogelijk (rekening houdend met economisch rendement). Het stadsbestuur van de stad Strausberg koos voor een (waarschijnlijk milieuvriendelijkere) bovenleidingoperatie, hoewel dit een groot constructief risico met zich meebracht. Deze onderneming slaagde echter.

In 1915 werd dit pontje (ondanks de [[Eerste Wereldoorlog]]) omgebouwd tot een elektromotor en een gelijkstroom bovenleiding met een spanning van 170 volt. Deze veerboot werd zijdelings geleid door twee staalkabels die door het water waren gespannen. Het trok zijn trekstroom uit een vrij overspannende eenpolige bovenleiding, die is bevestigd aan twee vakwerkmasten. De mast op de oostelijke oever, die ook een klok draagt, is 9,6 meter hoog; de mast op de westelijke oever is 9,7 meter hoog. De kleinste hoogte van de bovenleiding boven de Straussee is 5,8 meter. De twee staalkabels, die matig geaard zijn via het matig geleidende water, dienen als retourleidingen. Elektrisch is dit systeem vergelijkbaar met een bovenleiding en tweerailsysteem, waarbij de rails alleen aan het wegdek zijn geaard.

De huidige veerboot Steffi verliet de scheepswerf [[Marienwerder (Barnim)|Marienwerder]] in 1967. Uw huidige motor wordt gevoed met 230 volt netspanning en heeft een vermogen van 7,5 kilowatt. Het kan normaal gesproken maximaal 100 passagiers vervoeren. In juni 2012 vond een uitgebreide revisie van de veerboot plaats.

Sinds de [[Hassmersheim-veerboot|Haßmersheim am Neckar-veerboot]] in september 2014 werd stilgelegd, is de Straussee-veerboot de enige [[trolleyveerboot]] in Duitsland.

Tussen september 2016 en juni 2017 was de veerdienst onderbroken. Naast de reguliere revisie van de veerboot zijn de twee pieren omgebouwd tot ongeveer zes meter lange drijvende aanlegsteigers om ongeacht de waterstand een barrièrevrije toegang mogelijk te maken. Door het dalende waterpeil van de Straussee was een veilige toegang niet meer gegarandeerd. Er werd ongeveer 100.000 euro geïnvesteerd door twee investeerders.

== Operatie ==
De veerboot wordt geëxploiteerd door de [[Strausberger Eisenbahn]] en vaart het hele jaar door. Tijdens het seizoen zijn er elk half uur veerboten; tot 100 mensen kunnen tegelijkertijd over het meer worden vervoerd. Jaarlijks maken zo'n 8.000 passagiers gebruik van de veerverbinding. De reistijd is zeven minuten. Bovendien is de Straussee-veerboot ook geïntegreerd in de [[Verkehrsverbund Berlin-Brandenburg]] (VBB) als lokaal openbaar vervoersysteem en draagt daarom de extra aanduiding veerbootlijn 39. Op de veerboot is echter niet het reguliere VBB-tarief van toepassing, maar een speciaal tarief van de Strausberger Eisenbahn. Kaartjes worden aan boord verkocht. Wie recht heeft op gratis vervoer voor ernstig gehandicapten, wordt echter nog steeds gratis vervoerd.

{{Appendix|2=
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Strausseefähre|oldid=233819175|datum=20230518}}
{{References}}
}}
{{Bibliografische informatie}}
{{Coor title dms|52|34|37.15|N|13|52|36.56|E|scale:6250}}

[[Categorie:Schip uit Duitsland]]
[[Categorie:Trolleyveerboot]]

title: Algemene kenmerken

Type: kabelveerboot

Lengte: 15,5 meter

Breedte: 7,23 meter

Diepgang: 0,43 meter

Passagiers: 100 mensen

title: Locatie van het wrak

Portaal: Maritiem


text:
# Yamaha Ténéré
Het is eind 1982 als de motorwereld voor het eerst de naam Ténéré op een Yamaha motorfiets ziet staan. Het is bij de presentatie van een nieuw model, de XT600Z, die vanaf 1983 geleverd zal gaan worden.
Yamaha is al vanaf het eerste begin van Parijs-Dakar succesvol in de rally, eerst met de XT500 en vanaf 1981 met de XT550. Toen nog een rally vooral door amateurs, er werd heel wat af geknutseld in schuurtjes en werkplaatsen. Maar ook de Franse en Italiaanse Yamaha-importeurs beginnen voorzichtig hun bijdrage te leveren en zo sijpelen de wensen en aanpassingen vanuit Europa door naar Japan. En in Japan hebben ze daar heel goed naar geluisterd en gekeken en kon Yamaha vanaf 1983 een vrijwel startklare rallymotor aanbieden: de Yamaha XT600Z Ténéré (type aanduiding: 34L).
De naam Ténéré is een verwijzing naar de  Ténéréwoestijn een berucht gedeelte in de Sahara tijdens de Parijs-Dakar rally's.

## Luchtgekoeld

### XT600Z - 34L (1983 - 1985)
Motorisch is de XT600Z een doorontwikkeling van de XT550: een grote ééncilinder viertakt motor, 595 cc, luchtgekoeld, vierkleps cilinderkop, vijf versnellingsbak, een kickstarter en een dubbele carburateur .
Nieuw zijn de schijfrem aan de voorzijde, de progressieve mono-cross achtervering (beide nieuwe ontwikkelingen direct afgeleid van de crossmotoren) en de halogeen koplamp. De 28 liter grote benzinetank en de gemonteerde oliekoeler maken de motor rallyklaar. De kleuren waarin de XT600Z leverbaar is, zijn ook een directe verwijzing naar de Parijs-Dakar rally: de motor is leverbaar in het Gauloise-blauw van Sonauto, de Franse importeur en in het wit-rood van Belgarda, de Italiaanse importeur. Ook de kenmerkende Yamaha-speedblocks zijn aanwezig.
In Europa wordt de Ténéré enthousiast ontvangen, niet alleen door de mensen met rally aspiraties, maar ook motorreizigers zien de mogelijkheden die deze nieuwe Yamaha biedt.
Diverse motortesten prijzen het uiterlijk en de mogelijkheden, maar misschien wel het belangrijkste: in de praktijk blijkt de Ténéré een superbetrouwbare alleskunner te zijn. Ja, de motor is hoog en door de grote tank ligt het zwaartepunt ook vrij hoog, bovendien vraagt het starten met de kickstarter wat behendigheid. Maar dit lijken dan ook de enige bezwaren te zijn.
In 1984 is de XT600Z vrijwel ongewijzigd gebleven, voor 1985 werden een andere voorvork en een andere voorremklauw gemonteerd in de Ténéré, de typeaanduiding wordt dan 55W.

### XT600Z - 1VJ (1986-1987)
De eerste grote veranderingen worden doorgevoerd voor het modeljaar 1986, naast een kickstarter is de motor nu ook elektrisch te starten. Dit vraagt een startmotor en een grotere accu. Woog een 34L nog 163 kg, de nieuwe Ténéré, typeaanduiding 1VJ, weegt nu 175 kg. Om een bredere achterband te kunnen monteren, krijgt de motor een andere achterbrug. In plaats van aluminium is deze nu van staal gemaakt. Om de gewichtstoename te beperken verkleint Yamaha de tankinhoud naar 23 liter. De luchtfilterkast wordt verplaatst van achter de motor naar een plekje boven het motorblok, de tank wordt daar omheen gevormd en loopt verder naar onderen door. Hierdoor ontstaat de noodzaak voor een brandstofpomp. De luchthappers verdwijnen uit het voorspatbord en met al deze veranderingen snijdt Yamaha zichzelf in de vingers. Bij zware belastingen en hoge buitentemperaturen kan het motorblok z'n warmte niet goed kwijt. De superbetrouwbare Ténéré is niet meer zo betrouwbaar!
Yamaha probeert met een aantal zaken de betrouwbaarheid te verbeteren, maar het zijn eigenlijk alleen de doe-het-zelvers die een 1VJ betrouwbaar weten te krijgen. Gelukkig hebben veel Ténéré- rijders zich verenigd in de diverse Ténéré-clubs die in de loop van de tijd zijn ontstaan. Zo ook in Nederland, waar de Dutch Ténéré Association opgericht is. Zo is er heel veel kennis aanwezig.
Voor 1987 biedt Yamaha ook de 1VJ aan, zoals gezegd met wat modificaties. Helaas neemt de interesse af, voor het grootste deel zal dat zijn doordat ook Honda, Suzuki en BMW vergelijkbare reismotoren zijn gaan leveren.

### XT600Z - 3AJ(1988 - 1991)
1988 is een legendarisch jaar: tijdens de rally Parijs_Dakar wordt de snelste man in het autoklassement, Ari Vatanen, voorbij gereden door Jan de Rooy in zijn DAF truck. De snelheden gaan richting de 190 km/u. De rally eindigt in een drama als een tweede DAF truck verongelukt en de bijrijder dit niet overleeft. Het geeft wel de veranderingen aan die de rally in korte tijd doorgemaakt heeft, de snelheden nemen toe, de belangen worden groot en de rally wordt steeds meer gedomineerd door fabrieksteams.
De consumenten-Ténéré's lijken (technisch)dan ook steeds minder op de echte fabrieksracers, hoewel Yamaha zijn best doet uiterlijk de machines nog op elkaar te doen lijken.
Zo krijgt de Ténéré voor 1988 een vaste stroomlijnkuip, die mooi doorloopt in de vernieuwde tank. Twee ronde koplampen vervangen de enkele vierkante koplamp, de kickstarter is verdwenen en het achterwiel wordt geremd door een schijfrem in plaats van een trommelrem. Type aanduiding van dit model is 3AJ en Yamaha heeft er alles aan gedaan om de motor thermisch weer gezond te krijgen. Het, voorheen hoge, voorspatbord is een laag spatbord geworden (net als de fabrieksracers). Dat samen met de kuip en de nieuwe tank (inhoud 23 liter) zorgen ervoor dat de cilinder nu weer volop in de rijwind zit. Het luchtfilter zuigt nu koele lucht onder het zadel aan, bij de 1VJ was dat warme lucht van boven de cilinderkop. Ook is er een nieuwe oliepomp gemonteerd. Alle veranderingen hebben zeker nut, want de nieuwe Ténéré is weer betrouwbaar, maar helaas nu ook weer zwaarder. De motor weegt nu 185 kg. Rond 1990 voert Yamaha nog een aantal veranderingen door: de primaire overbrenging wordt veranderd zodat de oliepomp harder draait en meer opbrengst heeft en er wordt een langere oliekoeler gemonteerd. In 1991 worden de laatste nieuwe 3AJ's verkocht.
De 3AJ is de laatste luchtgekoelde Ténéré die Yamaha zal leveren.

## Vijfkleppers
Al sinds het begin van de motorsport zijn races en rally's belangrijk voor de motorfabrikanten. Ten eerste voor de naamsbekendheid ( win on Sunday, sell on Monday), maar er wordt ook veel ontwikkelingswerk gedaan. In 1986 heeft Sonauto een rallymotor met een viercilinder FZ750 motorblok erin.
In 1987 komt Yamaha met een watergekoelde 1-cilinder met vijf kleppen aan de start van de Dakar. Het gaat hier om fabrieksracemotoren en daarmee om prototype's, maar deze doorontwikkeling vindt uiteindelijk zijn weg naar twee nieuwe consumentenmodellen. Een voortzetting van de voorgaande 1-cilinders, met een nagenoeg gelijk gebleven onderblok, maar nu wel met waterpomp. En de introductie van een nieuw type, de Super Ténéré. Een avontuurlijke twee-cilinder motor, waarvan de rally-versie een van de succesvolste motoren uit de dakar-geschiedenis zou blijken.

### XTZ750 (1989 - 1996)
In 1989 begint Yamaha met het leveren van de XTZ750 Super-Ténéré. Deze wordt aangeboden naast de XT600Z, 3AJ. In de XTZ750 is heel veel techniek terug te vinden uit de viercilinder fabrieksracer, maar dan in een aangepaste versie. Het motorblok is volledig nieuw ontworpen, het betreft een vloeistof gekoelde staande twin van 749 cc, met de voor Yamaha kenmerkende 5-kleps cilinderkop en dubbele bovenliggende nokkenassen. De cilinders zijn ver voorover gekanteld, waarmee Yamaha een verticaal inlaattraject heeft willen maken. De carburateurs hangen vrijwel recht boven de cilinderkoppen. Bij hoge kilometerstanden waren ingesleten gasnaaldbuizen dan ook (een van de weinige) manco's van de Super-Ténéré. Ook het frame is volledig nieuw en gebouwd op het sterkere motorblok. Het voorwiel is voorzien van twee remschijven, tankinhoud is 26 liter en het rijklaar gewicht is ronde de 230 kg. Het vermogen is met 70 PK ongeveer 10 PK meer dan dat van Honda-concurrent XRV750 Africa Twin en maakt een topsnelheid mogelijk van tegen de 200 km/uur. Standaard is de motor vrij slap afgeveerd en ook de remwerking is niet optimaal, maar dit zijn zaken waar verbetering goed haalbaar was. In de praktijk is de motor zeer betrouwbaar gebleken. De XTZ750 Super-Ténéré is geleverd tot 1996 en is in die jaren nauwelijks technisch veranderd, afgezien van de diverse kleurenschema's

### XTZ660 - 3YF (1991 - 1993)
Voortgebouwd op de luchtgekoelde oorspronkelijke tenere's gaat Yamaha mee in de vooruitgang en voorziet de motor van waterkoeling en vijf kleppen per cilinder. Het nadeel is dat de motor nog zwaarder wordt. Verder valt op dat de olie-tank weer wordt geïntegreerd in het frame, net als bij de XT550. De vierkante koplamp vindt weer zijn intrede.

### XTZ660 - 4MY (1994-1999)
De laatste versie krijgt toch weer dubbele koplampen, maar verder verandert er weinig. De toerenteller wordt niet langer meer mechanisch aangestuurd, maar nu digitaal (met nog wel een analoge teller).

## Injectie

### XT660Z (2008 - 2016)
Na een periode van stilte komt Yamaha in 2008 met een volledig nieuwe Ténéré, de XT660Z. De watergekeolde 1-cilinder is gebleven, maar heeft weer een vier kleps cilinderkop en is voorzien van een injectiesysteem. De Ténéré is geheel opnieuw ontworpen en heeft weer een grote (23 liter) tank meegekregen, een knipoog naar de oer-motor uit 1983.  Het is een beetje een designmotor geworden met zijn herkenbare en erg mooi vormgegeven tank, moderne koplampunit en uitlaatdemper.
De door acerbis getekende en geproduceerde tank loopt van smal bij het zadel tot behoorlijk breed aan de voorzijde en is uitgevoerd met de -voor Yamaha zo herkenbare- speedblocks bestickering die we kennen van diezelfde oer-Ténéré. Ook de koplampunit ontkwam niet aan de tekentafel en bestaat nu uit 2 boven elkaar staande reflectoren achter 1 kunststof 'glas'. De uitlaat eindigt in een keurig onder het zadel weggewerkte demper met 2 uitgangen. Het dashboard is voorzien van een ronde toerenteller met conventionele wijzer met daarnaast een rechthoekig display voor digiatale snelheidsmeter en diverse controle- en indicatielampjes.
Zodra je het contact aanzet vliegen toerenteller en snelheidsmeter in het rood en weer terug en hoor je de computer alles op scherp zetten. Daarna breng je met een simpele druk op de knop de soepel lopende 1-cilinder injectiemotor tot leven. Hij brengt een mooie roffel ten gehore. De XT staat hoog op zijn poten en heeft daardoor extra veel grondspeling, precies wat je nodig hebt op ruig terrein of hoge zandduinen. De standaard gemonteerde Brembo's zijn prima te doseren en brengen alles met gemak tot stilstand.
Mede door veranderde wetgeving krijgt de XT660Z in 2012 abs. Hij is dan ook gelijk een aantal cm's verlaagd, waardoor hij wat toegankelijker wordt voor de wat kortere avonturiers. Al met al een zeer geslaagde nieuwkomer die in 2016 uit productie genomen wordt, zonder dat er een opvolger is.

## De wederopstanding

### XTZ690 (2019 - )
De Yamaha Ténéré 700 is een adventuremotorfiets geproduceerd door Yamaha. Het model werd officieel aangekondigd als concept tijdens de EICMA in Milaan in 2016 en ging in productie in 2019. De Ténéré 700 wordt beschouwd als de spirituele opvolger van de Yamaha XT660Z Ténéré, maar is technisch aanzienlijk anders opgebouwd, onder andere door het gebruik van een tweecilinder motorblok in plaats van een eencilinder.

#### Ontwikkeling en concept
Tijdens de EICMA van 2016 introduceerde Yamaha het T7 Concept, een prototype dat als basis diende voor de latere Ténéré 700. Dit conceptmodel was uitgerust met het CP2-motorblok, een 689 cc tweecilinder lijnmotor met een 270 graden krukas, die eerder werd toegepast in de Yamaha MT-07 en Tracer 700. Het chassis was volledig nieuw ontwikkeld, met KYB-vering, een LED-koplamp, een aluminium brandstoftank, een carbon carterbeschermer (skidplate) en een Akrapovič uitlaatsysteem.
In 2018 organiseerde Yamaha de Ténéré 700 World Raid Tour, waarbij een geavanceerd prototype werd getest op diverse continenten, waaronder Afrika, Amerika, Australië en Europa. Tijdens evenementen zoals de Ténéré Tragics Bays to Bush Run in Australië werd het prototype onder zware omstandigheden beproefd. Het prototype bevatte onder andere een vierledige LED-koplamp, carbon kuipdelen en een aangepaste Akrapovič uitlaat.

#### Productiemodel (2019)
De definitieve versie van de Ténéré 700 werd in 2019 gelanceerd. Het motorblok is een 689 cc parallel-twin met DOHC en vier kleppen per cilinder, goed voor ongeveer 72 pk en 68 Nm koppel. Het blok kenmerkt zich door een 270 graden krukas, wat zorgt voor een karakteristieke vermogensafgifte en tractie.
De motor is standaard voorzien van een 16-liter brandstoftank, een smal zadel en volledig instelbare vering met 210 mm veerweg voor en 200 mm achter. Het remsysteem bestaat uit dubbele 282 mm schijven voor en een enkele 245 mm schijf achter. Het ABS-systeem is uitschakelbaar, wat gunstig is voor offroadgebruik.

#### Rally Edition (2021)
In 2021 introduceerde Yamaha de Ténéré 700 Rally Edition, met visuele en functionele aanpassingen geïnspireerd op de originele XT600Z Ténéré 34L. De kleurencombinaties zijn wit-rood en blauw-geel, met goudkleurige velgen. Functionele upgrades omvatten een hoger doorlopend rallyzadel, heavy-duty carterbescherming, radiateurbescherming, kettinggeleider, offroad-handvatten en een Akrapovič einddemper. Ook zijn LED-knipperlichten standaard.

#### World Raid (2022)
In 2022 volgde de introductie van de Ténéré 700 World Raid, een model gericht op langeafstandsreizen. Deze versie beschikt over twee voorwaarts geplaatste brandstoftanks met een gezamenlijke inhoud van 23 liter. Daarnaast is de veerweg vergroot met 20 mm voor en 15 mm achter. Een Öhlins stuurdemper is toegevoegd voor extra stabiliteit bij offroadrijden. Het model heeft een aangepast zadel dat aansluit op de vorm van de dubbele tanks en behoudt grotendeels het uiterlijk van de standaard Ténéré 700.

wikiname: nlwiki

title: Yamaha Ténéré

in_language: nl

wikitext:
Het is eind 1982 als de motorwereld voor het eerst de naam '''Ténéré''' op een [[Yamaha Motor Company|Yamaha]] motorfiets ziet staan. Het is bij de presentatie van een nieuw model, de XT600Z, die vanaf 1983 geleverd zal gaan worden.

Yamaha is al vanaf het eerste begin van Parijs-Dakar succesvol in de rally, eerst met de XT500 en vanaf 1981 met de XT550. Toen nog een rally vooral door amateurs, er werd heel wat af geknutseld in schuurtjes en werkplaatsen. Maar ook de Franse en Italiaanse Yamaha-importeurs beginnen voorzichtig hun bijdrage te leveren en zo sijpelen de wensen en aanpassingen vanuit Europa door naar Japan. En in Japan hebben ze daar heel goed naar geluisterd en gekeken en kon Yamaha vanaf 1983 een vrijwel startklare rallymotor aanbieden: de Yamaha XT600Z Ténéré (type aanduiding: 34L).

De naam Ténéré is een verwijzing naar de  [[Ténéréwoestijn]] een berucht gedeelte in de [[Sahara]] tijdens de Parijs-Dakar rally's.

== Luchtgekoeld ==

=== XT600Z - 34L (1983 - 1985) ===
[[File:XT600Z-Tenere-1983.jpg|thumb|XT600Z-Tenere-1983]]Motorisch is de XT600Z een doorontwikkeling van de XT550: een grote ééncilinder viertakt motor, 595 cc, luchtgekoeld, vierkleps cilinderkop, vijf versnellingsbak, een kickstarter en een [[Yamaha Dual Intake System|dubbele carburateur]] .

Nieuw zijn de schijfrem aan de voorzijde, de progressieve mono-cross achtervering (beide nieuwe ontwikkelingen direct afgeleid van de crossmotoren) en de halogeen koplamp. De 28 liter grote benzinetank en de gemonteerde oliekoeler maken de motor rallyklaar. De kleuren waarin de XT600Z leverbaar is, zijn ook een directe verwijzing naar de Parijs-Dakar rally: de motor is leverbaar in het Gauloise-blauw van Sonauto, de Franse importeur en in het wit-rood van Belgarda, de Italiaanse importeur. Ook de kenmerkende Yamaha-speedblocks zijn aanwezig.

In Europa wordt de Ténéré enthousiast ontvangen, niet alleen door de mensen met rally aspiraties, maar ook motorreizigers zien de mogelijkheden die deze nieuwe Yamaha biedt.

Diverse motortesten prijzen het uiterlijk en de mogelijkheden, maar misschien wel het belangrijkste: in de praktijk blijkt de Ténéré een superbetrouwbare alleskunner te zijn. Ja, de motor is hoog en door de grote tank ligt het zwaartepunt ook vrij hoog, bovendien vraagt het starten met de kickstarter wat behendigheid. Maar dit lijken dan ook de enige bezwaren te zijn.

In 1984 is de XT600Z vrijwel ongewijzigd gebleven, voor 1985 werden een andere voorvork en een andere voorremklauw gemonteerd in de Ténéré, de typeaanduiding wordt dan 55W.

=== XT600Z - 1VJ (1986-1987) ===
[[File:Yamaha_XT600Z_Tenere_1VJ.jpg|thumb|XT600Z-Tenere-1VJ]]De eerste grote veranderingen worden doorgevoerd voor het modeljaar 1986, naast een kickstarter is de motor nu ook elektrisch te starten. Dit vraagt een startmotor en een grotere accu. Woog een 34L nog 163 kg, de nieuwe Ténéré, typeaanduiding 1VJ, weegt nu 175 kg. Om een bredere achterband te kunnen monteren, krijgt de motor een andere achterbrug. In plaats van aluminium is deze nu van staal gemaakt. Om de gewichtstoename te beperken verkleint Yamaha de tankinhoud naar 23 liter. De luchtfilterkast wordt verplaatst van achter de motor naar een plekje boven het motorblok, de tank wordt daar omheen gevormd en loopt verder naar onderen door. Hierdoor ontstaat de noodzaak voor een brandstofpomp. De luchthappers verdwijnen uit het voorspatbord en met al deze veranderingen snijdt Yamaha zichzelf in de vingers. Bij zware belastingen en hoge buitentemperaturen kan het motorblok z'n warmte niet goed kwijt. De superbetrouwbare Ténéré is niet meer zo betrouwbaar!

Yamaha probeert met een aantal zaken de betrouwbaarheid te verbeteren, maar het zijn eigenlijk alleen de doe-het-zelvers die een 1VJ betrouwbaar weten te krijgen. Gelukkig hebben veel Ténéré- rijders zich verenigd in de diverse Ténéré-clubs die in de loop van de tijd zijn ontstaan. Zo ook in Nederland, waar de Dutch Ténéré Association opgericht is. Zo is er heel veel kennis aanwezig.

Voor 1987 biedt Yamaha ook de 1VJ aan, zoals gezegd met wat modificaties. Helaas neemt de interesse af, voor het grootste deel zal dat zijn doordat ook Honda, Suzuki en BMW vergelijkbare reismotoren zijn gaan leveren.

=== XT600Z - 3AJ(1988 - 1991) ===
1988 is een legendarisch jaar: tijdens de rally Parijs_Dakar wordt de snelste man in het autoklassement, Ari Vatanen, voorbij gereden door Jan de Rooy in zijn DAF truck. De snelheden gaan richting de 190 km/u. De rally eindigt in een drama als een tweede DAF truck verongelukt en de bijrijder dit niet overleeft. Het geeft wel de veranderingen aan die de rally in korte tijd doorgemaakt heeft, de snelheden nemen toe, de belangen worden groot en de rally wordt steeds meer gedomineerd door fabrieksteams.

De consumenten-Ténéré's lijken (technisch)dan ook steeds minder op de echte fabrieksracers, hoewel Yamaha zijn best doet uiterlijk de machines nog op elkaar te doen lijken.

Zo krijgt de Ténéré voor 1988 een vaste stroomlijnkuip, die mooi doorloopt in de vernieuwde tank. Twee ronde koplampen vervangen de enkele vierkante koplamp, de kickstarter is verdwenen en het achterwiel wordt geremd door een schijfrem in plaats van een trommelrem. Type aanduiding van dit model is 3AJ en Yamaha heeft er alles aan gedaan om de motor thermisch weer gezond te krijgen. Het, voorheen hoge, voorspatbord is een laag spatbord geworden (net als de fabrieksracers). Dat samen met de kuip en de nieuwe tank (inhoud 23 liter) zorgen ervoor dat de cilinder nu weer volop in de rijwind zit. Het luchtfilter zuigt nu koele lucht onder het zadel aan, bij de 1VJ was dat warme lucht van boven de cilinderkop. Ook is er een nieuwe oliepomp gemonteerd. Alle veranderingen hebben zeker nut, want de nieuwe Ténéré is weer betrouwbaar, maar helaas nu ook weer zwaarder. De motor weegt nu 185 kg. Rond 1990 voert Yamaha nog een aantal veranderingen door: de primaire overbrenging wordt veranderd zodat de oliepomp harder draait en meer opbrengst heeft en er wordt een langere oliekoeler gemonteerd. In 1991 worden de laatste nieuwe 3AJ's verkocht.

De 3AJ is de laatste luchtgekoelde Ténéré die Yamaha zal leveren.<ref>Info afkomstig uit: The XT story - Marc Unau, ISBN 2-914205-71-6, uitgave door Yamaha, 2003</ref>

== Vijfkleppers ==
Al sinds het begin van de motorsport zijn races en rally's belangrijk voor de motorfabrikanten. Ten eerste voor de naamsbekendheid ( win on Sunday, sell on Monday), maar er wordt ook veel ontwikkelingswerk gedaan. In 1986 heeft Sonauto een rallymotor met een viercilinder FZ750 motorblok erin.

In 1987 komt Yamaha met een watergekoelde 1-cilinder met vijf kleppen aan de start van de Dakar. Het gaat hier om fabrieksracemotoren en daarmee om prototype's, maar deze doorontwikkeling vindt uiteindelijk zijn weg naar twee nieuwe consumentenmodellen. Een voortzetting van de voorgaande 1-cilinders, met een nagenoeg gelijk gebleven onderblok, maar nu wel met waterpomp. En de introductie van een nieuw type, de Super Ténéré. Een avontuurlijke twee-cilinder motor, waarvan de rally-versie een van de succesvolste motoren uit de dakar-geschiedenis zou blijken.

=== XTZ750 (1989 - 1996) ===
In 1989 begint Yamaha met het leveren van de XTZ750 Super-Ténéré. Deze wordt aangeboden naast de XT600Z, 3AJ. In de XTZ750 is heel veel techniek terug te vinden uit de viercilinder fabrieksracer, maar dan in een aangepaste versie. Het motorblok is volledig nieuw ontworpen, het betreft een vloeistof gekoelde staande twin van 749 cc, met de voor Yamaha kenmerkende 5-kleps cilinderkop en dubbele bovenliggende nokkenassen. De cilinders zijn ver voorover gekanteld, waarmee Yamaha een verticaal inlaattraject heeft willen maken. De carburateurs hangen vrijwel recht boven de cilinderkoppen. Bij hoge kilometerstanden waren ingesleten gasnaaldbuizen dan ook (een van de weinige) manco's van de Super-Ténéré. Ook het frame is volledig nieuw en gebouwd op het sterkere motorblok. Het voorwiel is voorzien van twee remschijven, tankinhoud is 26 liter en het rijklaar gewicht is ronde de 230 kg. Het vermogen is met 70 PK ongeveer 10 PK meer dan dat van Honda-concurrent XRV750 Africa Twin en maakt een topsnelheid mogelijk van tegen de 200 km/uur. Standaard is de motor vrij slap afgeveerd en ook de remwerking is niet optimaal, maar dit zijn zaken waar verbetering goed haalbaar was. In de praktijk is de motor zeer betrouwbaar gebleken. De XTZ750 Super-Ténéré is geleverd tot 1996 en is in die jaren nauwelijks technisch veranderd, afgezien van de diverse kleurenschema's

=== XTZ660 - 3YF (1991 - 1993) ===
[[File:XTZ660-3YF-1991.jpg|thumb|XTZ660-3YF-1991]]Voortgebouwd op de luchtgekoelde oorspronkelijke tenere's gaat Yamaha mee in de vooruitgang en voorziet de motor van waterkoeling en vijf kleppen per cilinder. Het nadeel is dat de motor nog zwaarder wordt. Verder valt op dat de olie-tank weer wordt geïntegreerd in het frame, net als bij de XT550. De vierkante koplamp vindt weer zijn intrede.

=== XTZ660 - 4MY (1994-1999)===
De laatste versie krijgt toch weer dubbele koplampen, maar verder verandert er weinig. De toerenteller wordt niet langer meer mechanisch aangestuurd, maar nu digitaal (met nog wel een analoge teller).

== Injectie ==

=== XT660Z (2008 - 2016) ===
Na een periode van stilte komt Yamaha in 2008 met een volledig nieuwe Ténéré, de XT660Z. De watergekeolde 1-cilinder is gebleven, maar heeft weer een vier kleps cilinderkop en is voorzien van een injectiesysteem. De Ténéré is geheel opnieuw ontworpen en heeft weer een grote (23 liter) tank meegekregen, een knipoog naar de oer-motor uit 1983.  Het is een beetje een designmotor geworden met zijn herkenbare en erg mooi vormgegeven tank, moderne koplampunit en uitlaatdemper.

De door acerbis getekende en geproduceerde tank loopt van smal bij het zadel tot behoorlijk breed aan de voorzijde en is uitgevoerd met de -voor Yamaha zo herkenbare- speedblocks bestickering die we kennen van diezelfde oer-Ténéré. Ook de koplampunit ontkwam niet aan de tekentafel en bestaat nu uit 2 boven elkaar staande reflectoren achter 1 kunststof 'glas'. De uitlaat eindigt in een keurig onder het zadel weggewerkte demper met 2 uitgangen. Het dashboard is voorzien van een ronde toerenteller met conventionele wijzer met daarnaast een rechthoekig display voor digiatale snelheidsmeter en diverse controle- en indicatielampjes.

Zodra je het contact aanzet vliegen toerenteller en snelheidsmeter in het rood en weer terug en hoor je de computer alles op scherp zetten. Daarna breng je met een simpele druk op de knop de soepel lopende 1-cilinder injectiemotor tot leven. Hij brengt een mooie roffel ten gehore. De XT staat hoog op zijn poten en heeft daardoor extra veel grondspeling, precies wat je nodig hebt op ruig terrein of hoge zandduinen. De standaard gemonteerde Brembo's zijn prima te doseren en brengen alles met gemak tot stilstand.

Mede door veranderde wetgeving krijgt de XT660Z in 2012 abs. Hij is dan ook gelijk een aantal cm's verlaagd, waardoor hij wat toegankelijker wordt voor de wat kortere avonturiers. Al met al een zeer geslaagde nieuwkomer die in 2016 uit productie genomen wordt, zonder dat er een opvolger is.

=== XT1200Z (2010 - 2024) ===

== De wederopstanding ==

=== XTZ690 (2019 - ) ===
De '''Yamaha Ténéré 700''' is een adventuremotorfiets geproduceerd door Yamaha. Het model werd officieel aangekondigd als concept tijdens de EICMA in Milaan in 2016 en ging in productie in 2019. De Ténéré 700 wordt beschouwd als de spirituele opvolger van de Yamaha XT660Z Ténéré, maar is technisch aanzienlijk anders opgebouwd, onder andere door het gebruik van een tweecilinder motorblok in plaats van een eencilinder.

==== Ontwikkeling en concept ====
Tijdens de EICMA van 2016 introduceerde Yamaha het '''T7 Concept''', een prototype dat als basis diende voor de latere Ténéré 700. Dit conceptmodel was uitgerust met het CP2-motorblok, een 689 cc tweecilinder lijnmotor met een 270 graden krukas, die eerder werd toegepast in de Yamaha MT-07 en Tracer 700. Het chassis was volledig nieuw ontwikkeld, met KYB-vering, een LED-koplamp, een aluminium brandstoftank, een carbon carterbeschermer (skidplate) en een Akrapovič uitlaatsysteem.

In 2018 organiseerde Yamaha de '''Ténéré 700 World Raid Tour''', waarbij een geavanceerd prototype werd getest op diverse continenten, waaronder Afrika, Amerika, Australië en Europa. Tijdens evenementen zoals de ''Ténéré Tragics Bays to Bush Run'' in Australië werd het prototype onder zware omstandigheden beproefd. Het prototype bevatte onder andere een vierledige LED-koplamp, carbon kuipdelen en een aangepaste Akrapovič uitlaat.

==== Productiemodel (2019) ====
De definitieve versie van de '''Ténéré 700''' werd in 2019 gelanceerd. Het motorblok is een 689 cc parallel-twin met DOHC en vier kleppen per cilinder, goed voor ongeveer 72 pk en 68 Nm koppel. Het blok kenmerkt zich door een 270 graden krukas, wat zorgt voor een karakteristieke vermogensafgifte en tractie.

De motor is standaard voorzien van een 16-liter brandstoftank, een smal zadel en volledig instelbare vering met 210 mm veerweg voor en 200 mm achter. Het remsysteem bestaat uit dubbele 282 mm schijven voor en een enkele 245 mm schijf achter. Het ABS-systeem is uitschakelbaar, wat gunstig is voor offroadgebruik.

==== Rally Edition (2021) ====
In 2021 introduceerde Yamaha de '''Ténéré 700 Rally Edition''', met visuele en functionele aanpassingen geïnspireerd op de originele XT600Z Ténéré 34L. De kleurencombinaties zijn wit-rood en blauw-geel, met goudkleurige velgen. Functionele upgrades omvatten een hoger doorlopend rallyzadel, heavy-duty carterbescherming, radiateurbescherming, kettinggeleider, offroad-handvatten en een Akrapovič einddemper. Ook zijn LED-knipperlichten standaard.

==== World Raid (2022) ====
In 2022 volgde de introductie van de '''Ténéré 700 World Raid''', een model gericht op langeafstandsreizen. Deze versie beschikt over twee voorwaarts geplaatste brandstoftanks met een gezamenlijke inhoud van 23 liter. Daarnaast is de veerweg vergroot met 20 mm voor en 15 mm achter. Een Öhlins stuurdemper is toegevoegd voor extra stabiliteit bij offroadrijden. Het model heeft een aangepast zadel dat aansluit op de vorm van de dubbele tanks en behoudt grotendeels het uiterlijk van de standaard Ténéré 700.

== Externe link ==
*[http://www.tenere.nl/ Tenere.nl] - Nederlandse Tenereclub Dutch Ténéré Association, bekend als D.T.A.

{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Tenere}}
[[Categorie:Motorfiets van Yamaha]]


text:
# Araneus pistiger
Araneus pistiger is een spinnensoort in de taxonomische indeling van de wielwebspinnen (Araneidae).
Het dier behoort tot het geslacht Araneus. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1899 door Eugène Simon.

title: Araneus pistiger

wikitext:
{{Taxobox spin
| naam              = ''Araneus pistiger''
| titelweergave     = cursief
| afbeelding        =
| afbeeldingtekst   =
| familie           = [[Wielwebspinnen|Araneidae]] (Wielwebspinnen)
| geslacht          = ''[[Araneus]]''
| auteur            = [[Eugène Simon]]
| datum             = 1899
| haakjes           =
}}
'''''Araneus pistiger''''' is een [[spinnen (dieren)|spinnen]][[soort]] in de taxonomische indeling van de [[Wielwebspinnen|wielwebspinnen (Araneidae)]].<ref>{{aut|Platnick, Norman I.}} (2010): [http://research.amnh.org/entomology/spiders/catalog/ The world spider catalog], version 10.5. ''American Museum of Natural History''. [https://web.archive.org/web/20090312050907/http://research.amnh.org:80/entomology/spiders/catalog/ Gearchiveerd] op 12 maart 2009.</ref>

Het dier behoort tot het geslacht ''[[Araneus]]''. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1899 door [[Eugène Simon]].

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|10|21}}

[[Categorie:Araneus|pistiger]]

title: Araneus pistiger

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Arachnida (Spinachtigen)

Orde: Araneae (Spinnen)

Familie: Araneidae (Wielwebspinnen)

Geslacht: Araneus

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Vredesmolen
De Vredesmolen (ook "Oude molen", "Van Couillie's molen" of "Afgeschoten molen") is een voormalige windmolen in het Belgische dorp Klerken (Houthulst). De vroegere houten graan- en oliemolen ligt op het hoogste punt van het dorp (43 meter) en werd daarom door de Duitsers tijdens de Eerste Wereldoorlog als uitkijkpost gebruikt. Tijdens het eindoffensief werd hij door de geallieerden veroverd, maar de Duitsers hadden de molen toen al verlaten via een ondergrondse gang. De molen is een zeldzaam voorbeeld van een molenruïne en werd op 1 april 1999 een beschermd monument. Op dezelfde datum kreeg hij ook zijn officiële naam "Vredesmolen".

## Geschiedenis (1791-1913)
De huidige romp van de stenen windmolen werd voorafgegaan door een houten staakmolen om olie te slaan. Deze werd opgericht bij octrooi van 7 juni 1766 aan Jacobus Ferdinand de Necker uit Klerken. Op 1 augustus 1791 kon deze Jacobus Ferdinand de Necker het octrooi bekomen om zijn oliewindmolen ook in te richten als graanmolen. De molen kreeg aldus een dubbele functie: het slaan van olie en het malen van graan. Daartoe werd de houten molenkast ingericht met drie zolders.
In 1879 liet de nieuwe eigenaar Louis Vandenbussche de houten staakmolen vervangen door een stenen stellingmolen met een ijzeren gaanderij. Deze had uiteraard een veel grotere productiecapaciteit. Er was een benedenverdieping (olieslagerij) en vier zolders (graanmolen). Bovendien werd in 1880 een stoommachine geplaatst in een bijgebouwtje aan de zuidzijde, zodat nu ook bij windstilte gewerkt kon worden. Het bijgebouw bezat een schoorsteen. Het huidige bijgebouw aan de oostzijde is van net na de oorlog (1920). In 1901 werd de olie-inrichting verwijderd, aangezien de oliemolens hun economisch nut toen al verloren hadden. De molen bleef in werking als graanmolen, tot bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog.

## Een stille getuige van de Eerste Wereldoorlog
In 1914 werd het neutrale België meegesleept in een groot conflict tussen de toenmalige supermachten Frankrijk en Groot-Brittannië en een nieuwe opkomende grootmacht, het keizerrijk Duitsland. Op 2 augustus 1914 kwam er een Duits ultimatum, waarbij vrije doorgang werd gevraagd over Belgisch grondgebied om zogezegd een Franse aanval te verhinderen. Dit ultimatum was voor België onaanvaardbaar. Op 4 augustus vielen de Duitsers België binnen. Er werd hard gevochten, maar de overmacht was te groot.
In de Westhoek was het bang afwachten. De inwoners wisten dat de Duitsers op komst waren. De eerste Duitsers, een groep zogenaamde Ulanen (verkenners te paard) bereikten reeds op 12 september 1914 het dorpje Esen. Een gevat optreden van Belgische soldaten zorgde er echter voor dat deze Ulanen het hazenpad kozen al over Klerken-Smisse. Het was slechts uitstel. Vluchtelingen die massaal richting de IJzer trokken brachten onheilspellend nieuws. De Duitsers rukten gestadig op. Het betrof de 43e Reservedivisie. Op 20 oktober 1914 vluchtten de meeste Klerkenaars massaal voor het oorlogsgeweld richting de IJzer. De volgende dag was hun dorp bezet. In de volgende dagen werd Klerken veelvuldig het doelwit van artilleriebombardementen. Geen enkel huis bleef onbeschadigd. Kerk en pastorij werden herleid tot ruïnes.
De molen van Klerken, gebouwd voorbij de Smisse (het hoogste punt in Klerken), bleef ondanks alle beschietingen vrij intact en werd door de Duitsers als uitkijkpost gebruikt. Het uitstekende uitzicht vanuit de molen, 43m boven de zeespiegel, was voor hen zeer handig.
De molen brandde in 1917 echter uit na een inslag van een projectiel. De Duitsers dienden een nieuwe trap in de molen te timmeren.
Op 28 september 1918 brak dan het langverwachte tegenoffensief los. Na een zware artilleriebeschieting slaagden 14 Belgische divisies uit te breken tussen Ieper en Diksmuide. Na hevige gevechten werd Klerken-dorp dezelfde dag nog veroverd door het 2de, 22e en 3e Linieregiment, ondersteund door de 1e en 13e artillerie. De Duitsers konden echter op de strategische hoogte van de molen standhouden. Er werd besloten 's anderendaags een nieuwe poging te wagen om dit mitrailleursnest uit te schakelen. Toen in de morgen van 29 september 1918 de aanval werd ingezet bleek tot grote verrassing van de Belgen dat er geen weerstand meer werd geboden. Beducht voor een valstrik werd de molen beslopen maar er waren geen Duitsers meer te bespeuren. Het bleek dat de Duitsers via een tijdens de oorlog gegraven onderaardse gang, die uitkwam in een lagergelegen weide, de molen hadden verlaten en zich hadden teruggetrokken op Flandern II stellung, die liep over Handzame, Hooglede en Roeselare. De ingang van deze onderaardse gang is nog zichtbaar in het bijgebouw, maar de gang zelf is een paar jaar geleden ingestort.

## De molen na oorlog
Na de wapenstilstand op 11 november 1918 kwamen de Klerkenaars geleidelijk aan terug en begonnen met vereende krachten aan de heropbouw van hun dorp, zodat reeds in 1922 zowat alle gemeenten opnieuw waren heropgebouwd.
De molen van Klerken bleef na de oorlog particulier bezit en werd door de eigenaars niet meer hersteld. Hij bleef aldus een blijvende herinnering aan de verwoestingen die de Eerste Wereldoorlog in Klerken en omliggende had teweeggebracht.
In 1983 donderde een groot muurgedeelte naar beneden. In 1997 lanceerde de Dorpsraad van Klerken een actie tot redding van de molen. Ze hield een fototentoonstelling en een petitieactie. Dit leverde bijna 650 handtekeningen op, op een totaal van 535 huizen. Op de open vergadering van april 1997 werden een paar routes voorgesteld die langs de molenruïne zouden voorbijkomen. Dat leidde tot de bescherming van de molen als monument op 1 april 1999, net als zijn omgeving. De gemeente nam de molen over en ontvouwde haar plannen om de molen te behouden als oorlogsmonument. De molenruïne zou dus niet meer maalvaardig gemaakt worden, maar geconsolideerd als herinnering aan de Eerste Wereldoorlog en aan de wens tot permanente vrede. De molen werd trouwens herdoopt tot "Vredesmolen".
Door de storm van donderdag 17 januari 2006 ontstond aan de westzijde van de molenromp een metersbrede bres, zodat de kuip niet meer rondom aaneenhield. Hierdoor was de gehele constructie onstabiel geworden. Het aanvankelijke plan van de gemeente Houthulst om de opening met snelbouwstenen te dichten, werd niet gerealiseerd. In 2008 werden de noodzakelijkste beveiligings- en stabiliseringswerken uitgevoerd en in september 2009 werd uiteindelijk bekendgemaakt dat de molen zou worden gerenoveerd tegen de herdenkingen van 2014-2018.
De eigenlijke restauratie werd aangevat op het einde van 2011. Hiertoe kende de Vlaamse Gemeenschap een restauratiepremie van ruim 400.000 euro toe, terwijl ook de Provincie en de gemeente hun wettelijk aandeel bijdroegen. De molenromp werd, zoals eerder al voorzien, geconsolideerd in de bestaande toestand, d.w.z. als oorlogsruïne met behoud van de bres aan de westzijde. Binnenin werd het bouwwerk verankerd door middel van een stalen constructie. Tegelijk werd een stalen wenteltrap aangebracht die leidt naar een platform van waar men een panoramisch uitzicht over de ruime omgeving heeft. De werken waren voltooid in de zomer van 2013. Hiermee is de molen niet alleen een authentiek oorlogsmonument, maar heeft hij ook opnieuw de functie van uitkijkpunt gekregen die hij tijdens de Eerste Wereldoorlog had.

## Afbeeldingen
- Vredesmolen (1914) aan het begin van de bezetting
- Vredesmolen (1918) aan het einde van de oorlog
- Vredemolen (2010)
- Vredemolen (2019)
- Infobord
- Vredemolen trap
- Vredesmolen trap
- Uitzicht vanop de Vredemolen

- Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed (Vlaanderen): 79523

title: Vredesmolen

wikitext:
{{Infobox molen
| naam = Vredesmolen
| afbeelding = Klerken_Vredesmolen_R01.jpg
| onderschrift = De Vredesmolen
| plaats = [[Klerken]]
| bouwjaar = 1766, 1791, 1879; restauratie in 2011-2013
| type = stenen [[stellingmolen]]
| kenmerken =
| vlucht = geen wieken meer
| functie = [[korenmolen|koren-]] en [[oliemolen]]
| bestemming =
| restauraties =
| oorspronkelijk gebruik =
| huidig gebruik = [[Monument (gedenkteken)|oorlogsmonument]]
| afbeelding2 =
| onderschrift2 =
| afbeelding3 =
| onderschrift3 =
| molendatabase-be = 893
}}
De '''Vredesmolen''' (ook "Oude molen", "Van Couillie's molen" of "Afgeschoten molen") is een voormalige [[windmolen]] in het [[België|Belgische]] dorp [[Klerken]] ([[Houthulst]]). De vroegere houten [[graanmolen|graan]]- en [[oliemolen]] ligt op het hoogste punt van het dorp (43 meter) en werd daarom door de [[Duitsland|Duitsers]] tijdens de [[Eerste Wereldoorlog]] als uitkijkpost gebruikt. Tijdens het eindoffensief werd hij door de [[Entente|geallieerden]] veroverd, maar de Duitsers hadden de molen toen al verlaten via een ondergrondse gang. De molen is een zeldzaam voorbeeld van een [[ruïne|molenruïne]] en werd op 1 april 1999 een beschermd monument. Op dezelfde datum kreeg hij ook zijn officiële naam "Vredesmolen".

== Geschiedenis (1791-1913) ==
De huidige romp van de stenen windmolen werd voorafgegaan door een houten [[staakmolen]] om olie te slaan. Deze werd opgericht bij [[octrooi]] van [[7 juni]] [[1766]] aan Jacobus Ferdinand de Necker uit [[Klerken]]. Op 1 augustus 1791 kon deze Jacobus Ferdinand de Necker het octrooi bekomen om zijn oliewindmolen ook in te richten als [[graanmolen]]. De molen kreeg aldus een dubbele functie: het slaan van olie en het malen van graan. Daartoe werd de houten molenkast ingericht met drie zolders.

In 1879 liet de nieuwe eigenaar Louis Vandenbussche de houten staakmolen vervangen door een stenen [[stellingmolen]] met een ijzeren gaanderij. Deze had uiteraard een veel grotere productiecapaciteit. Er was een benedenverdieping (olieslagerij) en vier zolders (graanmolen). Bovendien werd in 1880 een [[stoommachine]] geplaatst in een bijgebouwtje aan de zuidzijde, zodat nu ook bij windstilte gewerkt kon worden. Het bijgebouw bezat een schoorsteen. Het huidige bijgebouw aan de oostzijde is van net na de oorlog (1920). In 1901 werd de olie-inrichting verwijderd, aangezien de oliemolens hun economisch nut toen al verloren hadden. De molen bleef in werking als graanmolen, tot bij het uitbreken van de [[Eerste Wereldoorlog]].

== Een stille getuige van de Eerste Wereldoorlog ==
In 1914 werd het neutrale [[België]] meegesleept in een groot conflict tussen de toenmalige supermachten [[Frankrijk]] en [[Verenigd Koninkrijk|Groot-Brittannië]] en een nieuwe opkomende grootmacht, het keizerrijk [[Duitsland]]. Op 2 augustus 1914 kwam er een Duits ultimatum, waarbij vrije doorgang werd gevraagd over Belgisch grondgebied om zogezegd een [[Frankrijk|Franse]] aanval te verhinderen. Dit [[ultimatum]] was voor België onaanvaardbaar. Op 4 augustus vielen de Duitsers België binnen. Er werd hard gevochten, maar de overmacht was te groot.

In de [[Westhoek (Frans-Belgische regio)|Westhoek]] was het bang afwachten. De inwoners wisten dat de Duitsers op komst waren. De eerste Duitsers, een groep zogenaamde [[Ulaan|Ulanen]] (verkenners te paard) bereikten reeds op 12 september 1914 het dorpje [[Esen]]. Een gevat optreden van Belgische soldaten zorgde er echter voor dat deze Ulanen het hazenpad kozen al over Klerken-Smisse. Het was slechts uitstel. Vluchtelingen die massaal richting de [[IJzer (rivier)|IJzer]] trokken brachten onheilspellend nieuws. De Duitsers rukten gestadig op. Het betrof de 43e Reservedivisie. Op 20 oktober 1914 vluchtten de meeste Klerkenaars massaal voor het oorlogsgeweld richting de [[IJzer (rivier)|IJzer]]. De volgende dag was hun dorp bezet. In de volgende dagen werd Klerken veelvuldig het doelwit van [[artillerie]]bombardementen. Geen enkel huis bleef onbeschadigd. Kerk en pastorij werden herleid tot [[ruïne]]s.

De molen van Klerken, gebouwd voorbij de Smisse (het hoogste punt in Klerken), bleef ondanks alle beschietingen vrij intact en werd door de Duitsers als [[uitkijktoren|uitkijkpost]] gebruikt. Het uitstekende uitzicht vanuit de molen, 43m boven de [[zeespiegel]], was voor hen zeer handig.
De molen brandde in 1917 echter uit na een inslag van een projectiel. De Duitsers dienden een nieuwe trap in de molen te timmeren.

Op 28 september 1918 brak dan het langverwachte tegenoffensief los. Na een zware artilleriebeschieting slaagden 14 Belgische divisies uit te breken tussen [[Ieper]] en [[Diksmuide]]. Na hevige gevechten werd Klerken-dorp dezelfde dag nog veroverd door het 2de, 22e en 3e Linieregiment, ondersteund door de 1e en 13e artillerie. De Duitsers konden echter op de strategische hoogte van de molen standhouden. Er werd besloten 's anderendaags een nieuwe poging te wagen om dit mitrailleursnest uit te schakelen. Toen in de morgen van 29 september 1918 de aanval werd ingezet bleek tot grote verrassing van de Belgen dat er geen weerstand meer werd geboden. Beducht voor een valstrik werd de molen beslopen maar er waren geen Duitsers meer te bespeuren. Het bleek dat de Duitsers via een tijdens de oorlog gegraven onderaardse gang, die uitkwam in een lagergelegen weide, de molen hadden verlaten en zich hadden teruggetrokken op Flandern II stellung, die liep over [[Handzame]], [[Hooglede]] en [[Roeselare]]. De ingang van deze onderaardse gang is nog zichtbaar in het bijgebouw, maar de gang zelf is een paar jaar geleden ingestort.

== De molen na oorlog ==
[[Bestand:De_Vredesmolen_in_Klerken.JPG|thumb|160px|De Vredesmolen vóór de restauratie van 2011-2013]]
Na de [[wapenstilstand]] op [[11 november 1918]] kwamen de Klerkenaars geleidelijk aan terug en begonnen met vereende krachten aan de heropbouw van hun dorp, zodat reeds in 1922 zowat alle gemeenten opnieuw waren heropgebouwd.

De molen van Klerken bleef na de oorlog particulier bezit en werd door de eigenaars niet meer hersteld. Hij bleef aldus een blijvende herinnering aan de verwoestingen die de Eerste Wereldoorlog in Klerken en omliggende had teweeggebracht.

In 1983 donderde een groot muurgedeelte naar beneden. In 1997 lanceerde de Dorpsraad van Klerken een actie tot redding van de molen. Ze hield een fototentoonstelling en een [[petitie]]actie. Dit leverde bijna 650 handtekeningen op, op een totaal van 535 huizen. Op de open vergadering van april 1997 werden een paar routes voorgesteld die langs de molenruïne zouden voorbijkomen. Dat leidde tot de bescherming van de molen als monument op 1 april 1999<ref>[https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/79523 Vredesmolen] Fiche Onroerend Erfgoed</ref>, net als zijn omgeving<ref>[https://inventaris.onroerenderfgoed.be/aanduidingsobjecten/14471 De onmiddellijke omgeving] Fiche Onroerend Erfgoed</ref>. De gemeente nam de molen over en ontvouwde haar plannen om de molen te behouden als [[monument (erfgoed)|oorlogsmonument]]. De molenruïne zou dus niet meer maalvaardig gemaakt worden, maar geconsolideerd als herinnering aan de Eerste Wereldoorlog en aan de wens tot permanente vrede. De molen werd trouwens herdoopt tot "Vredesmolen".

Door de storm van donderdag 17 januari 2006 ontstond aan de westzijde van de molenromp een metersbrede bres, zodat de kuip niet meer rondom aaneenhield. Hierdoor was de gehele constructie onstabiel geworden. Het aanvankelijke plan van de gemeente Houthulst om de opening met snelbouwstenen te dichten, werd niet gerealiseerd. In 2008 werden de noodzakelijkste beveiligings- en stabiliseringswerken uitgevoerd en in september 2009 werd uiteindelijk bekendgemaakt dat de molen zou worden gerenoveerd tegen de herdenkingen van 2014-2018.<ref>[http://www.forumeerstewereldoorlog.nl/viewtopic.php?t=20130: Forum Eerste Wereldoorlog]{{Dode link}}</ref>

De eigenlijke restauratie werd aangevat op het einde van 2011. Hiertoe kende de Vlaamse Gemeenschap een restauratiepremie van ruim 400.000 euro toe, terwijl ook de Provincie en de gemeente hun wettelijk aandeel bijdroegen. De molenromp werd, zoals eerder al voorzien, geconsolideerd in de bestaande toestand, d.w.z. als oorlogsruïne met behoud van de bres aan de westzijde. Binnenin werd het bouwwerk verankerd door middel van een stalen constructie. Tegelijk werd een stalen wenteltrap aangebracht die leidt naar een platform van waar men een panoramisch uitzicht over de ruime omgeving heeft. De werken waren voltooid in de zomer van 2013. Hiermee is de molen niet alleen een authentiek oorlogsmonument, maar heeft hij ook opnieuw de functie van uitkijkpunt gekregen die hij tijdens de Eerste Wereldoorlog had.

== Afbeeldingen ==
<gallery>
Vredesmolen klerken 1914.jpg|Vredesmolen (1914) aan het begin van de bezetting
Vredesmolen klerken 1918.jpg|Vredesmolen (1918) aan het einde van de oorlog
De Vredesmolen in Klerken.JPG|Vredemolen (2010)
Vredesmolen klerken overzicht.jpg|Vredemolen (2019)
Vredesmolen Klerken -16.jpg|Infobord
Vredemolen klerken trap.jpg|Vredemolen trap
Vredesmolen Klerken -2.jpg|Vredesmolen trap
Vredesmolen Klerken -5.jpg|Uitzicht vanop de Vredemolen
</gallery>

{{Appendix|2=
{{References}}
}}
{{Bibliografische informatie}}
{{Coor title dms|50|59|40|N|2|55|31|E|type:landmark_region:BE}}
{{Commonscat|Vredesmolen, Klerken}}
[[Categorie:Eerste Wereldoorlog-monument in België]]
[[Categorie:Beschermd monument in Vlaanderen]]
[[Categorie:Windmolen in West-Vlaanderen]]
[[Categorie:Voormalige windmolen in België]]
[[Categorie:Onroerend erfgoed in Houthulst]]
[[Categorie:Voormalige oliemolen]]
[[Categorie:Voormalige korenmolen]]
[[Categorie:Stellingmolen]]
[[Categorie:Monument in Vlaanderen]]

title: Basisgegevens

Plaats: Klerken

Type: stenen stellingmolen

Vlucht: geen wieken meer

Functie: koren- en oliemolen

Huidig gebruik: oorlogsmonument

Monumentstatus: beschermd erfgoed

title: Externe link(s)

Externe link(s): Belgische Molendatabase

Portaal: Molens


text:
# Litochrus minutus
Litochrus minutus is een keversoort uit de familie glanzende bloemkevers (Phalacridae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1985 gepubliceerd door Hisamatsu.

title: Litochrus minutus

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Litochrus minutus''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Glanzende bloemkevers|Phalacridae]] (Glanzende bloemkevers)
| geslacht = ''[[Litochrus]]''
| w-naam = ''Litochrus minutus''
| auteur = Hisamatsu
| datum = 1985
| haakjes =
| origineel =
}}

'''''Litochrus minutus''''' is een [[kevers|keversoort]] uit de familie [[glanzende bloemkevers]] (Phalacridae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1985 gepubliceerd door Hisamatsu.<ref>{{Brontabel|2010-Hallan}}</ref>

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|09}}

[[Categorie:Litochrus|minutus]]

title: Litochrus minutus

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Phalacridae (Glanzende bloemkevers)

Geslacht: Litochrus

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Thea Doelwijt
Theadora Christina Doelwijt (Den Helder, 3 december 1938) is een schrijfster van Surinaams-Nederlandse afkomst.

## Leven en schrijfactiviteit
Thea Doelwijt, dochter van een Nederlandse moeder en een Surinaamse vader, maakte haar literaire debuut meteen na de middelbare school, in 1957, in het tijdschrift Klat. Van 1959 tot 1961 werkte ze als journalist voor het Zutphens Dagblad en Deventer Dagblad, waar ze onder de naam Marianne meewerkte aan een kinderkrant. Daarna vertrok ze in 1961 naar Suriname waar ze werkte als journalist onder meer voor het dagblad Suriname. Ze debuteerde met De speelse revolutie (1967) waarin zij verhaalt hoe jongeren met veel elan een 'omwenteling' teweegbrengen. Sobere poëzie bevat Met weinig woorden (1968). Zij was redactielid van het tijdschrift Moetete (1968-69). Doelwijt schreef twee veelgelezen boeken, de thriller Toen Mathilde niet wilde ... (1972) en de novelle Wajono (1969). Het laatste boek beschrijft de problemen van een lndiaan die naar de stad gaat, maar uiteindelijk weer terugkeert naar het bosland. In de jaren zeventig en tachtig schreef Doelwijt een groot aantal toneelstukken, musicals en cabaretteksten, vooral voor het Doe-theater, onder meer Land te koop (1973). Centraal stonden daarin een zelfbewust Surinamerschap met behoud van alle rijkdom aan culturen maar zonder etnische scheidslijnen en een beleving van de menselijke vrijheid zonder koloniale repressie of knellende tradities (met name ook voor de vrouw). Fel is haar verzet tegen militarisme in het stuk Iris (1987).
Ze stelde enkele belangrijke bloemlezingen samen: Kri! kra! Proza van Suriname (1972), Geen geraas of getier (1974) en met Shrinivási: Rebirth in words (1981) - en ze bracht veel literair werk naar boven, onder meer van Sophie Redmond. Verschillende kinderboeken staan op haar naam, waaronder het op “Indiaanse” vertellingen gebaseerde Kainema de Wreker en de menseneters (1977). Begin jaren ’90 bezorgde Doelwijt de hervertellingen van Surinaamse sprookjes (o.a. van de spin Anansi en over de bakroe) in de omvangrijke cyclus Volksverhalen uit kleurrijk Nederland voor het project Bouwstenen voor Intercultureel Onderwijs vanuit de Universiteit Leiden.
Sinds december 1983 in Amsterdam woonachtig verbeeldt ze de situatie van migranten, zoals in het kinderboek Op zoek naar Mari Watson (1987) en in de Saramaccaanse musical Cora-o (1988). Over haar verhaal ‘Ere wie ere toekomt’ (gepubliceerd in Verhalen van Surinaamse schrijvers, 1989) oordeelde Hannemieke Stamperius dat het tot het mooiste en meest bijzondere proza behoorde dat in 1989 is gepubliceerd. Doelwijt droeg ook bij aan de Engelstalige bloemlezing uit de Surinaamse literatuur Diversity is power (2007).
Als writer in residence verzorgde Doelwijt belangrijke workshops in Suriname.

## Onderscheidingen
- In 1974 ontving zij de Gouverneur Currie-prijs.[2]
- In 1989 kreeg zij een prijs voor haar verdiensten voor de Surinaamse cultuur.
- Sinds 1998 is ze lid van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde.
- In 1989 ontving zij de Damsko Award, een publieke onderscheiding als blijk van erkentelijkheid voor haar individuele en maatschappelijke initiatieven.
- Op 6 februari 2009 is zij door de Surinaamse overheid onderscheiden als Officier in de Ere-Orde van de Gele Ster, omdat zij zich ‘jarenlang op een bijzondere manier heeft ingezet voor de Surinaamse podiumkunsten’.
- In 2013 ontving zij de "Gouden Vioolspeld" voor haar maatschappelijke verdiensten. Jaarlijkse prijs, die wordt uitgereikt aan een vrouw die in de geest van Sophie Redmond vrouwen inspireert en gezien wordt als een rolmodel vanwege buitengewone prestaties op maatschappelijk en/of cultureel gebied.
- In 2023 werd ze een maand lang geëerd op de Iconenkalender van NAKS.[3]

## Werken
- 'Grootvaders klok' [scenario voor televisiespeelfilm] (1965)
- 'Vrouwen van Suriname' [fotoboek met foto's van onder anderen A. Parmanand] (1967)
- 'De speelse revolutie' (1967)
- 'Ballade in klank en kleur' [theater; klank- en lichtspel] (1967)
- 'De Vlucht' [bundel opstellen onder redactie van Benny Ooft en Thea] (1968)
- 'Met weinig woorden' [poëzie] (1968)
- 'Wajono' [novelle] (1969)
- '13 spelen met land' [hoorspel] (1969)
- 'De nacht van de winti' [toneel] (1969)
- 'Frrrèk' [cabaret; regie: Henk Tjon] (1970)
- 'Mijn droomhuis' [kinderen over hun droomhuis] (1971)
- 'Toen Mathilde niet wilde' [thriller] (1971)
- 'Kri, kra! Proza van Suriname' [bloemlezing] (1972)
- '4 Toneelstukken' [van Sophie Redmond] (1972)
- 'Hare Lach' [cabaret] (1972)
- 'Land te koop!' [cabaret-musical; in Suriname en Nederland] (1973)
- 'Libi span ini na ati foe Sranan' [toneel] (1974)
- 'Geen geraas of getier' [bloemlezing] (1974)
- 'Herinneringen rondom Oma Nassy' (1974)
- 'Fri' [toneel] (1974/'75)
- 'Sis en Sas de ruziestrooiers' [jeugdboek] (1975)
- 'Wi na Srananman' [toneel] (1975)
- 'Broko sweti' [toneel] (1975)
- 'Fri libi' [rockmusical] (1975)
- 'Anansi kontra Masra Bobo, Masra Babari, Misi Fes'koki, Misi Sabiman nanga Masra Kon-flaw' (1976)
- 'Kainema de Wreker en de menseneters' [jeugdboek] (1977)
- 'Lafu a no sjen' [eerbewijs aan cabaretier Johannes Kruisland] (1977)
- 'Prisiri stari/De pretster' [theaterspel voor kinderen, in 1981 naar België en Nederland] (1977)
- 'Keskesi sani' [toneel] (1978)
- 'Na krakti foe Mama Sranan' [toneel, regie Henk Tjon] (1978)
- 'Omdat hij een tollie heeft' [vrouwencabaret] (1979)
- 'Ik hoor, ik zie, ik zwijg' [cabaretspel] (1979)
- 'Ba Uzi' [cabaret] (1980)
- 'Ba Uzi' [cabaret; nieuwe bewerking; ook naar Nederland] (1981)
- 'Rebirth in words' [bloemlezing; onder redactie van Thea en Shrinivási] (1981)
- 'De grote Caraïbische familie' [ooggetuigeverslag Carifesta IV in Barbados] (1981)
- 'Rebirth/Wedergeboorte' [toneel] (1981)
- 'Prisiri stari' [boek; theaterspel voor kinderen] (1981)
- 'Linkse Lucie' [cabaret] (1982)
- 'Trawan prakseri/Tussen twee vuren' [toneel] (1982)
- 'Roi nanga den fufuruman' [toneel] (1982/'83)
- 'Een dikke, zwarte vrouw als ik' [toneel over Sophie Redmond; verfilmd door J. Venema] (1984)
- 'In de huid van een ander' [theaterspel] (1984)
- 'Mi kondre tru, mi lobi yu' [theater, met choreograaf P. Muntslag] (1984)
- 'Ik vang, ik vang... wat jij niet vangt' [toneel] (1984)
- 'Roi, mi boi' [muzikaal stuk voor kinderen, ook in video-versie] (1985)
- 'Egoli' van Matsemela Manaka [toneel; vertaald en bewerkt samen met M. van Geest] (ca. 1986)
- 'Moeders en dochters' [filmscenario bedoeld voor Turkse en Marokkaanse vrouwen] (1987)
- 'Iris' [toneel: het trauma van het gewelddadige militarisme in Suriname; ook als boek] (1987)
- 'Op zoek naar Mari Watson' [jeugdboek] (1987)
- 'Peter en Dino, een verhaal over taal' [onderwijsproject] (1988)
- 'Cora-o' [saramakaanse musical] (1988)
- 'Ere wie ere toekomt' [tegen decor militair schrikbewind; ook in 'Sirito' (1993)] (1989)
- 'Zoals het vroeger was... wordt het nooit meer' [eerbewijs aan Johannes Kruisland] (1989)
- 'Loekoeman' [jeugdtheaterstuk, regie J. Leerdam] (1991)
- 'Wat doen we met gisteren' [dansvoorstelling] (1991)
- 'Post uit Suriname' [ontwikkelingseducatie voor 6 tot 8-jarigen] (1991)
- 'Ma, er zit een muskiet in mijn klamboe!' [voorleesboek basisscholen (6 tot 8-jarigen)] (1992)
- 'Het lot van de schrijver' [toneel] (1992)
- 'Marake I' [toneel] (1992)
- 'Al(lochtoon) gaat met Au(tochtoon)' [cabaret*musical; in '95 in Suriname] (1994)
- 'Trow-oso' [toneel; samen met anderen geschreven] (1998)
- 'Na Gowtu Du' [volksopera, vervaardigd in Suriname; ook naar Nederland] (1998)
- 'Moi boi' [toneel] (1999)
- 'O sekoer! Help!' [jeugdboek] (2000)
- 'En toen en toen en toen' [verhalen geschreven door kinderen op KBF-Paramaribo] (2002)
- 'Na Dyamanti Du' [volksopera, vervaardigd in Suriname; ook naar Nederland] (2003)
- 'Misi Bethania' [zangspel] (2004/'05)
- 'Stop je hoofd nooit in een spinnenweb' [jeugdboek] ([Paramaribo], 2006)
- ‘Na Bigi Du’ (volksopera, 2008)
- ‘Ons kent ons’ [cabaretmusical] (Nederland, 2011)
- ‘Op weg naar vrijheid’ [musical] (Nederland, 2013)

## Over Thea Doelwijt
- Michiel van Kempen, ‘Thea Doelwijt’. In: Kritisch Lexicon van de Moderne Nederlandstalige Literatuur, no. 49, mei 1993. (Biografie, beschouwing, primaire en secundaire bibliografie.)
- Michiel van Kempen, Een geschiedenis van de Surinaamse literatuur. Breda: De Geus, 2003, deel II, p. 72-724, 736, 818-822, 920-921, 925, 1005-1006, 1020, 1184-1185, 1198, 1202-1203.
- Annika Ockhorst, met medewerking van Thea Doelwijt, Lachen, huilen, bevrijden. De weerspiegeling van de Surinaamse samenleving in het werk van het Doe-theater, 1970-1983. Leiden/Boston: Brill, 2012.
- Madeleine van den Berg, 'Thea Doelwijt; Met humor en spel de wereld veranderen' in literatuurgeschiedenis.nl, juli 2024

title: Thea Doelwijt

wikitext:
{{Infobox persoon Wikidata}}'''Theadora Christina Doelwijt''' ([[Den Helder]], [[3 december]] [[1938]]) is een schrijfster van [[Suriname|Surinaams]]-Nederlandse afkomst.

== Leven en schrijfactiviteit ==
Thea Doelwijt, dochter van een Nederlandse moeder en een Surinaamse vader, maakte haar literaire debuut meteen na de middelbare school, in 1957, in het tijdschrift Klat. Van 1959 tot 1961 werkte ze als journalist voor het Zutphens Dagblad en Deventer Dagblad, waar ze onder de naam Marianne meewerkte aan een kinderkrant. Daarna vertrok ze in 1961 naar Suriname waar ze werkte als [[journalist]] onder meer voor het dagblad ''Suriname''. Ze debuteerde met ''De speelse revolutie'' (1967) waarin zij verhaalt hoe jongeren met veel elan een 'omwenteling' teweegbrengen. Sobere [[poëzie]] bevat ''Met weinig woorden'' (1968). Zij was redactielid van het tijdschrift ''Moetete'' (1968-69). Doelwijt schreef twee veelgelezen boeken, de [[Thriller (genre)|thriller]] ''Toen Mathilde niet wilde ...'' (1972) en de novelle ''Wajono'' (1969). Het laatste boek beschrijft de problemen van een [[Indianen|lndiaan]] die naar de stad gaat, maar uiteindelijk weer terugkeert naar het bosland. In de jaren zeventig en tachtig schreef Doelwijt een groot aantal [[toneelstuk]]ken, [[musical]]s en [[Cabaret (kleinkunst)|cabaretteksten]], vooral voor het [[Doe-theater]], onder meer ''Land te koop'' (1973). Centraal stonden daarin een zelfbewust Surinamerschap met behoud van alle rijkdom aan culturen maar zonder etnische scheidslijnen en een beleving van de menselijke vrijheid zonder koloniale repressie of knellende tradities (met name ook voor de vrouw). Fel is haar verzet tegen [[militarisme]] in het stuk ''Iris'' (1987).

Ze stelde enkele belangrijke bloemlezingen samen: ''Kri! kra! Proza van Suriname'' (1972), ''Geen geraas of getier'' (1974) en met [[Shrinivási]]: ''Rebirth in words'' (1981) - en ze bracht veel literair werk naar boven, onder meer van [[Sophie Redmond]]. Verschillende kinderboeken staan op haar naam, waaronder het op “Indiaanse” vertellingen gebaseerde ''Kainema de Wreker en de menseneters'' (1977). Begin jaren ’90 bezorgde Doelwijt de hervertellingen van Surinaamse sprookjes (o.a. van de [[Anansi|spin Anansi]] en over de [[bakroe]]) in de omvangrijke cyclus ''Volksverhalen uit kleurrijk Nederland'' voor het project Bouwstenen voor Intercultureel Onderwijs vanuit de [[Universiteit Leiden]].

Sinds december 1983 in [[Amsterdam]] woonachtig verbeeldt ze de situatie van migranten, zoals in het kinderboek ''Op zoek naar Mari Watson'' (1987) en in de Saramaccaanse musical ''Cora-o'' (1988). Over haar verhaal ‘Ere wie ere toekomt’ (gepubliceerd in ''Verhalen van Surinaamse schrijvers'', 1989) oordeelde [[Hannemieke Stamperius]] dat het tot het mooiste en meest bijzondere [[proza]] behoorde dat in 1989 is gepubliceerd. Doelwijt droeg ook bij aan de Engelstalige [[bloemlezing]] uit de Surinaamse literatuur ''Diversity is power'' (2007).

Als [[Artist in residence|writer in residence]] verzorgde Doelwijt belangrijke workshops in Suriname.

== Onderscheidingen ==
* In 1974 ontving zij de [[Archibald Currie|Gouverneur Currie]]-prijs.<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/kemp009gesc04_01/kemp009gesc04_01_0019.php Van de Generaal Currie-stichting bestaand sinds 1965, beschreven door Michiel van Kempen op website DBNL]</ref>
* In 1989 kreeg zij een prijs voor haar verdiensten voor de Surinaamse cultuur.
* Sinds 1998 is ze lid van de [[Maatschappij der Nederlandse Letterkunde]].
* In 1989 ontving zij de Damsko Award, een publieke onderscheiding als blijk van erkentelijkheid voor haar individuele en maatschappelijke initiatieven.
* Op 6 februari 2009 is zij door de Surinaamse overheid onderscheiden als Officier in de [[Ere-Orde van de Gele Ster]], omdat zij zich ‘jarenlang op een bijzondere manier heeft ingezet voor de Surinaamse [[podiumkunsten]]’.
* In 2013 ontving zij de "Gouden Vioolspeld" voor haar maatschappelijke verdiensten. Jaarlijkse prijs, die wordt uitgereikt aan een vrouw die in de geest van [[Sophie Redmond]] vrouwen inspireert en gezien wordt als een rolmodel vanwege buitengewone prestaties op maatschappelijk en/of cultureel gebied.
* In 2023 werd ze een maand lang geëerd op de [[Iconenkalender]] van [[NAKS]].<ref>Parbode, [https://www.parbode.com/presentatie-naks-iconenkalender-2024-naks-srefi-na-wan-icoon-parbode-sneak-peek/ Presentatie NAKS-Iconenkalender 2024: ‘NAKS srefi na wan icoon’], 15 maar 2024</ref>

== Werken ==
* 'Grootvaders klok' [scenario voor televisiespeelfilm] (1965)
* 'Vrouwen van Suriname' [fotoboek met foto's van onder anderen A. Parmanand] (1967)
* 'De speelse revolutie' (1967)
* 'Ballade in klank en kleur' [theater; klank- en lichtspel] (1967)
* 'De Vlucht' [bundel opstellen onder redactie van [[Benny Ooft]] en Thea] (1968)
* 'Met weinig woorden' [poëzie] (1968)
* 'Wajono' [novelle] (1969)
* '13 spelen met land' [hoorspel] (1969)
* 'De nacht van de [[winti]]' [toneel] (1969)
* 'Frrrèk' [cabaret; regie: [[Henk Tjon]]] (1970)
* 'Mijn droomhuis' [kinderen over hun droomhuis] (1971)
* 'Toen Mathilde niet wilde' [thriller] (1971)
* 'Kri, kra! Proza van Suriname' [bloemlezing] (1972)
* '4 Toneelstukken' [van [[Sophie Redmond]]] (1972)
* 'Hare Lach' [cabaret] (1972)
* 'Land te koop!' [cabaret-musical; in Suriname en Nederland] (1973)
* 'Libi span ini na ati foe Sranan' [toneel] (1974)
* 'Geen geraas of getier' [bloemlezing] (1974)
* 'Herinneringen rondom Oma Nassy' (1974)
* 'Fri' [toneel] (1974/'75)
* 'Sis en Sas de ruziestrooiers' [jeugdboek] (1975)
* 'Wi na Srananman' [toneel] (1975)
* 'Broko sweti' [toneel] (1975)
* 'Fri libi' [rockmusical] (1975)
* 'Anansi kontra Masra Bobo, Masra Babari, Misi Fes'koki, Misi Sabiman nanga Masra Kon-flaw' (1976)
* 'Kainema de Wreker en de menseneters' [jeugdboek] (1977)
* 'Lafu a no sjen' [eerbewijs aan cabaretier Johannes Kruisland] (1977)
* 'Prisiri stari/De pretster' [theaterspel voor kinderen, in 1981 naar België en Nederland] (1977)
* 'Keskesi sani' [toneel] (1978)
* 'Na krakti foe Mama Sranan' [toneel, regie [[Henk Tjon]]] (1978)
* 'Omdat hij een tollie heeft' [vrouwencabaret] (1979)
* 'Ik hoor, ik zie, ik zwijg' [cabaretspel] (1979)
* 'Ba Uzi' [cabaret] (1980)
* 'Ba Uzi' [cabaret; nieuwe bewerking; ook naar Nederland] (1981)
* 'Rebirth in words' [bloemlezing; onder redactie van Thea en [[Shrinivási]]] (1981)
* 'De grote Caraïbische familie' [ooggetuigeverslag Carifesta IV in Barbados] (1981)
* 'Rebirth/Wedergeboorte' [toneel] (1981)
* 'Prisiri stari' [boek; theaterspel voor kinderen] (1981)
* 'Linkse Lucie' [cabaret] (1982)
* 'Trawan prakseri/Tussen twee vuren' [toneel] (1982)
* 'Roi nanga den fufuruman' [toneel] (1982/'83)
* 'Een dikke, zwarte vrouw als ik' [toneel over Sophie Redmond; verfilmd door J. Venema] (1984)
* 'In de huid van een ander' [theaterspel] (1984)
* 'Mi kondre tru, mi lobi yu' [theater, met choreograaf P. Muntslag] (1984)
* 'Ik vang, ik vang... wat jij niet vangt' [toneel] (1984)
* 'Roi, mi boi' [muzikaal stuk voor kinderen, ook in video-versie] (1985)
* 'Egoli' van Matsemela Manaka [toneel; vertaald en bewerkt samen met M. van Geest] (ca. 1986)
* 'Moeders en dochters' [filmscenario bedoeld voor Turkse en Marokkaanse vrouwen] (1987)
* 'Iris' [toneel: het trauma van het gewelddadige militarisme in Suriname; ook als boek] (1987)
* 'Op zoek naar Mari Watson' [jeugdboek] (1987)
* 'Peter en Dino, een verhaal over taal' [onderwijsproject] (1988)
* 'Cora-o' [saramakaanse musical] (1988)
* 'Ere wie ere toekomt' [tegen decor militair schrikbewind; ook in 'Sirito' (1993)] (1989)
* 'Zoals het vroeger was... wordt het nooit meer' [eerbewijs aan [[Johannes Kruisland]]] (1989)
* 'Loekoeman' [jeugdtheaterstuk, regie J. Leerdam] (1991)
* 'Wat doen we met gisteren' [dansvoorstelling] (1991)
* 'Post uit Suriname' [ontwikkelingseducatie voor 6 tot 8-jarigen] (1991)
* 'Ma, er zit een muskiet in mijn klamboe!' [voorleesboek basisscholen (6 tot 8-jarigen)] (1992)
* 'Het lot van de schrijver' [toneel] (1992)
* 'Marake I' [toneel] (1992)
* 'Al(lochtoon) gaat met Au(tochtoon)' [cabaret*musical; in '95 in Suriname] (1994)
* 'Trow-oso' [toneel; samen met anderen geschreven] (1998)
* 'Na Gowtu Du' [volksopera, vervaardigd in Suriname; ook naar Nederland] (1998)
* 'Moi boi' [toneel] (1999)
* 'O sekoer! Help!' [jeugdboek] (2000)
* 'En toen en toen en toen' [verhalen geschreven door kinderen op KBF-Paramaribo] (2002)
* 'Na Dyamanti Du' [volksopera, vervaardigd in Suriname; ook naar Nederland] (2003)
* 'Misi Bethania' [zangspel] (2004/'05)
* 'Stop je hoofd nooit in een spinnenweb' [jeugdboek] ([Paramaribo], 2006)
* ‘Na Bigi Du’ (volksopera, 2008)
* ‘Ons kent ons’ [cabaretmusical] (Nederland, 2011)
* ‘Op weg naar vrijheid’ [musical] (Nederland, 2013)

== Over Thea Doelwijt ==
* Michiel van Kempen, ‘Thea Doelwijt’. In: ''Kritisch Lexicon van de Moderne Nederlandstalige Literatuur'', no. 49, mei 1993. (Biografie, beschouwing, primaire en secundaire bibliografie.)
* Michiel van Kempen, ''Een geschiedenis van de Surinaamse literatuur.'' Breda: De Geus, 2003, deel II, p. 72-724, 736, 818-822, 920-921, 925, 1005-1006, 1020, 1184-1185, 1198, 1202-1203.
* Annika Ockhorst, met medewerking van Thea Doelwijt, ''Lachen, huilen, bevrijden. De weerspiegeling van de Surinaamse samenleving in het werk van het Doe-theater, 1970-1983.'' Leiden/Boston: Brill, 2012.
* [https://www.literatuurgeschiedenis.org/schrijvers/thea-doelwijt Madeleine van den Berg, 'Thea Doelwijt; Met humor en spel de wereld veranderen' in literatuurgeschiedenis.nl, juli 2024]

== Zie ook ==
* [[Surinaamse literatuur]]

{{Appendix|2=
* Dit artikel is – met toestemming van de auteur – gebaseerd op een lemma uit Michiel van Kempen, ''Surinaamse schrijvers en dichters'' (Amsterdam: De Arbeiderspers, 1989).
* [http://theadoelwijt.wordpress.com/ Website van Thea Doelwijt met onder meer een portret van Doelwijt door Michiel van Kempen]
* [http://theaterencyclopedie.nl/wiki/Thea_Doelwijt Website Theaterencyclopedie]
* [http://www.surinaamsepers.net/uitgelicht/doelwijt.php Info over Thea Doelwijt op website van de Surinaamse pers]{{dode link|datum=september 2017 |bot=InternetArchiveBot }}

''Noten''
{{References}}
}}
{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Doelwijt, Thea}}
[[Categorie:Surinaams surinamist]]
[[Categorie:Surinaams dichter]]
[[Categorie:Surinaams toneelschrijver]]
[[Categorie:Surinaams journalist]]
[[Categorie:Surinaams kinderboekenschrijver]]
[[Categorie:Surinaams literatuurcriticus]]
[[Categorie:Surinaams thrillerschrijver]]

title: Algemene informatie

Land: Koninkrijk der Nederlanden, Suriname

Geboortedatum: 3 december 1938

Geboorteplaats: Den Helder

title: Werk

Beroep: toneelschrijver, journalist, dichter, literatuurcriticus, jeugdauteur, surinamist, schrijver, regisseur, auteur

title: Persoonlijk

Talen: Nederlands

Moedertaal: Nederlands

Schrijftaal: Nederlands

title: Diversen

Prijzen en onderscheidingen: Ridder in de Orde van Oranje-Nassau (20 maart 2014)

Website: Officiële website


text:
# I10 (tijdschrift)
i10 (1927-1929) of voluit Internationale Revue i10, was een Nederlands, avantgardistisch tijdschrift voor nieuwe culturele stromingen onder hoofdredactie van Arthur Lehning. Het maandblad dat in meerdere talen verscheen, richtte zich op ontwikkelingen in de architectuur, schilderkunst, muziek, toneel, dans en film maar behandelde ook psychologie en pedagogie, en bevatte beschouwingen op literair, filosofisch en maatschappelijk gebied.

## Oprichting
Arthur Müller Lehning leerde tijdens zijn verblijf in Parijs in 1924 Piet Mondriaan kennen, met wie hij in 1925 zijn ideeën besprak over een tijdschrift, waaraan avantgardisten op artistiek, wetenschappelijk en politiek gebied zouden bijdragen. Het was vervolgens Mondriaan die de bevriende architect J.J.P. Oud in Nederland benaderde over dit initiatief, en deze aanmoedigde zijn medewerking te verlenen. Zelf schreef Mondriaan slechts twee, maar wel lijvige stukken voor het blad, 'Neo-plasticisme' en 'De jazz en de Neo-Plastiek'.
In oktober 1926 vertrok Lehning naar Dessau, de plaats waar de kunstopleiding Bauhaus toen gevestigd was, om daar naast vroegere De Stijl-medewerkers ook leden van het Bauhaus voor het tijdschrift te interesseren. Daar leerde hij László Moholy-Nagy kennen, die aan Lehning een spoedcursus typografie gaf. Daarnaast ontwierp Moholy-Nagy de opmaak van het eerste nummer en zou hij gedurende de ruim twee jaar dat ‘i10’ zou bestaan, aan het tijdschrift verbonden blijven. Naast Moholy-Nagy was ook Wassily Kandinsky enthousiast over de idee achter het tijdschrift, die hij rijmde met zijn eigen opvatting over synthetische kunst, de vereniging van alle kunsten met behoud van hun afzonderlijke eigenschappen. Andere medewerkers afkomstig uit de Weimarrepubliek waren onder anderen de filosoof Ernst Bloch en de dadaïsten Hans Arp en Kurt Schwitters. Via Bloch ontmoette Lehning Walter Benjamin, die eveneens zijn medewerking toezegde.
Voor zowel inhoud als financiering was anti-militaristisch cultuurfilosoof Bart de Ligt belangrijk voor het tijdschrift. Hij ondersteunde het blad met een financiële injectie van fl. 1000,- en wist medewerkers als Paul Biroekoff, Henri Laserre en Lodewijk van Mierop bij het blad te betrekken. Ook zou hij de filosofie voor zijn rekening nemen met zijn reeks 'Nieuwe wegen in de wijsbegeerte'.

### Titel
Over de exacte ontstaansgeschiedenis van de naam van het tijdschrift bestaan verschillende lezingen. En elk geval kwam de naam i10 op in een gesprek tussen Arthur Lehning met László en Lucia Moholy in Dessau, waarin zij zochten naar een internationale titel die in elk van de talen waarin het blad verscheen (Nederlands, Engels, Duits en Frans), bijna als een abstract begrip, even ‘betekenisloos’ zou zijn.

### Redactie en auteurs
De redactie voor artikelen over architectuur zou bij aanvang bij J.J.P. Oud komen te liggen, terwijl Willem Pijper formeel de categorie muziek op zich nam (in de praktijk was hij niet erg actief, hij schreef enkele artikelen maar hield zich meer bezig met zijn eigen muziektijdschrift), en L. Moholy-Nagy de redactie voor film- en fotogerelateerde onderwerpen onder zijn hoede nam. Echter, nog vóór het eerste nummer zou verschijnen, maakte Oud bezwaar tegen het politieke karakter van het maandschrift. Toch zou hij als redacteur meewerken, omdat het - zoals hij in het credo in het eerste nummer omschreef -ontbrak aan een tijdschrift dat aandacht besteedde aan de functionele architectuur, of ' Nieuwe Zakelijkheid'. Het redacteurschap van Oud beperkte zich niet tot de architectuur; in de praktijk zou hij zelfs ook de beeldende kunst voor zijn rekening nemen.
De lijst met auteurs die Lehning medewerking hadden toegezegd, zoals gepubliceerd in het eerste nummer, bevatte bekende namen uit binnen- en buitenland, zoals Gerrit Rietveld, Mart Stam en Marcel Breuer (architectuur), Menno ter Braak (letterkunde, filmkritiek), Piet Mondriaan en Vilmos Huszár (schilderkunst), de dadaïst Kurt Schwitters (literatuur) en Jan Romein en Upton Sinclair (respectievelijk politiek-economische en literair-politieke beschouwingen).
Onder de medewerkers waren enkele vrouwelijke auteurs, onder wie Lucia Moholy(-Nagy), Henriette Roland Holst, Clara Wichmann en Dr. Erna Meijer.

### Doelstelling
Lehning schreef in het eerste nummer van i10:
“De Internationale Revue i 10 wil een orgaan zijn van alle uitingen van den modernen geest, een dokumentatie van de nieuwe stroomingen in kunst en wetenschap, philosophie en sociologie.
Het wil de gelegenheid geven de vernieuwing op één gebied met die van andere te vergelijken en het streeft naar een zoo groot mogelijken samenhang van al deze onderscheiden gebieden - reeds door het samenbrengen ervan in één orgaan.
Waar dit blad geen enkele bepaalde richting dogmatisch voorstaat, geen orgaan is van een partij of groep, zal de inhoud niet steeds een volkomen homogeen karakter kunnen dragen en veelal meer informatief dan programmatisch zijn.
Een algemeen overzicht te geven van de zich voltrekkende cultureele vernieuwing is zijn doel en het stelt zich, internationaal, open voor alles, waarin deze tot uitdrukking komt.” — Arthur Lehning, i10, jrg. 1, nr. 1, 1927
Het blad dat werd gedrukt door drukker G.J. van Amerongen en uitgegeven door De Tijdstroom te Huis ter Heide, bereikte in het eerste jaar zo'n 100 abonnees.
Een jaarabonnement van twaalf nummers kostte 15 gulden, losse nummers waren fl 1,50.

## Opheffing en doorwerking
Na een jaar raakte het tijdschrift in financiële moeilijkheden, hoofdzakelijk veroorzaakt door de geringe oplage. Voor uitgeverij De Tijdstroom bleek het blad niet rendabel, en het lukte de redactie niet een andere uitgeverij te vinden, waardoor het eerste nummer van de tweede jaargang in eigen beheer werd uitgegeven, en met een vertraging van zeven maanden. De tweede jaargang zou tien in plaats van twaalf nummers tellen. Wel groeide het aantal abonnees naar 250 en de oplage naar 400 exemplaren. Toch bleek dit niet genoeg om het tijdschrift rendabel te maken. De lezers vernamen in het negentiende nummer dat het tijdschrift na de tweede jaargang opgeheven zou worden. In juni van het crisisjaar 1929 verscheen het laatste nummer, als dubbelnummer 21/22.
Tien jaar later zouden Menno ter Braak en E. du Perron het tijdschrift Forum. Maandschrift voor letteren en kunst oprichten. Ter Braak slaagde er niet in om Lehning 'in te lijven' bij het blad; Lehning zag af van medewerking na een controverse over de politieke toonzetting van Lehning, die door Ter Braak als tendentieus werd gezien.
Ondanks de korte periode van bestaan en de relatief lage oplage van 100 tot 400 exemplaren, is het blad altijd erkend als invloedrijk.
Het Stedelijk Museum in Amsterdam wijdde in 1963 een retrospectieve tentoonstelling aan i10. De tentoonstelling werd gemaakt door Ad Petersen, sinds 1963 hoofd van de afdeling toegepaste kunst, in samenwerking met Arthur Lehning en het Letterkundig Museum.
In datzelfde jaar verscheen bij Bert Bakker een publicatie onder de titel ‘i10, De internationale avant-garde tussen de twee wereldoorlogen'. In 1974 kreeg deze bundel een herdruk.
In 1979 verscheen een complete herdruk van i10 bij Van Gennep/Kraus.
In het toenmalige hoofdkantoor van het ABP in Heerlen vond in 1994 een tentoonstelling plaats over het tijdschrift,getiteld i10, sporen van de avant-garde,als onderdeel van een tweedaagse manifestatie rond het tijdschrift met architectuurroutes, theater en film.

title: I10 (tijdschrift)

wikitext:
'''i10''' (1927-1929) of voluit ''Internationale Revue i10'', was een Nederlands, avantgardistisch tijdschrift voor nieuwe culturele stromingen onder hoofdredactie van [[Arthur Lehning]]. Het maandblad dat in meerdere talen verscheen, richtte zich op ontwikkelingen in de [[architectuur]], [[schilderkunst]], [[muziek]], [[Toneelstuk|toneel]], [[dans]] en [[Film (cinematografie)|film]] maar behandelde ook psychologie en pedagogie, en bevatte beschouwingen op literair, filosofisch en maatschappelijk gebied.

== Oprichting ==
Arthur Müller Lehning<ref>De verschillende naamsvarianten die Lehning zelf hanteerde, worden toegelicht in een voetnoot in de biografie uit 2003 in het ''Jaarboek van de Nederlandse Letterkunde 2001-2002'': Tot 1940 zou Arthur zich doorgaans Müller Lehning noemen. ‘Mijn voorletters luiden overigens P.A.: Paul Arthur; de eerste voornaam gebruik ik echter nooit, met uitzondering in het pseudoniem Pablo Moreno, waaronder ik over Spanje schreef. Mijn pas [...] staat op naam van Paul Arthur Lehning, maar ik onderteeken stukken, die hiermee in verband staan nooit anders dan Arthur Lehning. Anders noem ik mij steeds A.M.L. In Spanje, in 1933-1935 was ik alleen onder de naam ‘Müller’ bekend en in de gedrukte stukken als secretaris der Syndicalistische Internationale uit die tijd, kom ik ook alleen onder deze naam voor.’ Arthur Lehning aan N.W. Posthumus, [Harrogate] 26 mei 1939 in: Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, Amsterdam, archief-iisg 959.</ref> leerde tijdens zijn verblijf in Parijs in 1924 [[Piet Mondriaan]] kennen, met wie hij in 1925 zijn ideeën besprak over een tijdschrift, waaraan avantgardisten op artistiek, wetenschappelijk en politiek gebied zouden bijdragen.<ref>Over hoe Lehning Mondriaan ontmoette bestaan verschillende lezingen. Van Wijk, die Lehning citeert, was het via de schilder César Domela. Volgens andere bronnen, zoals de biografie van Lehning [https://www.dbnl.org/tekst/_jaa004200201_01/_jaa004200201_01_0010.php%7C biografie van Lehning]{{Dode link}} in het ''Jaarboek van de Nederlandse Letterkunde 2001-2002'' alsook de [https://www.metmuseum.org/research-centers/leonard-a-lauder-research-center/research-resources/modern-art-index-project/muller-lehning-a biografie] op de website van het Metropolitan Museum of modern Art, was het via vriend De Ligt.</ref> Het was vervolgens Mondriaan die de bevriende architect [[Jacobus Johannes Pieter Oud|J.J.P. Oud]] in Nederland benaderde over dit initiatief, en deze aanmoedigde zijn medewerking te verlenen. Zelf schreef Mondriaan slechts twee, maar wel lijvige stukken voor het blad, 'Neo-plasticisme' en 'De jazz en de Neo-Plastiek'.<ref name="KvW">Kees van Wijk, ''Internationale Revue i10'', Reflex, Utrecht 1980.</ref>

In oktober 1926 vertrok Lehning naar Dessau, de plaats waar de kunstopleiding [[Bauhaus]] toen gevestigd was, om daar naast vroegere ''[[De Stijl]]''-medewerkers ook leden van het Bauhaus voor het tijdschrift te interesseren.<ref name="ithaka">Arthur Lehning, ''De tocht naar Ithaka. Beschouwingen over politiek en cultuur'', Amsterdam 1999, pp. 64-75.</ref> Daar leerde hij [[László Moholy-Nagy]] kennen, die aan Lehning een spoedcursus typografie gaf. Daarnaast ontwierp Moholy-Nagy de opmaak van het eerste nummer en zou hij gedurende de ruim twee jaar dat ‘i10’ zou bestaan, aan het tijdschrift verbonden blijven.<ref>K. Dittrich, P. Blom, F. Bool (red.), ''Berlijn-Amsterdam 1920-1940. Wisselwerkingen'', Amsterdam 1982, p. 101.</ref> Naast Moholy-Nagy was ook [[Wassily Kandinsky]] enthousiast over de idee achter het tijdschrift, die hij rijmde met zijn eigen opvatting over synthetische kunst, de vereniging van alle kunsten met behoud van hun afzonderlijke eigenschappen. Andere medewerkers afkomstig uit de [[Weimarrepubliek]] waren onder anderen de filosoof [[Ernst Bloch]] en de dadaïsten [[Jean Arp|Hans Arp]] en [[Kurt Schwitters]]. Via Bloch ontmoette Lehning [[Walter Benjamin]], die eveneens zijn medewerking toezegde.<ref name="KvW" />

Voor zowel inhoud als financiering was anti-militaristisch cultuurfilosoof [[Bart de Ligt]] belangrijk voor het tijdschrift. Hij ondersteunde het blad met een financiële injectie van fl. 1000,- en wist medewerkers als Paul Biroekoff, Henri Laserre en [[Lodewijk van Mierop]] bij het blad te betrekken. Ook zou hij de filosofie voor zijn rekening nemen met zijn reeks 'Nieuwe wegen in de wijsbegeerte'.<ref name="KvW" />

=== Titel ===
Over de exacte ontstaansgeschiedenis van de naam van het tijdschrift bestaan verschillende lezingen. En elk geval kwam de naam ''i10'' op in een gesprek tussen Arthur Lehning met László en [[Lucia Moholy]] in Dessau, waarin zij zochten naar een internationale titel die in elk van de talen waarin het blad verscheen (Nederlands, Engels, Duits en Frans), bijna als een abstract begrip, even ‘betekenisloos’ zou zijn.<ref name="KvW" /><ref name="ithaka" />

=== Redactie en auteurs ===
De redactie voor artikelen over architectuur zou bij aanvang bij J.J.P. Oud komen te liggen, terwijl [[Willem Pijper]] formeel de categorie muziek op zich nam (in de praktijk was hij niet erg actief, hij schreef enkele artikelen maar hield zich meer bezig met zijn eigen muziektijdschrift), en L. Moholy-Nagy de redactie voor film- en fotogerelateerde onderwerpen onder zijn hoede nam. Echter, nog vóór het eerste nummer zou verschijnen, maakte Oud bezwaar tegen het politieke karakter van het maandschrift. Toch zou hij als redacteur meewerken, omdat het - zoals hij in het credo in het eerste nummer omschreef -ontbrak aan een tijdschrift dat aandacht besteedde aan de functionele architectuur, of ' Nieuwe Zakelijkheid'. Het redacteurschap van Oud beperkte zich niet tot de architectuur; in de praktijk zou hij zelfs ook de beeldende kunst voor zijn rekening nemen.<ref name="ithaka" />

De lijst met auteurs die Lehning medewerking hadden toegezegd, zoals gepubliceerd in het eerste nummer, bevatte bekende namen uit binnen- en buitenland, zoals [[Gerrit Rietveld]], [[Mart Stam]] en [[Marcel Breuer]] (architectuur), [[Menno ter Braak]] (letterkunde, filmkritiek), Piet Mondriaan en [[Vilmos Huszár]] (schilderkunst), de dadaïst [[Kurt Schwitters]] (literatuur) en [[Jan Romein]] en [[Upton Sinclair]] (respectievelijk politiek-economische en literair-politieke beschouwingen).<ref name="KvW" />
Onder de medewerkers waren enkele vrouwelijke auteurs, onder wie Lucia Moholy(-Nagy), [[Henriette Roland Holst-van der Schalk|Henriette Roland Holst]], [[Clara Wichmann]] en Dr. Erna Meijer.

=== Doelstelling ===
Lehning schreef in het eerste nummer van ''i10''<ref>herdruk ''i10'', 1979,[https://www.dbnl.org/tekst/_int001inte01_01/index.php DBNL]. Geraadpleegd april 2024.</ref>:
{{Citaat|“De Internationale Revue i 10 wil een orgaan zijn van alle uitingen van den modernen geest, een dokumentatie van de nieuwe stroomingen in kunst en wetenschap, philosophie en sociologie.
Het wil de gelegenheid geven de vernieuwing op één gebied met die van andere te vergelijken en het streeft naar een zoo groot mogelijken samenhang van al deze onderscheiden gebieden - reeds door het samenbrengen ervan in één orgaan.
Waar dit blad geen enkele bepaalde richting dogmatisch voorstaat, geen orgaan is van een partij of groep, zal de inhoud niet steeds een volkomen homogeen karakter kunnen dragen en veelal meer informatief dan programmatisch zijn.
Een algemeen overzicht te geven van de zich voltrekkende cultureele vernieuwing is zijn doel en het stelt zich, internationaal, open voor alles, waarin deze tot uitdrukking komt.” |Arthur Lehning, ''i10'', jrg. 1, nr. 1, 1927}}

Het blad dat werd gedrukt door drukker G.J. van Amerongen en uitgegeven door ''De Tijdstroom'' te Huis ter Heide, bereikte in het eerste jaar zo'n 100 abonnees.
Een jaarabonnement van twaalf nummers kostte 15 gulden, losse nummers waren fl 1,50.

==Opheffing en doorwerking==
Na een jaar raakte het tijdschrift in financiële moeilijkheden, hoofdzakelijk veroorzaakt door de geringe oplage. Voor uitgeverij De Tijdstroom bleek het blad niet rendabel, en het lukte de redactie niet een andere uitgeverij te vinden, waardoor het eerste nummer van de tweede jaargang in eigen beheer werd uitgegeven, en met een vertraging van zeven maanden. De tweede jaargang zou tien in plaats van twaalf nummers tellen. Wel groeide het aantal abonnees naar 250 en de oplage naar 400 exemplaren. Toch bleek dit niet genoeg om het tijdschrift rendabel te maken. De lezers vernamen in het negentiende nummer dat het tijdschrift na de tweede jaargang opgeheven zou worden. In juni van het crisisjaar 1929 verscheen het laatste nummer, als dubbelnummer 21/22.<ref name="KvW" />

Tien jaar later zouden Menno ter Braak en E. du Perron het tijdschrift ''Forum. Maandschrift voor letteren en kunst'' oprichten. Ter Braak slaagde er niet in om Lehning 'in te lijven' bij het blad; Lehning zag af van medewerking na een controverse over de politieke toonzetting van Lehning, die door Ter Braak als tendentieus werd gezien.<ref name="ithaka" />

Ondanks de korte periode van bestaan en de relatief lage oplage van 100 tot 400 exemplaren, is het blad altijd erkend als invloedrijk.
Het [[Stedelijk Museum Amsterdam|Stedelijk Museum]] in Amsterdam wijdde in 1963 een retrospectieve tentoonstelling aan ''i10''. De tentoonstelling werd gemaakt door [[Ad Petersen]], sinds 1963 hoofd van de afdeling toegepaste kunst, in samenwerking met Arthur Lehning en het [[Literatuurmuseum|Letterkundig Museum]].<ref>Stedelijk Museum, [https://www.stedelijk.nl/nl/nieuws/memoriam-ad-petersen-1931-2021 IN MEMORIAM: AD PETERSEN (1931 – 2021)].Geraadpleegd 1 april 2024.</ref>
In datzelfde jaar verscheen bij Bert Bakker een publicatie onder de titel ‘i10, De internationale avant-garde tussen de twee wereldoorlogen'.<ref>http://www.nago.nl/object.php?id=1114</ref> In 1974 kreeg deze bundel een herdruk.<ref>Lidy van Marissing, [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010881231:mpeg21:p041 ''Internationale revue 'i 10' herdrukt Voor en na een wereldoorlog op zoek naar nieuwe vormen''] , in "De Volkskrant". 's-Hertogenbosch, 23-11-1974. Geraadpleegd op Delpher op 03-04-2024</ref>
In 1979 verscheen een complete herdruk van ''i10'' bij Van Gennep/Kraus.<ref name="KvW" />
In het toenmalige hoofdkantoor van het [[Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds|ABP]] in Heerlen vond in 1994 een tentoonstelling plaats over het tijdschrift,getiteld ''i10, sporen van de avant-garde'',als onderdeel van een tweedaagse manifestatie rond het tijdschrift met architectuurroutes, theater en film.<ref> Bernard Hulsman, ''Blote vrouwen boven een bedje. Tentoonstelling over Arthur Lehnings Internationale Revue i10 in Heerlen'', in "NRC Handelsblad". Rotterdam, 19-03-1994. Geraadpleegd op Delpher op 30-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000030756:mpeg21:p007</ref>

== Externe link ==
* [https://www.dbnl.org/tekst/_int001inte01_01/index.php digitale versie (index en onderliggende artikelen)] van de herdruk uit 1979 op de website van DBNL

{{Appendix}}
{{Kleine letter}}

[[Categorie:Nederlands tijdschrift]]