text:
# Sadar Jaya
Sadar Jaya is een bestuurslaag in het regentschap Bengkalis van de provincie Riau, Indonesië. Sadar Jaya telt 1304 inwoners (volkstelling 2010).

title: Sadar Jaya

wikitext:
{{Infobox plaats in Indonesië
| soort          = Dorp
| naam           = Sadar Jaya
| inwoners       = 1304
| datum inwoners = 2010
| provincie      = [[Riau]]
| regentschap    = [[Bengkalis (regentschap)|Bengkalis]]
| onderdistrict  = [[Siak Kecil]]
| eiland         =
| tijdzone       =
| code desa      = 1408021008
| mapname        =
| lat_deg        =
| lat_min        =
| lat_sec        =
| lon_deg        =
| lon_min        =
| lon_sec        =
| image          =
| caption        =
}}
'''Sadar Jaya''' is een bestuurslaag in het [[Regentschap (Indonesië)|regentschap]] [[Bengkalis (regentschap)|Bengkalis]] van de [[Provincies van Indonesië|provincie]] [[Riau]], [[Indonesië]]. Sadar Jaya telt 1304 inwoners (volkstelling 2010).

{{Appendix|2=
* Resultaten van de volkstelling (2010), Badan Pusat Statistik, [https://web.archive.org/web/20121202090212/http://bps.go.id/eng/download_file/Population_of_Indonesia_by_Village_2010.pdf Population_of_Indonesia_by_Village]
}}
{{Beginnetje|landen & Volken|land=Indonesië|2=2013|3=06|4=14}}

[[Categorie:Plaats in Riau]]

title: Situering

Provincie: Riau

Regentschap of · stadsgemeente: Bengkalis

Onderdistrict: Siak Kecil

title: Algemeen

title: Overig

Portaal: Indonesië


text:
# Platymischos bassicus
Platymischos bassicus is een insect dat behoort tot de orde vliesvleugeligen (Hymenoptera) en de familie van de gewone sluipwespen (Ichneumonidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Tischbein in 1868.

wikiname: nlwiki

title: Platymischos bassicus

in_language: nl

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Platymischos bassicus''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie= [[Gewone sluipwespen|Ichneumonidae]] (Gewone sluipwespen)
| geslacht = ''[[Platymischos]]''
| w-naam = ''Platymischos bassicus''
| auteur = Tischbein
| datum = 1868
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Platymischos bassicus''''' is een [[insecten|insect]] dat behoort tot de orde [[vliesvleugeligen]] (Hymenoptera) en de familie van de [[Gewone sluipwespen|gewone sluipwespen (Ichneumonidae)]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Tischbein in 1868.

{{Beginnetje|biologie|2012|09|23}}

[[Categorie:Gewone sluipwespen]]

title: Platymischos bassicus

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Hymenoptera (Vliesvleugeligen)

Familie: Ichneumonidae (Gewone sluipwespen)

Geslacht: Platymischos

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Emden (Nedersaksen)
Emden (Nederlands, verouderd: Embden) is een kreisfreie Stadt in Duitse deelstaat Nedersaksen, gelegen aan de Eems. Het is de grootste stad van de regio Oost-Friesland en heeft de westelijkste zeehaven van Duitsland. Als kreisfreie Stadt behoort Emden niet tot een Landkreis, het stadsbestuur oefent tegelijk ook de bevoegdheden van het Landkreisniveau uit.
De stad telt 49.874 inwoners (31 december 2020) op een oppervlakte van 112,34 km². Daarmee is Emden qua inwoners de kleinste kreisfreie stad in Nedersaksen. Op 31 december 2020 had 12,11% van de inwoners een niet-Duits staatsburgerschap (6.040 niet-Duitsers) en hadden 170 inwoners het Nederlandse staatsburgerschap.

## Wijken en dorpen
- Ligging stadsdelen van Emden

### Wijken
De stad Emden bestaat uit de volgende wijken:
- Altstadt
- Barenburg
- Conrebbersweg
- Constantia
- Friesland
- Hafen
- Harsweg
- Herrentor
- Transvaal
- Wolthusen

### Dorpen
Het grondgebied van de stad bestaat behalve het stedelijk gebied zelf ook uit het omliggende platteland. Daartoe behoren de volgende dorpen:
- Borssum
- Hilmarsum
- Jarßum
- Larrelt
- Logumer Vorwerk
- Marienwehr
- Petkum, met een schilderachtig middeleeuws kerkje
- Twixlum
- Uphusen
- Widdelswehr
- Wybelsum

## Bestuur
De gemeenteraad van Emden telt 42 leden. In 2006 heroverde de SPD de absolute meerderheid, die deze partij sinds de Tweede Wereldoorlog vrijwel voortdurend heeft gehad. Bij de verkiezingen in 2011 wist de partij de meerderheid te behouden, maar in 2016 leed de SPD een grote nederlaag. De partij verloor 9 van de 22 zetels aan een nieuwe groepering, Gemeinsam für Emden en daarmee de meerderheid.
Emden onderhoudt een stedenband met Archangelsk, eveneens een noordwestelijke havenstad (in Rusland).

## Verkeer
Emden is sinds de Hannoverse tijd (Hannoversche Westbahn, 1854) aangesloten op het spoorwegnet. De stad beschikt over directe spoorverbindingen met Keulen, Stuttgart, Konstanz, Berlijn en Leipzig. Een enkelsporige lijn verbindt de stad met Norden en de badplaats Norddeich in het noorden. Behalve Emden Hauptbahnhof is er een station Emden Außenhafen. Hiervandaan wordt een veerdienst naar het waddeneiland Borkum onderhouden. Naar Delfzijl vaart in het toeristenseizoen een veerboot. Vanaf het kleine vliegveld van Emden voert de Ostfriesische Lufttransport (OLT) vluchten uit op Borkum en de andere Oost-Friese Waddeneilanden. De stad was samen met de stad Rheine tot 1977 een bezoekplaats voor duizenden spoorweghobbyisten omdat vanuit deze plaatsen de laatste stoomlocomotieven van de DB werden ingezet op het traject Rheine - Emden.
Het wegverkeer bereikt Emden meestal via de Bundesautobahn 31, de Ostfriesenspieß, die in een boog rond de stad loopt. Deze weg verbindt de stad "achter Drenthe en Twente langs", met het Ruhrgebied.

## Economie
Emden is een belangrijke zeehaven in Duitsland. Door de aanleg van kanalen zoals het Eems-Jadekanaal en vooral het Dortmund-Eemskanaal naar het Ruhrgebied kon de haven, die in 1847 was geopend, door grote schepen uit het achterland bereikt worden. De betekenis van de kanalen is in de loop der tijd sterk afgenomen: ze worden hoofdzakelijk voor de pleziervaart gebruikt.
De scheepsbouw van Emden produceert onder meer grote zeeschepen, marineschepen (voornamelijk conventionele onderzeeërs) en baggerschepen. De voornaamste werf is de Nordseewerke, een dochteronderneming van ThyssenKrupp. De werf werd in 1903 opgericht en is een van de oudste van Duitsland.
- VW-fabriek (2010)

De haven van Emden wordt onder meer gebruikt voor het verschepen van auto's (ongeveer 30% van de auto's die Duitsland exporteert of importeert). In Emden staat een grote fabriek van Volkswagen, waar medio 2024 ruim 8.000 mensen werkzaam waren en dagelijks 1200, sedert 2021 vooral elektrische,  auto's gefabriceerd worden.
Bij Emden komt een 440 kilometer lange gaspijp van Noorwegen Duitsland binnen. Dit gas wordt in de stad opgeslagen in een terminal en verder vervoerd naar Nederland, België en het Ruhrgebied.

## Geschiedenis
Emden ontstond rond 800 als een handelsnederzetting (Amuthon) op een wierde aan de Eems en werd in de 12e eeuw de hoofdstad van het Oost-Friese graafschap Eemsgo.
De stad heeft een belangrijke rol gespeeld in de geschiedenis van de Lage Landen als schuilplaats voor vervolgde protestanten in het begin van de Tachtigjarige Oorlog.
Aan het einde van de 16e eeuw kende Emden een periode van grote bloei. Door de Spaanse blokkade van Vlaamse en Brabantse havens bij het begin van de Zuid-Nederlandse opstand werd Emden de belangrijkste overslaghaven aan de Noordzee. Uit Vlaanderen en Brabant kwamen duizenden protestantse vluchtelingen naar de sinds 1544 protestantse stad om de vervolgingen door de Hertog van Alva te ontlopen. In deze periode raakte het overwegend calvinistische Emden in conflict met de lutherse graven van Oost-Friesland.
In 1542 werd Johannes a Lasco door de gereformeerde regent van Oost-Friesland, Anna van Oldenburg, naar Emden gehaald als superintendent van de verschillende kerkgenootschappen. Hij dwong de sluiting af van de laatste kloosters en verminderde de invloed van het Lutheranisme ten gunste van zijn "Geneefse" stroming.
Met steun van de Nederlanders wist Emden de facto een vrije rijksstad te worden onder protectie van de Nederlandse Republiek. Het Nederlands van de vluchtelingen werd de voertaal van de handel en het burgerlijke bestuur. Aan de dominante positie van de haven van Emden kwam een einde toen de loop van de rivier de Eems veranderde door de Cosmas- en Damianusvloed (1509) en de haven geleidelijk verzandde. De semi-onafhankelijke status van Emden duurde voort tot 1744, toen Oost-Friesland, inclusief Emden, werd geannexeerd door Pruisen.
In 1806 werd Emden Nederlands, nadat Oost-Friesland was toegevoegd aan het Koninkrijk Holland, dat in 1810 in zijn geheel bij Frankrijk werd gevoegd. In 1813 werd de stad heroverd door het leger van Pruisen om in 1815 bij het Koninkrijk Hannover te worden gevoegd. In 1866 keerde het terug bij Pruisen, een van de voorlopers van het huidige Duitsland.
In 1944 werd Emden, dat als belangrijke haven- en industriestad van grote waarde was voor de Duitse oorlogsindustrie, zwaar gebombardeerd door Amerikaanse vliegtuigen. Bijna 80% van de stad werd verwoest, waaronder de historische binnenstad. Na de Tweede Wereldoorlog is Emden herbouwd en verder gegroeid tot een middelgrote industrie- en havenstad.

## Godsdienst
Op godsdienstig gebied is Emden in de Reformatie van groot belang geweest voor calvinistische vluchtelingen, met name uit het nabije Groningen en Friesland. Ook Brabantse en Vlaamse calvinisten, op de vlucht voor de Inquisitie, zochten hier een veilig heenkomen. De nog altijd zogeheten Grote Kerk van de stad, wordt daarom ook wel de "Moederkerk" van het calvinisme in de Nederlanden genoemd. Overigens was het Nederlands tot ver in de negentiende eeuw de belangrijkste preek- en onderwijstaal in het westelijk deel van Oost-Friesland, waarvan Emden het centrum is.
Nog altijd heeft de stad een calvinistisch karakter, hoewel vluchtelingen uit het voormalige oosten van Duitsland en naoorlogse immigranten de bevolking religieus gemengd hebben. Vandaag is 33% luthers, 32% reformiert ('hervormd'), 8% katholiek en 27% andersgelovig of ongelovig. Tot de andersgelovigen behoren altreformierten ('gereformeerden'), mennonieten, baptisten en moslims.

## Stadsbeeld
Tijdens de Tweede Wereldoorlog is door luchtbombardementen een groot deel van de historische binnenstad van Emden verloren gegaan. Wel is in het centrum van de stad nog steeds de middeleeuwse binnenhaven, de Ratsdelft, te vinden. In en rondom deze haven bevinden zich gebouwen als het stadhuis, enkele musea en oude boten en de oude havenpoort. Karakteristiek is het uitgebreide stelsel van kanalen in de stad: binnen de stad is ongeveer 150 kilometer kanalen bevaarbaar. Om deze reden is Emden een van de steden die zich tooien met de titel Venetië van het Noorden. Een opmerkelijk bouwwerk is de Kesselschleuse, een complex van vier sluizen waar kanalen met verschillende waterstanden samenkomen, verbonden door een zwaaikom.
Een bekende kerk in Emden is de Nieuwe Kerk. Het oude stadhuis - dat gebouwd werd naar analogie van het stadhuis van Antwerpen, wat de culturele oriëntatie en verbondenheid in de 16de eeuw weergeeft. Na de verwoesting in de oorlog is het in de jaren 60 van de 20e eeuw stijl modern herbouwd maar naar de oude maatvoering. Het herbergt tegenwoordig twee musea. De Grote Kerk, die eveneens grotendeels verwoest werd tijdens het bombardement, is eveneens in moderne stijl herbouwd, waarbij enkele gotische details bewaard zijn gebleven. De kerk is tegenwoordig in gebruik als bibliotheek. De oude havenpoort aan de Ratsdelft stamt oorspronkelijk uit 1635. Deze maakte destijds deel uit van de stadsmuur, die gebouwd was om de stad tegen overstromingen te beschermen. In 1963 is de poort gerestaureerd en bij de oude haven geplaatst.

## Bevolkingsontwikkeling
| Datum      |               | Inwoners |        | Buitenlanders | Buitenlanders | Buitenlanders | Buitenlanders |
| Datum      | Totaal        | Inwoners | %      |               | Nederlanders  |               |               |
| ---------- | ------------- | -------- | ------ | ------------- | ------------- | ------------- | ------------- |
| 31.12.2022 |               | 50.535   |        |               |               |               |               |
| 31.12.2021 | 49.523        | 6.105    | 12,33% | 160           |               |               |               |
| 31.12.2020 | 49.874        | 6.040    | 12,11% | 170           |               |               |               |
| 31.12.2019 | 49.913        | 5.675    | 11,37% | 170           |               |               |               |
| 31.12.2018 | 50.195        | 5.530    | 11,02% | 170           |               |               |               |
| 31.12.2017 | 50.607        | 5.420    | 10,71% | 170           |               |               |               |
| 31.12.2016 | 50.486        | 4.955    | 9,81%  | 170           |               |               |               |
| 31.12.2015 | 50.694        | 4.576    | 9,03%  | 170           |               |               |               |
| 31.12.2014 | 50.016        | 3.641    | 7,28%  | 172           |               |               |               |
| 31.12.2013 | 49.790        | 3.219    | 6,47%  | 180           |               |               |               |
| 31.12.2012 | 49.751        | 2.784    | 5,6%   | 184           |               |               |               |
| 31.12.2011 | 49.848        | 2.487    | 4,99%  | 191           |               |               |               |
| 31.12.2010 | 51.616        | 2.454    | 4,75%  | 193           |               |               |               |
| 31.12.2009 | 51.292        | 2.360    | 4,6%   | 194           |               |               |               |
| 31.12.2008 | 51.562        | 2.585    | 5,01%  | 211           |               |               |               |
| 31.12.2007 | 51.714        | 2.663    | 5,15%  | 203           |               |               |               |
| 31.12.2006 | 51.742        | 2.664    | 5,15%  | 203           |               |               |               |
| 31.12.2005 | 51.693        | 2.783    | 5,38%  | 213           |               |               |               |
| 31.12.2004 | 51.670        | 2.622    | 5,07%  | 203           |               |               |               |
| 31.12.2003 | 51.445        | 2.412    | 4,69%  | 217           |               |               |               |
| 31.12.2002 | 51.351        | 2.518    | 4,9%   | 218           |               |               |               |
| 31.12.2001 | 51.185        | 2.509    | 4,9%   | 219           |               |               |               |
| 31.12.2000 | 50.963        | 2.438    | 4,78%  | 214           |               |               |               |
| 31.12.1999 | 51.173        | 2.575    | 5,03%  | 236           |               |               |               |
| 31.12.1998 | 51.448        | 2.457    | 4,78%  | 247           |               |               |               |
| 31.12.1997 | 51.546        | 2.517    | 4,88%  | 247           |               |               |               |
| 31.12.1996 | 51.470        | 2.366    | 4,6%   | 248           |               |               |               |
| 31.12.1995 | 51.559        | 2.392    | 4,64%  | 259           |               |               |               |
| 31.12.1994 | 51.805        | 2.419    | 4,67%  | 263           |               |               |               |
| 31.12.1993 | 52.216        | 2.293    | 4,39%  | 268           |               |               |               |
| 31.12.1992 | 52.120        | 2.239    | 4,3%   | 273           |               |               |               |
| 31.12.1991 | 51.103        | 1.866    | 3,65%  | 279           |               |               |               |
| 31.12.1990 | 50.735        | 1.722    | 3,39%  | 279           |               |               |               |
| 31.12.1989 | 50.090        |          |        |               |               |               |               |
| 31.12.1988 | 49.803        |          |        |               |               |               |               |
| 31.12.1987 | 49.973        | 1.604    | 3,21%  |               |               |               |               |
| 31.12.1986 | 49.557        | 1.641    | 3,31%  |               |               |               |               |
| 31.12.1985 | 49.686        | 1.660    | 3,34%  |               |               |               |               |
| 31.12.1984 | 50.164        | 1.842    | 3,67%  |               |               |               |               |
| 31.12.1983 | 50.783        | 1.960    | 3,86%  |               |               |               |               |
| 31.12.1982 | 50.950        | 1.943    | 3,81%  |               |               |               |               |
| 31.12.1981 | 50.933        | 1.875    | 3,68%  |               |               |               |               |
| 31.12.1980 | 51.186        | 1.903    | 3,72%  |               |               |               |               |
| 31.12.1979 | 51.607        | 1.676    | 3,25%  |               |               |               |               |
| 31.12.1978 | 52.200        | 1.657    | 3,17%  |               |               |               |               |
| 31.12.1977 | 53.042        |          |        |               |               |               |               |
| 31.12.1976 | 53.408        |          |        |               |               |               |               |
| 31.12.1975 | 53.509        |          |        |               |               |               |               |
| 31.12.1974 | 53.911        |          |        |               |               |               |               |
| 31.12.1973 | 53.559        |          |        |               |               |               |               |
| 31.12.1972 | 53.359        |          |        |               |               |               |               |
| 31.12.1971 | 53.833        |          |        |               |               |               |               |
| 31.12.1970 | 52.753        |          |        |               |               |               |               |
| 31.12.1969 | 52.423        |          |        |               |               |               |               |
| 31.12.1968 | 52.068        |          |        |               |               |               |               |
| Datum      |               | Inwoners |        | Totaal        | %             |               | Nederlanders  |
| Datum      | Buitenlanders | Inwoners |        |               |               |               |               |

1. 1 2  Vanwege geheimhoudingsredenen (§ 16 Bundesstatistikgesetz) worden de statistieken van buitenlanders vanaf 2016 alleen nog maar afgerond weergegeven (veelvoud van vijf).

## Justitie
De stad is zetel van een Amtsgericht en een Arbeitsgericht. Voor het Amtsgericht geldt dat beroep kan worden ingesteld bij het Landgericht in Aurich. Voor het Arbeitsgericht is het het Landesarbeitsgericht in Hannover beroepsinstantie.

## Cultuur
Het Ostfriesische Landesmuseum te Emden is gevestigd in het oude Raadhuis aan de Delft. Het bevat een collectie archeologische vondsten. Tevens bezit het een schilderijencollectie, waaronder werk van Ludolf Bakhuizen, en ook een wapenkamer met laatmiddeleeuwse en 17e-eeuwse harnassen en blanke wapens. Er zijn permanente exposities over de geschiedenis van de stad Emden en van geheel Oost-Friesland. Het museum heeft ook een collectie hedendaagse kunst van regionale kunstenaars, en op dit gebied toont het regelmatig wisselende exposities.
Emden heeft ook een museum voor moderne kunst, de Kunsthalle Emden.

## Sport
Emden heeft met BSV Kickers Emden een voetbalclub die in de Landesliga Niedersachsen, het zesde niveau, speelt. In het recente verleden speelde Kickers in de Derde Liga maar was om financiële redenen gedwongen een forse stap terug te doen. Thuisbasis van de club is het Embdena-Stadion, dat genoemd is naar een sponsor van de club. Het stadion kan 7.200 toeschouwers herbergen.

## Media
In Emden verschijnen twee plaatselijke dagbladen: de Emder Zeitung en een plaatselijke editie van de Ostfriesen-Zeitung. De Emder Zeitung was tot 2020 het kleinste zelfstandige dagblad in Duitsland. Het is nu onderdeel van de Nordwest Zeitung uit Oldenburg. Sinds 2022 wordt de redactie gevoerd door het moederbedrijf.
In de stad is tevens de hoofdredactie van de regionale zender Radio Ostfriesland gevestigd.

## Geboren in Emden
- Ludolf Bakhuysen (1630-1708), schilder van zeegezichten, werkzaam in Amsterdam
- Frederik de Moucheron (1633-1686), landschapsschilder, werkzaam in Amsterdam
- Karl Dall (1941-2020), acteur, zanger, komiek en presentator.
- Wolfgang Petersen (1941-2022), filmregisseur
- Otto Waalkes (1948), cabaretier
- Georg Boomgaarden (1948), ambassadeur en staatssecretaris in de BRD

title: Emden (Nedersaksen)

wikitext:
{{Infobox Duitse plaats plus
| Art                        = Kreisfreie Stadt
| Name                       = Emden
| flag = Flagge Emden.svg
| Wappen                     = DEU Emden COA.svg
| lat_deg                    = 53
| lat_min                    = 22
| lat_sec                    = 1
| lon_deg                    = 07
| lon_min                    = 12
| lon_sec                    = 22
| Lageplan                   = Lower Saxony EMD.svg
| Bundesland                 = Nedersaksen
| Landkreis                  =
| Höhe                       = 1
| Fläche                     = 112.33
| Einwohner                  = 50659
| Stand                      = 2023-12-31
| PLZ                        = 26721, 26723, 26725
| PLZ-alt                    = 2970
| Vorwahl                    = 04921, 04927 ([[Knock (Ostfriesland)|Knock]])
| Kfz                        = EMD
| Gemeindeschlüssel          = 03 4 02 000
| Adresse                    = Frickensteinplatz 2<br />26721 Emden
| Website                    = <!-- [http://www.emden.de/ www.emden.de] werkt niet -->
| Bürgermeister              = Tim Kruithoff
| Bürgermeistertitel         = Oberbürgermeister
| Partei                     = Partijloos
}}
[[Bestand:Menso Alting.jpg|thumb|[[Menso Alting]], een van de invloedrijke Nederlandse calvinisten in Emden]]
[[Bestand:Emden city hall.jpg|thumb|Het stadhuis van Emden, als kopie van dat van Antwerpen]]
[[Bestand:Nordseewerke2.jpg|thumb|Scheepsbouw in Emden: de ''Nordseewerke'']]
[[Bestand:Watertoren Emden.jpg|thumb|Watertoren van Emden]]
[[Bestand:Stadsgracht Emden.jpg|thumb|Stadsgracht van Emden]]
[[Bestand:Grossen Kirche Emden.jpg|thumb|Grote kerk (nu: Johannes á Lasco-Bibliotheek)]]

'''Emden''' (Nederlands, verouderd: ''Embden'') is een [[kreisfreie Stadt]] in [[Duitsland|Duitse]] deelstaat [[Nedersaksen]], gelegen aan de [[Eems]]. Het is de grootste stad van de regio [[Oost-Friesland]] en heeft de westelijkste zeehaven van Duitsland. Als [[kreisfreie Stadt]] behoort Emden niet tot een Landkreis, het stadsbestuur oefent tegelijk ook de bevoegdheden van het Landkreisniveau uit.

De stad telt {{Statistiek gemeente Duitsland inwoners|03 4 02 000|Nedersaksen}} inwoners ({{Statistiek gemeente Duitsland inwoners|03 4 02 000|Nedersaksen|TXT=jaar}})<ref name="inw_statistiek" /> op een oppervlakte van {{Statistiek gemeente Duitsland oppervlakte|03 4 02 000|Nedersaksen}} [[Vierkante kilometer|km²]]. Daarmee is Emden qua inwoners de kleinste kreisfreie stad in Nedersaksen. Op {{Statistiek gemeente Duitsland buitenlanders|03 4 02 000|Nedersaksen|TXT=jaar}} had {{Statistiek gemeente Duitsland buitenlanders percentage|03 4 02 000|Nedersaksen}} van de inwoners een niet-Duits [[staatsburgerschap]] ({{Statistiek gemeente Duitsland buitenlanders|03 4 02 000|Nedersaksen}} niet-Duitsers)<ref>{{Statistiek gemeente Duitsland buitenlanders|03 4 02 000|Nedersaksen|TXT=bron}}</ref> en hadden {{Statistiek gemeente Duitsland Nederlanders|03 4 02 000|Nedersaksen}} inwoners het [[Nederlanders in Duitsland|Nederlandse staatsburgerschap]]<ref>{{Statistiek gemeente Duitsland Nederlanders|03 4 02 000|Nedersaksen|TXT=bron}}</ref>.

== Wijken en dorpen ==
<gallery>
Emden Stadtteile.svg|Ligging stadsdelen van Emden

</gallery>
=== Wijken ===
De stad Emden bestaat uit de volgende wijken:
* Altstadt
* Barenburg
* Conrebbersweg
* Constantia
* Friesland
* Hafen
* Harsweg
* Herrentor
* Transvaal
* [[Wolthusen]]

=== Dorpen ===
Het grondgebied van de stad bestaat behalve het stedelijk gebied zelf ook uit het omliggende platteland. Daartoe behoren de volgende dorpen:
* [[Borssum (Emden)|Borssum]]
* Hilmarsum
* [[Jarßum]]
* [[Larrelt]]
* [[Logumer Vorwerk]]
* [[Marienwehr]]
* [[Petkum]], met een schilderachtig middeleeuws kerkje
* [[Twixlum]]
* [[Uphusen]]
* [[Widdelswehr]]
* [[Wybelsum]]

== Bestuur ==
De gemeenteraad van Emden telt 42 leden. In 2006 heroverde de [[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]] de absolute meerderheid, die deze partij sinds de [[Tweede Wereldoorlog]] vrijwel voortdurend heeft gehad. Bij de verkiezingen in 2011 wist de partij de meerderheid te behouden, maar in 2016 leed de SPD een grote nederlaag. De partij verloor 9 van de 22 zetels aan een nieuwe groepering, ''Gemeinsam für Emden'' en daarmee de meerderheid.

Emden onderhoudt een [[stedenband]] met [[Archangelsk]], eveneens een noordwestelijke havenstad (in Rusland).

== Verkeer ==
Emden is sinds de Hannoverse tijd (''Hannoversche Westbahn'', 1854) aangesloten op het spoorwegnet. De stad beschikt over directe spoorverbindingen met Keulen, Stuttgart, Konstanz, Berlijn en Leipzig. Een enkelsporige lijn verbindt de stad met [[Norden]] en de badplaats [[Norddeich (Norden)|Norddeich]] in het noorden. Behalve ''[[Emden Hauptbahnhof]]'' is er een station ''[[station Emden Außenhafen|Emden Außenhafen]]''. Hiervandaan wordt een veerdienst naar het waddeneiland [[Borkum]] onderhouden. Naar [[Delfzijl]] vaart in het toeristenseizoen een veerboot. Vanaf het kleine vliegveld van Emden voert de [[Ostfriesische Lufttransport]] (OLT) vluchten uit op Borkum en de andere Oost-Friese Waddeneilanden. De stad was samen met de stad [[Rheine]] tot 1977 een bezoekplaats voor duizenden spoorweghobbyisten omdat vanuit deze plaatsen de laatste stoomlocomotieven van de DB werden ingezet op het traject Rheine - Emden.

Het wegverkeer bereikt Emden meestal via de [[Bundesautobahn 31]], de ''Ostfriesenspieß'', die in een boog rond de stad loopt. Deze weg verbindt de stad "achter [[Drenthe]] en [[Twente]] langs", met het [[Ruhrgebied]].

== Economie ==
Emden is een belangrijke zeehaven in Duitsland. Door de aanleg van kanalen zoals het [[Eems-Jadekanaal]] en vooral het [[Dortmund-Eemskanaal]] naar het [[Ruhrgebied]] kon de haven, die in [[1847]] was geopend, door grote schepen uit het achterland bereikt worden. De betekenis van de kanalen is in de loop der tijd sterk afgenomen: ze worden hoofdzakelijk voor de pleziervaart gebruikt.

De scheepsbouw van Emden produceert onder meer grote zeeschepen, marineschepen (voornamelijk conventionele [[onderzeeër]]s) en baggerschepen. De voornaamste werf is de [[Nordseewerke]], een dochteronderneming van [[ThyssenKrupp]]. De werf werd in 1903 opgericht en is een van de oudste van Duitsland.
<gallery>
Flug_Emden_2010_107.JPG|VW-fabriek (2010)
</gallery>
De haven van Emden wordt onder meer gebruikt voor het verschepen van auto's (ongeveer 30% van de auto's die Duitsland exporteert of importeert). In Emden staat een grote fabriek van [[Volkswagen]], waar medio 2024 ruim 8.000 mensen werkzaam<ref>In 2015 nog 9.500.</ref> waren en dagelijks 1200, sedert 2021 vooral elektrische,  auto's gefabriceerd worden.

Bij Emden komt een 440 kilometer lange [[Aardgas|gaspijp]] van Noorwegen Duitsland binnen. Dit gas wordt in de stad opgeslagen in een terminal en verder vervoerd naar Nederland, België en het Ruhrgebied.

== Geschiedenis ==
{{Zie hoofdartikel|geschiedenis van Emden}}

Emden ontstond rond 800 als een handelsnederzetting (''Amuthon'') op een [[wierde (landvorm)|wierde]] aan de Eems en werd in de 12e eeuw de hoofdstad van het Oost-Friese graafschap [[Emsigerland|Eemsgo]].

De stad heeft een belangrijke rol gespeeld in de geschiedenis van de [[Lage Landen]] als schuilplaats voor vervolgde protestanten in het begin van de [[Tachtigjarige Oorlog]].

Aan het einde van de 16e eeuw kende Emden een periode van grote bloei. Door de Spaanse blokkade van Vlaamse en Brabantse havens bij het begin van de Zuid-Nederlandse opstand werd Emden de belangrijkste overslaghaven aan de Noordzee. Uit Vlaanderen en Brabant kwamen [[Migratiestroom in de Nederlanden|duizenden protestantse vluchtelingen]] naar de sinds 1544 [[protestant]]se stad om de vervolgingen door de Hertog van [[Fernando Álvarez de Toledo|Alva]] te ontlopen. In deze periode raakte het overwegend [[calvinist]]ische Emden in conflict met de [[luthers]]e [[Graafschap Oost-Friesland|graven van Oost-Friesland]].

In 1542 werd [[Johannes a Lasco]] door de gereformeerde regent van Oost-Friesland, [[Anna van Oldenburg]], naar Emden gehaald als [[Superintendent (kerkelijk ambt)|superintendent]] van de verschillende kerkgenootschappen. Hij dwong de sluiting af van de laatste kloosters en verminderde de invloed van het Lutheranisme ten gunste van zijn "Geneefse" stroming.

Met steun van de Nederlanders wist Emden ''de facto'' een vrije [[rijksstad]] te worden onder protectie van de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Nederlandse Republiek]]. Het [[Nederlands]] van de vluchtelingen werd de voertaal van de handel en het burgerlijke bestuur. Aan de dominante positie van de haven van Emden kwam een einde toen de loop van de rivier de Eems veranderde door de [[Cosmas- en Damianusvloed (1509)]] en de haven geleidelijk verzandde. De semi-onafhankelijke status van Emden duurde voort tot 1744, toen Oost-Friesland, inclusief Emden, werd geannexeerd door [[koninkrijk Pruisen|Pruisen]].

In 1806 werd Emden Nederlands, nadat Oost-Friesland was toegevoegd aan het [[Koninkrijk Holland]], dat in 1810 in zijn geheel bij [[eerste Franse Keizerrijk|Frankrijk]] werd gevoegd. In 1813 werd de stad heroverd door het leger van Pruisen om in 1815 bij het [[Koninkrijk Hannover]] te worden gevoegd. In 1866 keerde het terug bij Pruisen, een van de voorlopers van het huidige Duitsland.

In 1944 werd Emden, dat als belangrijke haven- en industriestad van grote waarde was voor de Duitse oorlogsindustrie, zwaar gebombardeerd door Amerikaanse vliegtuigen. Bijna 80% van de stad werd verwoest, waaronder de historische binnenstad. Na de Tweede Wereldoorlog is Emden herbouwd en verder gegroeid tot een middelgrote industrie- en havenstad.

== Godsdienst ==
Op godsdienstig gebied is Emden in de Reformatie van groot belang geweest voor calvinistische vluchtelingen, met name uit het nabije Groningen en Friesland. Ook Brabantse en Vlaamse calvinisten, op de vlucht voor de Inquisitie, zochten hier een veilig heenkomen. De nog altijd zogeheten [[Grote Kerk (Emden)|Grote Kerk]] van de stad, wordt daarom ook wel de "Moederkerk" van het [[calvinisme]] in de Nederlanden genoemd. Overigens was het Nederlands tot ver in de negentiende eeuw de belangrijkste preek- en onderwijstaal in het westelijk deel van Oost-Friesland, waarvan Emden het centrum is.

Nog altijd heeft de stad een calvinistisch karakter, hoewel vluchtelingen uit het voormalige oosten van Duitsland en naoorlogse immigranten de bevolking religieus gemengd hebben. Vandaag is 33% luthers, 32% ''reformiert'' ('hervormd'), 8% katholiek en 27% andersgelovig of ongelovig. Tot de andersgelovigen behoren ''altreformierten'' ('gereformeerden'), [[mennonieten]], [[baptisten]] en [[islam|moslims]].

== Stadsbeeld ==
Tijdens de Tweede Wereldoorlog is door luchtbombardementen een groot deel van de historische binnenstad van Emden verloren gegaan. Wel is in het centrum van de stad nog steeds de middeleeuwse binnenhaven, de ''Ratsdelft'', te vinden. In en rondom deze haven bevinden zich gebouwen als het stadhuis, enkele musea en oude boten en de oude havenpoort. Karakteristiek is het uitgebreide stelsel van kanalen in de stad: binnen de stad is ongeveer 150 kilometer kanalen bevaarbaar. Om deze reden is Emden een van de steden die zich tooien met de titel [[Venetiës van deze wereld|Venetië van het Noorden]]. Een opmerkelijk bouwwerk is de [[Ketelsluis (Emden)|Kesselschleuse]], een complex van vier sluizen waar kanalen met verschillende waterstanden samenkomen, verbonden door een [[zwaaikom]].

Een bekende kerk in Emden is de [[Nieuwe Kerk (Emden)|Nieuwe Kerk]]. Het oude stadhuis - dat gebouwd werd naar analogie van het [[stadhuis van Antwerpen]], wat de culturele oriëntatie en verbondenheid in de 16de eeuw weergeeft. Na de verwoesting in de oorlog is het in de jaren 60 van de 20e eeuw stijl modern herbouwd maar naar de oude maatvoering. Het herbergt tegenwoordig twee musea. De Grote Kerk, die eveneens grotendeels verwoest werd tijdens het bombardement, is eveneens in moderne stijl herbouwd, waarbij enkele gotische details bewaard zijn gebleven. De kerk is tegenwoordig in gebruik als bibliotheek. De oude havenpoort aan de ''Ratsdelft'' stamt oorspronkelijk uit [[1635]]. Deze maakte destijds deel uit van de stadsmuur, die gebouwd was om de stad tegen overstromingen te beschermen. In [[1963]] is de poort gerestaureerd en bij de oude haven geplaatst.

== Bevolkingsontwikkeling ==
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size: 100%;"
|+ Bevolkingsontwikkeling 1968-heden<ref>{{Citeer web |url=https://www1.nls.niedersachsen.de/ |titel=Regionaldatenbank für Niedersachsen |uitgever= Landesamt für Statistik |bezochtdatum=2023-08-31 |taal=de}}</ref>
! rowspan="2" |Datum
! rowspan="2" class=unsortable|
! rowspan="2" |Inwoners
! rowspan="2" class=unsortable|
! colspan="4" |Buitenlanders{{refn|group=kleine-letter|name=noot1|Vanwege geheimhoudingsredenen (§ 16 Bundesstatistikgesetz) worden de statistieken van buitenlanders vanaf 2016 alleen nog maar afgerond weergegeven (veelvoud van vijf).}}
|-
!Totaal
!%
!class=unsortable|
![[Nederlanders in Duitsland|Nederlanders]]
|-
|31.12.2022
| rowspan="55" |
|50.535
| rowspan="55" |
|
|
| rowspan="55" |
|
|-
|31.12.2021
|49.523
|6.105
|{{formatnum:{{#expr: (6105 / 49523) * 100 round 2}}}}%
|160
|-
|31.12.2020
|49.874
|6.040
|{{formatnum:{{#expr: (6040 / 49874) * 100 round 2}}}}%
|170
|-
|31.12.2019
|49.913
|5.675
|{{formatnum:{{#expr: (5675 / 49913) * 100 round 2}}}}%
|170
|-
|31.12.2018
|50.195
|5.530
|{{formatnum:{{#expr: (5530 / 50195) * 100 round 2}}}}%
|170
|-
|31.12.2017
|50.607
|5.420
|{{formatnum:{{#expr: (5420 / 50607) * 100 round 2}}}}%
|170
|-
|31.12.2016
|50.486
|4.955
|{{formatnum:{{#expr: (4955 / 50486) * 100 round 2}}}}%
|170
|-
|31.12.2015
|50.694
|4.576
|{{formatnum:{{#expr: (4576 / 50694) * 100 round 2}}}}%
|170
|-
|31.12.2014
|50.016
|3.641
|{{formatnum:{{#expr: (3641 / 50016) * 100 round 2}}}}%
|172
|-
|31.12.2013
|49.790
|3.219
|{{formatnum:{{#expr: (3219 / 49790) * 100 round 2}}}}%
|180
|-
|31.12.2012
|49.751
|2.784
|{{formatnum:{{#expr: (2784 / 49751) * 100 round 2}}}}%
|184
|-
|31.12.2011
|49.848
|2.487
|{{formatnum:{{#expr: (2487 / 49848) * 100 round 2}}}}%
|191
|-
|31.12.2010
|51.616
|2.454
|{{formatnum:{{#expr: (2454 / 51616) * 100 round 2}}}}%
|193
|-
|31.12.2009
|51.292
|2.360
|{{formatnum:{{#expr: (2360 / 51292) * 100 round 2}}}}%
|194
|-
|31.12.2008
|51.562
|2.585
|{{formatnum:{{#expr: (2585 / 51562) * 100 round 2}}}}%
|211
|-
|31.12.2007
|51.714
|2.663
|{{formatnum:{{#expr: (2663 / 51714) * 100 round 2}}}}%
|203
|-
|31.12.2006
|51.742
|2.664
|{{formatnum:{{#expr: (2664 / 51742) * 100 round 2}}}}%
|203
|-
|31.12.2005
|51.693
|2.783
|{{formatnum:{{#expr: (2783 / 51693) * 100 round 2}}}}%
|213
|-
|31.12.2004
|51.670
|2.622
|{{formatnum:{{#expr: (2622 / 51670) * 100 round 2}}}}%
|203
|-
|31.12.2003
|51.445
|2.412
|{{formatnum:{{#expr: (2412 / 51445) * 100 round 2}}}}%
|217
|-
|31.12.2002
|51.351
|2.518
|{{formatnum:{{#expr: (2518 / 51351) * 100 round 2}}}}%
|218
|-
|31.12.2001
|51.185
|2.509
|{{formatnum:{{#expr: (2509 / 51185) * 100 round 2}}}}%
|219
|-
|31.12.2000
|50.963
|2.438
|{{formatnum:{{#expr: (2438 / 50963) * 100 round 2}}}}%
|214
|-
|31.12.1999
|51.173
|2.575
|{{formatnum:{{#expr: (2575 / 51173) * 100 round 2}}}}%
|236
|-
|31.12.1998
|51.448
|2.457
|{{formatnum:{{#expr: (2457 / 51448) * 100 round 2}}}}%
|247
|-
|31.12.1997
|51.546
|2.517
|{{formatnum:{{#expr: (2517 / 51546) * 100 round 2}}}}%
|247
|-
|31.12.1996
|51.470
|2.366
|{{formatnum:{{#expr: (2366 / 51470) * 100 round 2}}}}%
|248
|-
|31.12.1995
|51.559
|2.392
|{{formatnum:{{#expr: (2392 / 51559) * 100 round 2}}}}%
|259
|-
|31.12.1994
|51.805
|2.419
|{{formatnum:{{#expr: (2419 / 51805) * 100 round 2}}}}%
|263
|-
|31.12.1993
|52.216
|2.293
|{{formatnum:{{#expr: (2293 / 52216) * 100 round 2}}}}%
|268
|-
|31.12.1992
|52.120
|2.239
|{{formatnum:{{#expr: (2239 / 52120) * 100 round 2}}}}%
|273
|-
|31.12.1991
|51.103
|1.866
|{{formatnum:{{#expr: (1866 / 51103) * 100 round 2}}}}%
|279
|-
|31.12.1990
|50.735
|1.722
|{{formatnum:{{#expr: (1722 / 50735) * 100 round 2}}}}%
|279
|-
|31.12.1989
|50.090
|
|
|
|-
|31.12.1988
|49.803
|
|
|
|-
|31.12.1987
|49.973
|1.604
|{{formatnum:{{#expr: (1604 / 49973) * 100 round 2}}}}%
|
|-
|31.12.1986
|49.557
|1.641
|{{formatnum:{{#expr: (1641 / 49557) * 100 round 2}}}}%
|
|-
|31.12.1985
|49.686
|1.660
|{{formatnum:{{#expr: (1660 / 49686) * 100 round 2}}}}%
|
|-
|31.12.1984
|50.164
|1.842
|{{formatnum:{{#expr: (1842 / 50164) * 100 round 2}}}}%
|
|-
|31.12.1983
|50.783
|1.960
|{{formatnum:{{#expr: (1960 / 50783) * 100 round 2}}}}%
|
|-
|31.12.1982
|50.950
|1.943
|{{formatnum:{{#expr: (1943 / 50950) * 100 round 2}}}}%
|
|-
|31.12.1981
|50.933
|1.875
|{{formatnum:{{#expr: (1875 / 50933) * 100 round 2}}}}%
|
|-
|31.12.1980
|51.186
|1.903
|{{formatnum:{{#expr: (1903 / 51186) * 100 round 2}}}}%
|
|-
|31.12.1979
|51.607
|1.676
|{{formatnum:{{#expr: (1676 / 51607) * 100 round 2}}}}%
|
|-
|31.12.1978
|52.200
|1.657
|{{formatnum:{{#expr: (1657 / 52200) * 100 round 2}}}}%
|
|-
|31.12.1977
|53.042
|
|
|
|-
|31.12.1976
|53.408
|
|
|
|-
|31.12.1975
|53.509
|
|
|
|-
|31.12.1974
|53.911
|
|
|
|-
|31.12.1973
|53.559
|
|
|
|-
|31.12.1972
|53.359
|
|
|
|-
|31.12.1971
|53.833
|
|
|
|-
|31.12.1970
|52.753
|
|
|
|-
|31.12.1969
|52.423
|
|
|
|-
|31.12.1968
|52.068
|
|
|
|-
! rowspan="2" |Datum
! rowspan="2" |
! rowspan="2" |Inwoners
! rowspan="2" |
!Totaal
!%
!
![[Nederlanders in Duitsland|Nederlanders]]
|-
! colspan="4" |Buitenlanders{{refn|group=kleine-letter|name=noot1}}
|}
{{references|group=kleine-letter}}

==Justitie==
De stad is zetel van een [[Amtsgericht (Duitsland)|Amtsgericht]] en een [[Arbeitsgericht]]. Voor het Amtsgericht geldt dat beroep kan worden ingesteld bij het [[Landgericht]] in [[Aurich (stad)|Aurich]]. Voor het Arbeitsgericht is het het [[Landesarbeitsgericht]] in [[Hannover (stad)|Hannover]] beroepsinstantie.

== Cultuur ==
Het Ostfriesische Landesmuseum te Emden is gevestigd in het oude Raadhuis aan de Delft. Het bevat een collectie [[archeologie|archeologische]] vondsten. Tevens bezit het een schilderijencollectie, waaronder werk van [[Ludolf Bakhuizen]], en ook een wapenkamer met laatmiddeleeuwse en 17e-eeuwse [[harnas]]sen en blanke wapens. Er zijn permanente exposities over de geschiedenis van de stad Emden en van geheel Oost-Friesland. Het museum heeft ook een collectie hedendaagse kunst van regionale kunstenaars, en op dit gebied toont het regelmatig wisselende exposities.

Emden heeft ook een museum voor moderne kunst, de [[Kunsthalle Emden]].

== Sport ==
Emden heeft met [[BSV Kickers Emden]] een voetbalclub die in de [[Landesliga Niedersachsen]], het zesde niveau, speelt. In het recente verleden speelde Kickers in de [[3. Liga|Derde Liga]] maar was om financiële redenen gedwongen een forse stap terug te doen. Thuisbasis van de club is het [[Embdena-Stadion]], dat genoemd is naar een sponsor van de club. Het stadion kan 7.200 toeschouwers herbergen.

== Media ==
In Emden verschijnen twee plaatselijke dagbladen: de [[Emder Zeitung]] en een plaatselijke editie van de [[Ostfriesen-Zeitung]]. De Emder Zeitung was tot 2020 het kleinste zelfstandige dagblad in Duitsland. Het is nu onderdeel van de ''Nordwest Zeitung'' uit Oldenburg. Sinds 2022 wordt de redactie gevoerd door het moederbedrijf.
In de stad is tevens de hoofdredactie van de regionale zender [[Radio Ostfriesland]] gevestigd.

==Geboren in Emden==
* [[Ludolf Bakhuysen]] (1630-1708), schilder van zeegezichten, werkzaam in Amsterdam
* [[Frederik de Moucheron]] (1633-1686), landschapsschilder, werkzaam in Amsterdam
* [[Karl Dall]] (1941-2020), acteur, zanger, komiek en presentator.
* [[Wolfgang Petersen]] (1941-2022), filmregisseur
* [[Otto Waalkes]] (1948), cabaretier
* Georg Boomgaarden (1948), ambassadeur en staatssecretaris in de BRD

== Externe links ==
<!--* [http://www.emden.de/ Website van de gemeente] Werkt niet, status 9 juni 2019 -->
* [https://www.emden.net/ Webcam op het (oude) stadhuis van Emden]

{{Appendix}}
{{Bibliografische informatie}}
{{Navigatie deelstaat Nedersaksen}}
{{Commonscat|Emden (Lower Saxony)}}
{{Coor title dms|53|22|0|N|07|12|0|E|type:adm2nd_scale:50000_region:DE}}

[[Categorie:Waddenhaven]]
[[Categorie:Emden| ]]
[[Categorie:Plaats in Nedersaksen]]

title: Situering

Deelstaat: Nedersaksen

title: Algemeen

Hoogte: 1 m

Burgemeester: Tim Kruithoff (Partijloos)

title: Overig

Kenteken: EMD

Website: Officiële website

title: Locatie van Emden

Locatie van Emden: Kaart van Emden

title: Foto's

Portaal: Duitsland


text:
# Aristocypha
Aristocypha is een geslacht van libellen (Odonata) uit de familie van de Chlorocyphidae (Juweeljuffers).

## Soorten
Aristocypha omvat 7 soorten:
- Aristocypha aino Hämäläinen et al, 2009
- Aristocypha baibarana (Matsumura, 1931)
- Aristocypha chaoi (Wilson, 2004)
- Aristocypha cuneata (Selys, 1853)
- Aristocypha fenestrella (Rambur, 1842)
- Aristocypha quadrimaculata (Selys, 1853)
- Aristocypha spuria (Selys, 1879)

title: Aristocypha

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Aristocypha''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Libellen|Odonata]] (Libellen)
| onderorde = [[Juffers|Zygoptera]] (Juffers)
| familie = [[Juweeljuffers|Chlorocyphidae]] (Juweeljuffers)
| taxon = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| w-naam = ''Aristocypha''
| auteur = [[Harry Hyde Laidlaw, Jr.|Laidlaw]]
| datum = 1950
| commons =
}}
'''''Aristocypha''''' is een [[geslacht (biologie)|geslacht]] van [[libellen]] (Odonata) uit de familie van de [[Juweeljuffers|Chlorocyphidae]] (Juweeljuffers).

==Soorten==
''Aristocypha'' omvat 7 soorten:<ref>[https://web.archive.org/web/20110515044059/http://www.pugetsound.edu/academics/academic-resources/slater-museum/biodiversity-resources/dragonflies/world-odonata-list World Odonata List; 25 april 2011]</ref>
* ''[[Aristocypha aino]]'' Hämäläinen et al, 2009
* ''[[Aristocypha baibarana]]'' (Matsumura, 1931)
* ''[[Aristocypha chaoi]]'' (Wilson, 2004)
* ''[[Aristocypha cuneata]]'' (Selys, 1853)
* ''[[Aristocypha fenestrella]]'' (Rambur, 1842)
* ''[[Aristocypha quadrimaculata]]'' (Selys, 1853)
* ''[[Aristocypha spuria]]'' (Selys, 1879)

{{Appendix}}

[[Categorie:Juweeljuffers]]

title: Aristocypha

Orde: Odonata (Libellen)

Onderorde: Zygoptera (Juffers)

Familie: Chlorocyphidae (Juweeljuffers)

title: Geslacht


text:
# Acryptolaria minuta
Acryptolaria minuta is een hydroïdpoliep uit de familie Lafoeidae. De poliep komt uit het geslacht Acryptolaria. Acryptolaria minuta werd in 2003 voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Watson.

title: Acryptolaria minuta

wikitext:
{{Taxobox
| type            = dier
| naam            = ''Acryptolaria minuta''
| titelweergave   =cursief
| afbeelding      =
| afbeeldingtekst =
| rijk            = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam            = [[Neteldieren|Cnidaria]] (Neteldieren)
| klasse          = [[Hydroïdpoliepen|Hydrozoa]] (Hydroïdpoliepen)
| orde            = [[Leptothecata]]
| familie         = [[Lafoeidae]]
| geslacht        = ''[[Acryptolaria]]''
| auteur          = Watson
| datum           = 2003
| haakjes         =
| worms           = 284929
}}
'''''Acryptolaria minuta''''' is een [[hydroïdpoliepen|hydroïdpoliep]] uit de familie [[Lafoeidae]]. De poliep komt uit het geslacht ''[[Acryptolaria]]''. ''Acryptolaria minuta'' werd in 2003 voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Watson.

{{Appendix|2=
*Schuchert, P. (2010). ''Acryptolaria minuta'' Watson, 2003. In: Schuchert, P. World Hydrozoa database. Gebaseerd op informatie uit het [[World Register of Marine Species]], te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=284929.}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|11}}
{{DEFAULTSORT:Acryptolaria minuta}}
[[Categorie:Lafoeidae]]

title: Acryptolaria minuta

Stam: Cnidaria (Neteldieren)

Klasse: Hydrozoa (Hydroïdpoliepen)

Orde: Leptothecata

Familie: Lafoeidae

Geslacht: Acryptolaria

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Teyonah Parris
Teyonah Parris (Hopkins, 22 september 1987) is een Amerikaanse televisie- en filmactrice.

## Carrière
Teyonah Parris werd geboren in Hopkins (South Carolina). Later verhuisde ze naar New York, waar ze afstudeerde aan de Juilliard School. Vervolgens verhuisde ze naar Los Angeles om haar acteercarrière te lanceren. In 2010 vertolkte ze een kleine rollen in onder meer de komedie How Do You Know en de tv-serie The Good Wife. Twee jaar later versierde ze een bijrol in de succesvolle reeks Mad Men. Parris vertolkte drie jaar lang Dawn Chambers, de secretaresse van het hoofdpersonage Don Draper. In 2013 was ze te zien in een aflevering van de misdaadserie CSI: Crime Scene Investigation en een jaar later kreeg ze ook een terugkerende rol in de komische serie Survivor's Remorse.
In 2015 vertolkte Parris een hoofdrol in Chi-Raq van regisseur Spike Lee. Ze speelde het personage Lysistrata, verwijzend naar het gelijknamige verhaal van de Oud-Griekse schrijver Aristophanes waarop de film gebaseerd werd. In 2018 vertolkte ze een bijrol in de boekverfilming If Beale Street Could Talk van regisseur Barry Jenkins. Een jaar later werd ze gecast als de superheldin Monica Rambeau voor de Marvel-serie WandaVision (2021).

## Filmografie

### Film
- How Do You Know (2010)
- A Picture of You (2013)
- Dear White People (2014)
- They Came Together (2014)
- Five Nights in Maine (2015)
- Chi-Raq (2015)
- Where Children Play (2015)
- Love Under New Management: The Miki Howard Story (2016)
- If Beale Street Could Talk (2018)
- Point Blank (2019)
- Charm City Kings (2020)
- The Photograph (2020)
- The Marvels (2023)

### Televisie
- The Good Wife (2010) (1 aflevering)
- Mad Men (2012–2015) (22 afleveringen)
- CSI: Crime Scene Investigation (2013) (1 aflevering)
- Survivor's Remorse (2014–2017) (36 afleveringen)
- Placeholders (2017) (2 afleveringen)
- Empire (2017) (6 afleveringen)
- WandaVision (2021) (7 afleveringen)
- What If...? (2024) (stem in 1 aflevering)

- Gemeinsame Normdatei: 1251023142
- International Standard Name Identifier: 0000 0004 4625 0670
- Library of Congress Control Number: ns2015000470
- Nationale Bibliotheek van Tsjechië: xx0314822
- Nationale Bibliotheek van Israël: 987007363637405171
- Virtual International Authority File: 314912333
- WorldCat: E39PBJcKHK7pMCFTCkgfcp7mBP

title: Teyonah Parris

wikitext:
{{Infobox acteur
| naam              = Teyonah Parris
| afbeelding        = Teyonah Parris by Gage Skidmore.jpg
| onderschrift      = Parris in 2019.
| volledige naam    =
| andere namen      =
| geboren           = [[22 september]] [[1987]]
| overleden         =
| land              = {{US}}
| jaren-actief      = 2010 – heden
| beroep            = Actrice
| website           = http://www.teyonahparris.com/
| imdb              = 3500582
}}
'''Teyonah Parris''' (Hopkins, [[22 september]] [[1987]]) is een [[Verenigde Staten|Amerikaanse]] televisie- en filmactrice.

==Carrière==
Teyonah Parris werd geboren in Hopkins ([[South Carolina]]). Later verhuisde ze naar New York, waar ze afstudeerde aan de [[Juilliard School]]. Vervolgens verhuisde ze naar Los Angeles om haar acteercarrière te lanceren. In 2010 vertolkte ze een kleine rollen in onder meer de komedie ''[[How Do You Know]]'' en de tv-serie ''[[The Good Wife]]''. Twee jaar later versierde ze een bijrol in de succesvolle reeks ''[[Mad Men]]''. Parris vertolkte drie jaar lang Dawn Chambers, de secretaresse van het hoofdpersonage Don Draper. In 2013 was ze te zien in een aflevering van de misdaadserie ''[[CSI: Crime Scene Investigation (televisieserie)|CSI: Crime Scene Investigation]]'' en een jaar later kreeg ze ook een terugkerende rol in de komische serie ''Survivor's Remorse''.

In 2015 vertolkte Parris een hoofdrol in ''[[Chi-Raq]]'' van regisseur [[Spike Lee]]. Ze speelde het personage Lysistrata, verwijzend naar het gelijknamige verhaal van de Oud-Griekse schrijver [[Aristophanes (blijspeldichter)|Aristophanes]] waarop de film gebaseerd werd. In 2018 vertolkte ze een bijrol in de boekverfilming ''[[If Beale Street Could Talk (film)|If Beale Street Could Talk]]'' van regisseur [[Barry Jenkins (filmmaker)|Barry Jenkins]]. Een jaar later werd ze gecast als de superheldin [[Monica Rambeau]] voor de [[Marvel Cinematic Universe|Marvel]]-serie ''[[WandaVision]]'' (2021).

==Filmografie==
===Film===
* ''[[How Do You Know]]'' (2010)
* ''[[A Picture of You]]'' (2013)
* ''[[Dear White People]]'' (2014)
* ''[[They Came Together]]'' (2014)
* ''[[Five Nights in Maine]]'' (2015)
* ''[[Chi-Raq]]'' (2015)
* ''[[Where Children Play]]'' (2015)
* ''[[Love Under New Management: The Miki Howard Story]]'' (2016)
* ''[[If Beale Street Could Talk (film)|If Beale Street Could Talk]]'' (2018)
* ''[[Point Blank (2019)|Point Blank]]'' (2019)
* ''[[Charm City Kings]]'' (2020)
* ''[[The Photograph]]'' (2020)
* ''[[The Marvels]]'' (2023)

===Televisie===
* ''[[The Good Wife]]'' (2010) (1 aflevering)
* ''[[Mad Men]]'' (2012–2015) (22 afleveringen)
* ''[[CSI: Crime Scene Investigation (televisieserie)|CSI: Crime Scene Investigation]]'' (2013) (1 aflevering)
* ''[[Survivor's Remorse]]'' (2014–2017) (36 afleveringen)
* ''[[Placeholders]]'' (2017) (2 afleveringen)
* ''[[Empire (2015)|Empire]]'' (2017) (6 afleveringen)
* ''[[WandaVision]]'' (2021) (7 afleveringen)
* ''[[What If...? (televisieserie)|What If...?]]'' (2024) (stem in 1 aflevering)

{{Bibliografische informatie}}
{{DEFAULTSORT:Parris, Teyonah}}
[[Categorie:Amerikaans televisieacteur]]
[[Categorie:Amerikaans filmacteur]]

title: Algemene informatie

Geboren: 22 september 1987

Land: Verenigde Staten

title: Werk

Jaren actief: 2010 – heden

Beroep: Actrice


text:
# Perdita submaerens
Perdita submaerens is een vliesvleugelig insect uit de familie Andrenidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1980 door Timberlake.

title: Perdita submaerens

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Perdita submaerens''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie = [[Andrenidae]]
| onderfamilie = [[Panurginae]]
| tribus = [[Perditini]]
| geslacht = ''[[Perdita (geslacht)|Perdita]]''
| w-naam = ''Perdita submaerens''
| auteur = Timberlake
| datum = 1980
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Perdita submaerens''''' is een [[vliesvleugeligen|vliesvleugelig]] [[insecten|insect]] uit de familie [[Andrenidae]]. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1980 door Timberlake.<ref>{{Brontabel|2008-ITIS}}</ref>
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|11}}

[[Categorie:Perdita (geslacht)|submaerens]]

title: Perdita submaerens

Familie: Andrenidae

Onderfamilie: Panurginae

Geslachtengroep: Perditini

Geslacht: Perdita

title: Soort


text:
# Plagiocefalie
Plagiocefalie is asymmetrie van de schedel die bij pasgeborenen vooral optreedt als gevolg van een te nauw geboortekanaal. Dit gaat vrijwel altijd in enkele weken over. Bij oudere baby's noemt men het positionele plagiocefalie of deformatieve plagiocefalie en is het een gevolg van een voorkeurshouding, waarbij de baby steeds op een vaste manier in bed ligt en de onderliggende kant van het hoofd afgeplat raakt.
Het is meestal voldoende de baby afwisselend op verschillende zijden in de wieg te leggen. In eerste instantie wordt het vaak op het consultatiebureau besproken en kunnen houdingsadviezen gegeven worden. In een kwart van de gevallen is het nuttig om ook fysiotherapie te geven. Soms is het nodig de babyschedel te corrigeren met gebruikmaking van een redressiehelm. Dit kan bij een leeftijd van vier maanden tot twee jaar.
Zeldzamer is een schedelvervorming door het vroegtijdig sluiten van schedelnaden: craniosynostose. Plagiocefalie en craniosynostose zijn te onderscheiden doordat bij craniosynostose houdingsadviezen niet helpen. Chirurgische behandeling nodig kan zijn.

title: Plagiocefalie

wikitext:
{{Disclaimer medisch lemma}}
{{Infobox aandoening
| naam           = Plagiocefalie
| ICD10          = {{ICD10|Q|67|3|q|65}}
| ICD9           = {{ICD9|754.0}}
| ICDO           =
| afbeelding     = Плагиоцефалия.jpg
| caption        =
| OMIM           =
| OMIM_mult      =
| MedlinePlus    =
| eMedicineSubj  =
| eMedicineTopic =
| DiseasesDB     = 29858
}}

'''Plagiocefalie''' is asymmetrie van de [[schedel]] die bij pasgeborenen vooral optreedt als gevolg van een te nauw geboortekanaal. Dit gaat vrijwel altijd in enkele weken over. Bij oudere baby's noemt men het ''positionele plagiocefalie'' of ''deformatieve plagiocefalie'' en is het een gevolg van een voorkeurshouding, waarbij de baby steeds op een vaste manier in bed ligt en de onderliggende kant van het hoofd afgeplat raakt.

Het is meestal voldoende de baby afwisselend op verschillende zijden in de wieg te leggen. In eerste instantie wordt het vaak op het [[consultatiebureau]] besproken en kunnen houdingsadviezen gegeven worden. In een kwart van de gevallen is het nuttig om ook [[fysiotherapie]] te geven. Soms is het nodig de babyschedel te corrigeren met gebruikmaking van een ''[[redressiehelm]]''. Dit kan bij een leeftijd van vier maanden tot twee jaar.<ref>[https://web.archive.org/web/20120826233552/http://www.azm.nl/zorgcentra/zorgcentra/schedelenaangezicht/6422/redressiehelm1 Over scheefgroei van het babyhoofd op de website van academisch ziekenhuis Maastricht (2012)]</ref>

Zeldzamer is een schedelvervorming door het vroegtijdig sluiten van schedelnaden: [[craniosynostose]]. Plagiocefalie en craniosynostose zijn te onderscheiden doordat bij craniosynostose houdingsadviezen niet helpen. [[Neurochirurgie|Chirurgische]] behandeling nodig kan zijn.

{{Appendix}}

[[Categorie:Aangeboren afwijking]]

title: Coderingen

ICD-11: LB70.00 Eerdere versies · ICD-10: Q67.3 · ICD-9: 754.0

Portaal: Geneeskunde


text:
# Diego Calderón
Diego Armando Calderón Espinoza (Quito, 26 oktober 1986) is een Ecuadoraans voetballer. In 2015 verruilde hij LDU Quito voor Barcelona SC.

## Clubcarrière
Calderón nam met LDU Quito deel aan de Copa Libertadores 2008. Door een blessure in de achtste finales van het toernooi moest hij de rest van het toernooi toekijken. LDU Quito wist de Copa Libertadores echter wel te winnen en was daarmee de eerste Ecuadoraanse club die dat wist te doen. Calderón speelde namens LDU Quito mee in de finale van het WK voor clubteams in 2008, toen de ploeg uit Ecuador met 1-0 verloor van het Engelse Manchester United.
Op 3 januari 2013 tekende Calderón bij het Amerikaanse Colorado Rapids. Op 2 maart 2013 maakte hij zijn debuut voor Colorado tegen FC Dallas. Hij speelde de volledige wedstrijd. Zijn periode bij Colorado was van korte duur en mede door veel blessureleed kwam hij slechts uit in vier competitiewedstrijden. Op 1 januari 2014 keerde hij terug bij de club waar hij zijn carrière begon, LDU Quito. Na twaalf competitiewedstrijden bij Quito te hebben gespeeld tekende hij op 18 februari 2015 bij Barcelona Sporting Club.

## Interlandcarrière
Calderón maakte zijn debuut in het Ecuadoraans voetbalelftal tijdens een vriendschappelijke interland op 28 mei 2011 tegen Mexico. In de 80e minuut verving hij Walter Ayoví.
| Interlands van Diego Calderón voor Ecuador | Interlands van Diego Calderón voor Ecuador | Interlands van Diego Calderón voor Ecuador | Interlands van Diego Calderón voor Ecuador | Interlands van Diego Calderón voor Ecuador | Interlands van Diego Calderón voor Ecuador | Interlands van Diego Calderón voor Ecuador |
| №                                          | Datum                                      | Wedstrijd                                  | Uitslag                                    | Competitie                                 | Goals                                      |                                            |
| Als speler van LDU Quito                   | Als speler van LDU Quito                   | Als speler van LDU Quito                   | Als speler van LDU Quito                   | Als speler van LDU Quito                   | Als speler van LDU Quito                   | Als speler van LDU Quito                   |
| ------------------------------------------ | ------------------------------------------ | ------------------------------------------ | ------------------------------------------ | ------------------------------------------ | ------------------------------------------ | ------------------------------------------ |
| 1                                          | 28 mei 2011                                | Mexico – Ecuador                           | 1 – 1                                      | Vriendschappelijk                          | 0                                          |                                            |
| 2                                          | 7 juni 2011                                | Ecuador – Griekenland                      | 1 – 1                                      | Vriendschappelijk                          | 0                                          |                                            |
| 3                                          | 6 september 2011                           | Ecuador – Costa Rica                       | 4 – 0                                      | Vriendschappelijk                          | 0                                          |                                            |
| 4                                          | 29 februari 2012                           | Ecuador – Honduras                         | 2 – 0                                      | Vriendschappelijk                          | 0                                          |                                            |
| 5                                          | 15 augustus 2012                           | Ecuador – Chili                            | 3 – 0                                      | Vriendschappelijk                          | 0                                          |                                            |

Bijgewerkt t/m 30 juli 2013

## Erelijst
LDU Quito
- Campeonato Ecuatoriano

2007, 2010
- Copa Libertadores

2008
- Copa Sudamericana

2009
- Recopa Sudamericana

2009, 2010
 Deportivo Azogues
- Campeonato Ecuatoriano de Fútbol Serie B

2006

title: Diego Calderón

wikitext:
{{Infobox voetballer
| spelernaam                   = Diego Calderón
| afbeelding                  = Diego Armando Calderón.jpg
| volledigenaam                         = {{nowrap|Diego Armando Calderón Espinoza}}
| geboortedatum               = [[26 oktober]] [[1986]]
| geboortestad                 = [[Quito]]
| geboorteland                 = [[Ecuador]]
| lengte                       = 180
| gewicht                      = 79
| been           =
| huidigeclub                 =  {{EC-VLAG}} [[Barcelona Sporting Club|Barcelona SC]]
| rugnummer                    =
| contracttot          =
| jeugdjaren                  = 2003–2005
| jeugdteams            = [[LDU Quito]]
| seizoen                      = 2005–2012
2006
2013
2014
2015–
| club                        = [[LDU Quito]]
→[[Deportivo Azogues]]
[[Colorado Rapids]]
[[LDU Quito]]
[[Barcelona Sporting Club|Barcelona SC]]
| wedstrijden(goals)         = 210{{0|00}}(4)
11{{0|00}}(0)
4{{0|00}}(0)
12{{0|00}}(0)
9{{0|00}}(0)
| positie                      = [[verdediger (voetbal)|Centrale verdediger]]
[[Vleugelverdediger|Linksback]]
| interlandjaren              = 2011–
| interlandteam                = {{ECUf}}
| interlandwedstrijden(goals)   = 5{{0|00}}(0)
| clubupdate                   = 15 augustus 2015
| landupdate                   = 20 maart 2015
}}
'''Diego Armando Calderón Espinoza''' ([[Quito]], [[26 oktober]] [[1986]]) is een [[Ecuador]]aans voetballer. In 2015 verruilde hij [[LDU Quito]] voor [[Barcelona Sporting Club|Barcelona SC]].

== Clubcarrière ==
Calderón nam met [[LDU Quito]] deel aan de [[Copa Libertadores 2008]]. Door een blessure in de achtste finales van het toernooi moest hij de rest van het toernooi toekijken. LDU Quito wist de Copa Libertadores echter wel te winnen en was daarmee de eerste Ecuadoraanse club die dat wist te doen. Calderón speelde namens [[LDU Quito]] mee in de finale van het [[Wereldkampioenschap voetbal voor clubs|WK voor clubteams]] in [[Wereldkampioenschap voetbal voor clubs 2008|2008]], toen de ploeg uit Ecuador met 1-0 verloor van het Engelse [[Manchester United FC|Manchester United]].

Op 3 januari 2013 tekende Calderón bij het Amerikaanse [[Colorado Rapids]]. Op 2 maart 2013 maakte hij zijn debuut voor Colorado tegen [[FC Dallas]]. Hij speelde de volledige wedstrijd. Zijn periode bij Colorado was van korte duur en mede door veel blessureleed kwam hij slechts uit in vier competitiewedstrijden. Op 1 januari 2014 keerde hij terug bij de club waar hij zijn carrière begon, [[LDU Quito]]. Na twaalf competitiewedstrijden bij Quito te hebben gespeeld tekende hij op 18 februari 2015 bij [[Barcelona Sporting Club]].<ref>[https://www.transfermarkt.co.uk/diego-calderon/profil/spieler/73611 Transfermarkt profiel Calderón] transfermarkt.co.uk</ref>

== Interlandcarrière ==
Calderón maakte zijn debuut in het [[Ecuadoraans voetbalelftal (mannen)|Ecuadoraans voetbalelftal]] tijdens een [[vriendschappelijke interland]] op [[28 mei]] [[2011]] tegen [[Mexicaans voetbalelftal (mannen)|Mexico]]. In de 80e minuut verving hij [[Walter Ayoví]].

{| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style=" text-align:center; width:70%;"
! style="text-align:left;" colspan = 7 | Interlands van Diego Calderón voor {{ECUf}}
|-
! №
! Datum
! Wedstrijd
! Uitslag
! Competitie
! Goals
|-
! colspan="7"| Als speler van {{EC-VLAG}} [[LDU Quito]]
|-
| '''1 || 28 mei 2011 || {{MEXf}} – {{ECUf-r}} || '''1 – 1 || Vriendschappelijk || 0
|-
| '''2 || 7 juni 2011 || {{ECUf}} – {{GREf-r}} || '''1 – 1 || Vriendschappelijk || 0
|-
| '''3 || 6 september 2011 || {{ECUf}} – {{CRCf-r}} || '''4 – 0 || Vriendschappelijk || 0
|-
| '''4 || 29 februari 2012 || {{ECUf}} – {{HON-1949f-r}} || '''2 – 0 || Vriendschappelijk || 0
|-
| '''5 || 15 augustus 2012 || {{ECUf}} – {{CHIf-r}} || '''3 – 0 || Vriendschappelijk || 0
|}

Bijgewerkt t/m 30 juli 2013<ref>{{en}} [https://www.worldfootball.net/spieler_profil/diego-calderon/ Gespeelde interlands], worldfootball.net</ref>

==Erelijst==
;{{EC-VLAG}} LDU Quito
*'''[[Campeonato Ecuatoriano de Fútbol|Campeonato Ecuatoriano]]
: 2007, 2010

*'''[[Copa Libertadores]]
: 2008

*'''[[Copa Sudamericana]]
: 2009

*'''[[Recopa Sudamericana]]
: 2009, 2010

;{{EC-VLAG}} Deportivo Azogues
*'''[[Campeonato Ecuatoriano de Fútbol Serie B]]
: 2006

==Zie ook==
* [[Lijst van spelers van LDU Quito]]
* [[Lijst van spelers van Barcelona Sporting Club]]
*[[Lijst van spelers van Colorado Rapids]]
*[[Lijst van spelers van het Ecuadoraanse voetbalelftal]]

{{Appendix|2=
* {{Link nationalfootballteams.com|pid=43420}}
{{References}}
}}

{{DEFAULTSORT:Calderon, Diego}}
[[Categorie:Ecuadoraans voetballer]]

title: Persoonlijke informatie

Volledige naam: Diego Armando Calderón Espinoza

Geboortedatum: 26 oktober 1986

Geboorteplaats: Quito, Ecuador

Positie: Centrale verdediger · Linksback

title: Clubinformatie

Huidige club: Barcelona SC

title: Jeugd

LDU Quito

title: Senioren *

Seizoen: Club · W 0(G)

LDU Quito · →Deportivo Azogues · Colorado Rapids · LDU Quito · Barcelona SC · 21000(4) · 1100(0) · 400(0) · 1200(0) · 900(0)

title: Interlands **

Ecuador · 500(0)

Interlands **:
* Bijgewerkt op 15 augustus 2015
** Bijgewerkt op 20 maart 2015

Portaal: Voetbal