text:
# Scenopinus alalacteus
Scenopinus alalacteus is een vliegensoort uit de familie van de venstervliegen (Scenopinidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1969 door Kelsey.

title: Scenopinus alalacteus

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Scenopinus alalacteus''
| afbeelding =
| orde = [[Tweevleugeligen|Diptera]] (Tweevleugeligen)
| onderorde = [[Vliegen (dieren)|Brachycera]] (Vliegen)
| familie = [[Venstervliegen|Scenopinidae]] (Venstervliegen)
| onderfamilie = [[Scenopinae]]
| geslacht = ''[[Scenopinus]]''
| w-naam = ''Scenopinus alalacteus''
| auteur = Kelsey
| datum = 1969
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Scenopinus alalacteus''''' is een [[Vliegen (dieren)|vliegen]]soort uit de familie van de [[Venstervliegen|venstervliegen (Scenopinidae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Scenopinidae}} (bezocht 24 juni 2013)</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1969 door Kelsey.

{{Appendix}}
{{Beginnetje|biologie|2013|06|25}}

[[Categorie:Scenopinus|alalacteus]]

title: Scenopinus alalacteus

Orde: Diptera (Tweevleugeligen)

Onderorde: Brachycera (Vliegen)

Familie: Scenopinidae (Venstervliegen)

Onderfamilie: Scenopinae

Geslacht: Scenopinus

title: Soort


text:
# Anisocentropus fulgidus
Anisocentropus fulgidus is een schietmot uit de familie Calamoceratidae. De soort komt voor in het Australaziatisch gebied.

wikiname: nlwiki

title: Anisocentropus fulgidus

in_language: nl

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Anisocentropus fulgidus''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Trichoptera]] (Schietmotten)
| familie = [[Calamoceratidae]]
| geslacht = ''[[Anisocentropus]]''
| w-naam = ''Anisocentropus fulgidus''
| auteur = L Navas
| datum = 1933
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Anisocentropus fulgidus''''' is een [[Schietmotten|schietmot]] uit de familie [[Calamoceratidae]]. De soort komt voor in het [[Australaziatisch gebied]].

{{Beginnetje|biologie|2=2011|3=06|4=19}}

[[Categorie:Schietmot uit het Australaziatisch gebied]]
[[Categorie:Calamoceratidae]]

title: Anisocentropus fulgidus

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Trichoptera (Schietmotten)

Familie: Calamoceratidae

Geslacht: Anisocentropus

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# The Grey
The Grey is een Amerikaanse thriller uit 2011 geregisseerd door Joe Carnahan en met Liam Neeson in de hoofdrol. De camera volgt een groep arbeiders van een olieplatform die vast komt te zitten in Alaska nadat hun vliegtuig neerstortte. Ze zijn gedwongen te overleven met weinig middelen terwijl een roedel wolven hen achternazit. De film is gebaseerd op de roman "Ghost Walker" van Ian MacKenzie Jeffers, die ook mee schreef aan het scenario, samen met Carnahan.

## Rolverdeling
- Liam Neeson als John Ottway
- Frank Grillo als John Diaz
- Dermot Mulroney als Talget
- Dallas Roberts als Pete Hendrick
- Joe Anderson als Todd Flannery
- Nonso Anozie als Burke
- James Badge Dale als Lewenden
- Jacob Blair als Cimoski
- Ben Bray als Hernandez
- Anne Openshaw als Ottways vrouw

title: The Grey

wikitext:
{{Infobox film
| titel              = The Grey
| afbeelding         =
| onderschrift       =
| poster-op-enwp     = The Grey Poster.jpg
| tagline            =
| alternatieve titel =
| regie              = [[Joe Carnahan]]
| producer           = Jules Daly
Joe Carnahan
[[Ridley Scott]]
Mickey Liddell
| schrijver          = Joe Carnahan
Ian MacKenzie Jeffers
| bronmateriaal      = ''"Ghost Walker"'' van Ian MacKenzie Jeffers
| voice-over         =
| spelers            = [[Liam Neeson]]
 [[Frank Grillo]]
  [[Dermot Mulroney]]
  [[Dallas Roberts]]
  [[Joe Anderson]]
  [[Nonso Anozie]]
  [[James Badge Dale]]
| muziek             = [[Marc Streitenfeld]]
| montage            = [[Roger Barton]]
Jason Hellmann
| cinematografie     = Masanobu Takayanagi
| distributeur       = [[Open Road Films]]
| genre              =
| lengte             = 117 minuten
| ratio              =
| medium             =
| taal               = Engels
| land               = {{US}}
| releasejaar        = [[:Categorie:Film uit 2011|2011]]
| budget             = $25 miljoen<ref name=thenumbers>{{cite web|title=The Grey|url=http://www.the-numbers.com/movie/Grey-The|publisher=The Numbers|accessdate=30 januari 2012}}</ref>
| locatie            =
| bezoekers          =
| opbrengst          = $61.477.461<ref name=mojo>{{cite web|title=The Grey|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=grey.htm|publisher=Box Office Mojo|accessdate= 29 februari 2012}}</ref>
| nominaties         =
| prijzen            =
| imdb               = 1601913
| moviemeter         = 74584
}}
'''''The Grey''''' is een Amerikaanse [[Thriller (genre)|thriller]] uit [[2011]] geregisseerd door [[Joe Carnahan]] en met [[Liam Neeson]] in de hoofdrol. De camera volgt een groep arbeiders van een olieplatform die vast komt te zitten in [[Alaska]] nadat hun vliegtuig neerstortte. Ze zijn gedwongen te overleven met weinig middelen terwijl een roedel [[wolf|wolven]] hen achternazit. De film is gebaseerd op de roman "Ghost Walker" van [[Ian MacKenzie Jeffers]], die ook mee schreef aan het scenario, samen met Carnahan.

== Rolverdeling ==
* [[Liam Neeson]] als John Ottway
* [[Frank Grillo]] als John Diaz
* [[Dermot Mulroney]] als Talget
* [[Dallas Roberts]] als Pete Hendrick
* [[Joe Anderson]] als Todd Flannery
* [[Nonso Anozie]] als Burke
* [[James Badge Dale]] als Lewenden
*Jacob Blair als Cimoski
*Ben Bray als Hernandez
*Anne Openshaw als Ottways vrouw

== Referenties ==
{{References}}

== Externe links ==
* [http://www.thegreythemovie.com Officiële website]
* {{Link IMDb titel|id=1601913|label=The Grey}}

{{DEFAULTSORT:Grey}}
[[Categorie:Amerikaanse film]]
[[Categorie:Film uit 2011]]
[[Categorie:Dramafilm]]
[[Categorie:Avonturenfilm]]
[[Categorie:Thriller (film)]]
[[Categorie:Rampenfilm]]
[[Categorie:Film geschreven door Joe Carnahan]]
[[Categorie:Boekverfilming]]
[[Categorie:Natuurfilm]]

title: The Grey

Regie: Joe Carnahan

Producent: Jules Daly · Joe Carnahan · Ridley Scott · Mickey Liddell

Scenario: Joe Carnahan · Ian MacKenzie Jeffers

Hoofdrollen: Liam Neeson · Frank Grillo · Dermot Mulroney · Dallas Roberts · Joe Anderson · Nonso Anozie · James Badge Dale

Muziek: Marc Streitenfeld

Montage: Roger Barton · Jason Hellmann

Cinematografie: Masanobu Takayanagi

Distributie: Open Road Films

Speelduur: 117 minuten

Taal: Engels

Land: Verenigde Staten

Budget: $25 miljoen

Kijkwijzer: · Geweld, Grof taalgebruik


text:
# Leucania ossicolor
Leucania ossicolor is een vlinder uit de familie van de uilen (Noctuidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1912 door Warren.

title: Leucania ossicolor

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Leucania ossicolor''
| afbeelding =
| familie = [[Uilen (vlinders)|Noctuidae]] (Uilen)
| onderfamilie = [[Hadeninae]]
| tribus =
| geslacht = ''[[Leucania]]''
| w-naam = ''Leucania ossicolor''
| auteur = Warren
| datum = 1912
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Leucania ossicolor''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Uilen (vlinders)|uilen (Noctuidae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1912 door Warren.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|04|12}}

[[Categorie:Leucania|ossicolor]]

title: Leucania ossicolor

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Noctuidae (Uilen)

Onderfamilie: Hadeninae

Geslacht: Leucania

title: Soort


text:
# Max Scheler
Max Ferdinand Scheler (München, 22 augustus 1874 – Frankfurt am Main, 19 mei 1928) was een Duits-joodse filosoof bekend voor zijn werk in de fenomenologie en de wijsgerige antropologie. Hij wordt soms beschreven als de "eerste fenomenoloog" na Edmund Husserl of de "katholieke Nietzsche." José Ortega y Gasset noemde hem "de eerste mens in het filosofisch paradijs." In zijn filosofie legt hij vooral de nadruk op begrippen als liefde, God, waarde en persoon. In zijn tijd was hij een van de bekendste en invloedrijkste filosofen, maar vandaag de dag is zijn bekendheid grotendeels verdwenen.

## Leven en werk
Scheler werd geboren in München in 1874 in een gezin van joodse afkomst: zijn moeder was een orthodox-joodse vrouw, terwijl zijn vader een protestantse ex-rentmeester was. In het begin van zijn leven blonk hij niet uit als student, hoewel hij wel al interesse had in de filosofie, en voornamelijk in het werk van Friedrich Nietzsche. In zijn jeugd dweepte hij ook met marxistische ideeën. Hij studeerde eerst aan de universiteit van Jena onder Rudolf Eucken. Aan de universiteit van Berlijn bezocht hij in 1895 colleges van Wilhelm Dilthey en Georg Simmel. Twee jaar later, in 1897, verkreeg hij zijn doctoraat en in 1899 zijn habilitatie. Rond deze periode bekeerde Scheler zich tot het rooms-katholieke geloof en liet zich dopen. In 1898 ontmoette hij de socioloog Max Weber in Heidelberg en hij verdiepte zich in de Franse filosofie, en voornamelijk in het werk van Henri Bergson, wiens werk grotendeels door Scheler zelf in de Duitse intellectuele kringen werd geïntroduceerd.
Hij doceerde in Jena tot 1906, waarop hij verhuisde naar de rooms-katholieke Ludwig Maximilians-Universiteit in München. Hier verdiepte hij zich voornamelijk in de fenomenologie van Edmund Husserl. Scheler had Husserl al ontmoet in 1901 in Halle, en in 1902 aan de Maarten Luther-Universiteit en in München doceerde in die tijd ook Husserls leermeester Franz Brentano. Scheler trad hier toe tot de "fenomenologische kring" met onder anderen M. Beck, Th. Conrad, J. Daubert, M. Geiger, Dietrich von Hildebrand, Theodor Lipps en Alexander Pfänder. De relatie tussen Scheler en Husserl was eerder afstandelijk en hij stond dan ook kritisch tegenover Husserls Logische Untersuchungen (1900-1901) en Ideen I (1913). Een gelijkaardige houding had hij ook tegenover Martin Heideggers Sein und Zeit (1927).
In 1910 moest hij deze universiteit verlaten vanwege een controverse rond overspel en zijn scheiding met zijn eerste vrouw Amalie von Dewitz. In 1912 trouwde hij opnieuw, namelijk met Märit Furtwängler, de zus van Wilhelm Furtwängler. Toen de Eerste Wereldoorlog uitbrak, werd hij aanvankelijk opgeroepen, maar later geweigerd vanwege astigmatisme van de ogen. Dit weerhield hem er echter geenszins van om actief te dwepen met het oorlogsbegin, zoals zovele intellectuelen destijds. In de volgende jaren hield hij lezingen in koffiehuizen en andere locaties in Göttingen buiten het academisch milieu. Dit waren ondanks de financiële moeilijkheden zeer productieve jaren voor Scheler: zijn eerste grote werken, Zur Phänomenologie und Theorie der Sympathiegefühle und von Liebe und Haß (1913) en Der Formalismus in der Ethik und die materiale Wertethik (1913 - 1916), verschenen in deze periode. In Göttingen kwam hij ook in contact met denkers als Hedwig Conrad-Martius, Moritz Geiger, Jean Hering, Roman Ingarden, Alexandre Koyré, Adolf Reinach en Edith Stein. Vervolgens verhuisde hij voor een korte periode naar Berlijn, als onafhankelijk schrijver, en werd bevriend met Walther Rathenau en Werner Sombart.
Later, in 1919, verkreeg hij dan toch weer een baan als professor, nu in de filosofie en sociologie aan de universiteit van Keulen. Hier schreef hij het religieuze werk Vom Ewigen im Menschen (1921) en werd bevriend met Otto Dix. Vanaf 1921 deed er zich echter een verschuiving voor in zijn persoonlijk leven, grotendeels door zijn tweede scheiding en zijn derde huwelijk, en liet hij het katholiek geloof achter zich. Hierdoor verschoof zijn aandacht naar de wijsgerige antropologie. Uiteindelijk accepteerde hij in 1928 nog een baan als professor aan de universiteit van Frankfurt, maar stierf vooraleer hij deze functie kon uitoefenen. Tijdens zijn laatste jaren was zijn gezondheid sterk achteruit gegaan, grotendeels te wijten aan het feit dat hij een kettingroker was. Hij stierf op 19 mei 1928 aan een hartaanval in het ziekenhuis te Frankfurt. Ondanks het feit dat hij in de jaren 20 bekendstond als een van de meest vooraanstaande filosofen uit de hedendaagse filosofie, verdween zijn reputatie snel na zijn dood, gedeeltelijk door onderdrukking door het opkomend nazisme na 1933 vanwege zijn joodse achtergrond.
Zijn denken kan opgedeeld worden in drie periodes. In de eerste periode stond hij sterk onder de invloed van de levensfilosofie, voornamelijk die van zijn leermeester Rudolf Eucken, maar ook van Friedrich Nietzsche, Wilhelm Dilthey en Henri Bergson. Naast deze invloeden van de levensfilosofie, had hij ook sterke interesse in het Amerikaans pragmatisme (Eucken onderhield zo ook een uitgebreide correspondentie met William James). In de tweede periode, van 1913 tot 1922, verschenen zijn grootste werken zoals Der Formalismus in der Ethik und die materiale Wertethiek (1913-1916), Vom Umsturz der Werte (1919) en Vom Ewigen im Menschen (1921). Deze periode van Schelers denken werd getypeerd door een sterk personalisme en christelijk theïsme. In zijn derde periode verliet hij zijn vroegere geloof en liet het theïsme achter zich. Dit is terug te vinden in Die Wissensformen und die Gesellschaft (1926), maar vooral in Die Stelling des Menschen im Kosmos (1928). De nadruk verschuift van de relatie Ik-God naar de mens zelf. Door zijn vroegtijdige dood kon hij echter deze nieuwe visie niet geheel meer uitwerken.

## Filosofie
Als filosoof wordt hij geplaatst binnen de fenomenologie. Hij is de voortzetter van de filosofische methode van de oprichter van de fenomenologie, Edmund Husserl, van wie ook Martin Heidegger leerling en Edith Stein (later zuster Teresa Benedicta van het Kruis) assistente en volgelinge was.

### Kennistheorie
In zijn kennistheorie stelt Scheler dat er drie soorten kennis zijn:
1. inductieve kennis: dit is de kennis van de positieve wetenschappen en zij vindt haar oorsprong in de heersersdrang en heeft de 'werkelijkheid' als object. Volgens Scheler raakt deze kennis nooit tot definitieve wetten. De buitenwereld bestaat dus voor Scheler, maar in de zin zoals Wilhelm Dilthey het beschrijft: de buitenwereld bewijst dat ze bestaat door en slechts in de weerstand die wij ondervinden in ons leven.
2. a priori kennis: in navolging van Immanuel Kant stelt Scheler dat er ook a priori kennis is, kennis die enkel door het verstand zelf tot stand komt. Binnen deze kennis wordt het hele driftleven en het reële bestaan van de dingen rondom ons uitgeschakeld en richten we ons enkel op "wezen" van de objecten: hoe ze aan ons verschijnen. Het a priori komt echter niet overeen met het rationele, maar ook het emotionele valt onder dit a priori (deze stelling staat bekend als emotioneel apriorisme).
3. metafysische/religieuze kennis (Heilwissen): eens men deze twee voorgaande vormen van kennis combineert dan krijgt met metafysische of religieuze kennis. Vragen die hieronder vallen zijn de grensproblemen tussen de verschillende wetenschappen (bijvoorbeeld de vraag 'Wat is leven?') of vragen rond de metafysica van het absolute. Onder deze metafysica verstaat hij echter een vorm van wijsgerige antropologie (met bijvoorbeeld de vraag 'Wat is de mens?').

### Emotioneel apriorisme
Zoals reeds gesteld is de mens in staat om "a priori kennis" te vergaren. Onder dit soort kennis valt niet enkel het rationele van de mens, maar ook het emotionele en het ethische. Het voorwerp van deze a priori, dus zonder tussenkomst van enige ervaring, kennis, is volgens Scheler de "waarde". De mens is in staat om de ethische waarden aan te voelen op basis van zijn emoties en intuïtie. Als een man beslist zijn leven te riskeren voor een ander persoon, doet hij dat niet zozeer uit rationele overwegingen, maar wordt hij intuïtief aangesproken door een waarde. Ethische waarden zijn voor Scheler ook absoluut: ze bestaan op zichzelf als onveranderlijke kwaliteit. De ethiek en haar waarden is dan ook niet relatief, maar slechts onze kennis van die waarden. Hij zet zich dan ook sterk af tegen het ethisch nominalisme, dat stelt dat waarden op ervaring gebaseerd zijn, het moreel relativisme en ethisch formalisme dat vertrekt van abstracte ethische principes (zoals de deontologie).
Verder maakt Scheler het onderscheid binnen het menselijk gedrag tussen het streven, het doel (Zweck), de bedoeling (Ziel) en de waarden. Onder het doel verstaat Scheler de inhoud van een handeling die zintuiglijk wordt voorgesteld, die gerealiseerd moet worden. Een bedoeling is dan weer iets dat niet wordt voorgesteld, maar op basis van een waarde. Een waarde is de onmiddellijke inhoud van een bedoeling. Elk streven heeft dan volgens Scheler ook altijd een bedoeling (bezit een waarde), maar geen doel (een voorstelling van het resultaat). Vele handelingen kom zo niet voort uit een doel, maar doordat de persoon in kwestie aangesproken wordt door een specifieke waarde.
De stelling "de mens streef altijd naar genot" is volgens Scheler dan ook verkeerd omdat deze stelling er van uitgaat dat elke streving ook een doel (namelijk het inbeelden van de genotstoestand) nodig heeft, terwijl ze echter ook met enkel een bedoeling kan plaatsvinden. Het menselijk handelen is dan volgens Scheler ook vooral gericht op waarden en niet zozeer op doelen. Er zijn verder drie groepen van waarden:
1. zintuiglijke waarden: geformuleerd in termen van lust en onlust
2. vitale waarden: geformuleerd in termen van het edele en het gemene
3. geestelijke waarden: geformuleerd in termen van het schone, het goddelijk, het rechtvaardige en het lelijke, goddeloze en onrechtvaardige.

Ook maakt Scheler verschillende classificaties op basis van de "dragers" van de waarden: zo zijn er enerzijds persoonswaarden en anderzijds zaakwaarden. Zaakwaarden zijn dan waarden die verbonden zijn met voorwerpen zoals werktuigen of cultuurgoederen.

### Persoon en gemeenschap
In zijn eerste twee grote werken, Zur Phänomenologie und Theorie der Sympathiegefühle und von Liebe und Haß (1913) en Der Formalismus in der Ethik und die materiale Wertethik (1913 - 1916), gaat Scheler vooral in op concepten zoals menselijke gevoelens, liefde, en de aard van persoonlijkheid en persoonsidentiteit. Hierin beargumenteert hij dat het menselijke zelf, de rede en het bewustzijn altijd al de persoonlijke sfeer veronderstellen. Een soort zuiver "zelf" of een zuivere rede zoals dat terug te vinden is bij Kant of Husserl is dus niet mogelijk. Zo kan volgens Scheler een persoon nooit volledig vereenzelvigd worden met 'bezield wezen' of het 'ik'. De 'persoon' moet men niet zoeken in psychische eigenschappen noch in een substantie zoals de ziel. Scheler wijst naar de menselijke gevoelens of het 'hart' als de essentie van een persoon en daarnaast wordt de mens ook sterk bepaald door zijn eigen handelen. Liefde en gevoel vormen de kern van de mens en volgen een eigen logica, net zoals Blaise Pascal al betoogde.
Andere kenmerken van een 'persoon' is dat hij geen deel is van de wereld, maar er daarentegen mee correleert: aan elke persoon correspondeert een (fenomenale) wereld (microkosmos) en aan elke wereld een persoon. Daarnaast bestaat een persoon ook altijd uit een enkeling (Einzelperson) en een gemeenschapspersoon (Gesamtperson): hij is enerzijds uniek en zelfstandig (als enkeling), maar anderzijds ook steeds een lid van de culturele gemeenschap rond hem (als gemeenschapspersoon). Een persoon is ook altijd een uniek en concreet wezen en spreken over "dé mens" of "bewustzijn op zich" is volgens Scheler dan ook onzinnig.

### De mens en God
Volgens Scheler is 'mens' een dubbelzinnige term: enerzijds kan het betrekking hebben op de mens als homo naturalis, slechts een kleine uithoek in de boom van het leven, maar anderzijds kan het ook slaan op de mens als 'God-zoeker', waarbij hij bidt en zoekt naar de zin van het leven en zo dus als 'persoon' naar voren komt.
In zijn latere werk, en vooral Die Stellung des Menschen im Kosmos (1928), benadrukt hij ook dat de mens altijd "buiten" de kosmos staat. Scheler stelt immers dat de mens en de wetenschap geneigd zijn om alles te interpreteren in termen van een object: de mens ziet een boom als een object, een stoel als een object, maar kan dit kader ook toepassen op de ruimte, de tijd, de dood of zelfs de hele kosmos. De mens is in staat om alles als 'ding' te zien. De oorsprong van dit 'verdingen' van alles rondom de mens, kan echter zelf geen 'object' zijn: deze grond, de mens, moet dus altijd buiten alle objecten staan en zo dus in het 'niets'. De mens is op deze wijze geen "in-de-wereld-zijn(de)" (in-der-Welt-sein) zoals Martin Heidegger stelde, maar net een "uit-de-wereld-zijn(de)".
Het beeld dat Scheler van God heeft, is dat van een persoonlijke God. Visies zoals het pantheïsme of een afstandelijk filosofisch godsbeeld ziet hij als parasitair op dit oorspronkelijke godsbeeld. De mogelijke tegenwerping van antropomorfisme doet hij af als absurd omdat volgens hem net de mens naar het evenbeeld van God geschapen is. God afdoen als een kopie van de mens, is de zaken omdraaien: in feite heeft de mens net goddelijke eigenschappen en moet men spreken van een "theomorfisme". Een religieuze ervaring van deze God is aanwezig in alle culturen en bij alle mensen en behoort tot de menselijke conditie.
Daarnaast doet Scheler godsbewijzen die in de traditionele godsdienstfilosofie worden aangehaald af als nutteloos en naast de kwestie. Men kan het bestaan van God niet funderen in een metafysica. De enige reden waarom deze godsbewijzen succes hadden in de middeleeuwen was omdat daar religieuze ervaringen wijdverspreid waren. Desondanks geeft hij zelf wel een nieuw argument voor het bestaan van God: omdat er aan elke persoon een wereld correleert, en er een absolute wereld is waarover wij spreken (macrokosmos), moet God bestaan als correlaat van die macrokosmos. Dus door het feit dat er religieuze ervaringen zijn die spreken over deze goddelijke wereld, moet er ook een God zijn die ermee samenhangt.

## Citaat
- "Het kapitalisme is zo'n plaag, dat de hem bestrijdende arts reeds aan hem te gronde gaat, nog voordat hij de aan het kapitalisme lijdende patiënt zelfs maar heeft kunnen benaderen." [7]

## Werken
- Das Ressentiment im Aufbau der Moralen (1912) in het Nederlands vertaald als Het ressentiment in de moraal, vert. Willem Visser, Amsterdam: Boom, 2008.
- Zur Phänomenologie und Theorie der Sympathiegefühle und von Liebe und Haß (1913)
- Der Genius des Kriegs und der Deutsche Krieg (1915)
- Der Formalismus in der Ethik und die materiale Wertethik (1913 - 1916)
- Vom Umsturz der Werte (1919)
- Neuer Versuch der Grundlegung eines ethischen Personalismus (1921)
- Vom Ewigen im Menschen (1921)
- Probleme der Religion. Zur religiösen Erneuerung (1921)
- Wesen und Formen der Sympathie (1923)
- Schriften zur Soziologie und Weltanschauungslehre, 3 banden (1923/1924)
- Die Wissensformen und die Gesellschaft (1926)
- Der Mensch im Weltalter des Ausgleichs (1926)
- Die Stellung des Menschen im Kosmos (1928)
- Philosophische Weltanschauung (1929)

title: Max Scheler

wikitext:
{{Infobox filosoof
| naam                      = Max Scheler
| afbeelding                = Scheler max.jpg
| onderschrift              =
| volledige naam            = Max Ferdinand Scheler
| geboren                   = [[München]], [[22 augustus]] [[1874]]
| overleden                 = [[Frankfurt am Main]], [[19 mei]] [[1928]]
| land                      = {{DE}}
| functie                   =
| stroming                  = [[Fenomenologie]]
| belangrijkste ideeën      = emotioneel apriorisme
| reactie op                =
| beïnvloed door            = [[Augustinus van Hippo]], [[Blaise Pascal]], [[Friedrich Nietzsche]], [[Henri Bergson]], [[Wilhelm Dilthey]], [[Rudolf Christoph Eucken|Rudolf Eucken]], [[Edmund Husserl]]
| beïnvloedde               = [[Martin Heidegger]], [[José Ortega y Gasset]], [[Edith Stein]], [[Helmuth Plessner]]
| partij                    =
| religie                   = [[Katholicisme|Katholiek]]
| tijdvak6                  = 1913-1916
| titel1                    = ''Der Formalismus in der Ethik und die materiale Wertethik''
| tijdvak7                  = 1928
| titel2                    =  ''Die Stelling des Menschen im Kosmos''
}}
'''Max Ferdinand Scheler''' ([[München]], [[22 augustus]] [[1874]] – [[Frankfurt am Main]], [[19 mei]] [[1928]]) was een [[Duitsland|Duits]]-joodse [[filosoof]] bekend voor zijn werk in de [[fenomenologie]] en de [[wijsgerige antropologie]]. Hij wordt soms beschreven als de "eerste fenomenoloog"<ref name="Boch">{{aut|Bochenski, I.M.}}, ''Geschiedenis der Hedendaagse Europese Wijsbegeerte'', MCMLII, Desclée de Brouwer, p. 159.</ref> na [[Edmund Husserl]] of de "[[katholicisme|katholieke]] [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]]."<ref name="Boch" /> [[José Ortega y Gasset]] noemde hem "de eerste mens in het filosofisch paradijs." In zijn filosofie legt hij vooral de nadruk op begrippen als [[liefde]], [[God (christendom)|God]], [[waarde]] en [[personalisme|persoon]]. In zijn tijd was hij een van de bekendste en invloedrijkste filosofen, maar vandaag de dag is zijn bekendheid grotendeels verdwenen.

== Leven en werk ==
Scheler werd geboren in [[München]] in 1874 in een gezin van [[joden|joodse]] afkomst: zijn moeder was een [[Charedisch jodendom|orthodox-joodse]] vrouw, terwijl zijn vader een protestantse ex-rentmeester was. In het begin van zijn leven blonk hij niet uit als student, hoewel hij wel al interesse had in de filosofie, en voornamelijk in het werk van [[Friedrich Nietzsche]]. In zijn jeugd dweepte hij ook met [[marxisme|marxistische]] ideeën. Hij studeerde eerst aan de [[Friedrich-Schiller-Universität Jena|universiteit van Jena]] onder [[Rudolf Christoph Eucken|Rudolf Eucken]]. Aan de [[Humboldtuniversiteit te Berlijn|universiteit van Berlijn]] bezocht hij in 1895 colleges van [[Wilhelm Dilthey]] en [[Georg Simmel]]. Twee jaar later, in 1897, verkreeg hij zijn [[doctoraat]] en in 1899 zijn [[habilitatie]]. Rond deze periode bekeerde Scheler zich tot het [[rooms-Katholieke Kerk|rooms-katholieke geloof]] en liet zich [[Doop (sacrament)|dopen]]. In 1898 ontmoette hij de socioloog [[Max Weber (socioloog)|Max Weber]] in Heidelberg en hij verdiepte zich in de Franse filosofie, en voornamelijk in het werk van [[Henri Bergson]], wiens werk grotendeels door Scheler zelf in de Duitse intellectuele kringen werd geïntroduceerd.

Hij doceerde in Jena tot 1906, waarop hij verhuisde naar de rooms-katholieke [[Ludwig Maximilians-Universiteit]] in München. Hier verdiepte hij zich voornamelijk in de [[fenomenologie]] van [[Edmund Husserl]]. Scheler had Husserl al ontmoet in 1901 in Halle,<ref>"When the present writer made the acquaintance of Husserl ... in Halle in 1901, a philosophical discussion ensued regarding the concepts of intuition (Anschauung) and perception. The writer, dissatisfied with Kantian philosophy... had come to the conviction that what was given to intuition was originally much richer in content than what could be accounted for by sensuous elements, by their derivatives, and by logical patterns of unification. When he expressed this opinion to Husserl and remarked that this insight seemed to him a new and fruitful principle for the development of theoretical philosophy, Husserl pointed out at once that in a new book of logic, to appear presently, [i.e. Logische Untersuchungen, Volume II] he had worked out an analogous enlargement of the concept of intuition (kategoriale Anschauung). The intellectual bond between Husserl and the writer, which has become so extraordinarily fruitful for him, dates back to this moment." Max Scheler, "Die deutsche Philosophie der Gegenwart", ''G.W.'' VII, p. 308, vertaald in H. Spielberg, ''The Phenomenological Movement'', vol. I, Den Haag: Nijhoff, 1960, p. 229 </ref> en in 1902 aan de [[Maarten Luther-Universiteit]] en in München doceerde in die tijd ook Husserls leermeester [[Franz Brentano]]. Scheler trad hier toe tot de "fenomenologische kring" met onder anderen M. Beck, Th. Conrad, J. Daubert, M. Geiger, [[Dietrich von Hildebrand]], [[Theodor Lipps]] en [[Alexander Pfänder]]. De relatie tussen Scheler en Husserl was eerder afstandelijk en hij stond dan ook kritisch tegenover Husserls ''Logische Untersuchungen'' (1900-1901) en ''Ideen I'' (1913). Een gelijkaardige houding had hij ook tegenover [[Martin Heidegger]]s ''[[Zijn en Tijd|Sein und Zeit]]'' (1927).

In 1910 moest hij deze universiteit verlaten vanwege een controverse rond [[Echtbreuk|overspel]] en zijn scheiding met zijn eerste vrouw Amalie von Dewitz.<ref name="brit">"[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/527193/Max-Scheler Max Scheler]", ''Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online'', Encyclopædia Britannica Inc., 2012, bezocht op 12-09-2012.</ref> In 1912 trouwde hij opnieuw, namelijk met Märit Furtwängler, de zus van [[Wilhelm Furtwängler]]. Toen de [[Eerste Wereldoorlog]] uitbrak, werd hij aanvankelijk opgeroepen, maar later geweigerd vanwege [[astigmatisme (aandoening)|astigmatisme]] van de ogen. Dit weerhield hem er echter geenszins van om actief te dwepen met het oorlogsbegin, zoals zovele intellectuelen destijds<ref>Flasch, Kurt, ''Die geistige Mobilmachung: die deutschen Intellektuellen und der Erste Weltkrieg; ein Versuch'', (Berlin, Alexander Fest Verlag, 2000), pag.103 e.v.</ref>. In de volgende jaren hield hij lezingen in [[koffiehuis|koffiehuizen]] en andere locaties in [[Göttingen (stad)|Göttingen]] buiten het academisch milieu. Dit waren ondanks de financiële moeilijkheden zeer productieve jaren voor Scheler: zijn eerste grote werken, ''Zur Phänomenologie und Theorie der Sympathiegefühle und von Liebe und Haß'' (1913) en ''Der Formalismus in der Ethik und die materiale Wertethik'' (1913 - 1916), verschenen in deze periode. In Göttingen kwam hij ook in contact met denkers als [[Hedwig Conrad-Martius]], [[Moritz Geiger]], [[Jean Hering]], [[Roman Ingarden]], [[Alexandre Koyré]], [[Adolf Reinach]] en [[Edith Stein]]. Vervolgens verhuisde hij voor een korte periode naar Berlijn, als onafhankelijk schrijver, en werd bevriend met [[Walther Rathenau]] en [[Werner Sombart]].

Later, in 1919, verkreeg hij dan toch weer een baan als professor, nu in de filosofie en [[sociologie]] aan de [[Universität zu Köln|universiteit van Keulen]]. Hier schreef hij het religieuze werk ''Vom Ewigen im Menschen'' (1921) en werd bevriend met [[Otto Dix]]. Vanaf 1921 deed er zich echter een verschuiving voor in zijn persoonlijk leven, grotendeels door zijn tweede scheiding en zijn derde huwelijk, en liet hij het katholiek geloof achter zich.<ref>{{aut|Schneck, Stephen Frederick}}, [http://books.google.com/books?id=EdhjFeWEh3kC&pg=PA6 ''Max Scheler's acting persons: new perspectives''], 2002, p.6. Bezocht op 12-09-2012.</ref> Hierdoor verschoof zijn aandacht naar de [[wijsgerige antropologie]]. Uiteindelijk accepteerde hij in 1928 nog een baan als professor aan de [[universiteit van Frankfurt]], maar stierf vooraleer hij deze functie kon uitoefenen. Tijdens zijn laatste jaren was zijn gezondheid sterk achteruit gegaan, grotendeels te wijten aan het feit dat hij een [[Roken (tabak)|kettingroker]] was. Hij stierf op 19 mei 1928 aan een hartaanval in het ziekenhuis te Frankfurt. Ondanks het feit dat hij in de jaren 20 bekendstond als een van de meest vooraanstaande filosofen uit de [[hedendaagse filosofie]], verdween zijn reputatie snel na zijn dood, gedeeltelijk door onderdrukking door het opkomend [[nazisme]] na 1933 vanwege zijn joodse achtergrond.<ref name="brit"/><ref name="SEP">{{aut|Davis, Zachary}} & {{aut|Steinbock, Anthony}}, "[https://plato.stanford.edu/archives/win2011/entries/scheler/ Max Scheler]", ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy'', 2011, bezocht op 13-09-2012.</ref>

Zijn denken kan opgedeeld worden in drie periodes. In de eerste periode stond hij sterk onder de invloed van de [[levensfilosofie]], voornamelijk die van zijn leermeester [[Rudolf Christoph Eucken|Rudolf Eucken]], maar ook van [[Friedrich Nietzsche]], [[Wilhelm Dilthey]] en [[Henri Bergson]]. Naast deze invloeden van de levensfilosofie, had hij ook sterke interesse in het Amerikaans [[pragmatisme]] (Eucken onderhield zo ook een uitgebreide correspondentie met [[William James]]). In de tweede periode, van 1913 tot 1922, verschenen zijn grootste werken zoals ''Der Formalismus in der Ethik und die materiale Wertethiek'' (1913-1916), ''Vom Umsturz der Werte'' (1919) en ''Vom Ewigen im Menschen'' (1921). Deze periode van Schelers denken werd getypeerd door een sterk [[personalisme]] en [[christendom|christelijk]] [[theïsme]]. In zijn derde periode verliet hij zijn vroegere geloof en liet het theïsme achter zich. Dit is terug te vinden in ''Die Wissensformen und die Gesellschaft'' (1926), maar vooral in ''Die Stelling des Menschen im Kosmos'' (1928). De nadruk verschuift van de relatie Ik-God naar de mens zelf. Door zijn vroegtijdige dood kon hij echter deze nieuwe visie niet geheel meer uitwerken.

== Filosofie ==
Als filosoof wordt hij geplaatst binnen de [[fenomenologie]]. Hij is de voortzetter van de filosofische methode van de oprichter van de fenomenologie, [[Edmund Husserl]], van wie ook [[Martin Heidegger]] leerling en [[Edith Stein]] (later zuster ''Teresa Benedicta van het Kruis'') assistente en volgelinge was.

===Kennistheorie===
In zijn [[kennistheorie]] stelt Scheler dat er drie soorten kennis zijn:
# ''inductieve kennis'': dit is de kennis van de positieve wetenschappen en zij vindt haar oorsprong in de heersersdrang en heeft de 'werkelijkheid' als object. Volgens Scheler raakt deze kennis nooit tot definitieve wetten. De buitenwereld bestaat dus voor Scheler, maar in de zin zoals [[Wilhelm Dilthey]] het beschrijft: de buitenwereld bewijst dat ze bestaat door en slechts in de weerstand die wij ondervinden in ons leven.
# ''a priori kennis'': in navolging van [[Immanuel Kant]] stelt Scheler dat er ook [[a priori]] kennis is, kennis die enkel door het verstand zelf tot stand komt. Binnen deze kennis wordt het hele driftleven en het reële bestaan van de dingen rondom ons uitgeschakeld en richten we ons enkel op "wezen" van de objecten: hoe ze aan ons verschijnen. Het a priori komt echter niet overeen met het rationele, maar ook het emotionele valt onder dit a priori (deze stelling staat bekend als ''emotioneel apriorisme'').
# ''metafysische/religieuze kennis'' (''Heilwissen''): eens men deze twee voorgaande vormen van kennis combineert dan krijgt met [[metafysica|metafysische]] of religieuze kennis. Vragen die hieronder vallen zijn de grensproblemen tussen de verschillende wetenschappen (bijvoorbeeld de vraag 'Wat is leven?') of vragen rond de metafysica van het absolute. Onder deze metafysica verstaat hij echter een vorm van [[wijsgerige antropologie]] (met bijvoorbeeld de vraag 'Wat is de mens?').

===Emotioneel apriorisme===
Zoals reeds gesteld is de mens in staat om "[[a priori]] kennis" te vergaren. Onder dit soort kennis valt niet enkel het rationele van de mens, maar ook het emotionele en het [[ethiek|ethische]]. Het voorwerp van deze a priori, dus zonder tussenkomst van enige ervaring, kennis, is volgens Scheler de "[[waarde]]". De mens is in staat om de ethische waarden aan te voelen op basis van zijn emoties en intuïtie. Als een man beslist zijn leven te riskeren voor een ander persoon, doet hij dat niet zozeer uit rationele overwegingen, maar wordt hij intuïtief aangesproken door een waarde. Ethische waarden zijn voor Scheler ook absoluut: ze bestaan op zichzelf als onveranderlijke kwaliteit. De ethiek en haar waarden is dan ook niet relatief, maar slechts onze kennis van die waarden. Hij zet zich dan ook sterk af tegen het ethisch [[nominalisme]], dat stelt dat waarden op ervaring gebaseerd zijn, het [[moreel relativisme]] en ethisch [[formalisme (filosofie)|formalisme]] dat vertrekt van abstracte ethische principes (zoals de [[deontologie]]).

Verder maakt Scheler het onderscheid binnen het menselijk gedrag tussen het streven, het doel (''Zweck''), de bedoeling (''Ziel'') en de waarden. Onder het doel verstaat Scheler de inhoud van een handeling die zintuiglijk wordt voorgesteld, die gerealiseerd moet worden. Een bedoeling is dan weer iets dat niet wordt voorgesteld, maar op basis van een waarde. Een waarde is de onmiddellijke inhoud van een bedoeling. Elk streven heeft dan volgens Scheler ook altijd een bedoeling (bezit een waarde), maar geen doel (een voorstelling van het resultaat). Vele handelingen kom zo niet voort uit een doel, maar doordat de persoon in kwestie aangesproken wordt door een specifieke waarde.

De stelling "de mens streef altijd naar genot" is volgens Scheler dan ook verkeerd omdat deze stelling er van uitgaat dat elke streving ook een doel (namelijk het inbeelden van de genotstoestand) nodig heeft, terwijl ze echter ook met enkel een bedoeling kan plaatsvinden. Het menselijk handelen is dan volgens Scheler ook vooral gericht op waarden en niet zozeer op doelen. Er zijn verder drie groepen van waarden:
# ''zintuiglijke waarden'': geformuleerd in termen van lust en onlust
# ''vitale waarden'': geformuleerd in termen van het edele en het gemene
# ''geestelijke waarden'': geformuleerd in termen van het schone, het goddelijk, het rechtvaardige en het lelijke, goddeloze en onrechtvaardige.
Ook maakt Scheler verschillende classificaties op basis van de "dragers" van de waarden: zo zijn er enerzijds persoonswaarden en anderzijds zaakwaarden. Zaakwaarden zijn dan waarden die verbonden zijn met voorwerpen zoals werktuigen of cultuurgoederen.

===Persoon en gemeenschap===
In zijn eerste twee grote werken, ''Zur Phänomenologie und Theorie der Sympathiegefühle und von Liebe und Haß'' (1913) en ''Der Formalismus in der Ethik und die materiale Wertethik'' (1913 - 1916), gaat Scheler vooral in op concepten zoals menselijke gevoelens, liefde, en de aard van persoonlijkheid en [[persoonsidentiteit]]. Hierin beargumenteert hij dat het menselijke zelf, de rede en het bewustzijn altijd al de persoonlijke sfeer veronderstellen. Een soort zuiver "zelf" of een zuivere rede zoals dat terug te vinden is bij Kant of Husserl is dus niet mogelijk. Zo kan volgens Scheler een persoon nooit volledig vereenzelvigd worden met 'bezield wezen' of het 'ik'. De 'persoon' moet men niet zoeken in psychische eigenschappen noch in een [[substantie]] zoals de ziel. Scheler wijst naar de menselijke gevoelens of het 'hart' als de essentie van een persoon en daarnaast wordt de mens ook sterk bepaald door zijn eigen handelen. Liefde en gevoel vormen de kern van de mens en volgen een eigen logica, net zoals [[Blaise Pascal]] al betoogde.

Andere kenmerken van een 'persoon' is dat hij geen deel is van de wereld, maar er daarentegen mee correleert: aan elke persoon correspondeert een (fenomenale) wereld (''microkosmos'') en aan elke wereld een persoon. Daarnaast bestaat een persoon ook altijd uit een enkeling (''Einzelperson'') en een gemeenschapspersoon (''Gesamtperson''): hij is enerzijds uniek en zelfstandig (als enkeling), maar anderzijds ook steeds een lid van de culturele gemeenschap rond hem (als gemeenschapspersoon). Een persoon is ook altijd een uniek en concreet wezen en spreken over "dé mens" of "bewustzijn op zich" is volgens Scheler dan ook onzinnig.

===De mens en God===
Volgens Scheler is 'mens' een dubbelzinnige term: enerzijds kan het betrekking hebben op de mens als ''homo naturalis'', slechts een kleine uithoek in de boom van het leven, maar anderzijds kan het ook slaan op de mens als 'God-zoeker', waarbij hij bidt en zoekt naar de [[zin van het leven]] en zo dus als 'persoon' naar voren komt.

In zijn latere werk, en vooral ''Die Stellung des Menschen im Kosmos'' (1928), benadrukt hij ook dat de mens altijd "buiten" de kosmos staat. Scheler stelt immers dat de mens en de wetenschap geneigd zijn om alles te interpreteren in termen van een [[Object (ding)|object]]: de mens ziet een boom als een object, een stoel als een object, maar kan dit kader ook toepassen op de ruimte, de tijd, de dood of zelfs de hele kosmos. De mens is in staat om alles als 'ding' te zien. De oorsprong van dit 'verdingen' van alles rondom de mens, kan echter zelf geen 'object' zijn: deze grond, de mens, moet dus altijd buiten alle objecten staan en zo dus in het 'niets'. De mens is op deze wijze geen "in-de-wereld-zijn(de)" (''in-der-Welt-sein'') zoals [[Martin Heidegger]] stelde, maar net een "uit-de-wereld-zijn(de)".

Het beeld dat Scheler van [[God (christendom)|God]] heeft, is dat van een persoonlijke God. Visies zoals het [[pantheïsme]] of een afstandelijk filosofisch godsbeeld ziet hij als parasitair op dit oorspronkelijke godsbeeld. De mogelijke tegenwerping van [[antropomorfisme]] doet hij af als absurd omdat volgens hem net de mens naar het evenbeeld van God geschapen is. God afdoen als een kopie van de mens, is de zaken omdraaien: in feite heeft de mens net goddelijke eigenschappen en moet men spreken van een "theomorfisme". Een religieuze ervaring van deze God is aanwezig in alle culturen en bij alle mensen en behoort tot de menselijke conditie.

Daarnaast doet Scheler [[Godsbewijs|godsbewijzen]] die in de traditionele [[godsdienstfilosofie]] worden aangehaald af als nutteloos en naast de kwestie. Men kan het bestaan van God niet funderen in een [[metafysica]]. De enige reden waarom deze godsbewijzen succes hadden in de middeleeuwen was omdat daar religieuze ervaringen wijdverspreid waren. Desondanks geeft hij zelf wel een nieuw argument voor het bestaan van God: omdat er aan elke persoon een wereld correleert, en er een absolute wereld is waarover wij spreken (''macrokosmos''), moet God bestaan als correlaat van die macrokosmos. Dus door het feit dat er religieuze ervaringen zijn die spreken over deze goddelijke wereld, moet er ook een God zijn die ermee samenhangt.

== Citaat ==
* ''"Het kapitalisme is zo'n plaag, dat de hem bestrijdende arts reeds aan hem te gronde gaat, nog voordat hij de aan het kapitalisme lijdende patiënt zelfs maar heeft kunnen benaderen."'' <ref>Manuscripten, p.1, geciteerd in Wilhelm Mader, ''Max Scheler in Selbstzeugnissen und Bilddokumenten dargestellt'', Hamburg 1980, p.81.</ref>

== Werken ==
* ''Das Ressentiment im Aufbau der Moralen'' (1912) in het Nederlands vertaald als ''Het ressentiment in de moraal'', vert. Willem Visser, Amsterdam: Boom, 2008.
* ''Zur Phänomenologie und Theorie der Sympathiegefühle und von Liebe und Haß'' (1913)
* ''Der Genius des Kriegs und der Deutsche Krieg'' (1915)
* ''Der Formalismus in der Ethik und die materiale Wertethik'' (1913 - 1916)
* ''Vom Umsturz der Werte'' (1919)
* ''Neuer Versuch der Grundlegung eines ethischen Personalismus'' (1921)
* ''Vom Ewigen im Menschen'' (1921)
* ''Probleme der Religion. Zur religiösen Erneuerung'' (1921)
* ''Wesen und Formen der Sympathie'' (1923)
* ''Schriften zur Soziologie und Weltanschauungslehre'', 3 banden (1923/1924)
* ''Die Wissensformen und die Gesellschaft'' (1926)
* ''Der Mensch im Weltalter des Ausgleichs'' (1926)
* ''Die Stellung des Menschen im Kosmos'' (1928)
* ''Philosophische Weltanschauung'' (1929)

== Externe links ==
* {{en}} [https://plato.stanford.edu/entries/scheler/ Max Scheler] in [[Stanford Encyclopedia of Philosophy]]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20170207110354/http://www.maxscheler.com/ Max Scheler website]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20111217031403/http://schelersociety.us/ Max Scheler Society of North America]
* {{de}} [http://www.max-scheler.de/ Max Scheler Gesellschaft]

{{Appendix|2=
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=en|titel=Max Scheler|oldid=|datum=20120912|sectie=}}
* {{aut|Nota, J. H.}}, ''Max Scheler: de man en zijn werk'', Baarn: Wereldvenster, 1979.
* {{aut|[[Guido Vanheeswijck|Vanheeswijck, Guido]]}}, "Ressentiment de vijand van het christendom" in: ''Voorbij het onbehagen - Ressentiment en christendom'', Leuven: Davidsfonds, 2002, p. 39 - 59.
{{References}}
}}
{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Scheler, Max}}
[[Categorie:Duits filosoof]]
[[Categorie:Fenomenoloog]]
[[Categorie:Moraalfilosoof]]
[[Categorie:20e-eeuws filosoof]]

title: Persoonsgegevens

Naam: Max Ferdinand Scheler

Geboren: München, 22 augustus 1874

Overleden: Frankfurt am Main, 19 mei 1928

Land: Duitsland

title: Oriënterende gegevens

Stroming: Fenomenologie

Belangrijkste ideeën: emotioneel apriorisme

Beïnvloed door: Augustinus van Hippo, Blaise Pascal, Friedrich Nietzsche, Henri Bergson, Wilhelm Dilthey, Rudolf Eucken, Edmund Husserl

Beïnvloedde: Martin Heidegger, José Ortega y Gasset, Edith Stein, Helmuth Plessner

Levensbeschouwing: Katholiek

Portaal: Filosofie


text:
# Kleine Sofie en Lange Wapper
Kleine Sofie en Lange Wapper is een Nederlandstalig kinderboek, geschreven door Els Pelgrom, met illustraties van Thé Tjong-Khing. Het werd uitgegeven in 1984 door Uitgeverij Querido (Amsterdam) en een aantal maal herdrukt (11e druk: 2006). De doelgroep is 10+.
In 1997 bracht het Ro Theater het verhaal als toneelstuk op de planken.

## Vertalingen en prijzen
Het boek verscheen in vertalingen ook in Frankrijk, Italië, Spanje, Zweden, Denemarken, Engeland, Amerika en Duitsland.
In 1985 werd het boek bekroond met de Gouden Griffel, tevens won Thé Tjong-Khing voor zijn illustraties een Gouden Penseel. Pelgrom won nog tweemaal een Gouden Griffel, voor De kinderen van het achtste woud (in 1978) en voor De eikelvreters (in 1990).
In Duitsland won Kleine Sofie en Lange Wapper, in de vertaling Die wundersame Reise der kleinen Sofie van Mirjam Pressler, de Duitse Jeugdliteratuurprijs (1986).

## Inhoud
Sofie is ernstig ziek en ligt in haar bed. Ze verveelt zich, totdat haar kat Terror een toneelstuk bedenkt: Wat er in het leven te koop is. Haar poppen, waaronder Lange Wapper, Annabella en Beertje, spelen erin mee. Het stuk wordt opgevoerd op een klein toneeltje dat in een hoek van de slaapkamer staat. De kat Terror is de regisseur en Sofie krijgt de hoofdrol. Met haar poppen en knuffels gaat ze op reis, waarbij ze een reeks spannende, grappige en ontroerende avonturen beleven.  Er overkomt hun zowel geluk als ellende. Zo kan Sofie, in haar verbeelding, verzinnen hoe haar leven had kunnen zijn. Uiteindelijk komt zij terug in het toneeltje en sterft ze.

## Boekbesprekingen
Na verschijning en na de toekenning van de Gouden Griffel verschenen er in verschillende kranten besprekingen van het boek.
- " (...) kleine Sofie gaat dood. Toch gaat het verhaal vooral over het leven. (...) Met dit troostrijke vertrek uit de werkelijkheid eindigt een spannend, wijs en ontroerend verhaal, dat zich in verschillende lagen laat lezen. (Bregje Boonstra, NRC Handelsblad, 1984).[1]
- "Een boek dat in elk geval sterk opvalt is Kleine Sofie en Lange Wapper van Els Pelgrom en The Tjong Khing. Het is een bijzonder mooi verzorgd boek (...). Maar het is ook een bijzonder verhaal waarin op een heel subtiele manier een kinderlijke beleving van ziek zijn en sterven wordt verweven. (...) grote mensen hebben op heel veel vragen eigenlijk geen antwoord. Veel moet je nu eenmaal leren door het te beleven. (...) Het wordt een afwisselend spannend, vrolijk en griezelig verhaal. (W. Goeman-Van Randen, Leeuwarder courant, 1984).[2]

title: Kleine Sofie en Lange Wapper

wikitext:
{{Infobox boek
| naam            = Kleine Sofie en Lange Wapper
| afbeelding      =
| onderschrift    =
| cover-op-enwp   =
| orig titel      =
| auteur          = [[Els Pelgrom]]
| vertaler        =
| voorwoord       =
| kaftontwerp     =
| illustraties    = [[Thé Tjong-Khing]]
| land            = {{NL}}
| taal            = [[Nederlands]]
| originele taal  =
| reeks           =
| onderwerp       =
| genre           = [[jeugdliteratuur]]
| uitgever        = [[Em. Querido's Uitgeverij|Uitgeverij Querido]]
| originele uitgever =
| uitgiftedatum   = [[1984]]
| uitgiftedatum origineel =
| medium          = [[Boek (document)|boek]]
| paginas         = 87
| grootte         =
| gewicht         =
| oplage          =
| isbn            = 90-214-7809-9
| isbntoelichting =
| issn            =
| NUR-code        =
| ppn             =
| film            =
| voorafgegaan    =
| vervolg         =
| vorigeboek      = Een droom lijkt net echt (1982)
| volgendeboek    = Een brief van Markus Voet (1984)
| link            =
| extra portaal   =
}}
'''Kleine Sofie en Lange Wapper''' is een [[Nederlands]]talig [[jeugdliteratuur|kinderboek]], geschreven door [[Els Pelgrom]], met illustraties van [[Thé Tjong-Khing]]. Het werd uitgegeven in 1984 door [[Em. Querido's Uitgeverij|Uitgeverij Querido]] ([[Amsterdam]]) en een aantal maal herdrukt (11e druk: 2006). De doelgroep is 10+.

In 1997 bracht het [[Ro Theater]] het verhaal als toneelstuk op de planken.

== Vertalingen en prijzen ==
[[File:Els Pelgrom en Thé Tjong-Khing 1985.jpg|thumb|Uitreiking van de Gouden Griffel aan Els Pelgrom en het Gouden Penseel aan Thé Tjong-Khing voor ''Kleine Sofie en Lange Wapper'' in 1985.]]
Het boek verscheen in vertalingen ook in Frankrijk, Italië, Spanje, Zweden, Denemarken, Engeland, Amerika en Duitsland.

In 1985 werd het boek bekroond met de [[Gouden Griffel]], tevens won Thé Tjong-Khing voor zijn illustraties een [[Gouden Penseel]]. Pelgrom won nog tweemaal een Gouden Griffel, voor ''[[De kinderen van het achtste woud]]'' (in 1978) en voor ''[[De eikelvreters]]'' (in 1990).

In Duitsland won ''Kleine Sofie en Lange Wapper'', in de vertaling ''Die wundersame Reise der kleinen Sofie'' van Mirjam Pressler, de [[Duitse Jeugdliteratuurprijs]] (1986).

== Inhoud ==
{{Leeswaarschuwing}}
Sofie is ernstig ziek en ligt in haar bed. Ze verveelt zich, totdat haar kat Terror een toneelstuk bedenkt: ''Wat er in het leven te koop is''. Haar poppen, waaronder Lange Wapper, Annabella en Beertje, spelen erin mee. Het stuk wordt opgevoerd op een klein toneeltje dat in een hoek van de slaapkamer staat. De kat Terror is de regisseur en Sofie krijgt de hoofdrol. Met haar poppen en knuffels gaat ze op reis, waarbij ze een reeks spannende, grappige en ontroerende avonturen beleven.  Er overkomt hun zowel geluk als ellende. Zo kan Sofie, in haar verbeelding, verzinnen hoe haar leven had kunnen zijn. Uiteindelijk komt zij terug in het toneeltje en sterft ze.

== Boekbesprekingen ==
Na verschijning en na de toekenning van de Gouden Griffel verschenen er in verschillende kranten besprekingen van het boek.

* " (...) kleine Sofie gaat dood. Toch gaat het verhaal vooral over het leven. (...) Met dit troostrijke vertrek uit de werkelijkheid eindigt een spannend, wijs en ontroerend verhaal, dat zich in verschillende lagen laat lezen. (Bregje Boonstra, [[NRC Handelsblad]], 1984).<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000027738:mpeg21:a0173 Een eindeloze reis], NRC Handelsblad, 01-06-1984. Op delpher.nl.</ref>
* "Een boek dat in elk geval sterk opvalt is ''Kleine Sofie en Lange Wapper'' van Els Pelgrom en The Tjong Khing. Het is een bijzonder mooi verzorgd boek (...). Maar het is ook een bijzonder verhaal waarin op een heel subtiele manier een kinderlijke beleving van ziek zijn en sterven wordt verweven. (...) grote mensen hebben op heel veel vragen eigenlijk geen antwoord. Veel moet je nu eenmaal leren door het te beleven. (...) Het wordt een afwisselend spannend, vrolijk en griezelig verhaal. (W. Goeman-Van Randen, [[Leeuwarder Courant|Leeuwarder courant]], 1984).<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010565596:mpeg21:a0346 Sint Nicolaas op zoek naar boeken om te lezen en voor te lezen], Leeuwarder courant, 01-12-1984. Op delpher.nl.</ref>

== Externe links ==
* [https://opc-kb.oclc.org//DB=1/SET=4/TTL=21/CMD?ACT=SRCHA&IKT=1016&SRT=YOP&TRM=Kleine+Sofie+en+lange+Wapper Kleine Sofie en Lange Wapper]{{Dode link}} in de catalogus van de Koninklijke Bibliotheek, op kb.nl
* {{de}} [https://web.archive.org/web/20160816145920/http://www.djlp.jugendliteratur.org/datenbanksuche/kinderbuch-2/artikel-die_wundersame_reise_der_-1319.html Die wundersame Reise der kleinen Sofie], Deutscher Jugendliteraturpreis, op jugendliteratur.org

{{Appendix}}

[[Categorie:Nederlands kinderboek]]
[[Categorie:Winnaar van Gouden Griffel]]
[[Categorie:Kinderboek uit 1980-1989]]

title: Kleine Sofie en Lange Wapper

Auteur(s): Els Pelgrom

Illustrator: Thé Tjong-Khing

Land: Nederland

Taal: Nederlands

Genre: jeugdliteratuur

Uitgever: Uitgeverij Querido

Medium: boek

Vorige boek: Een droom lijkt net echt (1982)

Volgende boek: Een brief van Markus Voet (1984)

Portaal: Literatuur


text:
# Tricondyla genieri
Tricondyla genieri is een keversoort uit de familie van de loopkevers (Carabidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2008 door Naviaux.

title: Tricondyla genieri

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Tricondyla genieri''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Loopkevers|Carabidae]] (Loopkevers)
| onderfamilie = [[Zandloopkevers (onderfamilie)|Cicindelinae]] (Zandloopkevers)
| geslacht = ''[[Tricondyla]]''
| w-naam = ''Tricondyla genieri''
| auteur = Naviaux
| datum = 2008
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Tricondyla genieri''''' is een [[kevers|kever]]soort uit de familie van de [[Loopkevers|loopkevers (Carabidae)]].<ref>Anichtchenko A. et al., (editors): [https://carabidae.org/search?rank=0&text=Tricondyla+genieri Carabidae of the World] (bezocht: 20 tot 28 maart 2013)</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2008 door Naviaux.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|28}}

[[Categorie:Tricondyla|genieri]]

title: Tricondyla genieri

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Carabidae (Loopkevers)

Onderfamilie: Cicindelinae (Zandloopkevers)

Geslacht: Tricondyla

title: Soort


text:
# Conchatalos tirardi
Conchatalos tirardi is een slakkensoort uit de familie van de Muricidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1991 door Houart.

title: Conchatalos tirardi

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Conchatalos tirardi''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Weekdieren|Mollusca]] ([[Weekdieren]])
| klasse = [[Slakken|Gastropoda]] (Slakken)
| clade1 = [[Neogastropoda]]
| familie = [[Muricidae]]
| geslacht = ''[[Conchatalos]]''
| w-naam = ''Conchatalos tirardi''
| auteur = Houart
| datum = 1991
| haakjes = ja
| commons =
| species =
| worms = 399125
}}
'''''Conchatalos tirardi''''' is een [[slakken|slakkensoort]] uit de familie van de [[Muricidae]].<ref>Houart, R. (2012). <i>Conchatalos tirardi</i> (Houart, 1991). Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=399125</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1991 door Houart.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|09}}

[[Categorie:Muricidae]]

title: Conchatalos tirardi

Stam: Mollusca (Weekdieren)

Klasse: Gastropoda (Slakken)

Clade: Neogastropoda

Familie: Muricidae

Geslacht: Conchatalos

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Saint-Pierre-Lavis
Saint-Pierre-Lavis is een dorp en voormalige gemeente in de Franse gemeente Terres-de-Caux in het departement Seine-Maritime in de regio Normandië. De voormalige gemeente telt 254 inwoners (2014). De plaats maakt deel uit van het arrondissement Le Havre.

## Geschiedenis
Oude vermeldingen van de plaats gaan terug tot 1234 in Ecc. Sancti Petri Alaviz en tot rond 1240 als Sanctus Petrus à Laviz. De 18de-eeuwse Cassinikaart toont hier de parochie als St. Pierre la Vis.
Op het eind van het ancien régime eind 18de eeuw, toen de gemeenten werden gecreëerd, werd Saint-Pierre-Lavis een gemeente.
De gemeente maakte deel uit van het kanton Fauville-en-Caux tot dit op 22 maart 2015 werd opgeheven en de gemeenten werden opgenomen in het kanton Saint-Valery-en-Caux.
Op 1 januari 2017 fuseerde met Auzouville-Auberbosc, Bennetot, Bermonville, Fauville-en-Caux, Ricarville en Sainte-Marguerite-sur-Fauville tot de nieuwe gemeente (commune nouvelle) Terres-de-Caux.

## Geografie
De oppervlakte van Saint-Pierre-Lavis bedraagt 4,49 km², de bevolkingsdichtheid is 57 inwoners per km².
Naast het dorpscentrum ligt in het noordoosten van Saint-Pierre-Lavis nog het gehucht La Chaussée de Saint-Pierre.
De onderstaande kaart toont de ligging van Saint-Pierre-Lavis met de belangrijkste infrastructuur en aangrenzende gemeenten.

## Bezienswaardigheden
- De Église Saint-Pierre
- Een duiventoren uit 1584

- Église Saint-Pierre
- Duiventoren

## Demografie
Onderstaande figuur toont het verloop van het inwonertal.
Deelgemeenten: Auzouville-Auberbosc · Bennetot · Bermonville · Fauville-en-Caux · Ricarville · Sainte-Marguerite-sur-Fauville · Saint-Pierre-Lavis

Overige plaatsen: Auberbosc · Le Beau Soleil · Le Boos · Le Bout Joyeux · Le Carouge · La Chaussée de Saint-Pierre · Joyeux (Auzouville-Auberbosc · La Londe · Roncherolles

title: Saint-Pierre-Lavis

wikitext:
{{Infobox plaats in Frankrijk
| plaatsnaam = Saint-Pierre-Lavis
| wapen =
| kaart =
| regio = [[Normandië]]
| departement = [[Seine-Maritime]] (76)
| depnr = 76
| arrondissement = [[Arrondissement Le Havre|Le Havre]]
| kanton = [[Kanton Saint-Valery-en-Caux|Saint-Valery-en-Caux]]
| gemeente = [[Terres-de-Caux]]
| jaar = 2014
| inwoners = 254
| dichtheid = 57
| oppervlakte = 4,49
| water =
| latitudeGraden = 49
| latitudeMinuten = 39
| latitudeSeconden = 35
| longitudeGraden = 0
| longitudeMinuten = 37
| longitudeSeconden = 46
| E of W = E
| ol of wl = O.L.
| code = 76639
| postcode = 76640
| netnummer =
| hoogteligging = 128 - 144
| website =
| image = Saint-Pierre-Lavis (Seine-Mar.) entrée.jpg
| caption = Plaatsnaambord
}}
'''Saint-Pierre-Lavis''' is een [[dorp]] en voormalige [[gemeente (Frankrijk)|gemeente]] in de [[Frankrijk|Franse]] gemeente [[Terres-de-Caux]] in het departement [[Seine-Maritime]] in de regio [[Normandië]]. De voormalige gemeente telt 254 inwoners (2014). De plaats maakt deel uit van het [[arrondissement Le Havre]].
[[File:Saint-Pierre-Lavis (Seine-Mar.) vue du bourg.jpg|thumb|left|Dorpscentrum van Saint-Pierre-Lavis]]
{{clearleft}}
== Geschiedenis ==
Oude vermeldingen van de plaats gaan terug tot 1234 in ''Ecc. Sancti Petri Alaviz'' en tot rond 1240 als ''Sanctus Petrus à Laviz''.<ref name="topo">Charles de Beaurepaire en Jean Laporte, ''Dictionnaire topographique de la Seine-Maritime'', Paris, Bibliothèque nationale, 19de eeuw, uitgave 1982-1984</ref> De 18de-eeuwse [[Cassinikaart]] toont hier de parochie als ''St. Pierre la Vis''.

Op het eind van het ancien régime eind 18de eeuw, toen de [[gemeente (Frankrijk)|gemeente]]n werden gecreëerd, werd Saint-Pierre-Lavis een gemeente.

De gemeente maakte deel uit van het [[kanton Fauville-en-Caux]] tot dit op 22 maart 2015 werd opgeheven en de gemeenten werden opgenomen in het [[kanton Saint-Valery-en-Caux]].

Op 1 januari [[2017]] fuseerde met [[Auzouville-Auberbosc]], [[Bennetot]], [[Bermonville]], [[Fauville-en-Caux]], [[Ricarville]] en [[Sainte-Marguerite-sur-Fauville]] tot de nieuwe gemeente ([[commune nouvelle]]) [[Terres-de-Caux]].

==Geografie==
De oppervlakte van Saint-Pierre-Lavis bedraagt 4,49 km², de bevolkingsdichtheid is 57 inwoners per km².

Naast het dorpscentrum ligt in het noordoosten van Saint-Pierre-Lavis nog het gehucht [[La Chaussée de Saint-Pierre]].

{{Detailkaart Franse gemeente|id=76639}}

== Bezienswaardigheden ==
* De ''Église Saint-Pierre''
* Een duiventoren uit 1584
<gallery>
File:Saint-Pierre-Lavis (Seine-Mar.) église (01).jpg|Église Saint-Pierre
File:Saint-Pierre-Lavis (Seine-Mar.) pigeonnier La Chaussée.jpg|Duiventoren
</gallery>
==Demografie==
Onderstaande figuur toont het verloop van het inwonertal.<ref>{{Link INSEE|id=76639}}, cijfers inwoneraantal volgens de definitie "population sans doubles comptes"</ref>
{{Grafiek inwonertal gemeente Frankrijk|id=76639}}
{{commonscat}}
{{Appendix}}
{{Navigatie gemeente Terres-de-Caux}}
{{Coor title dms|49|39|35|N|0|37|46|E|type:city_scale:1500_region:FR}}

[[Categorie:Commune déléguée in Seine-Maritime]]
[[Categorie:Plaats in Seine-Maritime]]
[[Categorie:Terres-de-Caux]]

title: Situering

Regio: Normandië

Departement: Seine-Maritime (76)

Arrondissement: Le Havre

Kanton: Saint-Valery-en-Caux

Gemeente: Terres-de-Caux

Coördinaten: 49° 40′ NB, 0° 38′ OL

title: Algemeen

title: Overig

title: Foto('s)

Foto('s): Plaatsnaambord

Portaal: Frankrijk


text:
# Venerupis bruguieri
Venerupis bruguieri is een tweekleppigensoort uit de familie van de Veneridae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1845 door Hanley.

title: Venerupis bruguieri

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Venerupis bruguieri''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Weekdieren|Mollusca]] (Weekdieren)
| klasse = [[Tweekleppigen|Bivalvia]] (Tweekleppigen)
| orde = [[Venerida]]
| familie = [[Venusschelpen|Veneridae]] (Venusschelpen)
| geslacht = ''[[Venerupis]]''
| w-naam = ''Venerupis bruguieri''
| auteur = Hanley
| datum = 1845
| haakjes = ja
| worms = 507980
}}
'''''Venerupis bruguieri''''' is een [[tweekleppigen|tweekleppigensoort]] uit de familie van de [[Veneridae]].<ref>Huber, M. (2012). <i>Venerupis bruguieri</i> (Hanley, 1845). Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=507980</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1845 door Hanley.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|09}}

[[Categorie:Veneridae]]

title: Venerupis bruguieri

Klasse: Bivalvia (Tweekleppigen)

Orde: Venerida

Familie: Veneridae (Venusschelpen)

Geslacht: Venerupis

title: Soort


text:
# Ommatius pulverius
Ommatius pulverius is een vliegensoort uit de familie van de roofvliegen (Asilidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1997 door Scarbrough.

title: Ommatius pulverius

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Ommatius pulverius''
| afbeelding =
| orde = [[Diptera]] (Tweevleugeligen)
| onderorde = [[Vliegen (dieren)|Brachycera]] (Vliegen)
| familie = [[Roofvliegen|Asilidae]] (Roofvliegen)
| geslacht = ''[[Ommatius]]''
| w-naam = ''Ommatius pulverius''
| auteur = Scarbrough
| datum = 1997
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Ommatius pulverius''''' is een [[Vliegen (dieren)|vliegen]]soort uit de familie van de [[Roofvliegen|roofvliegen (Asilidae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Asilidae}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1997 door Scarbrough.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|28}}

[[Categorie:Ommatius|pulverius]]

title: Ommatius pulverius

Familie: Asilidae (Roofvliegen)

Geslacht: Ommatius

title: Soort


text:
# Phronia exigua
Phronia exigua is een muggensoort uit de familie van de paddenstoelmuggen (Mycetophilidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1852 door Zetterstedt.

title: Phronia exigua

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Phronia exigua''
| afbeelding = Phronia exigua, Minera, North Wales, Oct 2017 (38032798836).jpg
| orde = [[Diptera]] (Tweevleugeligen)
| onderorde = [[Muggen|Nematocera]] (Muggen)
| familie = [[Paddenstoelmuggen|Mycetophilidae]] (Paddenstoelmuggen)
| geslacht = ''[[Phronia]]''
| w-naam = ''Phronia exigua''
| auteur = [[Johan Wilhelm Zetterstedt|Zetterstedt]]
| datum = 1852
| haakjes = ja
| commons =
| species =
}}
'''''Phronia exigua''''' is een [[muggen]]soort uit de familie van de [[Paddenstoelmuggen|paddenstoelmuggen (Mycetophilidae)]].<ref>Gagne, 1975, Trans. Amer. Ent. Soc., 101:262.</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1852 door [[Johan Wilhelm Zetterstedt|Zetterstedt]].

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|06|21}}

[[Categorie:Phronia|exigua]]

title: Phronia exigua

Onderorde: Nematocera (Muggen)

Familie: Mycetophilidae (Paddenstoelmuggen)

Geslacht: Phronia

title: Soort


text:
# Cryptophasa phaeochtha
Cryptophasa phaeochtha is een vlinder uit de familie van de sikkelmotten (Oecophoridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1925 door Meyrick.

title: Cryptophasa phaeochtha

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Cryptophasa phaeochtha''
| afbeelding =
| familie = [[Sikkelmotten|Oecophoridae]] (Sikkelmotten)
| onderfamilie = [[Xyloryctinae]]
| tribus =
| geslacht = ''[[Cryptophasa]]''
| w-naam = ''Cryptophasa phaeochtha''
| auteur = Meyrick
| datum = 1925
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Cryptophasa phaeochtha''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Sikkelmotten|sikkelmotten (Oecophoridae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1925 door Meyrick.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|04|08}}

[[Categorie:Cryptophasa|phaeochtha]]

title: Cryptophasa phaeochtha

Familie: Oecophoridae (Sikkelmotten)

Onderfamilie: Xyloryctinae

Geslacht: Cryptophasa

title: Soort


text:
# Theridion cynicum
Theridion cynicum is een spinnensoort in de taxonomische indeling van de kogelspinnen (Theridiidae).
Het dier behoort tot het geslacht Theridion. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1936 door Willis J. Gertsch & Mulaik.

title: Theridion cynicum

wikitext:
{{Taxobox spin
| naam              = ''Theridion cynicum''
| titelweergave     = cursief
| afbeelding        =
| afbeeldingtekst   =
| familie           = [[Kogelspinnen|Theridiidae]] (Kogelspinnen)
| geslacht          = ''[[Theridion]]''
| auteur            = [[Willis J. Gertsch]] & Mulaik
| datum             = 1936
| haakjes           =
}}
'''''Theridion cynicum''''' is een [[spinnen (dieren)|spinnen]][[soort]] in de taxonomische indeling van de [[Kogelspinnen|kogelspinnen (Theridiidae)]].<ref>{{aut|Platnick, Norman I.}} (2010): [http://research.amnh.org/entomology/spiders/catalog/ The world spider catalog], version 10.5. ''American Museum of Natural History''. [https://web.archive.org/web/20090312050907/http://research.amnh.org:80/entomology/spiders/catalog/ Gearchiveerd] op 12 maart 2009.</ref>

Het dier behoort tot het geslacht ''[[Theridion]]''. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1936 door [[Willis J. Gertsch]] & Mulaik.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|10|21}}

[[Categorie:Theridion|cynicum]]

title: Theridion cynicum

Klasse: Arachnida (Spinachtigen)

Orde: Araneae (Spinnen)

Familie: Theridiidae (Kogelspinnen)

Geslacht: Theridion

title: Soort


text:
# Once the dust settles
Once the dust settles is een muziekalbum van Ron Boots. Het album met elektronische muziek kent vier tracks waarvan de eerste drie zijn opgenomen tijdens een concert op 19 mei 2018 in het Planetarium van Brussel. De vierde track werd opgenomen tijdens opnamen in Boots’ privégeluidsstudio Dreamscape.

## Musici
- Ron Boots – synthesizers, elektronica

## Muziek
| Nr. | Titel                 | Duur  |
| --- | --------------------- | ----- |
| 1.  | Once the dust settles | 7:47  |
| 2.  | A sense of turmoil    | 14:52 |
| 3.  | The gate              | 25:38 |
| 4.  | Green flares burst    | 14:02 |

title: Once the dust settles

wikitext:
{{Infobox muziekalbum
| titel = Once the dust settles
| soort = [[Studioalbum]]
| cover-op-enwp =
| artiest =  [[Ron Boots]]
| opname = mei 2018
| datum =  december
| jaar = [[:Categorie:Muziekalbum uit 2018|2018]]
| genre = [[elektronische muziek]]
| duur =
| label = [[Groove Unlimited]]
| producer = Ron Boots
| vorige album = [[:Categorie:Muziekalbum uit 2018|2018]] <br /> [[The substitutes]]
| volgende album =
}}
'''Once the dust settles''' is een [[muziekalbum]] van [[Ron Boots]]. Het album met [[elektronische muziek]] kent vier tracks waarvan de eerste drie zijn opgenomen tijdens een concert op 19 mei 2018 in het [[Planetarium van Brussel]]. De vierde track werd opgenomen tijdens opnamen in Boots’ privé[[geluidsstudio]] Dreamscape.

==Musici==
*[[Ron Boots]] – [[synthesizer]]s, elektronica

== Muziek ==
{{tracklist
| headline	= Cd
| title1= Once the dust settles
| length1= 7:47
| title2= A sense of turmoil
| length2= 14:52
| title3= The gate
| length3= 25:38
| title4= Green flares burst
| length4= 14:02
}}

{{Appendix|2=
*[https://www.discogs.com/Ron-Boots-Once-The-Dust-Settles/release/12907120 Once the dust settles op Discogs]
*exemplaar van het album
}}

[[Categorie:Muziekalbum uit 2018]]
[[Categorie:Muziekalbum van Ron Boots]]
[[Categorie:Muziekalbum uitgegeven door Groove Unlimited]]

title: Once the dust settles

Uitgebracht: december 2018

Genre: elektronische muziek

Label(s): Groove Unlimited

Producent(en): Ron Boots

title: Chronologie

2018 · The substitutes: 2018 · Once the dust settles

Portaal: Muziek


text:
# Mondingsrem
De mondingsrem is een onderdeel van een vuurwapen dat ervoor zorgt dat de terugslag die optreedt enigszins wordt verminderd. Dit gebeurt door in voorwaartse richting vrijkomende kruitgassen aan te wenden om de loop van het wapen een voorwaartse impuls te geven. Deze impuls resulteert niet in een voorwaartse beweging, maar doet wel de achterwaartse beweging voor een deel teniet.
Een mondingsrem is onder meer aanwezig op bepaalde artillerie-wapens.
Bij een automatisch geweer, zoals een AK-47, is de mondingsrem een gebogen stukje aan de voorkant van de loop.
- Geschut zonder mondingsrem aan het vuren
- De mondingsrem van een zwaar machinegeweer
- De mondingsrem van een 105 mm kanon op een AMX-10 RC gevechtsvoertuig
- Ordnance QF 25 pounder op Hooge in Zillebeke met een mondingsrem

title: Mondingsrem

wikitext:
De '''mondingsrem''' is een onderdeel van een vuurwapen dat ervoor zorgt dat de [[terugslag]] die optreedt enigszins wordt verminderd. Dit gebeurt door in voorwaartse richting vrijkomende [[buskruit|kruitgassen]] aan te wenden om de [[Loop (vuurwapen)|loop]] van het wapen een voorwaartse [[impuls (natuurkunde)|impuls]] te geven. Deze impuls resulteert niet in een voorwaartse beweging, maar doet wel de achterwaartse beweging voor een deel teniet.

Een mondingsrem is onder meer aanwezig op bepaalde [[artillerie]]-wapens.

Bij een [[automatisch geweer]], zoals een [[AK-47]], is de mondingsrem een gebogen stukje aan de voorkant van de loop.

<gallery>
Image:5-54-Mark-45-firing.jpg|Geschut zonder mondingsrem aan het vuren

Image:Muzzle brake maschine gun.jpg|De mondingsrem van een zwaar machinegeweer
Image:AMX-10RC 017-frein-de-gueule.jpg|De mondingsrem van een 105 mm kanon op een [[AMX-10 RC]] gevechtsvoertuig
Image:Ordnance QF 25 pounder Hooge.JPG|[[Ordnance QF 25 pounder]] op Hooge in [[Zillebeke]] met een mondingsrem
</gallery>

[[Categorie:Vuurwapentechniek]]


text:
# Lérins-eilanden
De Lérins-eilanden (Frans les Îles de Lérins) zijn een groep mediterrane eilanden aan de Côte d'Azur, vlak bij Cannes. De twee grootste eilanden in de groep zijn Île Sainte-Marguerite en Île Saint-Honorat. De eilandjes Îlot Saint-Ferréol en Îlot de la Tradelière zijn onbewoond.
Administratief gezien behoren de eilanden tot de gemeente Cannes. De eilanden zijn al bewoond sinds de Romeinse tijd.
Île de Saint-Honorat is vernoemd naar de oprichter van het klooster van Lérins, Sint Honoratus. Het klooster werd gesticht rond het jaar 410. Een versterkt klooster werd gebouwd tussen de elfde en veertiende eeuw.
Op het Île Sainte-Marguerite staat een fort waarin de man in het ijzeren masker opgesloten zou hebben gezeten.
Tijdens de Franse Revolutie werd Île Sainte-Marguerite hernoemd tot Île Marat, naar Jean-Paul Marat, en Île Saint-Honorat tot Île Lepeletier, naar Louis-Michel Lepeletier.
- Kaart van de eilanden uit 1727
- Zicht op de eilanden vanuit Cannes
- Uitzicht op het Île Sainte-Marguerite, inclusief het Fort Royal en het dorp Sainte-Marguerite.

title: Lérins-eilanden

wikitext:
{{Infobox eiland
| naam        =
| locatie     = [[Middellandse Zee]]
| groep       =
| land        = [[Frankrijk]]
| vlag        =
| vlagartikel =
| wapen       =
| wapenartikel=
| provincie   =
| regio       =
| hoofdplaats =
| km2         =
| omtrek      =
| lengte      =
| breedte     =
| hoogste punt=
| inwoners    = 40
| census      =
| postcode    =
| netnummer   =
| aantal      = 4
| gebruik     =
| mapname     = Frankrijk
| lat_deg     = 43
| lat_min     = 30
| lat_sec     = 54
| lat_dir     =
| lon_deg     = 7
| lon_min     = 2
| lon_sec     = 42
| lon_dir     =
| detailkaart = Map-Lerins.PNG
| detailkaartbijschrift =
| image       = Леринские острова и массив Эстерель.jpg
| caption     =
| image1      =
| caption1    =
| www         =
}}
De '''Lérins-eilanden''' ([[Frans]] ''les Îles de Lérins'') zijn een groep [[Middellandse Zee|mediterrane]] [[eiland]]en aan de [[Côte d'Azur]], vlak bij [[Cannes]]. De twee grootste eilanden in de groep zijn [[Île Sainte-Marguerite]] en [[Île Saint-Honorat]]. De eilandjes [[Îlot Saint-Ferréol]] en [[Îlot de la Tradelière]] zijn onbewoond.

Administratief gezien behoren de eilanden tot de [[Gemeente (Frankrijk)|gemeente]] Cannes. De eilanden zijn al bewoond sinds de [[Gallo-Romeinse periode|Romeinse tijd]].

Île de Saint-Honorat is vernoemd naar de oprichter van het [[klooster van Lérins]], [[Honoratus|Sint Honoratus]]. Het klooster werd gesticht rond het jaar [[410]]. Een versterkt klooster werd gebouwd tussen de elfde en veertiende eeuw.

Op het Île Sainte-Marguerite staat een fort waarin [[de man in het ijzeren masker]] opgesloten zou hebben gezeten.

Tijdens de [[Franse Revolutie]] werd Île Sainte-Marguerite hernoemd tot Île Marat, naar [[Jean-Paul Marat]], en Île Saint-Honorat tot Île Lepeletier, naar [[Louis-Michel Lepeletier]].

<gallery widths="180" heights="180">
Bestand:Île de Lérins 17 carte 1727.JPG|Kaart van de eilanden uit 1727
Bestand:Cannes 49.jpg|Zicht op de eilanden vanuit Cannes
Bestand:Marg2.JPG|Uitzicht op het [[Île Sainte-Marguerite]], inclusief het Fort Royal en het dorp Sainte-Marguerite.
</gallery>

==Externe link==
* [https://abbayedelerins.com/ Abbaye de Lérins]

{{Commonscat|Îles de Lérins}}
{{Coor title dms|43|30|54|N|7|2|42|E|type:isle_region:FR}}

[[Categorie:Frans eiland in de Middellandse Zee]]
[[Categorie:Cannes]]
[[Categorie:Geografie van Alpes-Maritimes]]

title: Locatie

Land: Frankrijk

Locatie: Middellandse Zee

Coördinaten: 43° 31′ NB, 7° 3′ OL

title: Algemeen

title: Overig

title: Detailkaart

Detailkaart: Kaart van Lérins-eilanden

title: Foto's


text:
# Peripatus
Peripatus is een geslacht van de fluweelwormen (Onychophora), dat tot de levende fossielen wordt gerekend omdat het al ongeveer 570 miljoen jaar ongewijzigd is gebleven. Peripatus komt in de tropische regenwouden van verschillende landen voor, waaronder Nieuw-Zeeland en Costa Rica.
Peripatus is een nachtelijk roofdier dat zich overdag verstopt onder bladeren en stenen, maar 's nachts op jacht gaat. Het komt aan voedsel door zijn prooi (meestal kleine insecten) in een witte, plakkerige vloeistof te vangen die hij vanuit twee sprieten bij zijn hoofd afschiet. Deze kan hij zeker 50 centimeter ver schieten. Bij blootstelling aan de lucht hardt de vloeistof uit en zit de prooi vast. Daarna kauwt de Peripatus met zijn onafhankelijk van elkaar bewegende kaken een gat in het uitwendige skelet van zijn prooi. Hierdoor spuit hij spijsverteringsenzymen naar binnen, waarna hij de verteerde inhoud van de prooi opslorpt.
Hij heeft en cilindervormig lichaam met wel 17 paar poten. Hij beweegt zich voort als een rups waarbij zijn lichaam afwisselend wordt samengetrokken en gestrekt.

## Soorten
De volgende soorten zijn bij het geslacht ingedeeld:
- Peripatus basilensis Brues, 1935[4]
- Peripatus bouvieri Fuhrmann, 1913[5]
- Peripatus broelemanni Bouvier, 1899[6]
- Peripatus danicus Bouvier, 1900[7]
- Peripatus darlingtoni Brues, 1935[4]
- Peripatus dominicae Pollard, 1893[8]
- Peripatus evelinae Marcus, 1937[9]
- Peripatus haitiensis Brues, 1913[10]
- Peripatus heloisae Carvalho, 1941[11]
- Peripatus juanensis Bouvier, 1900[12]
- Peripatus juliformis Guilding, 1826[1]
- Peripatus lachauxensis Brues, 1935[4]
- Peripatus manni Brues, 1913[10]
- Peripatus ruber Fuhrmann, 1913[5]
- Peripatus sedgwicki  Bouvier, 1899[6]
- Peripatus solorzanoi Morera-Brenes & Monge-Nájera, 2010[13]
- Peripatus swainsonae Cockerell, 1893 [14]

title: Peripatus

wikitext:
{{Taxobox
| naam = ''Peripatus''
| titelweergave = cursief
| afbeelding = Peripatus.jpg
| afbeeldingtekst = ''Peripatus''soort
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]]
| stam= [[Fluweelwormen|Onychophora]] (Fluweelwormen)
| familie = [[Peripatidae]]
| taxon = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| w-naam = ''Peripatus''
| auteur = [[Lansdown Guilding|Guilding]]
| datum = 1826<ref name=Guilding>{{Brontabel|1826-Guilding}}</ref>
| commons = Category:Peripatus
| species = Peripatus
| typesoort = ''[[Peripatus juliformis]]'' Guilding, 1826<ref name=Guilding/>
}}
'''''Peripatus''''' is een [[Geslacht (biologie)|geslacht]] van de [[fluweelwormen]] (Onychophora), dat tot de [[levend fossiel|levende fossielen]] wordt gerekend omdat het al ongeveer 570 miljoen jaar ongewijzigd is gebleven. ''Peripatus'' komt in de tropische regenwouden<ref name=":0">{{Citeer boek |titel=Encyclopedie Van Het Dierenrijk |achternaam=Marcon |uitgever=Atrium |datum=1983 |pagina=44 |isbn=90-6113-334-3}}</ref> van verschillende landen voor, waaronder [[Nieuw-Zeeland]] en [[Costa Rica]].<ref>[http://www.ots.ac.cr/tropiweb/attachments/onicof/onynew99/onyhabit.htm Onychophora Online: velvet worms, peripatus, living fossils, by Julian Monge Najera]</ref>

''Peripatus'' is een nachtelijk [[Predator|roofdier]] dat zich overdag verstopt onder bladeren en stenen, maar 's nachts op jacht gaat.<ref name=":0" /> Het komt aan voedsel door zijn prooi (meestal kleine [[insecten]]) in een witte, plakkerige vloeistof te vangen die hij vanuit twee sprieten bij zijn hoofd afschiet. Deze kan hij zeker 50 centimeter ver schieten.<ref name=":0" /> Bij blootstelling aan de lucht hardt de vloeistof uit en zit de prooi vast. Daarna kauwt de ''Peripatus'' met zijn onafhankelijk van elkaar bewegende kaken een gat in het uitwendige skelet van zijn prooi. Hierdoor spuit hij spijsverteringsenzymen naar binnen, waarna hij de verteerde inhoud van de prooi opslorpt.

Hij heeft en cilindervormig lichaam met wel 17 paar poten. Hij beweegt zich voort als een rups waarbij zijn lichaam afwisselend wordt samengetrokken en gestrekt.<ref name=":0" />

== Soorten ==
De volgende soorten zijn bij het geslacht ingedeeld:
* ''[[Peripatus basilensis]]'' Brues, 1935<ref name=Brues1935>{{Brontabel|1935-Brues}}</ref>
* ''[[Peripatus bouvieri]]'' Fuhrmann, 1913<ref name=Fuhrmann1913>{{Brontabel|1913-Fuhrmann}}</ref>
* ''[[Peripatus broelemanni]]'' [[Eugène Louis Bouvier|Bouvier]], 1899<ref name=Bouvier1899c>{{Brontabel|1899c-Bouvier}}</ref>
* ''[[Peripatus danicus]]'' Bouvier, 1900<ref name=Bouvier1900c>{{Brontabel|1900c-Bouvier}}</ref>
* ''[[Peripatus darlingtoni]]'' Brues, 1935<ref name=Brues1935/>
* ''[[Peripatus dominicae]]'' Pollard, 1893<ref name=Pollard1893>{{Brontabel|1893-Pollard}}</ref>
* ''[[Peripatus evelinae]]'' Marcus, 1937<ref name=Marcus1937>{{Brontabel|1937-Marcus}}</ref>
* ''[[Peripatus haitiensis]]'' Brues, 1913<ref name=Brues1913>{{Brontabel|1913-Brues}}</ref>
* ''[[Peripatus heloisae]]'' Carvalho, 1941<ref name=Carvalho1941>{{Brontabel|1941-Carvalho}}</ref>
* ''[[Peripatus juanensis]]'' Bouvier, 1900<ref name=Bouvier1900a>{{Brontabel|1900a-Bouvier}}</ref>
* ''[[Peripatus juliformis]]'' Guilding, 1826<ref name=Guilding/>
* ''[[Peripatus lachauxensis]]'' Brues, 1935<ref name=Brues1935/>
* ''[[Peripatus manni]]'' Brues, 1913<ref name=Brues1913/>
* ''[[Peripatus ruber]]'' Fuhrmann, 1913<ref name=Fuhrmann1913/>
* ''[[Peripatus sedgwicki]]''  Bouvier, 1899<ref name=Bouvier1899c/>
* ''[[Peripatus solorzanoi]]'' Morera-Brenes & Monge-Nájera, 2010<ref name=Morera2010>{{Brontabel|2010-Morera-Brenes-Monge-Nájera}}</ref>
* ''[[Peripatus swainsonae]]'' Cockerell, 1893 <ref name=Cockerell1893a>{{Brontabel|1893a-Cockerell}}</ref>

{{Appendix}}

[[Categorie:Fluweelwormen]]

title: Peripatus

Rijk: Animalia

Stam: Onychophora (Fluweelwormen)

Familie: Peripatidae

title: Peripatus juliformis Guilding, 1826


text:
# Stenostomum ciliatum
Stenostomum ciliatum is een soort in de taxonomische indeling van de platwormen (Platyhelminthes). De worm is tweeslachtig en kan zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtscellen produceren. De soort leeft in zeer vochtige omstandigheden.
De platworm behoort tot het geslacht Stenostomum en behoort tot de familie Stenostomidae. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1931 door Kepner & Carter.

title: Stenostomum ciliatum

wikitext:
{{Taxobox
| type            = dier
| naam            = ''Stenostomum ciliatum''
| titelweergave   =cursief
| afbeelding      =
| afbeeldingtekst =
| rijk            = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| onderrijk       = [[Eumetazoa]] (Orgaandieren)
| stam            = [[Platwormen|Platyhelminthes]] (Platwormen)
| klasse          = [[Catenulida]]
| orde            =
| familie         = [[Stenostomidae]]
| geslacht        = ''[[Stenostomum]]''
| auteur          = Kepner & Carter
| datum           = 1931
| haakjes         =
| worms           = 480406
}}
'''''Stenostomum ciliatum''''' is een [[soort]] in de taxonomische indeling van de [[platwormen]] (Platyhelminthes). De worm is [[Tweeslachtigheid|tweeslachtig]] en kan zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtscellen produceren. De soort leeft in zeer vochtige omstandigheden.

De platworm behoort tot het geslacht ''[[Stenostomum]]'' en behoort tot de familie [[Stenostomidae]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1931 door Kepner & Carter.

{{Appendix|2=
*Tyler, S. (2010). ''Stenostomum ciliatum'' Kepner & Carter, 1931. Gebaseerd op informatie uit het [[World Register of Marine Species]], te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=480406.}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|05}}
{{DEFAULTSORT:Stenostomum ciliatum}}
[[Categorie:Catenulida]]

title: Stenostomum ciliatum

Onderrijk: Eumetazoa (Orgaandieren)

Stam: Platyhelminthes (Platwormen)

Klasse: Catenulida

Familie: Stenostomidae

Geslacht: Stenostomum

title: Soort


text:
# Bdellocephala baicalensis
Bdellocephala baicalensis is een platworm (Platyhelminthes). De worm is tweeslachtig. De soort leeft in het zoete water van het Baikalmeer.
Het geslacht Bdellocephala, waarin de platworm wordt geplaatst, wordt tot de familie Dendrocoelidae gerekend. De wetenschappelijke naam van de soort werd, als Procotyla baicalensis, voor het eerst geldig gepubliceerd in 1903 door Sabussow.

## Synoniem
- Monocotylus subniger Korotneff, 1912[1]

title: Bdellocephala baicalensis

wikitext:
{{Taxobox
| type            = dier
| naam            = ''Bdellocephala baicalensis''
| titelweergave   = cursief
| afbeelding      =
| afbeeldingtekst =
| rijk            = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| onderrijk       = [[Eumetazoa]] (Orgaandieren)
| stam            = [[Platwormen|Platyhelminthes]] (Platwormen)
| klasse          = [[Rhabditophora]]
| orde            = [[Seriata]]
| familie         = [[Dendrocoelidae]]
| geslacht        = ''[[Bdellocephala]]''
| auteur          = Sabussow
| datum           = 1903
| haakjes         = ja
| worms           = 481695
}}

'''''Bdellocephala baicalensis''''' is een [[platwormen|platworm]] (Platyhelminthes). De worm is [[Tweeslachtigheid|tweeslachtig]]. De soort leeft in het zoete water van het [[Baikalmeer]].

Het geslacht ''[[Bdellocephala]]'', waarin de platworm wordt geplaatst, wordt tot de familie [[Dendrocoelidae]] gerekend. De wetenschappelijke naam van de soort werd, als ''Procotyla baicalensis'', voor het eerst geldig gepubliceerd in 1903 door Sabussow.

== Synoniem ==
* ''Monocotylus subniger'' Korotneff, 1912<ref>Kenk, R. (1974). [http://www.sil.si.edu/smithsoniancontributions/zoology/pdf_hi/sctz-0183.pdf ''Index of the Genera and Species of the Freshwater Triclads (Turbellaria) of the World.''] Smithsonian Contributions to Zoology '''183''': 37</ref>

{{Appendix|2=
*Tyler, S. (2010). [http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=481695 ''Bdellocephala baikalensis'' (Sabussow, 1903)] geraadpleegd via het [[World Register of Marine Species]].
*Tyler, S. (2011). [http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=481839 ''Monocotylus subniger'' Korotneff, 1912] geraadpleegd via het World Register of Marine Species.
----
{{References}}
}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|05}}

{{DEFAULTSORT:Bdellocephala baicalensis}}
[[Categorie:Dendrocoelidae]]
[[Categorie:Baikalmeer]]

title: Bdellocephala baicalensis

Klasse: Rhabditophora

Orde: Seriata

Familie: Dendrocoelidae

Geslacht: Bdellocephala

title: Soort


text:
# Fazisistadion
Het Fazisistadion is een voetbalstadion in de Georgische stad Poti. In het stadion speelt Kolcheti 1913 Poti haar thuiswedstrijden.

title: Fazisistadion

wikitext:
{{Infobox stadion
| naam stadion      = Fazisistadion
| afbeelding        =
| onderschrift      =
| UEFA-sterren      =
| bijnaam           =
| plaats            = {{GE-VLAG|15}} [[Poti (stad)|Poti]]
| capaciteit        = 6.000
| bouwjaar          =
| geopend           =
| kosten            =
| architect         =
| eigenaar          =
| beheerder         =
| bespelers         = [[Kolcheti 1913 Poti]]
| eerste wedstrijd  =
| laatste wedstrijd =
| gerenoveerd       =
| gesloten          =
| afgebroken        =
| vorigenamen       =
| naamtribunes      =
| veldafmetingen    =
| oppervlak         =
| afbeelding2       =
| onderschrift2     =
}}

Het '''Fazisistadion''' is een voetbalstadion in de [[Georgië|Georgische]] stad [[Poti (stad)|Poti]]. In het stadion speelt [[Kolcheti 1913 Poti]] haar thuiswedstrijden.

==Zie ook==
* [[Lijst van voetbalstadions in Georgië]]

{{Navigatie stadions betaald voetbal Georgië}}
{{Coor title dms|42|08|33|N|41|39|56|E|type:landmark_region:IT}}

[[Categorie:Voetbalstadion in Georgië]]
[[Categorie:Samegrelo-Zemo Svaneti]]

title: Fazisistadion

Plaats: Poti

Bespelers: Kolcheti 1913 Poti

Portaal: Sport


text:
# Fredericella australiensis
Fredericella australiensis is een mosdiertjessoort uit de familie van de Fredericellidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1909 door Goddard.

title: Fredericella australiensis

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Fredericella australiensis''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Mosdiertjes|Bryozoa]] ([[Mosdiertjes]])
| klasse = [[Phylactolaemata]]
| orde = [[Plumatellida]]
| familie = [[Fredericellidae]]
| geslacht = ''[[Fredericella]]''
| w-naam = ''Fredericella australiensis''
| auteur = Goddard
| datum = 1909
| haakjes =
| worms = 472258
}}
'''''Fredericella australiensis''''' is een [[mosdiertjes]][[soort]] uit de familie van de [[Fredericellidae]].<ref>Bock, P. (2012). <i>Fredericella australiensis</i> Goddard, 1909. In: Bock, Phil; Gordon, D. (2012) World list of Bryozoa. Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=472258</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1909 door Goddard.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|03}}

[[Categorie:Fredericellidae]]

title: Fredericella australiensis

Stam: Bryozoa (Mosdiertjes)

Klasse: Phylactolaemata

Orde: Plumatellida

Familie: Fredericellidae

Geslacht: Fredericella

title: Soort


text:
# Pionier Blockhaus 14-18
Pionier Blockhaus 14-18 is een bunkermuseum in de tot de Henegouwse gemeente Komen-Waasten behorende plaats Komen, gelegen aan de Rue des Arts.
De bunker werd in 1917 gebouwd door de Duitse genie, de Pionniers. Het was een artillerienest, bestaande uit die delen die door middel van onderaardse gangen met elkaar in verbinding stonden. Deze maakte onderdeel uit van een linie van bunkers langs de Leie en bevond zich in de onmiddellijke nabijheid van het front.
In deze bunker zijn een aantal wapens uitgestald die de Duitsers tijdens de Eerste Wereldoorlog gebruikten, zoals vlammenwerpers, loopgraafmortieren, gifgassen en dergelijke.

title: Pionier Blockhaus 14-18

wikitext:
'''Pionier Blockhaus 14-18''' is een [[Bunker (verdedigingswerk)|bunker]]museum in de tot de Henegouwse gemeente [[Komen-Waasten]] behorende plaats [[Komen (België)|Komen]], gelegen aan de ''Rue des Arts''.

De bunker werd in 1917 gebouwd door de Duitse genie, de ''Pionniers''. Het was een artillerienest, bestaande uit die delen die door middel van onderaardse gangen met elkaar in verbinding stonden. Deze maakte onderdeel uit van een linie van bunkers langs de [[Leie (rivier)|Leie]] en bevond zich in de onmiddellijke nabijheid van het front.

In deze bunker zijn een aantal wapens uitgestald die de Duitsers tijdens de [[Eerste Wereldoorlog]] gebruikten, zoals [[vlammenwerper]]s, [[Mortier (wapen)|loopgraafmortieren]], [[Chemisch wapen|gifgassen]] en dergelijke.

{{Appendix|2=
* [https://www.visitcomines-warneton.be/pionier-blockhaus-14-18 Komen-Waasten]
{{References}}
}}
{{Coor title dms|50|46|0.04|N|3|0|4.75|E|type:landmark_scale:3125_region:FR}}

[[Categorie:Museum in Henegouwen]]
[[Categorie:Museum over de Eerste Wereldoorlog]]
[[Categorie:Bouwwerk in Komen-Waasten]]
[[Categorie:Militair bouwwerk in Henegouwen]]


text:
# Pinufius rebus
Pinufius rebus is een slakkensoort uit de familie van de Pinufiidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1960 door Er. Marcus & Ev. Marcus.

title: Pinufius rebus

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Pinufius rebus''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Weekdieren|Mollusca]] (Weekdieren)
| klasse = [[Slakken|Gastropoda]] (Slakken)
| orde     = [[Nudibranchia]] (Zeenaaktslakken)
| familie = [[Pinufiidae]]
| geslacht = ''[[Pinufius]]''
| w-naam = ''Pinufius rebus''
| auteur = Er. Marcus & Ev. Marcus
| datum = 1960
| haakjes =
| worms = 536548
}}
'''''Pinufius rebus''''' is een [[slakken|slakkensoort]] uit de familie van de [[Pinufiidae]].<ref>Bouchet, P. (2012). <i>Pinufius rebus</i> Er. Marcus & Ev. Marcus, 1960. Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=536548</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1960 door Er. Marcus & Ev. Marcus.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|09}}

[[Categorie:Pinufiidae]]

title: Pinufius rebus

Orde: Nudibranchia (Zeenaaktslakken)

Familie: Pinufiidae

Geslacht: Pinufius

title: Soort


text:
# Thetella oonoomba
Thetella oonoomba is een rechtvleugelig insect uit de familie krekels (Gryllidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1983 door Otte & Alexander.

title: Thetella oonoomba

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Thetella oonoomba''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Rechtvleugeligen|Orthoptera]] (Rechtvleugeligen)
| familie = [[Krekels|Gryllidae]] (Krekels)
| geslacht = ''[[Thetella]]''
| w-naam = ''Thetella oonoomba''
| auteur = Otte & Alexander
| datum = 1983
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Thetella oonoomba''''' is een [[rechtvleugeligen|rechtvleugelig insect]] uit de familie [[krekels]] (Gryllidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1983 door Otte & Alexander.

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|9999-Orthoptera}} [bezocht 15 april 2013]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|04|19}}

[[Categorie:Krekels]]

title: Thetella oonoomba

Orde: Orthoptera (Rechtvleugeligen)

Familie: Gryllidae (Krekels)

Geslacht: Thetella

title: Soort


text:
# Glenea problematica
Glenea problematica is een keversoort uit de familie van de boktorren (Cerambycidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 2009 door Lin & Yang.

title: Glenea problematica

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Glenea problematica''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Boktorren|Cerambycidae]] (Boktorren)
| onderfamilie = [[Lamiinae]]
| geslacht = ''[[Glenea]]''
| w-naam = ''Glenea problematica''
| auteur = Lin & Yang
| datum = 2009
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Glenea problematica''''' is een [[kevers]]oort uit de familie van de [[Boktorren|boktorren (Cerambycidae)]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 2009 door Lin & Yang.<ref>{{Brontabel|9999-Cerambycidae}} (bezocht 30 januari 2014)</ref>

{{Appendix}}
{{Beginnetje|biologie|2014|02|17}}

[[Categorie:Glenea|problematica]]

title: Glenea problematica

Familie: Cerambycidae (Boktorren)

Onderfamilie: Lamiinae

Geslacht: Glenea

title: Soort


text:
# Progonochaetus gabonicus
Progonochaetus gabonicus is een keversoort uit de familie van de loopkevers (Carabidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1946 door Basilewsky.

title: Progonochaetus gabonicus

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Progonochaetus gabonicus''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Loopkevers|Carabidae]] (Loopkevers)
| onderfamilie = [[Harpalinae]]
| geslacht = ''[[Progonochaetus]]''
| w-naam = ''Progonochaetus gabonicus''
| auteur = [[Pierre Basilewsky|Basilewsky]]
| datum = 1946
| haakjes = ja
| species =
| commons =
}}
'''''Progonochaetus gabonicus''''' is een [[kevers|kever]]soort uit de familie van de [[Loopkevers|loopkevers (Carabidae)]].<ref>Anichtchenko A. et al., (editors): [https://carabidae.org/search?rank=0&text=Progonochaetus+gabonicus Carabidae of the World] (bezocht: 20 tot 28 maart 2013)</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1946 door Basilewsky.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|28}}

[[Categorie:Progonochaetus|gabonicus]]

title: Progonochaetus gabonicus

Onderfamilie: Harpalinae

Geslacht: Progonochaetus

title: Soort


text:
# Cymodoce tuberculata
Cymodoce tuberculata is een pissebed uit de familie Sphaeromatidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1851 door Costa in Hope.

title: Cymodoce tuberculata

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Cymodoce tuberculata''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| rijk= [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| familie = [[Sphaeromatidae]]
| klasse= [[Malacostraca]] (Hogere kreeftachtigen)
| orde= [[Pissebedden|Isopoda]] (Pissebedden)
| geslacht = ''[[Cymodoce]]''
| w-naam = ''Cymodoce tuberculata''
| auteur = Costa in Hope
| datum = 1851
| haakjes =
| stam = [[Geleedpotigen|Arthropoda]] (Geleedpotigen)
| worms = 118937
}}
'''''Cymodoce tuberculata''''' is een [[pissebedden|pissebed]] uit de familie [[Sphaeromatidae]]. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1851 door Costa in Hope.<ref>Schotte, M. (2010). ''Cymodoce tuberculata'' Costa in Hope, 1851. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het [[World Register of Marine Species]], te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=118937</ref>
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|15}}

[[Categorie:Cymodoce|tuberculata]]

title: Cymodoce tuberculata

Klasse: Malacostraca (Hogere kreeftachtigen)

Orde: Isopoda (Pissebedden)

Familie: Sphaeromatidae

Geslacht: Cymodoce

title: Soort