text:
# Marathon van Osaka 2010
De marathon van Osaka 2010 werd gelopen op zondag 31 januari 2010. Het was de 29e editie van deze marathon. Alleen vrouwelijke elitelopers mochten aan de wedstrijd deelnemen.
De Ethiopische Amane Gobena passeerde de finish als eerste in 2:25.14. Opmerkelijk was de vierde plaats van de Roemeense Lidia Şimon. Het was de zevende keer in een periode van veertien jaar dat zij in deze marathon bij de eerste vijf eindigde, waarvan driemaal (in 1998, 1999 en 2000) als winnares.

## Uitslagen
| rang   | naam                | land | tijd    |
| ------ | ------------------- | ---- | ------- |
| Goud   | Amane Gobena        | ETH  | 2:25.14 |
| Zilver | Elisa-Marisa Barros | POR  | 2:25.44 |
| Brons  | Mari Ozaki          | JPN  | 2:26.27 |
| 4      | Lidia Şimon         | ROU  | 2:27.11 |
| 5      | Kayoko Obata        | JPN  | 2:27.19 |
| 6      | Ryoko Kizaki        | JPN  | 2:27.34 |
| 7      | Chika Horie         | JPN  | 2:28.29 |
| 8      | Azusa Nojiri        | JPN  | 2:29.12 |
| 9      | Ayumi Nakayama      | JPN  | 2:32.43 |
| 10     | Seika Iwamura       | JPN  | 2:33.15 |
| 11     | Saori Nejo          | JPN  | 2:33.54 |
| 12     | Volha Krautsova     | BLR  | 2:34.52 |
| 13     | Chiharu Matsuo      | JPN  | 2:37.30 |
| 14     | Lauren Shelley      | AUS  | 2:38.44 |
| 15     | Satoko Uetani       | JPN  | 2:39.54 |
| 16     | Mariko Asato        | JPN  | 2:43.01 |
| 17     | Yuka Aikawa         | JPN  | 2:44.07 |
| 18     | Reiko Kobayashi     | JPN  | 2:44.08 |
| 19     | Junko Suzuki        | JPN  | 2:44.50 |
| 20     | Yuri Yoshizumi      | JPN  | 2:45.58 |
| 21     | Saki Matsumoto      | JPN  | 2:48.02 |
| 22     | Ikue Takata         | JPN  | 2:48.04 |
| 23     | Kaori Iwamoto       | JPN  | 2:48.28 |
| 24     | Yuika Togami        | JPN  | 2:48.52 |
| 25     | Kotoka Hirai        | JPN  | 2:49.05 |

1982 ·
1983 ·
1984 ·
1985 ·
1986 ·
1987 ·
1988 ·
1989 ·
1990 ·
1991 ·
1992 ·
1993 ·
1994 ·
1995 ·
1996 ·
1997 ·
1998 ·
1999 ·
2000 ·
2001 ·
2002 ·
2003 ·
2004 ·
2005 ·
2006 ·
2007 ·
2008 ·
2009 ·
2010 ·
2011 ·
2012 ·
2013 ·
2014 ·
2015 ·
2016 ·
2017

title: Marathon van Osaka 2010

wikitext:
[[Bestand:30th Osaka Women's Marathon 20110130-002.jpg|thumb|right|Foto van de start]]
De '''marathon van Osaka 2010''' werd gelopen op zondag [[31 januari]] [[2010]]. Het was de 29e editie van deze [[Marathon van Osaka|marathon]]. Alleen vrouwelijke elitelopers mochten aan de wedstrijd deelnemen.

De [[Ethiopië|Ethiopische]] [[Amane Gobena]] passeerde de finish als eerste in 2:25.14. Opmerkelijk was de vierde plaats van de [[Roemenië|Roemeense]] [[Lidia Şimon]]. Het was de zevende keer in een periode van veertien jaar dat zij in deze marathon bij de eerste vijf eindigde, waarvan driemaal (in 1998, 1999 en 2000) als winnares.

== Uitslagen ==
{| class="wikitable"
!width=30|rang
!width=300|naam
!width=100|land
!width=75|tijd
|- bgcolor="#F7F6A8"
|align=center| {{goud}} || [[Amane Gobena]] || {{ETH}} || align="right"|2:25.14
|- bgcolor="#DCE5E5"
|align=center| {{zilver}} || [[Elisa-Marisa Barros]] || {{POR}} || align="right"|2:25.44
|- bgcolor="#FFDAB9"
|align=center| {{brons}} || [[Mari Ozaki]] || {{JPN}} || align="right"|2:26.27
|-
|align=center| 4 || [[Lidia Şimon]] || {{ROM}} || align="right"|2:27.11
|-
|align=center| 5 || [[Kayoko Obata]] || {{JPN}} || align="right"|2:27.19
|-
|align=center| 6 || [[Ryoko Kizaki]] || {{JPN}} || align="right"|2:27.34
|-
|align=center| 7 || [[Chika Horie]] || {{JPN}} || align="right"|2:28.29
|-
|align=center| 8 || [[Azusa Nojiri]] || {{JPN}} || align="right"|2:29.12
|-
|align=center| 9 || [[Ayumi Nakayama]] || {{JPN}} || align="right"|2:32.43
|-
|align=center| 10 || [[Seika Iwamura]] || {{JPN}} || align="right"|2:33.15
|-
|align=center| 11 || [[Saori Nejo]] || {{JPN}} || align="right"|2:33.54
|-
|align=center| 12 || [[Volha Krautsova]] || {{BLR}} || align="right"|2:34.52
|-
|align=center| 13 || [[Chiharu Matsuo]] || {{JPN}} || align="right"|2:37.30
|-
|align=center| 14 || [[Lauren Shelley]] || {{AUS}} || align="right"|2:38.44
|-
|align=center| 15 || [[Satoko Uetani]] || {{JPN}} || align="right"|2:39.54
|-
|align=center| 16 || [[Mariko Asato]] || {{JPN}} || align="right"|2:43.01
|-
|align=center| 17 || [[Yuka Aikawa]] || {{JPN}} || align="right"|2:44.07
|-
|align=center| 18 || [[Reiko Kobayashi]] || {{JPN}} || align="right"|2:44.08
|-
|align=center| 19 || [[Junko Suzuki]] || {{JPN}} || align="right"|2:44.50
|-
|align=center| 20 || [[Yuri Yoshizumi]] || {{JPN}} || align="right"|2:45.58
|-
|align=center| 21 || [[Saki Matsumoto]] || {{JPN}} || align="right"|2:48.02
|-
|align=center| 22 || [[Ikue Takata]] || {{JPN}} || align="right"|2:48.04
|-
|align=center| 23 || [[Kaori Iwamoto]] || {{JPN}} || align="right"|2:48.28
|-
|align=center| 24 || [[Yuika Togami]] || {{JPN}} || align="right"|2:48.52
|-
|align=center| 25 || [[Kotoka Hirai]] || {{JPN}} || align="right"|2:49.05
|}

{{Appendix|2=
* {{en}}[https://www.arrs.run/MaraRank/ATM_Mara2010.htm World Marathon Rankings for 2010 op www.arrs.run]
* {{fr}}[http://marathoninfo.free.fr/archives/2010/osaka2010.htm Uitslagen op marathoninfo.free.fr]
* {{en}}[https://more.arrs.run/race/132507 Info op more.arrs.run]
}}
{{Navigatie Marathon Osaka}}

[[Categorie:Marathon van Osaka|2010]]
[[Categorie:Marathon in 2010|Osaka]]


text:
# Stromboli beebei
Stromboli beebei is een slakkensoort uit de familie van de Fissurellidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1951 door Hertlein & Strong.

wikiname: nlwiki

title: Stromboli beebei

in_language: nl

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam          = ''Stromboli beebei''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Weekdieren|Mollusca]] (Weekdieren)
| klasse = [[Slakken|Gastropoda]] (Slakken)
| clade1 = [[Vetigastropoda]]
| familie = [[Gathorens|Fissurellidae]] (Gathorens)
| geslacht = ''[[Stromboli (slak)|Stromboli]]''
| auteur = Hertlein & Strong
| datum = 1951
| haakjes = ja
| worms = 575135
| orde = [[Lepetellida]]
}}
'''''Stromboli beebei''''' is een [[slakken|slakkensoort]] uit de familie van de [[Fissurellidae]].<ref>WoRMS (2012). <i>Stromboli beebei</i> (Hertlein & Strong, 1951). Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=575135</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1951 door Hertlein & Strong.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|09}}

[[Categorie:Fissurellidae]]

title: Stromboli beebei

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Mollusca (Weekdieren)

Klasse: Gastropoda (Slakken)

Clade: Vetigastropoda

Orde: Lepetellida

Familie: Fissurellidae (Gathorens)

Geslacht: Stromboli

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Leioscapheus gracilicornis
Leioscapheus gracilicornis is een rechtvleugelig insect uit de familie veldsprinkhanen (Acrididae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1907 door Bruner.

title: Leioscapheus gracilicornis

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Leioscapheus gracilicornis''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Rechtvleugeligen|Orthoptera]] (Rechtvleugeligen)
| familie = [[Veldsprinkhanen|Acrididae]] (Veldsprinkhanen)
| geslacht = ''[[Leioscapheus]]''
| w-naam = ''Leioscapheus gracilicornis''
| auteur = Bruner
| datum = 1907
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Leioscapheus gracilicornis''''' is een [[rechtvleugeligen|rechtvleugelig insect]] uit de familie [[veldsprinkhanen]] (Acrididae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1907 door Bruner.

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|9999-Orthoptera}} [bezocht 15 april 2013]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|04|22}}

[[Categorie:Veldsprinkhanen]]

title: Leioscapheus gracilicornis

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Orthoptera (Rechtvleugeligen)

Familie: Acrididae (Veldsprinkhanen)

Geslacht: Leioscapheus

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Grotniki Małe
Grotniki Małe is een plaats in het Poolse district  Buski, woiwodschap Święty Krzyż. De plaats maakt deel uit van de gemeente Nowy Korczyn en telt 347 inwoners.

title: Grotniki Małe

wikitext:
{{Infobox plaats in Polen
| soort       =Dorp
| naam        = Grotniki Małe
| gemeente    = [[Nowy Korczyn (gemeente)|Nowy Korczyn]]
| powiat      = [[Powiat Buski|Buski]]
| woiwodschap =[[Święty Krzyż]]
| inwoners    =347
| jaar        =2003
| vlag        =
| wapen       =
| postcode    =
| netnummer   =41
| kenteken    =TBU
| lat_deg     =50
| lat_min     =18
| lat_sec     =44
| lon_deg     =20
| lon_min     =50
| lon_sec     =14
| image       =
| caption     =
}}
'''Grotniki Małe''' is een plaats in het [[Polen|Poolse]] [[powiat|district]] [[Powiat Buski| Buski]], [[woiwodschap]] [[Święty Krzyż]]. De plaats maakt deel uit van de [[Poolse gemeente|gemeente]] [[Nowy Korczyn (gemeente)|Nowy Korczyn]] en telt 347 inwoners.

{{Coor title dms|50|18|44|N|20|50|14|E|type:city_region:PL}}
{{Beginnetje|landen & volken|land=Polen|2=2008|3=06|4=30}}

{{DEFAULTSORT:Grotniki Male}}
[[Categorie:Plaats in Święty Krzyż]]

title: Situering

Woiwodschap: Święty Krzyż

Powiat: Buski

Gemeente: Nowy Korczyn

title: Gegevens


text:
# Historische provincies van Madagaskar
Madagaskar was van 1991 tot 2009 verdeeld in zes autonome provincies (faritany mizakatena). In 2009 werden de autonome provincies opgeheven en vervangen door de in totaal 22 regio's van Madagaskar.

## Voormalige autonome provincies
| # | Provincie    | Hoofdstad    | Opp. (km²) | Inw. (2001) |
| - | ------------ | ------------ | ---------- | ----------- |
| 1 | Antananarivo | Antananarivo | 58.283     | 4.580.788   |
| 2 | Antsiranana  | Antsiranana  | 43.056     | 1.188.425   |
| 3 | Fianarantsoa | Fianarantsoa | 102.373    | 3.366.291   |
| 4 | Mahajanga    | Mahajanga    | 150.023    | 1.733.917   |
| 5 | Toamasina    | Toamasina    | 71.911     | 2.593.063   |
| 6 | Toliara      | Toliara      | 161.405    | 2.229.550   |

title: Historische provincies van Madagaskar

wikitext:
[[Bestand:MadagascarProvinces001.png|miniatuur|rechts|Voormalige provincies van Madagaskar]]
'''[[Madagaskar]]''' was van 1991 tot 2009 verdeeld in zes autonome '''[[provincie]]s''' (''faritany mizakatena''). In 2009 werden de autonome provincies opgeheven en vervangen door de in totaal 22 [[regio's van Madagaskar]].

== Voormalige autonome provincies ==
{| class="wikitable"
! #
! Provincie
! Hoofdstad
! Opp. (km²)
! Inw. (2001)<ref>[https://web.archive.org/web/20070208003941/http://www.cite.mg/instat/Prod/Result/pop.htm Institut National de la Statistique - Madagascar]</ref>
|-
| 1 || [[Antananarivo (provincie)|Antananarivo]] || [[Antananarivo (stad)|Antananarivo]] ||align=right| 58.283 ||align=right| 4.580.788
|-
| 2 || [[Antsiranana (provincie)|Antsiranana]] || [[Antsiranana (stad)|Antsiranana]] ||align=right| 43.056 ||align=right| 1.188.425
|-
| 3 || [[Fianarantsoa (provincie)|Fianarantsoa]] || [[Fianarantsoa (stad)|Fianarantsoa]] ||align=right| 102.373 ||align=right| 3.366.291
|-
| 4 || [[Mahajanga (provincie)|Mahajanga]] || [[Mahajanga (stad)|Mahajanga]] ||align=right| 150.023 ||align=right| 1.733.917
|-
| 5 || [[Toamasina (provincie)|Toamasina]] || [[Toamasina (stad)|Toamasina]] ||align=right| 71.911 ||align=right| 2.593.063
|-
| 6 || [[Toliara (provincie)|Toliara]] || [[Toliara]] ||align=right| 161.405 ||align=right| 2.229.550
|}

== Zie ook ==
* [[ISO 3166-2:MG]]

{{Appendix}}
{{Navigatie primaire deelgebieden van landen in Afrika}}

[[Categorie:Historische provincie van Madagaskar| ]]
[[Categorie:Geschiedenis van Madagaskar]]


text:
# Ichneumon helenae
Ichneumon helenae is een insect dat behoort tot de orde vliesvleugeligen (Hymenoptera) en de familie van de gewone sluipwespen (Ichneumonidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Hilpert in 1992.

title: Ichneumon helenae

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Ichneumon helenae''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie= [[Gewone sluipwespen|Ichneumonidae]] (Gewone sluipwespen)
| geslacht = ''[[Ichneumon]]''
| w-naam = ''Ichneumon helenae''
| auteur = Hilpert
| datum = 1992
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Ichneumon helenae''''' is een [[insecten|insect]] dat behoort tot de orde [[vliesvleugeligen]] (Hymenoptera) en de familie van de [[Gewone sluipwespen|gewone sluipwespen (Ichneumonidae)]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Hilpert in 1992.

{{Beginnetje|biologie|2012|08|26}}

[[Categorie:Ichneumon|helenae]]

title: Ichneumon helenae

Orde: Hymenoptera (Vliesvleugeligen)

Familie: Ichneumonidae (Gewone sluipwespen)

Geslacht: Ichneumon

title: Soort


text:
# Stygobromus cowani
Stygobromus cowani is een vlokreeftensoort uit de familie van de Crangonyctidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2001 door Wang & Holsinger.

title: Stygobromus cowani

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Stygobromus cowani''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Geleedpotigen|Arthropoda]] ([[Geleedpotigen]])
| klasse = [[Malacostraca]]
| orde = [[Amphipoda]]
| familie = [[Crangonyctidae]]
| geslacht = ''[[Stygobromus]]''
| w-naam = ''Stygobromus cowani''
| auteur = Wang & Holsinger
| datum = 2001
| haakjes =
| commons =
| species =
| worms = 431555
}}
'''''Stygobromus cowani''''' is een [[vlokreeften]]soort uit de familie van de [[Crangonyctidae]].<ref>Lowry, J. (2012). <i>Stygobromus cowani</i> Wang & Holsinger, 2001. Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=431555</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2001 door Wang & Holsinger.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|20}}

[[Categorie:Crangonyctidae]]

title: Stygobromus cowani

Klasse: Malacostraca

Orde: Amphipoda

Familie: Crangonyctidae

Geslacht: Stygobromus

title: Soort


text:
# Modicogryllus nitidus
Modicogryllus nitidus is een rechtvleugelig insect uit de familie krekels (Gryllidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1925 door Chopard.

title: Modicogryllus nitidus

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Modicogryllus nitidus''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Rechtvleugeligen|Orthoptera]] (Rechtvleugeligen)
| familie = [[Krekels|Gryllidae]] (Krekels)
| geslacht = ''[[Modicogryllus]]''
| w-naam = ''Modicogryllus nitidus''
| auteur = [[Lucien Chopard|Chopard]]
| datum = 1925
| haakjes = ja
| species =
| commons =
}}
'''''Modicogryllus nitidus''''' is een [[rechtvleugeligen|rechtvleugelig insect]] uit de familie [[krekels]] (Gryllidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1925 door [[Lucien Chopard|Chopard]].

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|9999-Orthoptera}} [bezocht 15 april 2013]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|04|22}}

[[Categorie:Modicogryllus|nitidus]]

title: Modicogryllus nitidus

Familie: Gryllidae (Krekels)

Geslacht: Modicogryllus

title: Soort


text:
# Perrigny-lès-Dijon
Perrigny-lès-Dijon is een gemeente in het Franse departement Côte-d'Or (regio Bourgogne-Franche-Comté). De plaats maakt deel uit van het arrondissement Dijon. Perrigny-lès-Dijon telde op 1 januari 2022 2.321 inwoners.

## Geografie
De oppervlakte van Perrigny-lès-Dijon bedroeg op 1 januari 2022 6,71 vierkante kilometer; de bevolkingsdichtheid was toen 345,9 inwoners per km².
De onderstaande kaart toont de ligging van Perrigny-lès-Dijon met de belangrijkste infrastructuur en aangrenzende gemeenten.

## Demografie
Onderstaande figuur toont het verloop van het inwonertal (bron: INSEE-tellingen).

title: Perrigny-lès-Dijon

wikitext:
{{Infobox gemeente Frankrijk
| plaatsnaam = Perrigny-lès-Dijon
| wapen = [[Bestand:Blason de la ville de Perrigny-lès-Dijon (Côte-d'Or).svg|90px]]
| kaart =
| regio = [[Bourgogne-Franche-Comté]]
| departement = [[Côte-d'Or]] (21)
| depnr = 21
| arrondissement = [[Arrondissement Dijon|Dijon]]
| kanton = [[Kanton Longvic|Longvic]]
| jaar = 1999
| inwoners = 1648
| dichtheid = 246,0
| oppervlakte = 6,7
| water =
| latitudeGraden = 47
| latitudeMinuten = 16
| latitudeSeconden = 0
| longitudeGraden = 5
| longitudeMinuten = 0
| longitudeSeconden = 0
| E of W = E
| ol of wl = O.L.
| code = 21481
| postcode = 21160
| netnummer =
| hoogteligging = 224 - 264
| aangrenzende gemeenten =
| burgemeester =
| website =
}}

'''Perrigny-lès-Dijon''' is een gemeente in het [[Frankrijk|Franse]] departement [[Côte-d'Or]] (regio [[Bourgogne-Franche-Comté]]). De plaats maakt deel uit van het arrondissement [[Arrondissement Dijon|Dijon]]. Perrigny-lès-Dijon telde op {{Inwonertal|soort=datum}} {{Inwonertal}} inwoners.

== Geografie ==
De oppervlakte van Perrigny-lès-Dijon bedroeg op {{Inwonertal|soort=datum}} {{inwonertal|soort=oppervlakte}}; de [[bevolkingsdichtheid]] was toen {{inwonertal|soort=dichtheid}} inwoners per km².

<!-- {{Detailkaart Franse gemeente|id=21481}} -->
De onderstaande kaart toont de ligging van Perrigny-lès-Dijon met de belangrijkste infrastructuur en aangrenzende gemeenten.

[[Bestand:21481-Perrigny-lès-Dijon-Sols.png|miniatuur|left|350px]]{{Clearleft}}

== Demografie ==
Onderstaande figuur toont het verloop van het inwonertal (bron: [[Institut national de la statistique et des études économiques/Definities|INSEE-tellingen]]).<br />
{{Grafiek inwonertal gemeente Frankrijk|id=21481}}
<!-- Bron: Frans bureau voor statistiek. Cijfers inwoneraantal volgens de definitie "population sans doubles comptes" -->

== Externe links ==
* {{Link INSEE|id=21481}}

{{Appendix}}
{{Commonscat|Perrigny-lès-Dijon}}
{{Coor title dms|47|16|0|N|5|0|0|E|type:adm2nd_scale:25000_region:FR}}

{{DEFAULTSORT:Perrigny-les-Dijon}}
[[Categorie:Gemeente in Côte-d'Or]]

title: Situering

Regio: Bourgogne-Franche-Comté

Departement: Côte-d'Or (21)

Arrondissement: Dijon

Kanton: Longvic

Coördinaten: 47° 16′ NB, 5° 0′ OL

title: Algemeen

title: Overig

Website: Officiële website

title: Detailkaart

Detailkaart: · Locatie in Frankrijk Côte-d'Or

Portaal: Frankrijk


text:
# Eucamptognathus crassus
Eucamptognathus crassus is een keversoort uit de familie van de loopkevers (Carabidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1948 door Jeannel.

title: Eucamptognathus crassus

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Eucamptognathus crassus''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Loopkevers|Carabidae]] (Loopkevers)
| onderfamilie = [[Pterostichinae]]
| geslacht = ''[[Eucamptognathus]]''
| w-naam = ''Eucamptognathus crassus''
| auteur = [[René Jeannel|Jeannel]]
| datum = 1948
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Eucamptognathus crassus''''' is een [[kevers|kever]]soort uit de familie van de [[Loopkevers|loopkevers (Carabidae)]].<ref>Anichtchenko A. et al., (editors): [https://carabidae.org/search?rank=0&text=Eucamptognathus+crassus Carabidae of the World] (bezocht: 20 tot 28 maart 2013)</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1948 door Jeannel.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|29}}

[[Categorie:Eucamptognathus|crassus]]

title: Eucamptognathus crassus

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Carabidae (Loopkevers)

Onderfamilie: Pterostichinae

Geslacht: Eucamptognathus

title: Soort


text:
# Strumigenys geminata
Strumigenys geminata is een mierensoort uit de onderfamilie van de Myrmicinae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2000 door Bolton.

title: Strumigenys geminata

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Strumigenys geminata''
| afbeelding = Strumigenys geminata casent0102653 profile 1.jpg
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie = [[Mieren|Formicidae]] (Mieren)
| onderfamilie = [[Myrmicinae]]
| tribus = [[Dacetini]]
| geslacht = ''[[Strumigenys]]''
| w-naam = ''Strumigenys geminata''
| auteur = Bolton
| datum = 2000
| haakjes  =
| commons = Category:Strumigenys geminata
| species = Strumigenys geminata
}}

'''''Strumigenys geminata''''' is een [[Mieren|mierensoort]] uit de onderfamilie van de [[Myrmicinae]].<ref>[http://www.antwiki.org/wiki/Strumigenys_geminata Vermelding van de soort op Antwiki (Geraadpleegd april 2013)]</ref><ref>[http://www.antweb.org/description.do?genus=Strumigenys&name=geminata&rank=species Vermelding van de soort op Antweb (Geraadpleegd april 2013)]</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2000 door Bolton.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|04|13}}

[[Categorie:Strumigenys]]

title: Strumigenys geminata

Familie: Formicidae (Mieren)

Onderfamilie: Myrmicinae

Geslachtengroep: Dacetini

Geslacht: Strumigenys

title: Soort


text:
# Gobio bulgaricus
Gobio bulgaricus is een straalvinnige vissensoort uit de familie van de eigenlijke karpers (Cyprinidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1926 door Drensky.

title: Gobio bulgaricus

wikitext:
{{Taxobox straalvinnige
| titelweergave        = cursief
| naam                 = ''Gobio bulgaricus''
| afbeelding           =
| orde                 = [[Cypriniformes]]
| familie              = [[Cyprinidae]] ([[Eigenlijke karpers]])
| geslacht             = ''[[Gobio]]''
| w-naam               = ''Gobio bulgaricus''
| auteur               = Drensky
| datum                = 1926
| haakjes              =
| commons              =
| species              =
| status               = LC
| statusbron           = 2023
| rl-id                = 135580
}}
'''''Gobio bulgaricus''''' is een [[Straalvinnigen|straalvinnige]] [[vissen (dieren)|vissensoort]] uit de familie van de [[Eigenlijke karpers|eigenlijke karpers (Cyprinidae)]].<ref>{{Link FishBase species|genus=Gobio|species=bulgaricus|month=02|year=2013}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1926 door Drensky.
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|02|27}}

[[Categorie:Gobio|bulgaricus]]
[[Categorie:IUCN-status niet bedreigd]]

title: Gobio bulgaricus · IUCN-status: Niet bedreigd (2023)

Stam: Chordata (Chordadieren)

Superklasse: Osteichthyes (Beenvisachtigen)

Klasse: Actinopterygii (Straalvinnigen)

Orde: Cypriniformes

Familie: Cyprinidae (Eigenlijke karpers)

Geslacht: Gobio

title: Soort

Portaal: Biologie · Vissen


text:
# Clavatula caerulea
Clavatula caerulea is een slakkensoort uit de familie van de Clavatulidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1875 door Weinkauff in Weinkauff & Kobelt.

title: Clavatula caerulea

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Clavatula caerulea''
| afbeelding = Clavatula caerulea 001.jpg
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Weekdieren|Mollusca]] ([[Weekdieren]])
| klasse = [[Slakken|Gastropoda]] (Slakken)
| clade1 = [[Neogastropoda]]
| familie = [[Clavatulidae]]
| geslacht = ''[[Clavatula]]''
| w-naam = ''Clavatula caerulea''
| auteur = Weinkauff in Weinkauff & Kobelt
| datum = 1875
| haakjes = ja
| commons =
| species =
| worms = 433247
}}
'''''Clavatula caerulea''''' is een [[slakken|slakkensoort]] uit de familie van de [[Clavatulidae]].<ref>Bouchet, P. (2012). <i>Clavatula caerulea</i> (Weinkauff in Weinkauff & Kobelt, 1875). Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=433247</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1875 door Weinkauff in Weinkauff & Kobelt.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|09}}

[[Categorie:Clavatulidae]]

title: Clavatula caerulea

Clade: Neogastropoda

Familie: Clavatulidae

Geslacht: Clavatula

title: Soort


text:
# Tryater
Het Friese Tryater is het enige meertalige Theatergezelschap van Nederland en maakt daarmee deel uit van de 9 gezelschappen in de basisinfrastructuur (BIS). Het gezelschap staat onder leiding van artistiek directeur Tatiana Pratley en zakelijk directeur Valentijn Fit.
Tryater maakt zowel groot- als kleinschalig theater voor elke leeftijdsgroep en is met haar locatie- en reisvoorstellingen overal in Friesland zichtbaar. Zo speelt het gezelschap in eigen gebouw, schouwburgen, theaterzalen, dorpshuizen en scholen, maar ook op onverwachte locaties als ijsbanen, snackbars en fabrieken.
Met haar meertalige stukken zoekt Tryater zoveel mogelijk aansluiting bij de maatschappelijke en actuele ontwikkelingen in Friesland en daarbuiten. Dit zijn ruim 270 voorstellingen per jaar, voor zo’n 25.000 kinderen, jongeren en volwassenen.

## Geschiedenis
De Frysk Nasjonael Boun zocht in 1963 een manier om de Nieuwjaarsbijeenkomst aantrekkelijker te maken. Anne Wadman had daarvoor een stuk van Sartre vertaald. 'In slet fan tsien dollar' werd onder professionele regie van Pyt van der Zee uitgevoerd en door een aantal betere amateurspelers op de planken gezet. Op dezelfde basis werd later nog een aantal stukken gespeeld en in 1965 werd de Fryske Toaniel Stifting opgericht. Deze naam werd in 1969 veranderd in Tryater.
De eerste artistiek leider, Cees Stam, werd in 1976 opgevolgd door Pyt van der Zee. Onder leiding van Pyt van der Zee groeide Tryater uit van productiekern tot volwaardig toneelgezelschap. In 1980 werd Thom van der Goot artistiek leider. Het aantal opvoeringen ging omhoog van zo’n 100 naar 250, het aantal producties van drie naar vijf per jaar. Het gezelschap bouwde een bestand op van 80 zalen waarin kon worden gespeeld, met een speelvlak van minstens zes bij vier meter. Toen in 1985 Tryater de rijkserkenning kreeg waarnaar ze 20 jaar lang had gestreefd, was het fundament van het huidige gezelschap gelegd.

## Locatie
Tryater vestigde zich pas in 2001 in het monumentale gebouw aan de Oostersingel in Leeuwarden. Dit pand uit 1883 werd voorheen gebruikt als school en droeg de naam de Vijverschool.
Tijdens de verbouwing van 2001 kreeg het monument de kleuren wit en grijs. Maar 16 jaar later vond de aannemer de originele kleuren terug. Na een maandenlange verbouwing in 2017 kreeg het Tryater gebouw weer die kleuren: groen, geel en rood.
In 2019 werd ook het interieur aangepakt. De nieuwe foyer, flexwerkplekken, toiletten en vergaderruimte kregen allemaal een moderne en industriële look.

## Tryater Jong
Tryater Jong produceert onder artistieke leiding van Karlijn Kistemaker jaarlijks voorstellingen voor primair en voortgezet onderwijs. Het doel is om ervoor te zorgen dat elk kind in Friesland minstens één keer tijdens zijn/haar schoolcarrière een Tryater-voorstelling bijwoont. De voorstellingen voor het primair onderwijs worden zowel in het Nederlands als het Fries gespeeld. De voorstellingen voor het voortgezet onderwijs worden meertalig opgevoerd.
In samenwerking met Het Houten Huis en PeerGrouP speelt Tryater ook in de rest van Noord-Nederland. Daarnaast zijn de voorstellingen openbaar te bekijken tijdens (jeugd)festivals in Nederland.

## Educatie
Tryater beschikt over een vaste educatie-afdeling. Zij ondersteunen de schoolvoorstellingen o.a. door het ontwikkelen van bijpassend lesmateriaal en het aanbieden van educatieve activiteiten. Daarbij ligt de nadruk op proefondervindelijk werken, zoals tekenen, spelen of kleien. Naast educatie rondom voorstellingen biedt Tryater workshops aan voor zowel volwassenen als kinderen.

## Talentontwikkeling
Om een bijdrage te kunnen leveren aan een vitaal en duurzaam cultureel klimaat in Friesland en de noordelijke regio’s heeft Tryater een talentontwikkelingsbeleid opgesteld.
Zo gaat Tryater op zoek naar meertalig, interdisciplinair talent dat de potentie heeft om door te groeien. Dit doet ze o.a. via Tryater Jong: haar eigen interne opleiding voor negen jonge spelers van noordelijke theateropleidingen. Zij volgen gedurende twee seizoenen een gezamenlijk lestraject bij Tryater en spelen vervolgens mee in voorstellingen. Hiervoor werkt Tryater samen met docenten van ArtEZ, HKU, AHK en Toneelacademie Maastricht.
Ook via het gezamenlijke talentontwikkelingsprogramma Station Noord scout, introduceert en begeleidt Tryater nieuwe makers.
Daarnaast ondersteunt en stimuleert Tryater Friese en/of meertalige toneelschrijvers door schrijfopdrachten te verstrekken, neemt ze per jaar ongeveer 12 stagiaires aan die betrokken worden bij de verschillende afdelingen van Tryater en is ze spil in het netwerk van jonge creatieven in Friesland.

## Artistiek leiders
Cees Stam (1975), Pyt van der Zee (1976 - 1980), Thom van der Goot (1980 - 1985), Guido Wevers (1985 - 1990), Peter te Nuyl (1990 - 1993), Jos Thie (1994 - 2003), Hans Man in’t Veld (2003-2007), Ira Judkovskaja (2008 - 2020), Tatiana Pratley (2020 - heden)

## Producties
- Abe! (1995)
- Hamlet (1996)
- Matilda (1996)
- Twa (1996)
- Pak ‘m Stanzi (1997)
- Dea fan in hannelsreizger (1998)
- Lastig portret (1998)
- Geweld...nee! (1999)
- Peer Gynt (1999)
- Orfeo Aqua (coproductie, 2000)
- Ronja de Rôversdochter (2000)
- In kening fan neat (2001)
- Medea (2001)
- Wát in teater! (2001)
- Baarderlân (2002)
- De ynbylde sike (2002)
- Salted (2002)
- Walther P5 (2002)
- Zijn vrouw (2002)
- Ach en Wee-state 13 (2003)
- Blessuretiid (2003)
- It Mirakel fan Hansje Brinker (2003)
- Kening Lear (2003)
- Leave jonge (2003)
- Sin fan it libben (2003)
- Sielesâlt (2003)
- Ald Papier (2004)
- Fan Rein de Foks (2004)
- Monaco (2003)
- In milkshake foar God (2004)
- It hûs moat leech (2004)
- Rolling Home (2004)
- Yerma (2004)
- Blowing (2005)
- De op en delgong fan Lytse Fûgel (2005)
- Hoop&Loos (2005)
- It eksperiment fan de hear Borgers (2005)
- Rude (2005)
- De Heeren van het Veen (coproductie, 2006)
- Gasten (2006)
- It húske dat ferhuze (2006)
- Lette ropping (2006)
- Liuwehert (2006)
- Op syk nei Mohammed (2006)
- Abiku (2007)
- Arendz’ Arends (2007)
- Clash! (2007)
- Discopigs (2007)
- It perfekte byld (2007)
- Polaroid (2007)
- Rake klappen (2007)
- Trije Susters (2007)
- Brân! Brân! of De heuvels fan doe (2008)
- Eintsje Libben (2008)
- Gleone Gloede (2008)
- Uh...wurd socht (2008)
- Zelle (2008)
- 11Stêdetocht (2008)
- De Striid om de Sulveren Bal (2009)
- Dreamlab (2009)
- Fan de stêd en it libben (2009)
- En ik dan? (2009)
- Diplodocus Deks (2009)
- Dixi (2010)
- Master en Margarita (2010)
- MOOF (2010)
- De presidintes (2011)
- Down South (2011)
- Drang (2011)
- Macbeth (2011)
- Stelk staaltsje (2011)
- Tomke siket om’e kluts (2011)
- Fabelkracht (2012)
- It geheim fan ‘e kânselier (2012)
- Omke Wanja (2012)
- Subtext (2012)
- Stamppot Schmidt (2012)
- Hjir (2012)
- Fan de stêd en it libben (2013)
- Heimwee nei Hurdegaryp (2013)
- Het feest van Karel Ketelaar (2013)
- In moaie jûn (2013)
- Rake Klappen (2013)
- Ontsnapping naar de Oost (2013)
- De Ijsvorstin (2014)
- In leafde (2014)
- Never Walk Alone (2014)
- Brekber (2015)
- Grûn (2015)
- Holes (2015)
- Thuisfront (2015)
- In moaje jûn (2016)
- Mama Gazoline (2016)
- Eén dag uit het knisperende leven van een plastic zakje (2017)
- Iedereen is een prutser (2017)
- Skûmbek (2017)
- Wa oerlibbet de skries? (2017)
- Wat jo wolle (2017)
- Doarp Europa (2018)
- Karawane (2018)
- Nonférence (2018)
- Opening Culturele Hoofdstad 2018 (2018)
- Parsifall (2018)
- Wereldburgers van de Voorstreek (2018)
- Duik in het diepe: het échte verhaal van Kapitein Pearl (2019)
- Karlsson fan it dak (2019)
- Part-time paradise (2019)
- Raze om protters (2019)
- Rûntsje Hûntsje (2019)
- Trouwerijen en rjochtsaken ensf. (2019)
- Breidzje (2020)
- Dit wie it war wer (2020)
- It gelok fan Fryslân (2020)
- Trije Susters (2020)
- Kamaloka (2020)
- 1000&1 nacht (2020)
- Jonges (2021)
- Nacht (2021)
- Sûkerswiet (2021)
- Romte (2022)

title: Tryater

wikitext:
[[Bestand:Tryater logo.svg|miniatuur|Het logo van Tryater|476x476px]]
Het [[Friesland|Friese]] '''Tryater''' is het enige meertalige [[Theatergezelschap]] van Nederland en maakt daarmee deel uit van de 9 gezelschappen in de [[Theatergezelschap|basisinfrastructuur]] (BIS). Het gezelschap staat onder leiding van [[Artistiek leider|artistiek directeur]] [[Tatiana Pratley]] en zakelijk directeur Valentijn Fit.

Tryater maakt zowel groot- als kleinschalig theater voor elke leeftijdsgroep en is met haar locatie- en reisvoorstellingen overal in [[Friesland]] zichtbaar. Zo speelt het gezelschap in eigen gebouw, schouwburgen, theaterzalen, dorpshuizen en scholen, maar ook op onverwachte locaties als ijsbanen, snackbars en fabrieken.

Met haar [[Meertaligheid|meertalige]] stukken zoekt Tryater zoveel mogelijk aansluiting bij de maatschappelijke en actuele ontwikkelingen in Friesland en daarbuiten. Dit zijn ruim 270 voorstellingen per jaar, voor zo’n 25.000 kinderen, jongeren en volwassenen.
== Geschiedenis ==
[[Bestand:Fries toneelgezelschap Tryater op Binnenhof, petitie voor subsidie wordt aange, Bestanddeelnr 927-7799.jpg|thumb|Actie van Tryater op het Binnenhof (1975)|316x316px]]
De [[Frysk Nasjonael Boun]] zocht in [[1963]] een manier om de Nieuwjaarsbijeenkomst aantrekkelijker te maken. [[Anne Wadman]] had daarvoor een stuk van [[Jean-Paul Sartre|Sartre]] vertaald. 'In slet fan tsien dollar' werd onder professionele regie van [[Pyt van der Zee]] uitgevoerd en door een aantal betere amateurspelers op de planken gezet. Op dezelfde basis werd later nog een aantal stukken gespeeld en in [[1965]] werd de Fryske Toaniel Stifting opgericht. Deze naam werd in [[1969]] veranderd in Tryater.

De eerste artistiek leider, Cees Stam, werd in [[1976]] opgevolgd door Pyt van der Zee. Onder leiding van Pyt van der Zee groeide Tryater uit van productiekern tot volwaardig toneelgezelschap. In [[1980]] werd Thom van der Goot artistiek leider. Het aantal opvoeringen ging omhoog van zo’n 100 naar 250, het aantal producties van drie naar vijf per jaar. Het gezelschap bouwde een bestand op van 80 zalen waarin kon worden gespeeld, met een speelvlak van minstens zes bij vier meter. Toen in [[1985]] Tryater de rijkserkenning kreeg waarnaar ze 20 jaar lang had gestreefd, was het fundament van het huidige gezelschap gelegd.

== Locatie ==
Tryater vestigde zich pas in [[2001]] in het monumentale gebouw aan de Oostersingel in [[Leeuwarden (stad)|Leeuwarden]]. Dit pand uit [[1883]] werd voorheen gebruikt als school en droeg de naam de Vijverschool.
[[Bestand:Liggend 3 LR.jpg|miniatuur|317x317px|Gebouw  van Tryater]]
Tijdens de verbouwing van 2001 kreeg het monument de kleuren wit en grijs. Maar 16 jaar later vond de aannemer de originele kleuren terug. Na een maandenlange verbouwing in [[2017]] kreeg het Tryater gebouw weer die kleuren: groen, geel en rood.

In [[2019]] werd ook het interieur aangepakt. De nieuwe [[foyer]], flexwerkplekken, toiletten en vergaderruimte kregen allemaal een moderne en industriële look.

== Tryater Jong ==
Tryater Jong produceert onder artistieke leiding van Karlijn Kistemaker jaarlijks voorstellingen voor [[Basisonderwijs|primair]] en [[Voortgezet onderwijs in Nederland|voortgezet]] onderwijs. Het doel is om ervoor te zorgen dat elk kind in Friesland minstens één keer tijdens zijn/haar schoolcarrière een Tryater-voorstelling bijwoont. De voorstellingen voor het primair onderwijs worden zowel in het [[Nederlands]] als het [[Friese talen|Fries]] gespeeld. De voorstellingen voor het voortgezet onderwijs worden meertalig opgevoerd.

In samenwerking met Het Houten Huis en PeerGrouP speelt Tryater ook in de rest van [[Noord-Nederland]]. Daarnaast zijn de voorstellingen openbaar te bekijken tijdens (jeugd)festivals in Nederland.

== Educatie ==
Tryater beschikt over een vaste educatie-afdeling. Zij ondersteunen de schoolvoorstellingen o.a. door het ontwikkelen van bijpassend lesmateriaal en het aanbieden van educatieve activiteiten. Daarbij ligt de nadruk op proefondervindelijk werken, zoals tekenen, spelen of kleien. Naast educatie rondom voorstellingen biedt Tryater workshops aan voor zowel volwassenen als kinderen.

== Talentontwikkeling ==
Om een bijdrage te kunnen leveren aan een vitaal en duurzaam cultureel klimaat in Friesland en de noordelijke regio’s heeft Tryater een talentontwikkelingsbeleid opgesteld.

Zo gaat Tryater op zoek naar meertalig, interdisciplinair talent dat de potentie heeft om door te groeien. Dit doet ze o.a. via Tryater Jong: haar eigen interne opleiding voor negen jonge spelers van noordelijke theateropleidingen. Zij volgen gedurende twee seizoenen een gezamenlijk lestraject bij Tryater en spelen vervolgens mee in voorstellingen. Hiervoor werkt Tryater samen met docenten van [[ArtEZ]], [[Hogeschool voor de Kunsten Utrecht|HKU]], [[Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten|AHK]] en [[Toneelacademie Maastricht]].

Ook via het gezamenlijke talentontwikkelingsprogramma Station Noord scout, introduceert en begeleidt Tryater nieuwe makers.

Daarnaast ondersteunt en stimuleert Tryater Friese en/of meertalige [[toneelschrijver]]s door schrijfopdrachten te verstrekken, neemt ze per jaar ongeveer 12 stagiaires aan die betrokken worden bij de verschillende afdelingen van Tryater en is ze spil in het netwerk van jonge creatieven in Friesland.

== Artistiek leiders ==
Cees Stam (1975), Pyt van der Zee (1976 - 1980), Thom van der Goot (1980 - 1985), Guido Wevers (1985 - 1990), Peter te Nuyl (1990 - 1993), [[Jos Thie]] (1994 - 2003), Hans Man in’t Veld (2003-2007), Ira Judkovskaja (2008 - 2020), Tatiana Pratley (2020 - heden)

==Producties==
[[Bestand:Tryater ABE foarstellingsfoto fotograafonbekend 4.tif|miniatuur|390x390px|Abe! ''(1995)'']]
[[Bestand:Kening Lear.jpg|miniatuur|386x386px|Kening Lear ''(2003)'']]
[[Bestand:Tryater2013.jpg|thumb|Rake Klappen, 2013''(Marijke Geertsma & Theun Plantinga)'' |379x379px]]
[[Bestand:OpeningLF2018-ErikJanKoopmans.jpg|alt=Opening Culturele Hoofdstad 2018|miniatuur|375x375px|Opening Culturele Hoofdstad, 2018 ''(Foto: Erik Jan Koopmans)'']]
[[Bestand:DoarpEuropa Daniel Schonwille.jpg|miniatuur|377x377px|Doarp Europa, 2018 ''(Foto: Daniël Schönwille)'']]
[[Bestand:Part Time Paradise- fotografie Bas de Brouwer -32.jpg|miniatuur|373x373px|Part-Time Paradise, 2019 ''(Foto: Bas de Brouwer)'']]
[[Bestand:LucasKemper Tryater LR-25-2000x1333.jpg|alt=Voorstelling It Gelok fan Fryslân (2020)|miniatuur|375x375px|It Gelok fan Fryslân, 2020 ''(Foto: Lucas Kemper)'']]
[[Bestand:Sûkerswiet Niels Knelis Meijer.jpg|miniatuur|372x372px|Sûkerswiet, 2021 ''(Foto: Niels Knelis Meijer)'']]
* Abe! (1995)
* Hamlet (1996)
* Matilda (1996)
* Twa (1996)
* Pak ‘m Stanzi (1997)
* Dea fan in hannelsreizger (1998)
* Lastig portret (1998)
* Geweld...nee! (1999)
* Peer Gynt (1999)
* Orfeo Aqua (coproductie, 2000)
* Ronja de Rôversdochter (2000)
* In kening fan neat (2001)
* Medea (2001)
* Wát in teater! (2001)
* Baarderlân (2002)
* De ynbylde sike (2002)
* Salted (2002)
* Walther P5 (2002)
* Zijn vrouw (2002)
* Ach en Wee-state 13 (2003)
* Blessuretiid (2003)
* It Mirakel fan Hansje Brinker (2003)
* Kening Lear (2003)
* Leave jonge (2003)
* Sin fan it libben (2003)
* Sielesâlt (2003)
* Ald Papier (2004)
* Fan Rein de Foks (2004)
* Monaco (2003)
* In milkshake foar God (2004)
* It hûs moat leech (2004)
* Rolling Home (2004)
* Yerma (2004)
* Blowing (2005)
* De op en delgong fan Lytse Fûgel (2005)
* Hoop&Loos (2005)
* It eksperiment fan de hear Borgers (2005)
* Rude (2005)
* De Heeren van het Veen (coproductie, 2006)
* Gasten (2006)
* It húske dat ferhuze (2006)
* Lette ropping (2006)
* Liuwehert (2006)
* Op syk nei Mohammed (2006)
* Abiku (2007)
* Arendz’ Arends (2007)
* Clash! (2007)
* Discopigs (2007)
* It perfekte byld (2007)
* Polaroid (2007)
* Rake klappen (2007)
* Trije Susters (2007)
* Brân! Brân! of De heuvels fan doe (2008)
* Eintsje Libben (2008)
* Gleone Gloede (2008)
* Uh...wurd socht (2008)
* Zelle (2008)
* 11Stêdetocht (2008)
* De Striid om de Sulveren Bal (2009)
* Dreamlab (2009)
* Fan de stêd en it libben (2009)
* En ik dan? (2009)
* Diplodocus Deks (2009)
* Dixi (2010)
* Master en Margarita (2010)
* MOOF (2010)
* De presidintes (2011)
* Down South (2011)
* Drang (2011)
* Macbeth (2011)
* Stelk staaltsje (2011)
* Tomke siket om’e kluts (2011)
* Fabelkracht (2012)
* It geheim fan ‘e kânselier (2012)
* Omke Wanja (2012)
* Subtext (2012)
* Stamppot Schmidt (2012)
* Hjir (2012)
* Fan de stêd en it libben (2013)
* Heimwee nei Hurdegaryp (2013)
* Het feest van Karel Ketelaar (2013)
* In moaie jûn (2013)
*Rake Klappen (2013)
* Ontsnapping naar de Oost (2013)
* De Ijsvorstin (2014)
* In leafde (2014)
* Never Walk Alone (2014)
* Brekber (2015)
* Grûn (2015)
* Holes (2015)
* Thuisfront (2015)
* In moaje jûn (2016)
* Mama Gazoline (2016)
* Eén dag uit het knisperende leven van een plastic zakje (2017)
* Iedereen is een prutser (2017)
* Skûmbek (2017)
* Wa oerlibbet de skries? (2017)
* Wat jo wolle (2017)
* Doarp Europa (2018)
* Karawane (2018)
* Nonférence (2018)
* Opening [[Culturele Hoofdstad van Europa 2018|Culturele Hoofdstad]] 2018 (2018)
* Parsifall (2018)
* Wereldburgers van de Voorstreek (2018)
* Duik in het diepe: het échte verhaal van Kapitein Pearl (2019)
* Karlsson fan it dak (2019)
* Part-time paradise (2019)
* Raze om protters (2019)
* Rûntsje Hûntsje (2019)
* Trouwerijen en rjochtsaken ensf. (2019)
* Breidzje (2020)
* Dit wie it war wer (2020)
* It gelok fan Fryslân (2020)
* Trije Susters (2020)
* Kamaloka (2020)
* 1000&1 nacht (2020)
* Jonges (2021)
* Nacht (2021)
* Sûkerswiet (2021)
* Romte (2022)

== Externe link ==
* [https://web.archive.org/web/20221206173615/https://tryater.nl/ Website van Tryater]

{{Appendix|2=
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=fy|titel=Tryater|oldid=|datum=20110724|sectie=}}
}}

[[Categorie:Nederlands toneelgezelschap]]
[[Categorie:Cultuur in Friesland]]


text:
# Chromis agilis
Chromis agilis is een straalvinnige vissensoort uit de familie van rifbaarzen of koraaljuffertjes (Pomacentridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1960 door Smith.

title: Chromis agilis

wikitext:
{{Taxobox straalvinnige
| titelweergave = cursief
| naam = ''Chromis agilis''
| afbeelding = Chromis agilis.jpg
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Baarsachtigen|Perciformes]] (Baarsachtigen)
| familie = [[Rifbaarzen en koraaljuffertjes|Pomacentridae]] (Rifbaarzen en koraaljuffertjes)
| geslacht = ''[[Chromis]]''
| auteur = Smith
| datum = 1960
| haakjes =
| worms = 212808
|status=LC|statusbron=2021|rl-id=188404}}
'''''Chromis agilis''''' is een [[straalvinnigen|straalvinnige]] [[vissen (dieren)|vissensoort]] uit de familie van [[Rifbaarzen of Koraaljuffertjes|rifbaarzen of koraaljuffertjes]] (Pomacentridae).<ref>{{Link FishBase species|genus=Chromis|species=agilis|month=10|year=2011}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1960 door Smith.

{{Appendix}}
{{Beginnetje|biologie|2011|10|22}}

[[Categorie:Rifbaarzen of koraaljuffertjes]]

title: Chromis agilis · IUCN-status: Niet bedreigd (2021)

Orde: Perciformes (Baarsachtigen)

Familie: Pomacentridae (Rifbaarzen en koraaljuffertjes)

Geslacht: Chromis

title: Soort


text:
# Cryptocnemus trapezoides
Cryptocnemus trapezoides is een krabbensoort uit de familie van de Leucosiidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1915 door Ihle.

title: Cryptocnemus trapezoides

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Cryptocnemus trapezoides''
| afbeelding = Cryptocnemus trapezoides.jpg
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Geleedpotigen|Arthropoda]] ([[Geleedpotigen]])
| klasse = [[Malacostraca]]
| orde = [[Decapoda]]
| familie = [[Leucosiidae]]
| geslacht = ''[[Cryptocnemus]]''
| w-naam = ''Cryptocnemus trapezoides''
| auteur = Ihle
| datum = 1915
| haakjes =
| commons =
| species =
| worms = 441064
}}
'''''Cryptocnemus trapezoides''''' is een [[krabben]]soort uit de familie van de [[Leucosiidae]].<ref>Davie, P. (2012). <i>Cryptocnemus trapezoides</i> Ihle, 1915. Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=441064</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1915 door Ihle.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|21}}

[[Categorie:Cryptocnemus|trapezoides]]

title: Cryptocnemus trapezoides

Orde: Decapoda

Familie: Leucosiidae

Geslacht: Cryptocnemus

title: Soort


text:
# Hoofdwerktuigkundige
Een hoofdwerktuigkundige (HWTK) is op een schip het bemanningslid dat de verantwoordelijkheid draagt voor alle technische installaties aan boord. Hij is de chef van dienst in de machinekamer en legt verantwoording af aan de kapitein. Deze werknemer staat in rang net onder de kapitein, waarbij de laatste uiteraard de operationele eindverantwoordelijkheid draagt. De hoofdwerktuigkundige informeert de kapitein over de toestand van de technische installaties, en zal daarover advies geven. Ook sommige elektriciteitscentrales kennen de functie van HWTK.
Naar de rederij toe legt de HWTK verantwoording af aan de technische superintendent. Deze werkt voor het technisch management. Dit management is vaak onderdeel van de rederij maar kan ook worden uitbesteed aan een extern bedrijf. Meestal is dit afhankelijk van het aantal schepen dat de reder beheert.
Aan boord van Nederlandse schepen in zowel de grote vaart als de kustvaart wordt de HWTK normaal aangesproken met meester.

## Elektriciteitscentrales
In sommige elektriciteitscentrales is het hoofd technische dienst eveneens een HWTK. In die centrales maakt de hoofdwerktuigkundige deel uit van het productiepersoneel en werkt volgens het ploegenrooster.
De taken van de HWTK in elektriciteitscentrales zijn doorgaans:
- Zorgt ervoor dat er in de centrale veilig gewerkt wordt volgens de hiervoor opgestelde regels
- Voert TRA (Taak Risico Analyses) uit en is belast met het voorbereiden, maken en uitgeven van werkvergunningen
- Coördineert het productieproces
- Zorgt voor optimale procescondities (efficiency en beschikbaarheid)
- Signaleert en analyseert storingen, adviseert oplossingen en controleert procesgegevens
- Medeverantwoordelijk voor het veilig werken aan elektrotechnische en/of mechanische delen van de installatie
- Ondersteunt de afdeling onderhoud bij planning en revisies
- Is meestal actief lid van de BHV-organisatie
- Vervangt de teamleider.

## Opleiding
In de burgerzeevaart heeft een hoofdwerktuigkundige doorgaans een opleiding achter de rug van officier-werktuigkundige, zoals onder meer ingericht in de Hogere Zeevaartschool of de Hogeschool Zeeland.
Het is ook mogelijk dat een HWTK alleen een MBO-opleiding heeft, er zit in de vaarbevoegdheid geen verschil tussen een MBO-opleiding of een HBO-opleiding. In principe mag je met beide diploma's op dezelfde schepen varen.
Men moet voldoen aan de STCW95 eisen.
De HWTK in elektriciteitscentrales heeft als opleiding vaak HBO AOT (Algemene Operationele Techniek) of WIC (Werktuigkundige in Centrales) REWIC B/C of REWIC HWTK.

title: Hoofdwerktuigkundige

wikitext:
[[Bestand:Hoofdwerktuigkundige aan boord van Eendracht.jpg|alt=Hoofdwerktuigkunde aan boord van de eendracht controleert of het parrallelschakelen van de 2 hoofdmotoren correct is verlopen|miniatuur|Hoofdwerktuigkundige aan het werk]]
Een '''hoofdwerktuigkundige''' (HWTK) is op een [[schip (transportmiddel)|schip]] het bemanningslid dat de verantwoordelijkheid draagt voor alle [[techniek|technische]] installaties aan boord. Hij is de chef van dienst in de machinekamer en legt verantwoording af aan de kapitein. Deze [[werknemer]] staat in rang net onder de kapitein, waarbij de laatste uiteraard de operationele eindverantwoordelijkheid draagt. De hoofdwerktuigkundige informeert de kapitein over de toestand van de technische installaties, en zal daarover advies geven. Ook sommige elektriciteitscentrales kennen de functie van HWTK.

Naar de [[rederij]] toe legt de HWTK verantwoording af aan de technische superintendent. Deze werkt voor het technisch management. Dit management is vaak onderdeel van de rederij maar kan ook worden uitbesteed aan een extern bedrijf. Meestal is dit afhankelijk van het aantal schepen dat de reder beheert.

Aan boord van Nederlandse schepen in zowel de [[grote vaart]] als de [[Kustvaarders|kustvaart]] wordt de HWTK normaal aangesproken met ''meester''.

== Elektriciteitscentrales ==
In sommige elektriciteitscentrales is het hoofd technische dienst eveneens een HWTK. In die centrales maakt de hoofdwerktuigkundige deel uit van het productiepersoneel en werkt volgens het ploegenrooster.

De taken van de HWTK in elektriciteitscentrales zijn doorgaans:
*Zorgt ervoor dat er in de centrale veilig gewerkt wordt volgens de hiervoor opgestelde regels
*Voert TRA (Taak Risico Analyses) uit en is belast met het voorbereiden, maken en uitgeven van werkvergunningen
*Coördineert het productieproces
*Zorgt voor optimale procescondities (efficiency en beschikbaarheid)
*Signaleert en analyseert storingen, adviseert oplossingen en controleert procesgegevens
*Medeverantwoordelijk voor het veilig werken aan elektrotechnische en/of mechanische delen van de installatie
*Ondersteunt de afdeling onderhoud bij planning en revisies
*Is meestal actief lid van de [[Bedrijfshulpverlening|BHV]]-organisatie
*Vervangt de teamleider.

== Opleiding ==
In de burgerzeevaart heeft een hoofdwerktuigkundige doorgaans een opleiding achter de rug van ''officier-werktuigkundige'', zoals onder meer ingericht in de [[Hogere Zeevaartschool]] of de [[Hogeschool Zeeland]].

Het is ook mogelijk dat een HWTK alleen een MBO-opleiding heeft, er zit in de vaarbevoegdheid geen verschil tussen een MBO-opleiding of een HBO-opleiding. In principe mag je met beide diploma's op dezelfde schepen varen.
Men moet voldoen aan de [[STCW|STCW95]] eisen.

De HWTK in elektriciteitscentrales heeft als opleiding vaak HBO AOT (Algemene Operationele Techniek) of WIC (Werktuigkundige in Centrales) REWIC B/C of REWIC HWTK.

{{wikt}}
[[Categorie:Technisch beroep]]
[[Categorie:Persoon uit de scheepvaart]]


text:
# Teschuat Israel
Teschuat Israel (Hebreeuws: תשועת ישראל - 'de redding van de eer van Israël') kan zijn:
- Een politiek en filosofisch traktaat met die titel waarmee Menasse ben Israel de Engelse Lord Protector Oliver Cromwell ervan overtuigde dat het vestigingsverbod voor Joden in het Gemenebest moest worden opgeheven. Cromwell maakte een einde aan de eeuwenlange vervolging en achterstelling van de Joden in Engeland.

- Een afscheidingsbeweging binnen het (Groningse) jodendom in de late 19e eeuw. De beweging stond onder leiding van Jozeph Samuel van Ronkel. De afgescheiden Joden bouwden een synagoge aan het Zuiderdiep naast de nog steeds bestaande feestwinkel van Mulder op Gedempte Zuiderdiep 47. De sjoel werd in 1933 gesloopt. Het is de aanhangers van Teschuat Israel niet gelukt om een eigen grafveld of "Huis van Leven" ("Bet Chajiem") te verwerven. Zij werden met de andere Joodse inwoners van Groningen op het Joodse deel van de Noorderbegraafplaats begraven.[1]

title: Teschuat Israel

wikitext:
'''Teschuat Israel''' ([[Hebreeuws]]: תשועת ישראל - 'de redding van de eer van [[Israël]]') kan zijn:

* Een politiek en filosofisch traktaat met die titel waarmee [[Menasse ben Israel]] de Engelse Lord Protector [[Oliver Cromwell]] ervan overtuigde dat het vestigingsverbod voor [[Joden]] in het [[Engelse Gemenebest|Gemenebest]] moest worden opgeheven. Cromwell maakte een einde aan de eeuwenlange vervolging en achterstelling van de Joden in Engeland.

* Een afscheidingsbeweging binnen het ([[Groningen (stad)|Groningse]]) [[jodendom]] in de late 19e eeuw. De beweging stond onder leiding van [[Jozeph Samuel van Ronkel]]. De afgescheiden Joden bouwden een synagoge aan het Zuiderdiep naast de nog steeds bestaande feestwinkel van Mulder op [[Gedempte Zuiderdiep]] 47. De sjoel werd in 1933 gesloopt. Het is de aanhangers van Teschuat Israel niet gelukt om een eigen grafveld of "Huis van Leven" ("Bet Chajiem") te verwerven. Zij werden met de andere Joodse inwoners van Groningen op het Joodse deel van de [[Begraafplaatsen stad Groningen|Noorderbegraafplaats]] begraven.<ref>[http://www.historiejoodsgroningen.nl/n/begraafplaatsen/moesstraat/ historiejoodsgroningen.nl]</ref>

==Literatuur==
*''Teschuat Israel. Die Ehrenrettung Israels eine, Apologie des Judentums, verfasst von Menasse ben Israel, die er Cromwell überreichte. Ins Deutsche übersetzt von MM und in die Heilige Sprache von Simon ben Isaak Bloch Halevi'', Wien, Anton Schmid, 1813, 21 BI., 53 S. SBBPK: 168337<ref>[https://web.archive.org/web/20090930064218/http://www.haskala.net/autoren/mendelssohn01/bibliographie.html haskala.net]</ref>

{{Appendix}}

[[Categorie:Geschiedenis van Groningen (provincie)]]
[[Categorie:Joodse geschiedenis]]


text:
# Coelioxys vigilans
Coelioxys vigilans is een vliesvleugelig insect uit de familie Megachilidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1879 door Smith.

title: Coelioxys vigilans

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Coelioxys vigilans''
| afbeelding = Coelioxys vigilans m1.jpg
| afbeeldingtekst = Mannetje
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie = [[Megachilidae]]
| onderfamilie = [[Megachilinae]]
| tribus = [[Megachilini]]
| geslacht = ''[[Kegelbijen|Coelioxys]]'' (Kegelbijen)
| w-naam = ''Coelioxys vigilans''
| auteur = Smith
| datum = 1879
| haakjes =
| species =
| commons = Category:Coelioxys vigilans
}}
'''''Coelioxys vigilans''''' is een [[vliesvleugeligen|vliesvleugelig]] [[insecten|insect]] uit de familie [[Megachilidae]]. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1879 door Smith.<ref>{{Brontabel|2008-ITIS}}</ref>
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|17}}

[[Categorie:Kegelbijen|vigilans]]

title: Coelioxys vigilans

Familie: Megachilidae

Onderfamilie: Megachilinae

Geslachtengroep: Megachilini

Geslacht: Coelioxys (Kegelbijen)

title: Soort


text:
# François de Nettancourt d'Haussonville de Vaubecourt
François Joseph Henri de Nettancourt d'Haussonville de Vaubecourt (Chalons-sur-Marne, 24 april 1659 – Parijs, 17 april 1736) was een Frans abt en bisschop. Hij was tussen 1704 en 1729 bisschop van Montauban.

## Levensloop
Hij werd in 1788 tot priester gewijd. In datzelfde jaar werd hij benoemd tot aalmoezenier van de hofkapel van de Franse koning. In 1691 werd hij commendatair abt van de cisterciënzerabdij van Chassagne. Twee jaar later kwam daar de benedictijnerabdij Saint-Martin d'Ainay (Lyon) bij. In 1703 werd hij door de koning gekozen als nieuwe bisschop van Montauban als opvolger van Henri de Nesmond. Op 30 maart 1704 werd hij in Parijs tot bisschop gewijd en op 2 augustus van dat jaar deed hij zijn intrede in zijn bisdom. In het voorjaar van 1710 liep hij zich opmerken door voedsel en brandhout te laten uitdelen aan de behoeftigen tijdens een voedselschaarste na een strenge winter. Hij overzag verder de bouw van de nieuwe kathedraal, begonnen onder zijn voorgangers. Onder zijn bewind werd de grote sacristie gebouwd. Op theologisch gebied hield hij zich op de vlakte in de strijd van de koning tegen de jansenisten.
In 1729 nam hij ontslag uit zijn bisschopsambt. Hij werd opgevolgd door Michel de Verthamon de Chavagnac. Hij overleed in 1736 in Parijs en werd begraven in de Saint-Paulkerk.

wikitext:
[[Bestand:Nettancourt évêque de Montauban.jpg|miniatuur|Bisschop François de Nettancourt, portret door [[Hyacinthe Rigaud]] (1720)]]
'''François Joseph Henri de Nettancourt d'Haussonville de Vaubecourt''' ([[Chalons-sur-Marne]], [[24 april]] [[1659]] – [[Parijs]], [[17 april]] [[1736]]) was een [[Frankrijk|Frans]] abt en bisschop. Hij was tussen 1704 en 1729 [[Bisdom Montauban|bisschop van Montauban]].<ref>{{Citeer web |url=https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bdndhdv.html |titel=Bishop François de Nettancourt d’Haussonville de Vaubecourt |bezochtdatum=2025-04-03 |werk=catholic-hierarchy.org |taal=en}}</ref>

== Levensloop ==
Hij werd in 1788 tot priester gewijd. In datzelfde jaar werd hij benoemd tot [[aalmoezenier]] van de hofkapel van de Franse koning. In 1691 werd hij [[commendatair abt]] van de [[cisterciënzerabdij]] van Chassagne. Twee jaar later kwam daar de [[Benedictijnen|benedictijnerabdij]] Saint-Martin d'Ainay ([[Lyon]]) bij. In 1703 werd hij door de koning gekozen als nieuwe bisschop van [[Montauban]] als opvolger van [[Henri de Nesmond]]. Op 30 maart 1704 werd hij in Parijs tot bisschop gewijd en op 2 augustus van dat jaar deed hij zijn intrede in zijn bisdom. In het voorjaar van 1710 liep hij zich opmerken door voedsel en brandhout te laten uitdelen aan de behoeftigen tijdens een voedselschaarste na een strenge winter. Hij overzag verder de bouw van de nieuwe [[Kathedraal van Montauban|kathedraal]], begonnen onder zijn voorgangers. Onder zijn bewind werd de grote [[sacristie]] gebouwd. Op theologisch gebied hield hij zich op de vlakte in de strijd van de koning tegen de [[Jansenisme|jansenisten]].

In 1729 nam hij ontslag uit zijn bisschopsambt. Hij werd opgevolgd door [[Michel de Verthamon de Chavagnac]]. Hij overleed in 1736 in Parijs en werd begraven in de Saint-Paulkerk.<ref>{{Citeer web |url=https://www.diocese-montauban.fr/le-diocese/histoire-et-patrimoine/listes-des-eveques/francois-dhaussonville-de-nettancourt-vaubecourt/ |titel=François d’Haussonville de Nettancourt Vaubecourt |bezochtdatum=2025-04-03 |uitgever=Bisdom Montauban |taal=fr}}</ref>

{{Appendix|2=
{{References}}
}}

{{DEFAULTSORT:Nettancourt dHaussonville}}
[[Categorie:17e-eeuws abt]]
[[Categorie:Bisschop van Montauban]]


text:
# Dustin Huisman
Dustin Huisman (Amstelveen, 4 november 1984) is een Nederlandse voetballer, die speelde bij HFC, Ajax, MVV en vanaf de zomer van 2009 voor zaterdaghoofdklasser Quick Boys. Wegens knieblessures is Huisman in 2012 definitief gestopt met voetbal, na eerder dat seizoen te zijn teruggekeerd naar Ajax. Hij is de jongere broer van acteur Michiel Huisman.

## Carrière
| Seizoen | Club        | Land      | Competitie     | Wedstrijden | Doelpunten |
| ------- | ----------- | --------- | -------------- | ----------- | ---------- |
| 2004/05 | HFC Haarlem | Nederland | Eerste divisie | 24          | 1          |
| 2005/06 | AFC Ajax    | Nederland | Eredivisie     | 0           | 0          |
| 2006/07 | AFC Ajax    | Nederland | Eredivisie     | 0           | 0          |
| 2007/08 | MVV         | Nederland | Eerste divisie | 13          | 0          |
| 2008/09 | MVV         | Nederland | Eerste divisie | 0           | 0          |
| Totaal  |             |           |                | 37          | 1          |

title: Dustin Huisman

wikitext:
{{Infobox voetballer
| naam                        = Dustin Huisman
| afbeelding                  =
| geboortedatum               = [[4 november]] [[1984]]
| geboortestad                = [[Amstelveen]]
| geboorteland                = [[Nederland]]
| positie                     = [[Verdediger (voetbal)|Verdediger]]
| been                        =
| huidigeclub                 = gestopt
| vorigeclubs                 = [[AFC DWS|AFC]], [[FC Volendam]], [[HFC Haarlem]], [[MVV Maastricht|MVV]], [[Ajax Zaterdag]]
}}

'''Dustin Huisman''' ([[Amstelveen]], [[4 november]] [[1984]]) is een [[Nederland]]se voetballer, die speelde bij [[Koninklijke_hfc|HFC]], [[AFC_Ajax|Ajax]], [[MVV Maastricht|MVV]] en vanaf de zomer van [[2009]] voor zaterdaghoofdklasser [[Quick Boys]]. Wegens knieblessures is Huisman in 2012 definitief gestopt met voetbal, na eerder dat seizoen te zijn teruggekeerd naar Ajax. Hij is de jongere broer van acteur [[Michiel Huisman]].

== Carrière ==
{| class="wikitable"
! Seizoen
! Club
! Land
! Competitie
! Wedstrijden
! Doelpunten
|-
| 2004/05 || [[HFC Haarlem]] || {{NL}} || [[Eerste divisie (voetbal Nederland)|Eerste divisie]] || 24
| 1
|-
| 2005/06 || [[AFC Ajax]] || {{NL}} || [[Eredivisie (mannenvoetbal)|Eredivisie]] || 0
| 0
|-
| 2006/07 || [[AFC Ajax]] || {{NL}} || [[Eredivisie (mannenvoetbal)|Eredivisie]] || 0
| 0
|-
| 2007/08 || [[MVV Maastricht|MVV]] || {{NL}} || [[Eerste divisie (voetbal Nederland)|Eerste divisie]] || 13
| 0
|-
| 2008/09 || [[MVV Maastricht|MVV]] || {{NL}} || [[Eerste divisie (voetbal Nederland)|Eerste divisie]] || 0
| 0
|-
| Totaal ||  ||  || || '''37''' || '''1'''
|}

== Zie ook ==
* [[Lijst van spelers van MVV]]

* [https://www.hetamsterdamschevoetbal.nl/dustin-huisman-stopt-per-direct-bij-ajax/ Dustin Huisman stop per direct bij Ajax]

*[https://www.volkskrant.nl/sport/jonge-acteur-een-dag-in-de-rol-van-dirk-kuijt~b3fd46b0/ Huisman organiseert NK voetvolley, broer Michiel speelt mee.]

[[Categorie:Nederlands voetballer|Huisman, Dustin]]

title: Persoonlijke informatie

Geboortedatum: 4 november 1984

Geboorteplaats: Amstelveen, Nederland

Positie: Verdediger

Portaal: Voetbal


text:
# Smlednik
Smlednik is een plaats in Slovenië en maakt deel uit van de gemeente Medvode in de NUTS-3-regio Osrednjeslovenska. De plaats telde 593 inwoners op 1 januari 2020.

title: Smlednik

wikitext:
{{Infobox plaats in Slovenië
| land = Slovenië
| naam = Smlednik
| superarea = [[Gorenjska]]
| area = [[Osrednjeslovenska]]
| gemeente = [[Medvode]]
| postcode = 1216 Smlednik
| hoogte = 349,3
| lat_deg = 46
| lat_min = 9
| lat_sec = 47
| lat_dir = N
| lon_deg = 14
| lon_min = 25
| lon_sec = 50
| lon_dir = E
| image = Smlednik2.jpg
| caption =
}}
'''Smlednik''' is een plaats in [[Slovenië]] en maakt deel uit van de gemeente [[Medvode]] in de [[Nomenclatuur van territoriale eenheden voor de statistiek|NUTS-3]]-regio [[Osrednjeslovenska]]. {{Inwonertal|soort=zin}}

{{Appendix}}
{{Coor title dms|46|9|47|N|14|25|50|E|type:city_region:SI}}
{{Beginnetje|landen & volken|land=Slovenië|2=2008|3=11|4=06}}
<!--Smlednik-->

[[Categorie:Plaats in Medvode]]

title: Situering

Historische regio: Gorenjska

Statistische regio: Osrednjeslovenska

Gemeente: Medvode

title: Algemeen

Oppervlakte: 6,37 vierkante kilometer

title: Overig

Postcode: 1216 Smlednik

title: Foto's

Portaal: Zuidoost-Europa


text:
# Spanningsboog (muziek)
Doorgaans wordt gesproken van een spanningsboog of spanningsverloop in muzikale composities wanneer men wil aangeven hoe het geheel van muzikale spanning in de loop van een stuk gestalte krijgt. Hierbij geldt vaak dat hoe hoger de spanning wordt, hoe meer de luisteraar verlangt naar ontspanning. Zo willen dissonanten doorgaans oplossen in consonanten, en willen snellere bewegingen doorgaans tot rust komen. Het geheel van deze spanningen en ontspanningen vormen in een compositie een structuur die men als spanningsverloop of spanningsboog aanduidt.
De spanningsboog van een compositie wordt door vele verschillende elementen bepaald, zoals onder andere:
- De vorm van het stuk
- De verhouding tussen spanning en ontspanning
- De uitvoering (interpretatie, timing, weergave)
- De dynamiek
- De tempi
- De opbouw van frasen en zinnen
- De instrumentatie en orkestratie
- De harmonie
- De melodie
- De ritmes
- De toegepaste ambitus
- Toepassing van versieringen, sequenzen en cadenzen
- Eventuele onderverdelingen van een grotere compositie in kortere delen
- De eventuele tekst bij de muziek, zoals in liederen.

In grote werken zoals opera's wordt de spanningsboog tevens bepaald door de (tekstuele en dramatische) ontwikkelingen die in het libretto zijn vervat.
Waar in barokmuziek het principe van de opbouw van spanningsbogen meer vanuit additieve (aaneenvoegende) principes plaatsvond of soms op de muzikale retoriek gebaseerd was, ziet men in de klassieke tijd een ontwikkeling naar meer divisieve (of onderverdeelde) compositieopbouw, zoals in de klassieke sonatevorm, waarin het spanningshoogtepunt gradueel via de vorm wordt bereikt in de doorwerking na de expositie. De romantiek zoekt naar meer vrije vormen, die ook resulteren in grilliger spanningsbogen.
Waar muziek begint en eindigt in stilte, vormt een spanningsboog doorgaans een verbinding tussen deze twee elementen middels het georganiseerde geluid van de compositie. Vaak wordt door aaneenrijging van kleinere spanningsopbouwen een grotere spanningsboog bereikt die door het gehele werk heen voelbaar is.
Bij analyse van muziekwerken wordt vaak een grafische weergave in getekende bogen gebruikt om het spanningsverloop van een werk uit te schetsen. Zie het plaatje als voorbeeld.

title: Spanningsboog (muziek)

wikitext:
[[Bestand:Spanningsbogen.jpg|thumb|300px|right|Voorbeeld van grafische weergave van spanningsbogen in een [[sonatevorm]]]]
Doorgaans wordt gesproken van een '''spanningsboog''' of '''spanningsverloop''' in muzikale [[compositie (muziek)|composities]] wanneer men wil aangeven hoe het geheel van muzikale spanning in de loop van een stuk gestalte krijgt. Hierbij geldt vaak dat hoe hoger de spanning wordt, hoe meer de luisteraar verlangt naar ontspanning. Zo willen [[dissonantie (muziek)|dissonanten]] doorgaans oplossen in [[consonantie|consonanten]], en willen snellere bewegingen doorgaans tot rust komen. Het geheel van deze spanningen en ontspanningen vormen in een compositie een structuur die men als spanningsverloop of spanningsboog aanduidt.

De spanningsboog van een compositie wordt door vele verschillende elementen bepaald, zoals onder andere:
*De vorm van het stuk
*De verhouding tussen spanning en ontspanning
*De uitvoering (interpretatie, timing, weergave)
*De dynamiek
*De tempi
*De opbouw van frasen en zinnen
*De instrumentatie en orkestratie
*De harmonie
*De melodie
*De ritmes
*De toegepaste ambitus
*Toepassing van versieringen, sequenzen en cadenzen
*Eventuele onderverdelingen van een grotere compositie in kortere delen
*De eventuele tekst bij de muziek, zoals in liederen.

In grote werken zoals [[opera (muziek)|opera]]'s wordt de spanningsboog tevens bepaald door de (tekstuele en dramatische) ontwikkelingen die in het [[libretto]] zijn vervat.

Waar in [[barokmuziek]] het principe van de opbouw van spanningsbogen meer vanuit additieve (aaneenvoegende) principes plaatsvond of soms op de [[retorica|muzikale retoriek]] gebaseerd was, ziet men in de [[klassieke muziek|klassieke]] tijd een ontwikkeling naar meer divisieve (of onderverdeelde) compositieopbouw, zoals in de klassieke sonatevorm, waarin het spanningshoogtepunt gradueel via de vorm wordt bereikt in de doorwerking na de expositie. De [[romantiek (muziek)|romantiek]] zoekt naar meer vrije vormen, die ook resulteren in grilliger spanningsbogen.

Waar muziek begint en eindigt in stilte, vormt een spanningsboog doorgaans een verbinding tussen deze twee elementen middels het georganiseerde geluid van de compositie. Vaak wordt door aaneenrijging van kleinere spanningsopbouwen een grotere spanningsboog bereikt die door het gehele werk heen voelbaar is.
Bij analyse van muziekwerken wordt vaak een grafische weergave in getekende bogen gebruikt om het spanningsverloop van een werk uit te schetsen. Zie het plaatje als voorbeeld.

[[Categorie:Muziekterm]]
[[Categorie:Muziektheorie]]


text:
# Kiotina collaris
Kiotina collaris is een steenvlieg uit de familie borstelsteenvliegen (Perlidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1937 door Banks.

title: Kiotina collaris

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Kiotina collaris''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Steenvliegen|Plecoptera]] (Steenvliegen)
| familie = [[Borstelsteenvliegen|Perlidae]] (Borstelsteenvliegen)
| geslacht = ''[[Kiotina]]''
| w-naam = ''Kiotina collaris''
| auteur = Banks
| datum = 1937
| haakjes = ja
| species =
| commons =
}}
'''''Kiotina collaris''''' is een [[steenvliegen|steenvlieg]] uit de familie [[borstelsteenvliegen]] (Perlidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1937 door Banks.

{{Appendix|2=
*[http://plecoptera.speciesfile.org/Common/editTaxon/SearchForTaxon.aspx {{Aut|DeWalt, R. E., U. Neu-Becker & G. Stueber}} (2013) Plecoptera Species File Online. Version 1.0/4.1.] Bezocht: 4-3-2013.
}}

[[Categorie:Borstelsteenvliegen]]

title: Kiotina collaris

Orde: Plecoptera (Steenvliegen)

Familie: Perlidae (Borstelsteenvliegen)

Geslacht: Kiotina

title: Soort


text:
# Visboeck
Het Visboeck is tussen 1577 en 1581 geschreven door de Scheveningse vishandelaar, afslager, onderzoeker en auteur Adriaen Coenen (1514-1587). De juiste naam van het boek wisselt wat, ook bij de auteur zelf die zijn naslagwerk zowel een Visbooc als een Visboock noemt. De thans meest gehoorde en meest gebruikte naam is Visboeck. Het genoemde werk van Coenen wordt gezien als een topstuk in de collectie van de Koninklijke Bibliotheek te Den Haag.

## Beeldende illustraties
Niet alleen de tekst is van Coenen, ook de kleurrijke illustraties zijn door hem vervaardigd. Deze illustraties zijn weliswaar tekeningen van eigen hand, maar daarnaast zijn veel ervan overgenomen uit door Coenen gelezen werken. De illustratie waarmee het Visboeck opent is daarvan een voorbeeld. Het gaat om een 16e-eeuwse prent die wel wordt omschreven als De Tuin van Holland. Coenen nam deze over en paste hier en daar ten opzichte van het origineel het een en ander aan. Na haar in 1997 verschenen - meer voorlopige - boek over Coenens naslagwerk schreef Florike Egmond een - prachtig uitgevoerd - tweede boek over hetzelfde onderwerp.

## Meer dan eenVisboeck
Coenen werd naast de soorten vissen gebiologeerd door spinnen, vlinders, spookachtige verschijningen, zeemonsters, draken, nijlpaarden, krokodillen en - al dan niet bestaande - wezens uit vreemde landen en wat al niet meer aan curiosa. Bovendien zijn de aan de folio's toevertrouwde inzichten van Coenen inzake de religie onthullend. Al met al was Coenen een nieuwsgierig en leergierig man die alles wat hem in de natuur opviel, wat men hem vertelde en wat hij aan biologische en zoölogische bijzonderheden las, vastlegde in dit Visboeck. Buiten de Noordzeevis en alles daaromheen is datgene wat hij verder vertelt niet zozeer gebaseerd op eigen ervaringen als wel op datgene wat hij erover las. Dat neemt niet weg dat het door Coenen vertelde voor historici als zeer belangrijk kan worden beschouwd.
Daarnaast is evenzeer datgene wat Coenen in zijn Visboeck vastlegde – als een min of meer centraal thema over Noordzeevissen, Noordzeevisserij en de zeevis(groot)handel – van zeer groot belang gebleken. Want niemand heeft ooit uit eigen ervaring een zó heldere inkijk kunnen geven in dát specifieke stukje leefwereld in Coenens jaren. Dit is des temeer opmerkelijk wanneer men weet dat hij geen opleiding van belang had genoten. Coenen belicht uitvoerig de in de toenmalige Noordzee aangetroffen - en aan het strand aangevoerde vissoorten, de tijd van het jaar waarin deze werden gevangen en de prijs waarvoor ze werden verhandeld. Hij vergat niet te vermelden met welke schepen men destijds te maken had en welke soorten netten werden gebruikt. De Scheveningse dorpsschoolmeester J.C. Vermaas was een van de weinigen die het Visboeck van Coenen in de openbaarheid brachten.

## Muizenplaag
En passant vermeldt Coenen een muizenplaag die in Holland plaatshad in 1577. Het is qua behandeling van het onderwerp wat oneigenlijk. Coenen heeft zojuist in het kader van het onderwerp haaien, voorkomend in een Duitstalig werk, een specifieke beschrijving gegeven van het gedrag van jonge haaien. Hierop volgt een gedicht over kleine dieren en drie tekeningen van respectievelijk een mol, een kikvors en een muis. Na zijn uitspraak: "Men siet hier hoe wonderlic Godt Almachtich kan wercken doer cleine dieren", gaat Coenen over op de muis in zijn algemeenheid en op de muizenplaag van 1577 in het bijzonder. Vervolgens geeft Coenen aan: "... hoe dat buyten die steeden den bouman ghequelt waren van die muysen En hoe sij dat koren opaten inde bargen". Met name de boeren in het Westland waar destijds het Poeldijkse tarwe groeide, klaagden erover dat zij niet eens de tijd hadden gekregen om hun tarwe te dorsen. Men ving met behulp van honden en katten in één nacht meer dan duizend muizen, aldus Coenen.

## Een prinselijk exemplaar
Coenen had kennissen tot in hoge kringen waaronder ook een prins. Het gaat daarbij om Willem van Oranje (1533-1584). Coenen heeft hem naar zijn zeggen ooit een Visboeck geschonken. Het opmerkelijke is echter dat het bestaan van dit handschrift niet (meer) valt te traceren. Coenen omschrijft zijn eerdere Visboeck als:... een ander groot vissboock dat ic voor desen tijde ghemaeckt hebbe en nu desen tijt es bij den Prinse van Orangen. Nogmaals geeft Coenen aan: Een Visbooc dat ik hem (de Prins: auteur) sconc als hij tot Delft lach als die Spangaers (Spanjaarden: auteur) die eerste mael Leiden hadden beleegen. Coenen en de prins moeten elkaar – al dan niet goed – hebben gekend. Coenen werd hoe dan ook op een zekere dag door de prins uitgenodigd en ten huize van de laatste ontvangen. Naast het Visboeck zijn van Coenens hand ook bekend een manuscript over walvissen en een ander over de Haringkoning.

## De roem van de haring
In Coenens Visboeck wordt de haring, de handel daarin en de visserij daarop zowel beschreven als bejubeld. Hij plaatste binnen de beschrijving van de haring zelfs een gedicht waarin deze glorieert. Hij gebruikte rond de haring ook predicaties als Gratia Deij Gratie Goedes Almachtich. Coenen handelde echter – ondanks zijn enthousiasme daarover – niet in haring. Dit had te maken met het gegeven dat men in Scheveningen en in de overige dorpen aan de Noordzeekust in zeer beperkte mate – en dit uitsluitend in het vroege najaar – op haring viste. En deze werd vers – dus ongekaakt en ongezouten – aangevoerd. Die genoemde beperking kwam voort uit het ontbreken van een zeehaven. De kustdorpen bezaten uitsluitend schepen, geschikt voor gebruik voor de kustvisserij. Ze waren ongeschikt voor de (Grote) visserij op haring. Hoe het zij: men bracht dan haring ...versch aan lant bij der Zijde ende daer worden bockem af gedroogt of drogen harinck, aldus Coenen. De handel in verse haring stond in geen verhouding tot die in de pekelharing, die geheel in handen was van de grote haringsteden.

## Haring is haring en vis is al het andere
Door de eeuwen heen is de handel in vis en de handel in haring volkomen gescheiden geweest. Het bovenstaande gezegde dekt daarom – de biologie daargelaten – al het hier vermelde. Zowel de vangst van haring als de verwerking ervan lagen mijlenver verwijderd van de vangst van vis en de verwerking dáárvan. Het waren gewoon twee aparte bedrijfstakken. Na de Tweede Wereldoorlog zijn de beide takken van handel binnen een en dezelfde bedrijfstak gekomen. De lyriek van Coenen had expliciet betrekking op de haring die door de grote haringsteden werd aangevoerd. Dit nam niet weg dat Coenen wel degelijk op de hoogte was van de aanvoer van - en de handel in haring die plaatsvond. Coenen vermeldt met name het type vissersschepen, de 'buysscepen', die op haring visten en de relevante rederijen binnen haringsteden als Rotterdam, Delfshaven en Schiedam.
Hun haring werd na een voortgaande behandeling aan de wal als gezouten haring geëxporteerd. Het ging bij verse haring om numeriek kleine hoeveelheden vergeleken met de enorme haringaanvoer van de haringsteden van welke de reeds aan boord gekaakte en vervolgens gepekelde haring aan de wal verder werd verwerkt tot het zeer omvangrijke uitvoerproduct. Overigens was het óók niet zo dat een vishandelaar en een haringhandelaar een en eenzelfde persoon waren. Coenen behoorde tot de eerste categorie; hij was een vishandelaar. Iemand van de tweede categorie, de handelaar in haring dus, trof men op grond van het ontbreken van zeehavens bij vissersdorpen aan de Noordzeekust vrijwel nooit daar aan. Een en ander wordt onderbouwd door het ontbreken van plaatselijke wetten inzake de haring in tegenstelling met die op plat- en rondvis waarvan er talrijke zijn aangetroffen.

## Haringkoning
Er was wat verschil van opvatting ontstaan omtrent de door Coenen beschreven Haringkoning in zijn verhandeling over de vleetvisserij op haring. Coenen gaf in die verhandeling weer dat vissers blij waren wanneer zij tussen de gevangen haring een bepaalde vis aantroffen die door hen werd aangemerkt als een haringkoning. De aanwezigheid van zo'n vis in hun netten beloofde een toekomstige overvloedige vangst. Onderzoekers gingen oorspronkelijk uit van een zogenaamde Riemvis die elders ook wel wordt beschouwd als een haringkoning. Gezien echter de grootte van deze vis en de plaats waar ze normaliter wordt aangetroffen moest van deze opvatting worden afgestapt en worden overgegaan op de aanname van een andere – en meer plausibele – vis die Coenen voor ogen moet hebben gehad. Het betreft dan een vis met de naam mul.

## Coenens toetreding tot het Calvinisme
Coenen was, naar blijkt, gegrepen door alles wat in de natuur in ruime zin leefde en wat op brede schaal in de natuur werd aangetroffen. Zijn Visboeck overschrijdt allerlei grenzen; het blijft niet beperkt tot het natuurlijke en stoffelijke maar valt evenzeer met enige onverwachtheid terug naar het geestelijke. Alhoewel Visboeck geheten, drijft de inhoud ervan zoals boven reeds werd vermeld weg richting – op het land levende – dieren, natuurverschijnselen, vreemde volkeren en godsdienstige beschouwingen met daaraan gerelateerde lofprijzingen en belijdenissen.
Coenen leefde in een, kerkelijk gezien, roerige tijd. Rome was in opspraak geraakt bij monde van hervormers als Luther, Melanchton, Zwingli en Calvijn. Hun invloed, en met name die van Calvijn, kreeg vaste grond in de lage landen. Deze Hervorming bereikte Scheveningen alwaar ook Coenen blijkt te zijn weg getreden van zijn toenmalige rooms-katholieke geloof. Twee zaken vielen hier samen: de omslag voor velen van het rooms-katholicisme naar het protestantisme, met als peildatum de periode rondom de Beeldenstorm in 1566 naast de latere levensjaren van Adriaen Coenen (1514 - 1587).

## Zijn geloofsbelijdenissen en lofprijzingen
In Coenens geboortedorp en oorspronkelijke woonplaats Scheveningen lag voor de toenmalige bewoners de overgang van het rooms-katholicisme naar het protestantisme. tussen 1573-1578. Dit wordt onderbouwd door Coenen, die in zijn Visboeck de aanwezigheid in zijn tijd aangeeft van een predikant in zijn citaat: "Daer was een predicant bij ons (die) seijde, dat onse visgers ijzere magen hadden" Coenens gewijzigde godsdienstige inzichten komen meteen naar voren in de eerste folio's van zijn Visboeck. Daarin geeft hij de Bijbelse psalm 8 in twee talen weer, namelijk in het Latijn en in zijn toenmalige eigen landstaal. Daarop volgen dan geloofsbelijdenissen afgewisseld met lofprijzingen. Het gebruik van het Latijn is opmerkelijk. Coenen heeft namelijk geen kennis van oude talen wat blijkt uit een van zijn citaten, luidend: alsoe Ic geen latijnist en ben.
Aangezien er nog geen gangbare algemene Nederduitstalige Bijbelvertaling bestond, daarbij uitgaande van de eerste verschijning van de Statenvertaling midden 17e eeuw, zal Coenen zijn teksten hebben gevonden in een of meer van de aan hem uitgeleende boeken. Coenens kritieken op het rooms-katholicisme van zijn tijd en op de Paus zélf zijn niet mis te verstaan. Onweerlegbaar valt dit op te maken uit het noemen en het citeren van Sint Jan – bij ons bekend als de apostel Johannes – en meer in het bijzonder diens Bijbelboek Openbaringen van Johannes en daarvan het hoofdstuk 13. Coenen hekelt daar de vele kerkelijke ceremonieën terwijl hij schrijft over heidenen wier priesters de mensen vervoeren In het verlengde daarvan schrijft hij vervolgens over de Paus:"Gelijck wij mede een langen tijt van de Roomsche pauesen vervoert zijn (geworden:auteur) tot ter tijt toe dattet Godt almachtich belieft heeft".

title: Visboeck

wikitext:
{{Infobox manuscript
| naam                 = Visboeck Coenen
| afbeelding           = Adriaen Coenen's Visboeck - KB 78 E 54 - folios 053v (left) and 054r (right).jpg
| onderschrift         = Walvis van [[Saaftinge]]. ''Visboeck'', folio 44vo-45ro (KB blz. 53v-54r)
| altnaam              =
| bewaarlocatie        = [[Koninklijke Bibliotheek (Nederland)|Koninklijke Bibliotheek]]
| plaats ontstaan      = [[Scheveningen]]
| datum ontstaan       = 1577-1579
| type                 = Manuscript met talloze gekleurde tekeningen op papier
| inhoud               =
| auteur               = [[Adriaen Coenen]] (1514-1587)
| kopiist              =
| samensteller         =
| verluchter           = [[Adriaen Coenen]] (1514-1587)
| patroon              =
| opgedragen           =
| omvang               = 412 folia
| formaat              =
| materiaal            = Papier (met moderne leren band uit 2004)
| taal                 = Nederlands
| schrift              =
| specimen             =
| verluchtingen        = Talloze gekleurde tekeningen
| toevoegingen         =
| conditie             =
| provenantie          = Hieronymus de Backere (auctie P. Leffen te Leiden, 10 juni 1654, cat. Libr. Belg. & Germ. in fol. nr. 33)
| details ontdekking   =
| verdere details      = In 2002-2004 omvangrijk [https://www.kb.nl/themas/middeleeuwen/visboek-van-adriaen-coenen/de-restauratie-van-het-visboeck gerestaureerd] door de KB
| PPN                  = [https://opc-kb.oclc.org//PPN?PPN=310842611 310842611]
| link                 = [https://www.kb.nl/themas/middeleeuwen/visboek-van-adriaen-coenen www.kb.nl]
}}

Het '''Visboeck''' is tussen 1577 en 1581 geschreven door de [[Scheveningen|Scheveningse]] vishandelaar, [[visafslag|afslager]], onderzoeker en auteur [[Adriaen Coenen]] ([[1514]]-[[1587]]).<ref>De titel, aangegeven door de Kon.Bibliotheek luidt Visboeck; 1577-1579. Die jaartallen zijn aanvechtbaar, gezien zekere gegevens die Coenen in 1581 nog boekstaafde</ref> De juiste naam van het boek wisselt wat, ook bij de auteur zelf die zijn naslagwerk zowel een ''Visbooc'' als een ''Visboock'' noemt. De thans meest gehoorde en meest gebruikte naam is ''Visboeck''.<ref>Zie ook de titel van het lemma</ref> Het genoemde werk van Coenen wordt gezien als een topstuk<ref>[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/visboek/page/5/zoom/3/lat/-55.12864906848878/lng/52.55859375 Blader door het Visboeck] op de website van de KB</ref> in de collectie van de [[Koninklijke Bibliotheek (Nederland)|Koninklijke Bibliotheek]] te [[Den Haag]].

==Beeldende illustraties==
[[Bestand:Adriaen Coenen's Visboeck - KB 78 E 54 - Folio 001r.jpg|thumb|De openingsillustratie van het ''Visboeck'': ''De Tuin van Holland''.]]
Niet alleen de tekst is van Coenen, ook de kleurrijke illustraties zijn door hem vervaardigd. Deze illustraties zijn weliswaar tekeningen van eigen hand, maar daarnaast zijn veel ervan overgenomen uit door Coenen gelezen werken. De illustratie waarmee het ''Visboeck'' opent is daarvan een voorbeeld. Het gaat om een 16e-eeuwse prent die wel wordt omschreven als ''De Tuin van Holland''.<ref>Rijksprentenkabinet. Atlas van Frederik Muller. Prent 701. Zie ook ''Visboeck'' (KB blz. 001r)</ref> Coenen nam deze over en paste hier en daar ten opzichte van het origineel het een en ander aan. Na haar in 1997 verschenen - meer voorlopige - boek over Coenens naslagwerk schreef [[Florike Egmond]] een - prachtig uitgevoerd - tweede boek over hetzelfde onderwerp.

==Meer dan een ''Visboeck''==
Coenen werd naast de soorten vissen gebiologeerd door [[Spinnen (dieren)|spinnen]], [[vlinders]], spookachtige verschijningen, zeemonsters, [[draak (fabeldier)|draken]], [[nijlpaard]]en, [[krokodillen]] en - al dan niet bestaande - wezens uit vreemde landen en wat al niet meer aan curiosa. Bovendien zijn de aan de folio's toevertrouwde inzichten van Coenen inzake de religie onthullend. Al met al was Coenen een nieuwsgierig en leergierig man die alles wat hem in de natuur opviel, wat men hem vertelde en wat hij aan [[biologie|biologische]] en [[zoölogie|zoölogische]] bijzonderheden las, vastlegde in dit ''Visboeck''. Buiten de Noordzeevis en alles daaromheen is datgene wat hij verder vertelt niet zozeer gebaseerd op eigen ervaringen als wel op datgene wat hij erover las. Dat neemt niet weg dat het door Coenen vertelde voor historici als zeer belangrijk kan worden beschouwd.

Daarnaast is evenzeer datgene wat Coenen in zijn ''Visboeck'' vastlegde – als een min of meer centraal thema over Noordzeevissen, Noordzeevisserij en de zeevis(groot)handel – van zeer groot belang gebleken. Want niemand heeft ooit uit eigen ervaring een zó heldere inkijk kunnen geven in dát specifieke stukje leefwereld in Coenens jaren. Dit is des temeer opmerkelijk wanneer men weet dat hij geen opleiding van belang had genoten. Coenen belicht uitvoerig de in de toenmalige Noordzee aangetroffen - en aan het strand aangevoerde vissoorten, de tijd van het jaar waarin deze werden gevangen en de prijs waarvoor ze werden verhandeld. Hij vergat niet te vermelden met welke schepen men destijds te maken had en welke soorten netten werden gebruikt.<ref>http://www.allesoverscheveningen.nl/verhalen. ''Coenens schatkist 1 t/m -12.'' [[Piet Spaans]]</ref> De Scheveningse dorpsschoolmeester J.C. Vermaas was een van de weinigen die het ''Visboeck'' van Coenen in de openbaarheid brachten.

==Muizenplaag==
[[Bestand:Adriaen Coenen's Visboeck - KB 78 E 54 - folios 327v (left) and 328r (right).jpg|thumb|Links: drie tekeningen van een mol, kikvors en een muis. Rechts, over de muizenplaag van 1577: ''Men siet hier hoe wonderlic Godt Almachtich kan wercken doer cleine dieren... hoe dat buyten die steeden den bouman ghequelt waren van die muysen .. En hoe sij dat koren opaten inde bargen.'']]
En passant vermeldt Coenen een [[muizenplaag]] die in Holland plaatshad in 1577.<ref>''Visboeck'', folio 326ro (KB blz. 328r)</ref> Het is qua behandeling van het onderwerp wat oneigenlijk. Coenen heeft zojuist in het kader van het onderwerp [[haai]]en, voorkomend in een Duitstalig werk, een specifieke beschrijving gegeven van het gedrag van jonge haaien. Hierop volgt een gedicht over kleine dieren en drie tekeningen van respectievelijk een [[mol (dier)|mol]], een [[kikvors]] en een [[muis (dier)|muis]].<ref>''Visboeck'', folio 325vo (KB blz. 327v)</ref> Na zijn uitspraak: ''"Men siet hier hoe wonderlic Godt Almachtich kan wercken doer cleine dieren",'' gaat Coenen over op de muis in zijn algemeenheid en op de muizenplaag van 1577 in het bijzonder. Vervolgens geeft Coenen aan: ''"... hoe dat buyten die steeden den bouman<ref>boer</ref> ghequelt<ref>gekweld, geplaagd</ref> waren van die muysen En hoe sij dat koren opaten inde bargen"''. Met name de boeren in het [[Westland (Nederlandse streek)|Westland]] waar destijds het [[Poeldijks]]e [[tarwe]] groeide, klaagden erover dat zij niet eens de tijd hadden gekregen om hun tarwe te dorsen. Men ving met behulp van honden en katten in één nacht meer dan duizend muizen, aldus Coenen.

==Een prinselijk exemplaar==
Coenen had kennissen tot in hoge kringen waaronder ook een prins. Het gaat daarbij om [[Willem van Oranje]] (1533-1584). Coenen heeft hem naar zijn zeggen ooit een ''Visboeck'' geschonken. Het opmerkelijke is echter dat het bestaan van dit handschrift niet (meer) valt te traceren. Coenen omschrijft zijn eerdere ''Visboeck'' als:''... een ander groot vissboock dat ic voor desen tijde ghemaeckt hebbe en nu desen tijt es bij den Prinse van Orangen''.<ref>''Visboeck'', folio 29ro-29vo (KB blz. 37r-38v)</ref> Nogmaals geeft Coenen aan: ''Een Visbooc dat ik hem'' (de Prins: auteur) ''sconc als hij tot Delft lach als die Spangaers'' (Spanjaarden: auteur) ''die eerste mael Leiden hadden beleegen.''<ref>''Visboeck'', folio 380ro (KB. blz. 382r)</ref> Coenen en de prins moeten elkaar – al dan niet goed – hebben gekend. Coenen werd hoe dan ook op een zekere dag door de prins uitgenodigd en ten huize van de laatste ontvangen.<ref>''Walvisboeck'', folio 23ro en 42vo.</ref> Naast het ''Visboeck'' zijn van Coenens hand ook bekend een manuscript over [[Walvisachtigen|walvissen]] en een ander over de [[Haringkoning]].<ref>''Ein kleines Haringkoningboeck (Heringskönig oder Petersfisch-Buch)'' (1585-1586). Historisches Archiv der Stadt [[Köln]]</ref>

==De roem van de haring==
In Coenens ''Visboeck'' wordt de haring, de handel daarin en de visserij daarop zowel beschreven als bejubeld.<ref>''Visboeck'', folio 14ro-20vo (KB blz. 24r-30r)</ref> Hij plaatste binnen de beschrijving van de haring zelfs een gedicht waarin deze glorieert. Hij gebruikte rond de haring ook predicaties als ''Gratia Deij'' ''Gratie Goedes Almachtich''. Coenen handelde echter – ondanks zijn enthousiasme daarover – niet in haring. Dit had te maken met het gegeven dat men in Scheveningen en in de overige dorpen aan de Noordzeekust in zeer beperkte mate – en dit uitsluitend in het vroege najaar – op haring viste. En deze werd vers – dus ongekaakt en ongezouten – aangevoerd. Die genoemde beperking kwam voort uit het ontbreken van een zeehaven. De kustdorpen bezaten uitsluitend schepen, geschikt voor gebruik voor de kustvisserij. Ze waren ongeschikt voor de (Grote) visserij op haring.<ref>''De standplaatsfactoren der Groote haringvisscherij'' (1927) A.W. Schippers Jzn.</ref> Hoe het zij: men bracht dan haring ''...versch aan lant bij der Zijde ende daer worden bockem af gedroogt of drogen harinck'', aldus Coenen.<ref>''Visboeck'', folio 19vo (KB blz. 29v)</ref> De handel in verse haring stond in geen verhouding tot die in de pekelharing, die geheel in handen was van de grote haringsteden.

==Haring is haring en vis is al het andere==
Door de eeuwen heen is de handel in vis en de handel in haring volkomen gescheiden geweest. Het bovenstaande gezegde dekt daarom – de biologie daargelaten – al het hier vermelde. Zowel de vangst van haring als de verwerking ervan lagen mijlenver verwijderd van de vangst van vis en de verwerking dáárvan. Het waren gewoon twee aparte bedrijfstakken. Na de Tweede Wereldoorlog zijn de beide takken van handel binnen een en dezelfde bedrijfstak gekomen. De lyriek van Coenen had expliciet betrekking op de haring die door de grote haringsteden werd aangevoerd. Dit nam niet weg dat Coenen wel degelijk op de hoogte was van de aanvoer van - en de handel in haring die plaatsvond. Coenen vermeldt met name het type vissersschepen, de 'buysscepen', die op haring visten en de relevante rederijen binnen haringsteden als [[Rotterdam]], [[Delfshaven (stadsdeel)|Delfshaven]] en [[Schiedam]].

Hun haring werd na een voortgaande behandeling aan de wal als gezouten haring geëxporteerd. Het ging bij verse haring om numeriek kleine hoeveelheden vergeleken met de enorme haringaanvoer van de haringsteden van welke de reeds aan boord gekaakte en vervolgens gepekelde haring aan de wal verder werd verwerkt tot het zeer omvangrijke uitvoerproduct. Overigens was het óók niet zo dat een vishandelaar en een haringhandelaar een en eenzelfde persoon waren. Coenen behoorde tot de eerste categorie; hij was een vishandelaar. Iemand van de tweede categorie, de handelaar in haring dus, trof men op grond van het ontbreken van zeehavens bij vissersdorpen aan de Noordzeekust vrijwel nooit daar aan. Een en ander wordt onderbouwd door het ontbreken van plaatselijke wetten inzake de haring in tegenstelling met die op plat- en rondvis waarvan er talrijke zijn aangetroffen.

==Haringkoning==
[[Bestand:Adriaen Coenen's Visboeck - KB 78 E 54 - folios 024v (left) and 025r (right).jpg|thumb|Rechts: Coenens handschrift en zijn illustratie van de 'Haringkoning'.<ref>''Visboeck'', folio 15ro (KB blz. 25r)</ref> Boven de oranje vis staat '' Dit is Dat faetsoen vanden kooninck van den harinc'']]
Er was wat verschil van opvatting ontstaan omtrent de door Coenen beschreven [[Haringkoning]] in zijn verhandeling over de [[drijfnetvisserij|vleetvisserij]] op haring. Coenen gaf in die verhandeling weer dat vissers blij waren wanneer zij tussen de gevangen haring een bepaalde vis aantroffen die door hen werd aangemerkt als een haringkoning. De aanwezigheid van zo'n vis in hun netten beloofde een toekomstige overvloedige vangst. Onderzoekers gingen oorspronkelijk uit van een zogenaamde [[Riemvis]] die elders ook wel wordt beschouwd als een haringkoning. Gezien echter de grootte van deze vis en de plaats waar ze normaliter wordt aangetroffen moest van deze opvatting worden afgestapt en worden overgegaan op de aanname van een andere – en meer plausibele – vis die Coenen voor ogen moet hebben gehad. Het betreft dan een vis met de naam [[mul (vis)|mul]].

==Coenens toetreding tot het Calvinisme==
Coenen was, naar blijkt, gegrepen door alles wat in de natuur in ruime zin leefde en wat op brede schaal in de natuur werd aangetroffen. Zijn ''Visboeck'' overschrijdt allerlei grenzen; het blijft niet beperkt tot het natuurlijke en stoffelijke maar valt evenzeer met enige onverwachtheid terug naar het geestelijke. Alhoewel ''Visboeck'' geheten, drijft de inhoud ervan zoals boven reeds werd vermeld weg richting – op het land levende – dieren, natuurverschijnselen, vreemde volkeren en godsdienstige beschouwingen met daaraan gerelateerde lofprijzingen en belijdenissen.

Coenen leefde in een, kerkelijk gezien, roerige tijd. Rome was in opspraak geraakt bij monde van [[hervormer]]s als [[Maarten Luther|Luther]], [[Melanchton]], [[Zwingli]] en [[Calvijn]]. Hun invloed, en met name die van Calvijn, kreeg vaste grond in de lage landen. Deze [[Hervorming]] bereikte Scheveningen alwaar ook Coenen blijkt te zijn weg getreden van zijn toenmalige [[rooms-katholiek]]e geloof. Twee zaken vielen hier samen: de omslag voor velen van het rooms-katholicisme naar het [[protestantisme]],<ref name="calvinisme">Men mag hiervoor ook het [[calvinisme]] lezen</ref> met als peildatum de periode rondom de [[Beeldenstorm]] in [[1566]] naast de latere levensjaren van Adriaen Coenen (1514 - 1587).

==Zijn geloofsbelijdenissen en lofprijzingen==
[[Bestand:Leggings inspired by Adriaen Coenen's Visboeck.png|thumb|130px|'Visbroeck', [[legging]] geïnspireerd op Visboeck Coenen]]
In Coenens geboortedorp en oorspronkelijke woonplaats Scheveningen lag voor de toenmalige bewoners de overgang van het rooms-katholicisme naar het protestantisme.<ref name="calvinisme" /> tussen [[1573]]-[[1578]].<ref>''Geschiedenis van Scheveningen'' (1926). J.C. Vermaas. Deel I, blz. 386</ref> Dit wordt onderbouwd door Coenen, die in zijn ''Visboeck'' de aanwezigheid in zijn tijd aangeeft van een [[predikant]] in zijn citaat: "''Daer was een predicant bij ons (die) seijde, dat onse visgers ijzere magen hadden''"<ref>''Visboeck'', folio 113vo (KB blz. 122v)</ref> Coenens gewijzigde godsdienstige inzichten komen meteen naar voren in de eerste folio's van zijn ''Visboeck''. Daarin geeft hij de [[Bijbels|Bijbel]]se psalm 8 in twee talen weer, namelijk in het Latijn en in zijn toenmalige eigen landstaal. Daarop volgen dan [[geloofsbelijdenis]]sen afgewisseld met lofprijzingen.<ref>''Visboeck'', folio 4vo-6ro (KB blz. 14v-16r)</ref> Het gebruik van het Latijn is opmerkelijk. Coenen heeft namelijk geen kennis van oude talen wat blijkt uit een van zijn citaten, luidend: ''alsoe Ic geen latijnist en ben.''<ref>''Visboeck'', folio 266vo (KB blz. 270v)</ref>

Aangezien er nog geen gangbare algemene Nederduitstalige Bijbelvertaling bestond, daarbij uitgaande van de eerste verschijning van de [[Statenvertaling]] midden [[17e eeuw]], zal Coenen zijn teksten hebben gevonden in een of meer van de aan hem uitgeleende boeken. Coenens kritieken op het rooms-katholicisme van zijn tijd en op de [[Paus]] zélf zijn niet mis te verstaan. Onweerlegbaar valt dit op te maken uit het noemen en het citeren van [[Johannes (apostel)|Sint Jan]] – bij ons bekend als de [[apostel]] Johannes – en meer in het bijzonder diens Bijbelboek [[Openbaringen]] van Johannes en daarvan het hoofdstuk 13. Coenen hekelt daar de vele kerkelijke ceremonieën terwijl hij schrijft over heidenen wier priesters de mensen vervoeren<ref name="dwaalspoor">Vervoeren: Op een dwaalspoor brengen</ref> In het verlengde daarvan schrijft hij vervolgens over de Paus:"''Gelijck wij mede een langen tijt van de Roomsche pauesen vervoert<ref name="dwaalspoor" /> zijn ''(geworden:auteur)'' tot ter tijt toe dattet Godt almachtich belieft heeft''".<ref>''Visboeck'', folio 234vo-235ro (KB blz. 239v-240r)</ref>

== Galerij ==
<gallery mode="packed-hover" height="100">
Bestand:Adriaen Coenen's Visboeck - KB 78 E 54 - folios 013v (left) and 014r (right).jpg
Bestand:Adriaen Coenen's Visboeck - KB 78 E 54 - folios 051v (left) and 052r (right).jpg
Bestand:Adriaen Coenen's Visboeck - KB 78 E 54 - folios 068v (left) and 069r (right).jpg
Bestand:Adriaen Coenen's Visboeck - KB 78 E 54 - folios 157v (left) and 158r (right).jpg
Bestand:Adriaen Coenen's Visboeck - KB 78 E 54 - folios 201v (left) and 202r (right).jpg
Bestand:Adriaen Coenen's Visboeck - KB 78 E 54 - folios 293v (left) and 294r (right).jpg
Bestand:Adriaen Coenen's Visboeck - KB 78 E 54 - folios 345v (left) and 346r (right).jpg
Bestand:Adriaen Coenen's Visboeck - KB 78 E 54 - folios 392v (left) and 393r (right).jpg
</gallery>

{{Commonscat|Visboeck Coenen}}
{{Appendix|2=
'''Literatuur'''
* Egmond, Florike - ''Een bekende Scheveninger Adriaen Coenen en zijn Visboeck van 1578'', 1997
* Egmond, Florike - ''Het Visboek. De wereld volgens Adriaen Coenen 1514 - 1587'', 2005
* Egmond, Florike en Mason, Peter - ''Het Walvisboek'', 2003
* [[Piet Spaans|Spaans, Piet]]. [http://www.allesoverscheveningen.nl/verhalen alles overscheveningen.nl], ''Coenens schatkist 1 t/m -12.'' Visboeck Adriaen Coenen
* Vermaas, J.C. - ''Geschiedenis van Scheveningen'', 1926
* [http://www.kb.nl/themas/middeleeuwen/visboek-van-adriaen-coenen ''Visboek van Adriaen Coenen'', Koninklijke Bibliotheek]
'''Referenties'''
{{References}}
}}

[[Categorie:Visserij]]
[[Categorie:Zoölogie]]
[[Categorie:Middeleeuws handschrift van de Koninklijke Bibliotheek (Nederland)]]
[[Categorie:16e-eeuws boek]]

title: Visboeck Coenen

Bewaarlocatie: Koninklijke Bibliotheek

Plaats van ontstaan: Scheveningen

title: Betrokken personen

Auteur(s): Adriaen Coenen (1514-1587)

Verluchter(s): Adriaen Coenen (1514-1587)

title: Kenmerken

Omvang: 412 folia

Taal: Nederlands

Verluchtingen: Talloze gekleurde tekeningen

title: Details

Verdere details: In 2002-2004 omvangrijk gerestaureerd door de KB

title: Externe links

Portaal: Literatuur