text:
# Binair wapen
Een binaire wapen is een chemisch wapen waarbij twee op zichzelf minder gevaarlijke bestanddelen pas bij de inzet van het wapen worden samengevoegd, waarna in een chemische reactie het gewenste middel (bijvoorbeeld een zenuwgas) ontstaat. Eventueel zijn daarbij ook enkele hulpstoffen betrokken, bijvoorbeeld als katalysator voor de reactie. Chemische wapens waarin de uiteindelijke werkzame stof zelf is opgeslagen, noemt men we unitaire wapens om het contrast met binaire wapens te benadrukken.
Aantrekkelijke eigenschappen van binaire wapens zijn dat de afzonderlijke middelen minder giftig zijn (en dus veiliger bij transport, opslag en inzet) en dat de relatief beperkte houdbaarheid van veel strijdgassen geen rol meer speelt. Nadeel is dat de constructie van deze wapens complexer moet zijn: er moet een mechanisme zijn dat de uitgangsstoffen (precursors) mengt en de reactie met voldoend grote opbrengst laat verlopen.
Vooral de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie hebben in de jaren 80 veel moeite gestoken in de ontwikkeling van binaire varianten van met name zenuwgassen.
In het Verdrag chemische wapens, dat in 1997 in werking is getreden, zijn niet alleen de werkzame stoffen zelf verboden, maar vaak ook de binaire precursors, in ieder geval wanneer die geen duidelijke legitieme toepassingen hebben.
Men vermoedt dat bij de moordaanslag op Kim Jong-nam op de luchthaven van Kuala Lumpur in 2017 ook gebruik is gemaakt van een binaire vorm van VX. Dat zou dan verklaren waarom er twee daders waren en waarom die zelf niet (ernstig) gewond raakten bij de aanslag.

## Geschiedenis
Als een van de allereerste voorbeelden van een binair (niet-chemisch) wapen kan men pogingen noemen aan het einde van de 19e eeuw om het instabiele explosief nitroglycerine niet direct te gebruiken in granaten, maar pas op de plaats van inzet te mengen.
In de jaren na de Tweede Wereldoorlog begon het Amerikaanse leger met onderzoek naar binaire chemische wapens. Aanvankelijk keek men naar mosterdgas, maar in de jaren 50 verschoof de aandacht naar zenuwgassen. De laatste stap in de productie van bijvoorbeeld sarin is een reactie van twee stoffen, en men realiseerde zich dat het mogelijk zou zijn die afzonderlijk in een granaat op te slaan en pas te mengen als de granaat in de lucht was.
Pas in de jaren 60 en 70 echter zou het Chemical Corps van het Amerikaanse leger daadwerkelijk binaire munitie gaan ontwikkelen. Het ging daarbij enerzijds om sarin, dat al door de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog was ontwikkeld, en anderzijds om VX, een nieuwer middel dat door de Amerikanen was ontwikkeld.
Sarin kan onder andere worden geproduceerd uit methylfosfonyldifluoride (DF) en isopropanol, en dat is het proces dat de Amerikanen later toepasten in de M687-granaat. Eén compartiment bevatte DF, het andere compartiment een mengsel van isopropanol, een stabilisator en een katalysator. Een relatief dunne wand tussen de compartimenten zou bij het afschieten van de granaat scheuren door de grote versnelling, en door het draaien van de granaat werden dan de twee stoffen gemengd.
Voor VX gebruikte men een proces waarbij poedervormige zwavel wordt geïnjecteerd in 'QL', een precursor voor VX. De op dit principe gebaseerde Bigeye-bom (bedoeld om vanaf vliegtuigen te worden afgeworpen) werd vooralsnog alleen als prototype gemaakt.

### Jaren 80
In de jaren 80 werd door vele landen gewerkt aan de ontwikkeling van binaire chemische wapens. Behalve in de VS en de Sovjet-Unie werd onderzoek naar binaire wapens ook gedaan in Irak, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en enkele landen van het Warschaupact.

#### Sovjet-Unie
In de Sovjet-Unie werd in het kader van het geheime Foliant-programma een binaire vorm gemaakt van een VX-variant die bekend stond als R-33. De binaire formulering kreeg de codenaam novitsjok en was daarmee de eerste van een reeks door de Sovjet-Unie ontwikkelde zenuwgassen. Novitsjok-5 was bijvoorbeeld een binaire formulering met twee stoffen die goed konden doorgaan voor chemicaliën met een legitiem gebruik in industrie en landbouw. Dat zou het voor de Sovjet-Unie gemakkelijker maken om het werkelijke doel van de productie van die stoffen verborgen te houden voor internationale inspecteurs.

#### Verenigde Staten
In de jaren 80 werd in de VS de weg vrijgemaakt voor grootschalige productie van binaire munitie met sarin en VX. Een van de aanleidingen hiervoor was de deplorabele toestand van de Amerikaanse voorraad unitaire wapens. De Amerikanen meenden dat de toestand van de Koude Oorlog op dat moment vereiste dat de Amerikanen een geloofwaardige chemische dreiging tegenover die van de Sovjet-Unie konden stellen. Het zou de Amerikaanse en West-Europese landstrijdkrachten een onaanvaardbaar nadeel bezorgen wanneer zij zich tegen mogelijke chemische aanvallen van de Sovjet-Unie zouden moeten wapenen terwijl de Sovjettroepen daar geen rekening mee zouden hoeven te houden.
De VS wilde daarom grote hoeveelheden binaire saringranaten van het type M687 produceren, waarvan er ook vele in West-Europa zouden worden opgeslagen, vooral in het toenmalige West-Duitsland. Ook was het de bedoeling om de binaire VX-bommen grootschalig beschikbaar te maken. Veranderingen in de publieke opinie en de internationale politieke realiteit, alsmede aanhoudende technische problemen, leidden ertoe dat het productieprogramma voor binaire wapens nooit de omvang bereikte die aanvankelijk was voorzien. Van de M687-granaten met sarin werden er uiteindelijk veel minder geproduceerd dan gepland, onder meer doordat de Amerikaanse industrie niet meer genegen was grondstoffen te leveren voor dergelijke toepassingen. Het Bigeye-project raakte vertraagd door aanhoudende technische problemen bij de ontwikkeling.

#### Irak
Irak werkte ook aan de ontwikkeling van binaire wapensystemen, nadat het in de Iran-Irakoorlog al regelmatig mosterdgas en andere strijdgassen had in gezet tegen Iraanse troepen. Als oplossing voor de korte houdbaarheid van de nogal onzuivere zenuwgassen die Irak produceerde, maakte men het mogelijk DF en isopropanol ter plekke te mengen in een Scudraket alvorens die te lanceren. Ook experimenteerde men met binaire saringranaten.

### Ontwapening
In 1990 kwamen de VS en de Sovjet-Unie overeen grote delen van hun voorraad chemische wapens te vernietigen. De Amerikaanse overheid legde de productie en ontwikkeling van binaire wapens stil, waarna in 1993 het Verdrag chemische wapens werd ondertekend, waarin het gebruik en voorhanden hebben van chemische wapens werd verboden, alsmede de precursors die in binaire wapens worden gebruikt.

title: Binair wapen

wikitext:
Een '''binaire wapen''' is een [[chemisch wapen]] waarbij twee op zichzelf minder gevaarlijke bestanddelen pas bij de inzet van het wapen worden samengevoegd, waarna in een chemische reactie het gewenste middel (bijvoorbeeld een zenuwgas) ontstaat. Eventueel zijn daarbij ook enkele hulpstoffen betrokken, bijvoorbeeld als [[katalysator]] voor de reactie. Chemische wapens waarin de uiteindelijke werkzame stof zelf is opgeslagen, noemt men we ''unitaire wapens'' om het contrast met binaire wapens te benadrukken.

Aantrekkelijke eigenschappen van binaire wapens zijn dat de afzonderlijke middelen minder giftig zijn (en dus veiliger bij transport, opslag en inzet) en dat de relatief beperkte houdbaarheid van veel strijdgassen geen rol meer speelt. Nadeel is dat de constructie van deze wapens complexer moet zijn: er moet een mechanisme zijn dat de uitgangsstoffen ([[precursor]]s) mengt en de reactie met voldoend grote [[opbrengst (scheikunde)|opbrengst]] laat verlopen.

Vooral de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie hebben in de jaren 80 veel moeite gestoken in de ontwikkeling van binaire varianten van met name [[zenuwgas]]sen.

In het [[Verdrag chemische wapens]], dat in 1997 in werking is getreden, zijn niet alleen de werkzame stoffen zelf verboden, maar vaak ook de binaire precursors, in ieder geval wanneer die geen duidelijke legitieme toepassingen hebben.

Men vermoedt dat bij de moordaanslag op [[Kim Jong-nam]] op de luchthaven van Kuala Lumpur in 2017 ook gebruik is gemaakt van een binaire vorm van VX. Dat zou dan verklaren waarom er twee daders waren en waarom die zelf niet (ernstig) gewond raakten bij de aanslag.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2017/feb/24/north-korea-use-of-chemical-weapons-kim-jong-nam-a-deliberate-signal-to-its-foes North Korea's use of nerve agent in murder sends a deliberate signal to foes]. [https://web.archive.org/web/20230517035143/https://www.theguardian.com/world/2017/feb/24/north-korea-use-of-chemical-weapons-kim-jong-nam-a-deliberate-signal-to-its-foes Gearchiveerd] op 17 mei 2023.</ref>

== Geschiedenis ==
[[Bestand:Synthesis Sarin 2b.svg|thumb|Schema van de synthese van [[Sarin (zenuwgas)|sarin]] uit methylfosfonyldifluoride (DF) en [[isopropanol]]]]
Als een van de allereerste voorbeelden van een binair (niet-chemisch) wapen kan men pogingen noemen aan het einde van de 19e eeuw om het instabiele explosief [[nitroglycerine]] niet direct te gebruiken in granaten, maar pas op de plaats van inzet te mengen.

In de jaren na de Tweede Wereldoorlog begon het Amerikaanse leger met onderzoek naar binaire chemische wapens. Aanvankelijk keek men naar [[mosterdgas]], maar in de jaren 50 verschoof de aandacht naar [[zenuwgas]]sen. De laatste stap in de productie van bijvoorbeeld [[Sarin (zenuwgas)|sarin]] is een reactie van twee stoffen, en men realiseerde zich dat het mogelijk zou zijn die afzonderlijk in een granaat op te slaan en pas te mengen als de granaat in de lucht was.

Pas in de jaren 60 en 70 echter zou het Chemical Corps van het Amerikaanse leger daadwerkelijk binaire munitie gaan ontwikkelen. Het ging daarbij enerzijds om sarin, dat al door de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog was ontwikkeld, en anderzijds om [[VX]], een nieuwer middel dat door de Amerikanen was ontwikkeld.

Sarin kan onder andere worden geproduceerd uit methylfosfonyldifluoride (DF) en [[isopropanol]], en dat is het proces dat de Amerikanen later toepasten in de M687-granaat. Eén compartiment bevatte DF, het andere compartiment een mengsel van isopropanol, een stabilisator en een katalysator. Een relatief dunne wand tussen de compartimenten zou bij het afschieten van de granaat scheuren door de grote versnelling, en door het draaien van de granaat werden dan de twee stoffen gemengd.

Voor VX gebruikte men een proces waarbij poedervormige [[zwavel]] wordt geïnjecteerd in 'QL', een precursor voor VX. De op dit principe gebaseerde Bigeye-bom (bedoeld om vanaf vliegtuigen te worden afgeworpen) werd vooralsnog alleen als prototype gemaakt.

=== Jaren 80 ===
In de jaren 80 werd door vele landen gewerkt aan de ontwikkeling van binaire chemische wapens. Behalve in de VS en de Sovjet-Unie werd onderzoek naar binaire wapens ook gedaan in Irak, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en enkele landen van het [[Warschaupact]].<ref>Tucker 2006, p.254</ref>

==== Sovjet-Unie ====
In de Sovjet-Unie werd in het kader van het geheime Foliant-programma een binaire vorm gemaakt van een VX-variant die bekend stond als R-33. De binaire formulering kreeg de codenaam [[novitsjok]] en was daarmee de eerste van een reeks door de Sovjet-Unie ontwikkelde zenuwgassen. Novitsjok-5 was bijvoorbeeld een binaire formulering met twee stoffen die goed konden doorgaan voor chemicaliën met een legitiem gebruik in industrie en landbouw. Dat zou het voor de Sovjet-Unie gemakkelijker maken om het werkelijke doel van de productie van die stoffen verborgen te houden voor internationale inspecteurs.<ref>Tucker 2006, p. 252-253</ref>

==== Verenigde Staten ====
In de jaren 80 werd in de VS de weg vrijgemaakt voor grootschalige productie van binaire munitie met sarin en VX. Een van de aanleidingen hiervoor was de deplorabele toestand van de Amerikaanse voorraad unitaire wapens. De Amerikanen meenden dat de toestand van de [[Koude Oorlog]] op dat moment vereiste dat de Amerikanen een geloofwaardige chemische dreiging tegenover die van de Sovjet-Unie konden stellen. Het zou de Amerikaanse en West-Europese landstrijdkrachten een onaanvaardbaar nadeel bezorgen wanneer zij zich tegen mogelijke chemische aanvallen van de Sovjet-Unie zouden moeten wapenen terwijl de Sovjettroepen daar geen rekening mee zouden hoeven te houden.<ref>Tucker 2006, p. 245</ref>

De VS wilde daarom grote hoeveelheden binaire saringranaten van het type M687 produceren, waarvan er ook vele in West-Europa zouden worden opgeslagen, vooral in het toenmalige West-Duitsland. Ook was het de bedoeling om de binaire VX-bommen grootschalig beschikbaar te maken. Veranderingen in de publieke opinie en de internationale politieke realiteit, alsmede aanhoudende technische problemen, leidden ertoe dat het productieprogramma voor binaire wapens nooit de omvang bereikte die aanvankelijk was voorzien. Van de M687-granaten met sarin werden er uiteindelijk veel minder geproduceerd dan gepland, onder meer doordat de Amerikaanse industrie niet meer genegen was grondstoffen te leveren voor dergelijke toepassingen. Het Bigeye-project raakte vertraagd door aanhoudende technische problemen bij de ontwikkeling.

==== Irak ====
Irak werkte ook aan de ontwikkeling van binaire wapensystemen, nadat het in de [[Iran-Irakoorlog]] al regelmatig mosterdgas en andere strijdgassen had in gezet tegen Iraanse troepen. Als oplossing voor de korte houdbaarheid van de nogal onzuivere zenuwgassen die Irak produceerde, maakte men het mogelijk DF en isopropanol ter plekke te mengen in een [[Scudraket]] alvorens die te lanceren. Ook experimenteerde men met binaire saringranaten.<ref>Tucker 2006, p. 286-287</ref>

=== Ontwapening ===
In 1990 kwamen de VS en de Sovjet-Unie overeen grote delen van hun voorraad chemische wapens te vernietigen. De Amerikaanse overheid legde de productie en ontwikkeling van binaire wapens stil, waarna in 1993 het [[Verdrag chemische wapens]] werd ondertekend, waarin het gebruik en voorhanden hebben van chemische wapens werd verboden, alsmede de precursors die in binaire wapens worden gebruikt.

== Noten ==
{{references|85%}}

== Literatuur ==
* Jonathan Tucker, ''War of Nerves: Chemical Warfare from World War I to Al-Qaeda'', Anchor Books, New York, 2006

{{Navigatie chemische wapens}}

[[Categorie:Chemisch wapen]]


text:
# Spoofing (e-mail)
Spoofing in e-mail is het namaken van e-mailberichten met een vervalst afzenderadres. Omdat e-mailprotocollen van origine geen authenticatiemechanisme hebben, komt het vaak voor dat e-maildomeinen misbruikt worden voor spam en phishing. Hiermee wordt de ontvanger van die e-mail om de tuin geleid, mogelijk met financiële gevolgen.

## Technische uitleg
Bij het verzenden van een e-mail (middels SMTP), biedt de verzendende MTA (mail transfer agent) twee delen informatie aan bij de ontvangende MTA:
- MAIL FROM: Normaliter aan de ontvanger gepresenteerd als het return path: koptekst, maar normaal niet zichtbaar voor de eindgebruiker. Bovendien wordt standaard niet gecontroleerd of het verzendende systeem geautoriseerd is om namens dat adres te verzenden. Hiervoor dient SPF.
- RCPT TO: Geeft aan naar welk e-mailadres de e-mail wordt afgeleverd, is normaal niet zichtbaar voor de eindgebruiker maar kan aanwezig zijn in de headers als onderdeel van de kop "Received:".

Samen worden deze de "envelope" genoemd, als analogie met de traditionele papieren envelop. Wanneer de beide items goedgekeurd zijn door de ontvangende mailserver, volgt de data van de e-mail zelf. Die bestaat uit verschillende header items, zoals:
- From: Persoon A <persoon.Avoorbeeld.nl> - Dit adres is zichtbaar voor de ontvanger van de e-mail. Het wordt niet standaard gecontroleerd en kan dus variëren van de MAIL FROM-header op de envelop;
- Reply-To: Persoon B <persoon.Bvoorbeeld.be> - ook niet gecontroleerd

Door deze werking, zien ontvangers alleen maar de From-header en vrijwel nooit het MAIL FROM-adres. Zonder goede beveiliging van het verzendende domein, kan er dus op meerdere manieren misbruik gemaakt worden van deze situatie. Wordt SPF niet of onvoldoende ingezet, kan een spoofer gemakkelijk een legitiem MAIL FROM-adres gebruiken om malafide e-mails af te leveren. Wordt SPF wel goed gebruikt, maar DKIM niet, dan laat dat ruimte over om met een malafide MAIL FROM-adres legitiem ogende e-mails te verzenden met een nagemaakt From-adres.

## Malafide gebruik van spoofing
Vaak voorkomende vormen van e-mailspoofing zijn phishing en CEO-fraude, waarbij phishing zich voornamelijk richt op het achterhalen van klant- en inloggegevens en financiële middelen van consumenten en CEO-fraude erop geënt is organisaties geld over te laten maken naar een malafide bankrekening.
In Nederland wordt er jaarlijks nog voor miljoenen euro's aan schade geleden door phishing onder consumenten. Daarnaast zijn er voorbeelden te over wanneer het gaat om CEO fraude, bijvoorbeeld door Pathé in 2018, waarbij voor 19 miljoen werd buitgemaakt door criminelen.

## Legitiem gebruik
Hoewel het heden ten dage niet meer gebruikt wordt voor legitieme doeleinden, werd spoofing tijdens het 'vroege internet' ingezet voor positieve doeleinden. Zo kon een bezoekende gebruiker bijvoorbeeld de SMTP-server van de lokale organisatie gebruiken om e-mail te verzenden vanaf het buitenlandse adres van de gebruiker. Aangezien de meeste servers waren geconfigureerd als " open relays ", was dit een redelijk gangbaar gebruik. Omdat spam e-mail een vervelend probleem werd, raakte dit soort "legitiem" gebruik uit de gratie.

## Het effect van spoofing op mailservers
Van origine konden e-mailservers berichten accepteren om vervolgens een bounce terug te sturen, wanneer het bericht om welke reden dan ook niet afgeleverd kon worden of in quarantaine was geplaatst. Tegenwoordig is dat echter lastiger, door de toename van vervalste adressen. Daarom worden e-mails nu afgewezen tijdens de SMTP-uitwisseling. Hiermee wordt backscatter voorkomen - het sturen van bounceberichten naar onschuldige partijen.

## Tegenmaatregelen
Om een domeinnaam te beschermen tegen spoofing, is in de loop der jaren een aantal tegenmaatregelen genomen. Een aantal daarvan sorteerden weinig effect of werden weinig tot niet gehanteerd, maar de combinatie van SPF, DKIM en DMARC wordt steeds meer geaccepteerd als oplossing tegen phishing. Toch blijkt dat, ook in Nederland, nog weinig bedrijven zich druk maken om deze tegenmaatregel.

wikiname: nlwiki

title: Spoofing (e-mail)

in_language: nl

wikitext:
'''Spoofing in e-mail''' is het namaken van [[e-mail]]berichten met een vervalst afzenderadres. Omdat e-mailprotocollen van origine geen authenticatiemechanisme hebben, komt het vaak voor dat e-maildomeinen misbruikt worden voor [[Spam (post)|spam]] en [[phishing]]. Hiermee wordt de ontvanger van die e-mail om de tuin geleid, mogelijk met financiële gevolgen.

== Technische uitleg ==
Bij het verzenden van een e-mail (middels [[Simple Mail Transfer Protocol|SMTP]]), biedt de verzendende [[Mailserver|MTA]] (mail transfer agent) twee delen informatie aan bij de ontvangende MTA:
* ''MAIL FROM'': Normaliter aan de ontvanger gepresenteerd als het ''return path:'' koptekst, maar normaal niet zichtbaar voor de eindgebruiker. Bovendien wordt standaard ''niet gecontroleerd'' of het verzendende systeem geautoriseerd is om namens dat adres te verzenden. Hiervoor dient [[Sender Policy Framework|SPF]].
* ''RCPT TO'': Geeft aan naar welk e-mailadres de e-mail wordt afgeleverd, is normaal niet zichtbaar voor de eindgebruiker maar ''kan'' aanwezig zijn in de headers als onderdeel van de kop "Received:".

Samen worden deze de "envelope" genoemd, als analogie met de traditionele [[Envelop (briefomslag)|papieren envelop]]. Wanneer de beide items goedgekeurd zijn door de ontvangende mailserver, volgt de data van de e-mail zelf. Die bestaat uit verschillende [[Hoofding|header]] items, zoals:
* ''From'': Persoon A <persoon.A{{@}}voorbeeld.nl> - Dit adres is zichtbaar voor de ontvanger van de e-mail. Het wordt niet standaard gecontroleerd en kan dus variëren van de ''MAIL FROM''-header op de envelop;
* ''Reply-To'': Persoon B <persoon.B{{@}}voorbeeld.be> - ook niet gecontroleerd

Door deze werking, zien ontvangers alleen maar de ''From''-header en vrijwel nooit het ''MAIL FROM''-adres. Zonder goede beveiliging van het verzendende domein, kan er dus op meerdere manieren misbruik gemaakt worden van deze situatie. Wordt [[Sender Policy Framework|SPF]] niet of onvoldoende ingezet, kan een spoofer gemakkelijk een legitiem ''MAIL FROM''-adres gebruiken om malafide e-mails af te leveren. Wordt SPF wel goed gebruikt, maar [[DomainKeys Identified Mail|DKIM]] niet, dan laat dat ruimte over om met een malafide MAIL FROM-adres legitiem ogende e-mails te verzenden met een nagemaakt ''From''-adres.

== Malafide gebruik van spoofing ==
Vaak voorkomende vormen van e-mailspoofing zijn [[phishing]] en [[CEO-fraude]], waarbij phishing zich voornamelijk richt op het achterhalen van klant- en inloggegevens en financiële middelen van consumenten en CEO-fraude erop geënt is organisaties geld over te laten maken naar een malafide bankrekening.

In [[Nederland]] wordt er jaarlijks nog voor miljoenen euro's aan schade geleden door phishing onder consumenten.<ref>{{Citeer web|url=https://nos.nl/l/2312058|titel=Schade door phishing blijft toenemen, ook meer bankpasfraude|bezochtdatum=2020-01-02|uitgever=NOS|taal=}}</ref> Daarnaast zijn er voorbeelden te over wanneer het gaat om CEO fraude, bijvoorbeeld door [[Pathé Nederland|Pathé]] in 2018, waarbij voor 19 miljoen werd buitgemaakt door criminelen.<ref>{{Citeer web|url=https://www.parool.nl/gs-b8ae182c|titel=Ceo-fraude kostte Pathé 19 miljoen euro|bezochtdatum=2020-01-02|auteur=Maarten van Ast|datum=2018-11-10|werk=Het Parool|taal=}}</ref>

== Legitiem gebruik ==
Hoewel het heden ten dage niet meer gebruikt wordt voor legitieme doeleinden, werd spoofing tijdens het 'vroege [[internet]]' ingezet voor positieve doeleinden. Zo kon een bezoekende gebruiker bijvoorbeeld de [[Simple Mail Transfer Protocol|SMTP]]-server van de lokale organisatie gebruiken om e-mail te verzenden vanaf het buitenlandse adres van de gebruiker. Aangezien de meeste servers waren geconfigureerd als " [[Open mail relay|open relays]] ", was dit een redelijk gangbaar gebruik. Omdat spam e-mail een vervelend probleem werd, raakte dit soort "legitiem" gebruik uit de gratie.

== Het effect van spoofing op mailservers ==
Van origine konden e-mailservers berichten accepteren om vervolgens een bounce terug te sturen, wanneer het bericht om welke reden dan ook niet afgeleverd kon worden of in quarantaine was geplaatst. Tegenwoordig is dat echter lastiger, door de toename van vervalste adressen. Daarom worden e-mails nu afgewezen ''tijdens'' de SMTP-uitwisseling. Hiermee wordt backscatter voorkomen - het sturen van bounceberichten naar onschuldige partijen.

== Tegenmaatregelen ==
Om een [[domeinnaam]] te beschermen tegen spoofing, is in de loop der jaren een aantal tegenmaatregelen genomen. Een aantal daarvan sorteerden weinig effect of werden weinig tot niet gehanteerd, maar de combinatie van [[Sender Policy Framework|SPF]], [[DomainKeys Identified Mail|DKIM]] en DMARC wordt steeds meer geaccepteerd als oplossing tegen phishing. Toch blijkt dat, ook in Nederland, nog weinig bedrijven zich druk maken om deze tegenmaatregel.<ref>{{Citeer web|url=https://www.emerce.nl/wire/nederlandse-ecommercebedrijven-beschermen-klanten-slecht-tegen-nepmail|titel=Nederlandse e-commercebedrijven beschermen klanten slecht tegen nepmail|bezochtdatum=2020-01-02|uitgever=Emerce|taal=}}</ref>

== Zie ook ==
* [[Sender Policy Framework]] (SPF)
* [[Computervirus]]
* [[Computerworm]]
* [[Hoax]]
* [[Kettingbrief]]

== Externe links ==
* {{Citeer web|url=https://resources.sei.cmu.edu/library/asset-view.cfm?assetid=496723|titel=2002 Tech Tip: Spoofed/Forged Email|bezochtdatum=2019-12-19|datum=2002-01-01|werk=SEI Digital Library|uitgever=Carnegie Mellon University}}
* [https://flowmailer.com/artikel/e-mail-authenticatie Flowmailer over e-mailauthenticatie]

== Referenties ==
{{References}}

[[Categorie:E-mail]]


text:
# Stantonia testacea
Stantonia testacea is een insect dat behoort tot de orde vliesvleugeligen (Hymenoptera) en de familie van de schildwespen (Braconidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Szepligeti in 1908.

title: Stantonia testacea

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Stantonia testacea''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie= [[Schildwespen|Braconidae]] (Schildwespen)
| geslacht = ''[[Stantonia]]''
| w-naam = ''Stantonia testacea''
| auteur = Szepligeti
| datum = 1908
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Stantonia testacea''''' is een [[insecten|insect]] dat behoort tot de orde [[vliesvleugeligen]] (Hymenoptera) en de familie van de [[Schildwespen|schildwespen (Braconidae)]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Szepligeti in 1908.

{{Beginnetje|biologie|2012|09|15}}

[[Categorie:Stantonia|testacea]]

title: Stantonia testacea

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Hymenoptera (Vliesvleugeligen)

Familie: Braconidae (Schildwespen)

Geslacht: Stantonia

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Koninklijke Vermelding bij Dagorder (Nederland)
De Koninklijke Vermelding bij Dagorder is een dapperheids-onderscheiding als beloning van uitstekende daden verricht, die vanaf 1948 werd verleend aan onder Nederlandse vlag varende schepen van de Koninklijke Marine en van de koopvaardij tijdens de Tweede Wereldoorlog. De onderscheiding werd bij Koninklijk Besluit No. 5 ingesteld op 16 december 1947. Het ging daarbij om daden verricht na 10 mei 1940 of in verband met de gevoerde strijd en kon ook worden toegekend aan schepen die tijdens of daarna verloren gingen.
Het schip kreeg bij de papieren van deze dagorder een bronzen plaquette waarop de reden van de verlening te lezen was. Daarbij werd voorgeschreven dat bij het uit de vaart nemen van het onderscheiden schip, de bronzen plaat diende te worden opgehangen bij het Koninklijk Instituut voor de Marine op een hiervoor aangewezen locatie (voor schepen van de Koninklijke Marine) of een door de directie van de betreffende rederij aangewezen locatie (voor koopvaardijschepen).
Ook alle opvarenden van een schip waar de onderscheiding aan werd toegekend en tijdens de beschreven actie dienden aan boord van het schip, ontvingen een oorkonde met hierop datum en tekst van de verleende dagorder.
De Kanselarij der Nederlandse Orden houdt een register bij met de namen van alle schepen waaraan de onderscheiding is toegekend en alle opvarenden aan wie het certificaat is verstrekt.

## Koopvaardijschepen
Zes koopvaardijschepen kregen de onderscheiding. Het eerste schip dat deze kreeg was de tanker Ondina van Petroleum Maatschappij La Corona (K.B. no. 3 9 juli 1948), het enige Nederlandse oppervlakteschip dat in de Tweede Wereldoorlog een vijandig marineschip tot zinken heeft gebracht.
Ook de Mijdrecht kreeg de onderscheiding (K.B. 10 9 december 1948). Het wist de Duitse onderzeeboot U 70 te rammen.
Daarnaast ook de ‘Polydorus’ (K.B. no. 7 14 september 1950), die slag leverde met een Duitse onderzeeër, de ‘Kampar’, die een onderzeeboot ramde, de ‘Aagtekerk’ (K.B. no. 22 12-01-1949) die een onderzeeboot overvoer en de ‘Frans Hals’, de latere ‘Alchiba’ (K.B. no. 10 21 april 1949), die een onderzeeër trof met artillerievuur.

## Oorlogsschepen
De drie schepen van de Koninklijke Marine waren de kanonneerboot Hr.Ms. Flores, (K.B. no. 31 van 10 november 1948), de kanonneerboot Hr.Ms. Soemba, (K.B. no. 30 van 10 november 1948), de kruiser Hr.Ms. Tromp (K.B. no. 36 van 8 januari 1949).

wikitext:
De '''Koninklijke Vermelding bij Dagorder''' is een dapperheids-onderscheiding als beloning van uitstekende daden verricht, die vanaf 1948 werd verleend aan onder Nederlandse vlag varende schepen van de [[Koninklijke Marine]] en van de [[koopvaardij]] tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]]. De [[onderscheiding]] werd bij Koninklijk Besluit No. 5 ingesteld op 16 december 1947. Het ging daarbij om daden verricht na 10 mei 1940 of in verband met de gevoerde strijd en kon ook worden toegekend aan schepen die tijdens of daarna verloren gingen.<ref>[https://www.tracesofwar.nl/awards/1701/Koninklijke-Vermelding-bij-Dagorder.htm www.tracesofwar.nl]. [https://web.archive.org/web/20230601032522/https://www.tracesofwar.nl/awards/1701/Koninklijke-Vermelding-bij-Dagorder.htm Gearchiveerd] op 1 juni 2023.</ref>

Het schip kreeg bij de papieren van deze [[Dagorder (krijgsmacht)|dagorder]] een [[brons|bronzen]] [[plaquette (kunst)|plaquette]] waarop de reden van de verlening te lezen was. Daarbij werd voorgeschreven dat bij het uit de vaart nemen van het onderscheiden schip, de bronzen plaat diende te worden opgehangen bij het [[Koninklijk Instituut voor de Marine]] op een hiervoor aangewezen locatie (voor schepen van de Koninklijke Marine) of een door de directie van de betreffende rederij aangewezen locatie (voor koopvaardijschepen).

Ook alle opvarenden van een schip waar de onderscheiding aan werd toegekend en tijdens de beschreven actie dienden aan boord van het schip, ontvingen een oorkonde met hierop datum en tekst van de verleende dagorder.

De [[Kanselier der Nederlandse Orden|Kanselarij der Nederlandse Orden]] houdt een register bij met de namen van alle schepen waaraan de onderscheiding is toegekend en alle opvarenden aan wie het certificaat is verstrekt.

== Koopvaardijschepen ==
[[Bestand:Prins Bernhard onthult gedenkplaat op de Ondina, Bestanddeelnr 903-0892.jpg|thumb|Prins Bernhard onthult 8 november 1948 de gedenkplaat op de Ondina]]
Zes koopvaardijschepen kregen de onderscheiding. Het eerste schip dat deze kreeg was de [[tanker]] [[Ondina (schip, 1939)|Ondina]] van ''Petroleum Maatschappij La Corona'' (K.B. no. 3 9 juli 1948), het enige Nederlandse oppervlakteschip dat in de [[Tweede Wereldoorlog]] een vijandig [[marineschip]] tot zinken heeft gebracht.<ref>Shell Venster #2 April 2020, pag. 28</ref>

Ook de [[Mijdrecht (schip, 1931)|Mijdrecht]] kreeg de onderscheiding (K.B. 10 9 december 1948). Het wist de Duitse onderzeeboot U 70 te rammen.

Daarnaast ook de ‘[[Polydorus (schip, 1925)|Polydorus]]’ (K.B. no. 7 14 september 1950), die slag leverde met een Duitse onderzeeër, de ‘[[Kampar (schip, 1930)|Kampar]]’, die een onderzeeboot ramde, de ‘[[Aagtekerk (schip, 1934)|Aagtekerk]]’ (K.B. no. 22 12-01-1949) die een onderzeeboot overvoer en de ‘[[Frans Hals (schip, 1941)|Frans Hals]]’, de latere ‘Alchiba’ (K.B. no. 10 21 april 1949), die een onderzeeër trof met artillerievuur.<ref>[https://www.maritiemdigitaal.nl/index.cfm?event=search.getdetail&id=100012550 www.maritiemdigitaal.nl]. [https://web.archive.org/web/20230819145345/https://www.maritiemdigitaal.nl/index.cfm?event=search.getdetail&id=100012550 Gearchiveerd] op 19 augustus 2023.</ref>

== Oorlogsschepen ==
De drie schepen van de Koninklijke Marine waren de [[kanonneerboot]] [[Hr.Ms. Flores (1926)|Hr.Ms. Flores]], (K.B. no. 31 van 10 november 1948), de kanonneerboot [[Hr.Ms. Soemba (1926)|Hr.Ms. Soemba]], (K.B. no. 30 van 10 november 1948), de kruiser [[Hr.Ms. Tromp (1938)|Hr.Ms. Tromp]] (K.B. no. 36 van 8 januari 1949).<ref>[https://www.onderscheidingen.nl/decorandi/wo2/dec_vaandel.html www.onderscheidingen.nl]</ref>

{{Appendix}}

[[Categorie:Militaire onderscheiding in Nederland]]
[[Categorie:Nasleep Tweede Wereldoorlog]]


text:
# 2048
Het jaar 2048 is een jaartal volgens de christelijke jaartelling. Pasen valt dit jaar op 21 april.

## Gebeurtenissen
- Op 14 januari verloopt het Antarctisch Milieuprotocol. Als dit niet verlengd wordt en er ook geen alternatief komt, is het de verdragsstaten weer toegestaan om grondstoffen te winnen op het continent Antarctica.
- Op 3 juni zal de planetoïde 2007 VK184 rakelings langs de aarde vliegen.
- Het besturingsprogramma MS-DOS zal vanaf dit jaar geen huidige datum meer aangeven.

title: 2048

wikitext:
{{Zie artikel|Voor het computerspel, zie [[2048 (computerspel)]].}}
{{Zijbalk jaar}}
Het jaar '''2048''' is een jaartal volgens de [[christelijke jaartelling]]. [[Pasen]] valt dit jaar op [[21 april]].

== Gebeurtenissen ==
* Op [[14 januari]] verloopt het [[Antarctisch Milieuprotocol]]. Als dit niet verlengd wordt en er ook geen alternatief komt, is het de verdragsstaten weer toegestaan om grondstoffen te winnen op het continent [[Antarctica]].
* Op [[3 juni]] zal de [[planetoïde]] [[2007 VK184]] rakelings langs de aarde vliegen.
* Het besturingsprogramma [[MS-DOS]] zal vanaf dit jaar geen huidige datum meer aangeven.

[[Categorie:2040-2049| ]]

Eeuwen: 20e eeuw · 21e eeuw · 22e eeuw

Ab urbe condita: 2801 MMDCCCI

Armeense jaartelling: 1497 – 1498 · ԹՎ ՌՆՂԷ – ՌՆՂԸ

Christelijke jaartelling: 2048 MMXLVIII

Iraanse jaartelling: 1426 – 1427 · ۱۴۲۶ – ۱۴۲۷

Islamitische jaartelling: 1470 – 1471 · ١٤٧١ – ١٤٧٠


text:
# VC Allvo
VC Allvo is volleybalvereniging die in de B-League van het Nederlandse betaalde volleybal speelt. De vereniging was voorheen onderdeel van de omnisportvereniging Omniworld. Met op de top ongeveer 450 leden was VC Allvo een van de grotere volleybalverenigingen van Nederland en de grootste van Almere.
16 juni 2007 is in Almere Poort de topsporthal voor zowel VC Omniworld (oude naam) als Almere Pioneers in gebruik genomen. De hal biedt plaats aan ruim 3000 toeschouwers. Er zijn 400 VIP-plaatsen beschikbaar.

## Geschiedenis
Op 10 februari 1981 werd in Almere Stad de volleybalclub Alstavo '81 opgericht. Er bleek veel behoefte aan een volleybalclub in Almere Stad en de vereniging groeide snel uit tot 275 leden. De hoogste teams van de vereniging speelden in de regionale top. In 1998 ontstond de behoefte door te groeien naar de nationale top. Er werd een beleidsplan Topsport opgesteld, samen met enkele andere geselecteerde verenigingen. Het beleidsplan Topvolleybal Almere 2005 werd geaccepteerd en er werd als eerste geïnvesteerd in de jeugdopleiding. In 2001 werd de naam veranderd in VC Omniworld om de verbondenheid met het grote Omniworld concept te benadrukken. Onder deze naam wordt niet alleen topsport bedreven, maar is ook een zeer breed opgezette volleybalvereniging actief. In 2003 beleefde VC Omniworld het succesvolste jaar in zijn bestaan. De beker en de supercup werden gewonnen en in de Europese CEV Cup werd de derde plaats behaald.
Na enkele jaren van groei en van successen in de topsport, is de BV waaronder die topsport werd uitgevoerd eind 2007 failliet gegaan. Er kon toen snel een doorstart worden gemaakt dankzij de nieuwe sponsor: de Robert J Reinders Groep.

## Faillissement
Op 28 november 2008, echter, werd bekendgemaakt dat de BV van RJR Omniworld Volleybal ook faillissement heeft aangevraagd, vanwege het terugtrekken van de hoofdsponsor en het niet kunnen vinden van voldoende andere geldschieters. Het bestuur van VC Omniworld heeft allereerst geprobeerd om met de resterende middelen de A-league competitie af te maken. Al snel bleek, dat dit niet mogelijk was. Teneinde toch de speellicentie te kunnen behouden heeft het uit nood en na overleg met de Nevobo voor één wedstrijd het tweede, maar voor de A-league niet representatieve, team ingezet. Voor alle partijen was dit een onmogelijke en onwenselijke situatie. De Nevobo heeft daarom de A-league licentie van VC Omniworld omgezet in een B-league licentie. Dit onder de voorwaarde, dat het team uit de competitie en de stand van het seizoen 2008 - 2009 zou worden gehaald. Begin 2009 is dit ook zo uitgevoerd. De vereniging, inmiddels van naam veranderd in VC Allvo, kwam in het seizoen 2009 - 2010 uit in de B-league. Om de breuk met dit verleden te accentueren is de naam van de vereniging veranderd in VC Allvo, met als motto: it's all volleybal!

## Erelijst
| Competitie   | Mannen               |
| ------------ | -------------------- |
| Bekerwinnaar | 2003, 2004           |
| Supercup     | 2002, 2003, 2004     |
| CEV Cup      | Halve finale in 2003 |

title: VC Allvo

wikitext:
{{Infobox volleybalclub
| naam=VC Allvo
| volledige naam=Volleybalclub Allvo
| land={{NL}}
| plaats=[[Almere]]
| jaar=[[10 februari]] [[1981]]
| hal=[[Topsportcentrum Almere]]
| capaciteit=3045
| leden=424
}}
'''VC Allvo''' is [[volleybal]]vereniging die in de [[B-League (volleybal)|B-League]] van het Nederlandse betaalde volleybal speelt. De vereniging was voorheen onderdeel van de omnisportvereniging [[Omniworld]]. Met op de top ongeveer 450 leden was VC Allvo een van de grotere volleybalverenigingen van [[Nederland]] en de grootste van Almere.

[[16 juni]] [[2007]] is in [[Almere Poort]] de topsporthal voor zowel VC Omniworld (oude naam) als [[Almere Pioneers]] in gebruik genomen. De hal biedt plaats aan ruim 3000 toeschouwers. Er zijn 400 VIP-plaatsen beschikbaar.

==Geschiedenis==
Op [[10 februari]] [[1981]] werd in [[Almere Stad]] de volleybalclub Alstavo '81 opgericht. Er bleek veel behoefte aan een volleybalclub in Almere Stad en de vereniging groeide snel uit tot 275 leden. De hoogste teams van de vereniging speelden in de regionale top. In 1998 ontstond de behoefte door te groeien naar de nationale top. Er werd een beleidsplan Topsport opgesteld, samen met enkele andere geselecteerde verenigingen. Het beleidsplan ''Topvolleybal Almere 2005'' werd geaccepteerd en er werd als eerste geïnvesteerd in de jeugdopleiding. In [[2001]] werd de naam veranderd in VC Omniworld om de verbondenheid met het grote Omniworld concept te benadrukken. Onder deze naam wordt niet alleen topsport bedreven, maar is ook een zeer breed opgezette volleybalvereniging actief. In 2003 beleefde VC Omniworld het succesvolste jaar in zijn bestaan. De beker en de supercup werden gewonnen en in de Europese CEV Cup werd de derde plaats behaald.
Na enkele jaren van groei en van successen in de topsport, is de BV waaronder die topsport werd uitgevoerd eind 2007 failliet gegaan. Er kon toen snel een doorstart worden gemaakt dankzij de nieuwe sponsor: de Robert J Reinders Groep.

==Faillissement==
Op [[28 november]] [[2008]], echter, werd bekendgemaakt dat de BV van RJR Omniworld Volleybal ook [[faillissement]] heeft aangevraagd, vanwege het terugtrekken van de hoofdsponsor en het niet kunnen vinden van voldoende andere geldschieters. Het bestuur van VC Omniworld heeft allereerst geprobeerd om met de resterende middelen de A-league competitie af te maken. Al snel bleek, dat dit niet mogelijk was. Teneinde toch de speellicentie te kunnen behouden heeft het uit nood en na overleg met de Nevobo voor één wedstrijd het tweede, maar voor de A-league niet representatieve, team ingezet. Voor alle partijen was dit een onmogelijke en onwenselijke situatie. De Nevobo heeft daarom de A-league licentie van VC Omniworld omgezet in een B-league licentie. Dit onder de voorwaarde, dat het team uit de competitie en de stand van het seizoen 2008 - 2009 zou worden gehaald. Begin 2009 is dit ook zo uitgevoerd. De vereniging, inmiddels van naam veranderd in VC Allvo, kwam in het seizoen 2009 - 2010 uit in de B-league. Om de breuk met dit verleden te accentueren is de naam van de vereniging veranderd in VC Allvo, met als motto: it's all volleybal!
==Erelijst==
{| class="wikitable"
! Competitie || Mannen
|-
| [[Beker van Nederland (volleybal)|Bekerwinnaar]] || 2003, 2004
|-
| Supercup || 2002, 2003, 2004
|-
| [[CEV Cup (mannen)|CEV Cup]] || Halve finale in 2003
|-
|}

==Externe links==
* [http://www.vcallvo.nl VC Allvo]

[[Categorie:Nederlandse volleybalclub|Allvo]]
[[Categorie:Sportvereniging in Almere]]

title: VC Allvo

Plaats: Almere

Sport: Volleybal

title: Geschiedenis

Opgericht: 10 februari 1981

title: Infrastructuur

Sporthal: Topsportcentrum Almere

Portaal: Volleybal


text:
# Acentrogobius pellidebilis
Acentrogobius pellidebilis is een straalvinnige vissensoort uit de familie van de grondels (Gobiidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1992 door Lee & Kim.

title: Acentrogobius pellidebilis

wikitext:
{{Taxobox straalvinnige
| titelweergave = cursief
| naam = ''Acentrogobius pellidebilis''
| afbeelding =
| orde = [[Perciformes]]
| familie = [[Gobiidae]] ([[Grondels]])
| geslacht = ''[[Acentrogobius]]''
| w-naam = ''Acentrogobius pellidebilis''
| auteur = Lee & Kim
| datum = 1992
| haakjes =
| commons =
| species = Acentrogobius pellidebilis
|status=NA}}
'''''Acentrogobius pellidebilis''''' is een [[Straalvinnigen|straalvinnige]] [[vissen (dieren)|vissensoort]] uit de familie van de [[Grondels|grondels (Gobiidae)]].<ref>{{Link FishBase species|genus=Acentrogobius|species=pellidebilis|month=02|year=2013}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1992 door Lee & Kim.
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|02|27}}
[[Categorie:Gobiidae]]
[[Categorie:IUCN-status niet geëvalueerd]]

title: Acentrogobius pellidebilis · IUCN-status: Niet geëvalueerd

Stam: Chordata (Chordadieren)

Superklasse: Osteichthyes (Beenvisachtigen)

Klasse: Actinopterygii (Straalvinnigen)

Orde: Perciformes

Familie: Gobiidae (Grondels)

Geslacht: Acentrogobius

title: Soort

Portaal: Biologie · Vissen


text:
# Phacelurus
Phacelurus is een geslacht uit de grassenfamilie (Poaceae). De soorten van dit geslacht komen voor in delen van Europa, Afrika en Azië.

## Soorten
Van het geslacht zijn de volgende soorten bekend:
- Phacelurus angustifolius
- Phacelurus caespitosus
- Phacelurus cambogiensis
- Phacelurus congoensis
- Phacelurus digitatus
- Phacelurus franksae
- Phacelurus gabonensis
- Phacelurus glaucus
- Phacelurus huillensis
- Phacelurus latifolius
- Phacelurus schliebenii
- Phacelurus speciosus
- Phacelurus trichophyllus
- Phacelurus zea

title: Phacelurus

wikitext:
{{Taxobox
| type = plant
| titelweergave = cursief
| naam = ''Phacelurus''
| afbeelding = Phacelurus latifolius aiasi01.jpg
| afbeeldingtekst = ''[[Phacelurus latifolius]]''
| rijk = ''[[Planten|Plantae]]'' (planten)
| stam = ''[[Embryophyta]]'' (landplanten)
| klasse = ''[[Spermatopsida]]'' (zaadplanten)
| clade1 = [[Bedektzadigen]]
| clade2 = [[Eenzaadlobbigen]]
| clade4 = [[Commeliniden]]
| orde = ''[[Poales]]''
| familie = ''[[Poaceae]]'' (grassenfamilie)
| onderfamilie = ''[[Panicoideae]]''
| geslachtengroep = ''[[Andropogoneae]]''
| taxon = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| w-naam =  ''Phacelurus''
| auteur = [[August Grisebach|Griseb.]]
| datum =
}}
'''''Phacelurus''''' is een [[Geslacht (biologie)|geslacht]] uit de [[grassenfamilie]] (''Poaceae''). De soorten van dit geslacht komen voor in delen van [[Europa (continent)|Europa]], [[Afrika]] en [[Azië]].<ref>{{cite web|url=http://delta-intkey.com/grass/www/phacelur.htm|title=delta-intkey.com|accessdate=2010-01-15 |author=Watson L, Dallwitz MJ. |date=2008 |work=The Grass Genera of the World }}</ref>

== Soorten ==
Van het geslacht zijn de volgende soorten bekend:
* ''[[Phacelurus angustifolius]] ''
* ''[[Phacelurus caespitosus]] ''
* ''[[Phacelurus cambogiensis]] ''
* ''[[Phacelurus congoensis]] ''
* ''[[Phacelurus digitatus]] ''
* ''[[Phacelurus franksae]] ''
* ''[[Phacelurus gabonensis]] ''
* ''[[Phacelurus glaucus]] ''
* ''[[Phacelurus huillensis]] ''
* ''[[Phacelurus latifolius]] ''
* ''[[Phacelurus schliebenii]] ''
* ''[[Phacelurus speciosus]] ''
* ''[[Phacelurus trichophyllus]] ''
* ''[[Phacelurus zea]]''

== Zie ook ==
* [[Lijst van geslachten van de grassenfamilie]]

== Externe links ==
* [http://www.kew.org/data/grasses-db/www/gen00473.htm Grassbase - The World Online Grass Flora]
* [http://data.gbif.org/species/14757708/ Global Biodiversity Information Facility]

{{Appendix}}
{{Wikispecies|Phacelurus}}

[[Categorie:Andropogoneae]]

title: Phacelurus

Rijk: Plantae (planten)

Stam: Embryophyta (landplanten)

Klasse: Spermatopsida (zaadplanten)

Orde: Poales

Familie: Poaceae (grassenfamilie)

Onderfamilie: Panicoideae

Geslachtengroep: Andropogoneae

title: Geslacht

Portaal: Biologie


text:
# Windsbach
Windsbach is een plaats in de Duitse deelstaat Beieren en maakt deel uit van het Landkreis Ansbach.
Windsbach telt 6.151 inwoners.

## Stadsdelen
| - Bertholdsdorf - Brunn - Buckenmühle - Elpersdorf - Hergersbach - Hölzleinsmühle - Hopfenmühle - Ismannsdorf - Kettersbach - Kitschendorf | - Kugelmühle - Lanzendorf - Leipersloh - Moosbach - Neuses - Retzendorf - Sauernheim - Schwalbenmühle - Speckheim - Suddersorf | - Thonhof - Untereschenbach - Veitsaurach - Waldhaus - Wernsmühle - Windsbach - Winkelhaid - Winterhof - Wolfsau |

Adelshofen ·
Arberg ·
Aurach ·
Bechhofen ·
Bruckberg ·
Buch a.Wald ·
Burgoberbach ·
Burk ·
Colmberg ·
Dentlein a.Forst ·
Diebach ·
Dietenhofen ·
Dinkelsbühl ·
Dombühl ·
Dürrwangen ·
Ehingen ·
Feuchtwangen ·
Flachslanden ·
Gebsattel ·
Gerolfingen ·
Geslau ·
Heilsbronn ·
Herrieden ·
Insingen ·
Langfurth ·
Lehrberg ·
Leutershausen ·
Lichtenau ·
Merkendorf ·
Mitteleschenbach ·
Mönchsroth ·
Neuendettelsau ·
Neusitz ·
Oberdachstetten ·
Ohrenbach ·
Ornbau ·
Petersaurach ·
Röckingen ·
Rothenburg ob der Tauber ·
Rügland ·
Sachsen b.Ansbach ·
Schillingsfürst ·
Schnelldorf ·
Schopfloch ·
Steinsfeld ·
Unterschwaningen ·
Wassertrüdingen ·
Weidenbach ·
Weihenzell ·
Weiltingen ·
Wettringen ·
Wieseth ·
Wilburgstetten ·
Windelsbach ·
Windsbach ·
Wittelshofen ·
Wolframs-Eschenbach ·
Wörnitz

title: Windsbach

wikitext:
{{Infobox Duitse plaats plus
| Art               = Stad
| Wappen            = DEU Windsbach COA.svg
| lat_deg = 49
| lat_min = 15
| lat_sec = 0
| lon_deg = 10
| lon_min = 49
| lon_sec = 0
| Lageplan          = Windsbach in AN.svg
| Bundesland        = Beieren
| Regierungsbezirk  = Middel-Franken
| Landkreis         = Ansbach
| Höhe              = 383
| Fläche            = 68.17
| Einwohner         = 6182
| Stand             = 2005-06-30
| PLZ               = 91575
| Vorwahl           = 09871, 09876 (Kitschendorf)
| Kfz               = AN
| Gemeindeschlüssel = 09 5 71 226
| Gliederung        = 29 [[Ortsteil|stadsdelen]]
| Straße            = Hauptstraße 15
| Website           = [http://www.windsbach.de/ www.windsbach.de]
| Bürgermeister     = Wolfgang Seidel
| Partei            = SPD
}}
[[Image:Windsbach Rathaus 2281.jpg|thumb|left|Rathaus]]
'''Windsbach''' is een plaats in de [[Duitsland|Duitse]] deelstaat [[Beieren]] en maakt deel uit van het [[Landkreis Ansbach]].
Windsbach telt {{Statistiek gemeente Duitsland inwoners|09 5 71 226|Beieren}} inwoners<ref name="inw_statistiek" />.

==Stadsdelen==
{|
| valign="top" |
* [[Bertholdsdorf]]
* [[Brunn (Windsbach)|Brunn]]
* [[Buckenmühle]]
* [[Elpersdorf]]
* [[Hergersbach]]
* [[Hölzleinsmühle]]
* [[Hopfenmühle]]
* [[Ismannsdorf]]
* [[Kettersbach]]
* [[Kitschendorf]]
| valign="top" |
* [[Kugelmühle]]
* [[Lanzendorf (Windsbach)|Lanzendorf]]
* [[Leipersloh]]
* [[Moosbach (Windsbach)|Moosbach]]
* [[Neuses (Windsbach)|Neuses]]
* [[Retzendorf]]
* [[Sauernheim]]
* [[Schwalbenmühle]]
* [[Speckheim]]
* [[Suddersorf]]
| valign="top" |
* [[Thonhof]]
* [[Untereschenbach]]
* [[Veitsaurach]]
* [[Waldhaus (Windsbach)|Waldhaus]]
* [[Wernsmühle]]
* Windsbach
* [[Winkelhaid (Windsbach)|Winkelhaid]]
* [[Winterhof]]
* [[Wolfsau]]
|}

{{Appendix}}
{{Navigatie Landkreis Ansbach}}
{{Commonscat}}
{{Coor title dms|49|15|0|N|10|49|0|E|type:city_scale:50000_region:DE}}
{{Beginnetje|landen & volken|land=Duitsland|2=2006|3=12|4=29}}

[[Categorie:Windsbach| ]]

title: Situering

Deelstaat: Beieren

Landkreis: Ansbach

Regierungsbezirk: Middel-Franken

title: Algemeen

Burgemeester: Wolfgang Seidel (SPD)

title: Overig

Kenteken: AN

Stad: 29 stadsdelen

Website: Officiële website

title: Locatie van Windsbach in Ansbach

Locatie van Windsbach in Ansbach: Kaart van Windsbach

Portaal: Duitsland


text:
# Wereldkampioenschappen shorttrack junioren 2019
Het wereldkampioenschappen shorttrack voor junioren 2019 vond van 25 tot en met 27 januari 2019 plaats in de Maurice Richard Arena in Montreal, Canada.
Dit was de eerste versie van het kampioenschap waarbij geen allroundklassement meer werd opgesteld. Er waren titels te verdelen op de 500, 1000, 1500 meter en de aflossing (relay).

## Deelnemers

### België
| Mannen            |
| ----------------- |
| Adriaan Dewagtere |
| Warre van Damme   |

### Nederland
| Vrouwen           | Mannen            |
| ----------------- | ----------------- |
| Georgie Dalrymple | Sven Roes         |
| Anne Floor Otter  | Bram Steenaart    |
| Xandra Velzeboer  | Jens van 't Wout  |
| Marijn Wiersma    | Melle van 't Wout |

## Medailles

### Mannen
| Onderdeel | Goud                                            | Goud                                            | Zilver                                                                | Zilver                                                                | Brons                                                                             | Brons                                                                             |
| --------- | ----------------------------------------------- | ----------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------- |
| 500m      | Kim Tae-sung                                    | KOR                                             | Sun Long                                                              | CHN                                                                   | Pietro Sighel                                                                     | ITA                                                                               |
| 1000m     | Jung Ho-kyoung                                  | KOR                                             | Kim Tae-sung                                                          | KOR                                                                   | Kazuki Yoshinaga                                                                  | JPN                                                                               |
| 1500m     | Chang Hyun-woo                                  | KOR                                             | Wang Pengyu                                                           | CHN                                                                   | Pietro Sighel                                                                     | ITA                                                                               |
| Aflossing | China Li Wenlong Song Jian Sun Long Wang Pengyu | China Li Wenlong Song Jian Sun Long Wang Pengyu | Nederland Sven Roes Bram Steenaart Jens van 't Wout Melle van 't Wout | Nederland Sven Roes Bram Steenaart Jens van 't Wout Melle van 't Wout | Rusland Konstantin Ivlijev Daniil Krasnokoetskii Sergej Milovanov Aleksei Simakin | Rusland Konstantin Ivlijev Daniil Krasnokoetskii Sergej Milovanov Aleksei Simakin |

### Vrouwen
| Onderdeel | Goud                                                            | Goud                                                            | Zilver                                                                    | Zilver                                                                    | Brons                                                                  | Brons                                                                  |
| --------- | --------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------- | ---------------------------------------------------------------------- | ---------------------------------------------------------------------- |
| 500m      | Maame Biney                                                     | USA                                                             | Xandra Velzeboer                                                          | NED                                                                       | Georgie Dalrymple                                                      | NED                                                                    |
| 1000m     | Li Jinyu                                                        | CHN                                                             | Park Yoon-jung                                                            | KOR                                                                       | Claudia Heeney                                                         | CAN                                                                    |
| 1500m     | Seo Whi-min                                                     | KOR                                                             | Li Jinyu                                                                  | CHN                                                                       | Courtney Lee Sarault                                                   | CAN                                                                    |
| Aflossing | Zuid-Korea Jeon Yu-min Kim Chae-hyun Park Yoon-jung Seo Whi-min | Zuid-Korea Jeon Yu-min Kim Chae-hyun Park Yoon-jung Seo Whi-min | Rusland Sofia Boitsova Ljoedmila Kozoelina Anna Matvejeva Vera Rasskazova | Rusland Sofia Boitsova Ljoedmila Kozoelina Anna Matvejeva Vera Rasskazova | Italië Chiara Betti Elisa Confortola Gloria Confortola Gloria Ioriatti | Italië Chiara Betti Elisa Confortola Gloria Confortola Gloria Ioriatti |

### Medailleklassement
| Plaats | Land             | Goud | Zilver | Brons | Totaal |
| 1      | Zuid-Korea       | 5    | 2      | 0     | 7      |
| 2      | China            | 2    | 3      | 0     | 5      |
| 3      | Verenigde Staten | 1    | 0      | 0     | 1      |
| 4      | Nederland        | 0    | 2      | 1     | 3      |
| 5      | Rusland          | 0    | 1      | 1     | 2      |
| 6      | Italië           | 0    | 0      | 3     | 3      |
| 7      | Canada           | 0    | 0      | 2     | 2      |
| 8      | Japan            | 0    | 0      | 1     | 1      |
| Totaal | Totaal           | 8    | 8      | 8     | 24     |

Wereldkampioenschap shorttrack (individueel)

Champaign 1976 ·
Grenoble 1977 ·
Solihull 1978 ·
Quebec 1979 ·
Milaan 1980 ·
Meudon 1981 ·
Moncton 1982 ·
Tokio 1983 ·
Peterborough 1984 ·
Amsterdam 1985 ·
Chamonix 1986 ·
Montreal 1987 ·
St. Louis 1988 ·
Solihull 1989 ·
Amsterdam 1990 ·
Sydney 1991 ·
Denver 1992 ·
Peking 1993 ·
Guildford 1994 ·
Gjövik 1995 ·
Den Haag 1996 ·
Nagano 1997 ·
Wenen 1998 ·
Sofia 1999 ·
Sheffield 2000 ·
Jeonju 2001 ·
Montreal 2002 ·
Polen 2003 ·
Göteborg 2004 ·
Peking 2005 ·
Minneapolis 2006 ·
Milaan 2007 ·
Gangneung 2008 ·
Wenen 2009 ·
Sofia 2010 ·
Sheffield 2011 ·
Shanghai 2012 ·
Debrecen 2013 ·
Montreal 2014 ·
Moskou 2015 ·
Seoel 2016 ·
Rotterdam 2017 ·
Montreal 2018 ·
Sofia 2019 ·
Seoel 2020 ·
Dordrecht 2021 ·
Montreal 2022 ·
Seoel 2023 ·
Rotterdam 2024 ·
Peking 2025
Wereldkampioenschap shorttrack (teams)

Seoul 1991 ·
Nobeyama 1992 ·
Boedapest 1993 ·
Cambridge 1994 ·
Zoetermeer 1995 ·
Lake Placid 1996 ·
Seoel 1997 ·
Bormio 1998 ·
St. Louis 1999 ·
Den Haag 2000 ·
Nobeyama 2001 ·
Milwaukee 2002 ·
Boedapest 2003 ·
Sint-Petersburg 2004 ·
Chuncheon 2005 ·
Montreal 2006 ·
Boedapest 2007 ·
Harbin 2008 ·
Heerenveen 2009 ·
Bormio 2010 ·
Warschau 2011
Wereldkampioenschappen shorttrack junioren

Seoel 1994 ·
Calgary 1995 ·
Courmayeur 1996 ·
Marquette 1997 ·
Saint Louis 1998 ·
Montreal 1999 ·
Székesfehérvár 2000 ·
Warschau 2001 ·
Chuncheon 2002 ·
Boedapest 2003 ·
Peking 2004 ·
Belgrado 2005 ·
Miercurea Ciuc 2006 ·
Mladá Boleslav 2007 ·
Bozen 2008 ·
Sherbrooke 2009 ·
Taipei 2010 ·
Courmayeur 2011 ·
Melbourne 2012 ·
Warschau 2013 ·
Erzurum 2014 ·
Osaka 2015 ·
Sofia 2016 ·
Innsbruck 2017 ·
Tomaszów Mazowiecki 2018 ·
Montreal 2019 ·
Bormio 2020 ·
Salt Lake City 2021 ·
Gdańsk 2022 ·
Dresden 2023 ·
Gdańsk 2024 ·
Calgary 2025

wikitext:
{{Infobox sportevenement
| naam            = Wereldkampioenschappen shorttrack junioren 2019
| afbeelding      =
| onderschrift    =
| plaats          = {{CA-VLAG}} [[Montreal (Canada)|Montreal]]
| jaar            = 2019
| data            = 25 - 27 januari
| sport           = [[Shorttrack (schaatsen)|Shorttrack]]
| organisator     = [[Internationale Schaatsunie|ISU]]
| verenigingen    =
| landen          =
| atleten         =
| evenementen     = 8
| opening         =
| sluiting        =
| eerste          =
| laatste         =
| actueel         =
| vorige          = [[Wereldkampioenschappen shorttrack junioren 2018|2018]]
| volgende        = [[Wereldkampioenschappen shorttrack junioren 2020|2020]]
}}
Het '''[[Wereldkampioenschappen shorttrack junioren|wereldkampioenschappen shorttrack voor junioren]] 2019''' vond van 25 tot en met 27 januari 2019 plaats in de [[Maurice Richard Arena]] in [[Montreal (Canada)|Montreal]], [[Canada]].

Dit was de eerste versie van het kampioenschap waarbij geen allroundklassement meer werd opgesteld. Er waren titels te verdelen op de 500, 1000, 1500 meter en de aflossing (relay).

== Deelnemers ==

=== België ===
{| class="wikitable"
! Mannen
|-
| [[Adriaan Dewagtere]]
|-
| [[Warre van Damme]]
|}

=== Nederland ===
{| class="wikitable"
! width:50%| Vrouwen
! width:50%| Mannen
|-
| [[Georgie Dalrymple]] || [[Sven Roes]]
|-
| [[Anne Floor Otter]] || [[Bram Steenaart]]
|-
| [[Xandra Velzeboer]] || [[Jens van 't Wout]]
|-
| [[Marijn Wiersma]] || [[Melle van 't Wout]]
|}

== Medailles ==
=== Mannen ===
{| {{Tabelkop medailleoverzicht per onderdeel}}
|-
| 500m || '''[[Kim Tae-sung]]''' || {{KOR}} || [[Sun Long (shorttracker)|Sun Long]] || {{CHN}} || [[Pietro Sighel]] || {{ITA}}
|-
| 1000m || '''[[Jung Ho-kyoung]]''' || {{KOR}} || [[Kim Tae-sung]] || {{KOR}} || [[Kazuki Yoshinaga]] || {{JPN}}
|-
| 1500m || '''[[Chang Hyun-woo]]''' || {{KOR}} || [[Wang Pengyu]] || {{CHN}} || [[Pietro Sighel]] || {{ITA}}
|-
|- valign="top"
| Aflossing || colspan=2|'''{{CN}}'''
[[Li Wenlong]]
[[Song Jian]]
[[Sun Long (shorttracker)|Sun Long]]
[[Wang Pengyu]] || colspan=2|{{NL}}
[[Sven Roes]]
[[Bram Steenaart]]
[[Jens van 't Wout ]]
[[Melle van 't Wout]] || colspan=2|{{RU}}
[[Konstantin Ivlijev]]
[[Daniil Krasnokoetskii]]
[[Sergej Milovanov]]
[[Aleksei Simakin]]
|}

=== Vrouwen ===
{| {{Tabelkop medailleoverzicht per onderdeel}}
|-
| 500m || '''[[Maame Biney]]''' || {{USA}} || [[Xandra Velzeboer]] || {{NED}} || [[Georgie Dalrymple]] || {{NED}}
|-
| 1000m || '''Li Jinyu''' || {{CHN}} || [[Park Yoon-jung]] || {{KOR}} || [[Claudia Heeney]] || {{CAN}}
|-
| 1500m || '''[[Seo Whi-min]]''' || {{KOR}} || Li Jinyu || {{CHN}} || [[Courtney Lee Sarault]] || {{CAN}}
|-
|- valign="top"
| Aflossing || colspan=2|'''{{KR}}'''
[[Jeon Yu-min]]
[[Kim Chae-hyun]]
[[Park Yoon-jung]]
 [[Seo Whi-min]] || colspan=2|{{RU}}
[[Sofia Boitsova]]
[[Ljoedmila Kozoelina]]
[[Anna Matvejeva]]
[[Vera Rasskazova]] || colspan=2|{{IT}}
[[Chiara Betti]]
[[Elisa Confortola]]
[[Gloria Confortola]]
[[Gloria Ioriatti]]
|}

=== Medailleklassement ===
{| {{Tabelkop medailleklassement}}
|-
| 1 ||align=left|{{KR}} || 5 || 2 || 0 || 7
|-
| 2 ||align=left|{{CN}} || 2 || 3 || 0 || 5
|-
| 3 ||align=left|{{US}} || 1 || 0 || 0 || 1
|-
| 4 ||align=left|{{NL}} || 0 || 2 || 1 || 3
|-
| 5 ||align=left|{{RU}} || 0 || 1 || 1 || 2
|-
| 6 ||align=left|{{IT}} || 0 || 0 || 3 || 3
|-
| 7 ||align=left|{{CA}} || 0 || 0 || 2 || 2
|-
| 8 ||align=left|{{JP}} || 0 || 0 || 1 || 1
|-
! colspan="2" | Totaal || 8 || 8 || 8 || 24
|}

{{Appendix|2=
{{References}}
* [https://shorttrack.sportresult.com/Data/PDFs/WJC19.pdf Uitslag 2019 World Junior Short Track Speed Skating Championships (PDF)]
* [https://shorttrack.sportresult.com/Results.aspx?evt=11213100000063 Uitslagen via de website van de International Skating Union (ISU)]
* [http://www.shorttrackonline.info shorttrackonline.info]
}}

{{Navigatie wereldkampioenschappen shorttrack}}

[[Categorie:Wereldkampioenschap shorttrack junioren|2019]]
[[Categorie:Shorttrack in 2019]]
[[Categorie:Shorttrack in Canada]]
[[Categorie:Wereldkampioenschap in Canada|Shorttrack]]

Gehouden in: Montreal

Data: 25 - 27 januari

Sport: Shorttrack

Organisator: ISU

title: Navigatie

Portaal: Sport


text:
# Salatis fulvius
Salatis fulvius is een vlinder uit de familie van de dikkopjes (Hesperiidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1882 door Carl Plötz.

title: Salatis fulvius

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam = ''Salatis fulvius''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| familie = [[Dikkopjes|Hesperiidae]] (Dikkopjes)
| onderfamilie = [[Eudaminae]]
| geslacht = ''[[Salatis]]''
| w-naam = ''Salatis fulvius''
| auteur = Plötz
| datum = 1882
| haakjes = ja
| origineel = ''Telegonus fulvius''
| commons =
| species =
}}

'''''Salatis fulvius''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[dikkopjes]] (Hesperiidae).<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1882 door [[Carl Plötz]].

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|04|02}}

[[Categorie:Eudaminae]]

title: Salatis fulvius

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Hesperiidae (Dikkopjes)

Onderfamilie: Eudaminae

Geslacht: Salatis

title: Soort


text:
# Svitávka (okres Blansko)
Svitávka (Duits: Zwittawka) is een Moravische vlek (městys) in de Tsjechische regio Zuid-Moravië, en maakt deel uit van het district Blansko. Svitávka telt 1863 inwoners (2023).

## Geschiedenis
- 1284 – De eerste schriftelijke vermelding van Svitávka.
- 2006 – De gemeente Svitávka krijgt (opnieuw) de status vlek.[1]

title: Svitávka (okres Blansko)

wikitext:
{{Infobox plaats in Tsjechië
| soort                  = Vlek (městys)
| naam                   = Svitávka
| bestandsnaam vlag      = Flag of Svitávka (Blansko).png
| bestandsnaam wapen     = Svitavka CoA CZ.jpg
| bestandsnaam regiovlag = Flag of South Moravian Region.svg
| regio                  = [[Zuid-Moravië]]
| district               = [[Okres Blansko|Blansko]]
| jaar                   = 2023
| inwoneraantal          = 1863
| oppervlakte            = 8,26
| lat_deg                = 49
| lat_min                = 30
| lat_sec                = 6
| lon_deg                = 16
| lon_min                = 35
| lon_sec                = 52
| postcode               = 379 32
| netnummer              =
| hoogte                 = 314
| adres                  =
| website                = [https://www.mestys-svitavka.cz/ www.mestys-svitavka.cz]
| diverse                =
| image_skyline          = Svitávka - náměstí.jpg
| gemeentenummer         = 582441
}}

'''Svitávka''' ([[Duits]]: ''Zwittawka'') is een [[Moravië (regio)|Moravische]] [[Tsjechische gemeente|vlek]] (městys) in de [[Tsjechië|Tsjechische]] regio [[Zuid-Moravië]], en maakt deel uit van het district [[Okres Blansko|Blansko]]. Svitávka telt 1863 inwoners (2023).

== Geschiedenis ==
* [[1284]] – De eerste schriftelijke vermelding van Svitávka.
* [[2006]] – De gemeente Svitávka krijgt (opnieuw) de status vlek.<ref>{{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=cs|titel=Svitávka (okres Blansko)|datum=20231006|oldid=23132296}}</ref>

== Externe link ==
* [https://www.mestys-svitavka.cz/ Officiële website] (Tsjechisch)

{{Navigatie district Blansko}}
{{Commonscat}}
{{Appendix}}
{{Beginnetje|landen & volken|land=Tsjechië|2=2007|3=12|4=15}}

{{DEFAULTSORT:Svitavka (okres Blansko)}}
[[Categorie:Gemeente in Blansko]]

title: Situering

Regio (kraj): Zuid-Moravië

District (okres): Blansko

title: Algemeen

title: Overig

title: Foto's

Portaal: Tsjechië


text:
# Hans Konrad Sonderegger
Hans Konrad Sonderegger (Heiden, 10 oktober 1891 - Scuol, 3 september 1944) was een Zwitserse politicus voor de Zwitserse Vrije Economie-Beweging uit het kanton Appenzell Ausserrhoden. Hij zetelde van 1934 tot 1935 in de Kantonsraad en van 1939 tot 1943 in de Nationale Raad.

## Biografie

### Opleiding en vroege carrière
Hans Konrad Sonderegger studeerde theologie in Bazel, Zürich en Marburg tussen 1911 en 1916 en vervolgens rechten en politieke wetenschappen in Zürich en Bern van 1920 tot 1923. In 1923 behaalde hij een doctoraat in de rechten.
Van 1924 tot 1927 was hij in Teufen en later in zijn geboorteplaats Heiden werkzaam als advocaat. Hij was tevens journalist voor verschillende bladen, waaronder de Beobachter en de Neue Bündner Zeitung, om vervolgens in 1936 zijn eigen krant op te richten, Der Demokrat, die zou uitgroeien tot de op een na grootste krant van Appenzell Ausserrhoden.

### Kantonnale politiek
Van 1926 tot 1927 was hij lid van de het gemeentebestuur van Teufen en van 1937 tot zijn dood in 1944 van Heiden. Tussen 1929 en 1932 was hij tevens kantonnaal rechter, om nadien van 1933 tot zijn dood lid te worden van de Kantonsraad van Appenzell Ausserrhoden, het kantonnaal parlement.

### Federale politiek
Ook op het federale niveau was hij politiek actief. Zo was hij van 1934 tot 1935 het lid van de Kantonsraad voor Appenzell Ausserrhoden en zetelde hij van de parlementsverkiezingen van 1939 tot die van 1943 in de Nationale Raad voor Basel-Landschaft.
Hans Konrad Sonderegger leunde vanaf 1920 nauw aan bij de economische ideeën van Silvio Gesell als oplossing voor de economische crisis in die tijd. In 1931 lid van de Zwitserse Vrije Economie-Beweging (Freiwirtschaftsbund), een beweging gebaseerd op de ideeën van Gesel. Sonderegger werd al snel het kopstuk van deze beweging, wat hem ook een van de meest controversiële politici maakte in de jaren 1930 en 1940.
In 1943 zouden onenigheden binnen de Zwitserse Vrije Economie-Beweging leiden tot het lekken van privébrieven van Sonderegger uit de zomer van 1940, aan het begin van de Tweede Wereldoorlog en net na de inval van de Duitsers in Frankrijk, waarin hij pleitte voor de instelling van een nieuwe Bondsraad en een bondgenootschap met de aanliggende asmogendheden (nazi-Duitsland en het facistische Italië). De door de liberalen opgestarte lastercampagne die hierdoor losbarstte, maakte in 1943 een einde aan de politieke carrière van Sonderegger en verzwakte zijn gezondheid. Een jaar later zou hij overlijden.

title: Hans Konrad Sonderegger

wikitext:
{{Infobox politicus
| naam              = Hans Konrad Sonderegger
| afbeelding        =
| onderschrift      =
| volledige naam    = Hans Konrad Sonderegger
| geboren           = [[10 oktober]] [[1891]]
| geboorteplaats    = [[Heiden (Zwitserland)|Heiden]]
| overleden         = [[3 september]] [[1944]]
| overlijdensplaats = [[Scuol]]
| kieskring         =
| regio             = {{CH-vlag|Appenzell Ausserrhoden}}
| land              = {{CH}}
| huidige functie   =
| sinds             =
| voorganger        =
| opvolger          =
| partij            = [[Zwitserse Vrije Economie-Beweging]]
| religie           =
| titulatuur        =
| tijdvak1          = 1933-1944
| functie1          = Lid van de [[Kantonsraad van Appenzell Ausserrhoden]]
| tijdvak2          = 1934-1935
| functie2          = Lid van de [[Kantonsraad]]
| tijdvak3          = 1939-1943
| functie3          = Lid van de [[Nationale Raad (Zwitserland)|Nationale Raad]]
| handtekening      =
| website           =
}}

'''Hans Konrad Sonderegger''' ([[Heiden (Zwitserland)|Heiden]], [[10 oktober]] [[1891]] - [[Scuol]], [[3 september]] [[1944]]) was een [[Zwitserland|Zwitserse]] [[politicus]] voor de [[Zwitserse Vrije Economie-Beweging]] uit het kanton [[Appenzell Ausserrhoden]]. Hij zetelde van 1934 tot 1935 in de [[Kantonsraad]] en van 1939 tot 1943 in de [[Nationale Raad (Zwitserland)|Nationale Raad]].

== Biografie ==

=== Opleiding en vroege carrière ===
Hans Konrad Sonderegger studeerde theologie in [[Bazel (stad)|Bazel]], [[Zürich (stad)|Zürich]] en [[Marburg (Duitsland)|Marburg]] tussen 1911 en 1916 en vervolgens rechten en politieke wetenschappen in Zürich en [[Bern (stad)|Bern]] van 1920 tot 1923. In 1923 behaalde hij een doctoraat in de rechten.

Van 1924 tot 1927 was hij in [[Teufen]] en later in zijn geboorteplaats Heiden werkzaam als [[Advocaat (beroep)|advocaat]]. Hij was tevens journalist voor verschillende bladen, waaronder de ''[[Beobachter (tijdschrift)|Beobachter]]'' en de ''[[Neue Bündner Zeitung (1892–1974)|Neue Bündner Zeitung]]'', om vervolgens in 1936 zijn eigen krant op te richten, ''[[Der Demokrat]]'', die zou uitgroeien tot de op een na grootste krant van Appenzell Ausserrhoden.

=== Kantonnale politiek ===
Van 1926 tot 1927 was hij lid van de het gemeentebestuur van Teufen en van 1937 tot zijn dood in 1944 van Heiden. Tussen 1929 en 1932 was hij tevens kantonnaal rechter, om nadien van 1933 tot zijn dood lid te worden van de [[Kantonsraad van Appenzell Ausserrhoden]], het [[Kantonsparlement|kantonnaal parlement]].

=== Federale politiek ===
Ook op het federale niveau was hij politiek actief. Zo was hij van 1934 tot 1935 het lid van de [[Kantonsraad]] voor Appenzell Ausserrhoden en zetelde hij van de [[Zwitserse parlementsverkiezingen 1939|parlementsverkiezingen van 1939]] tot [[Zwitserse parlementsverkiezingen 1943|die van 1943]] in de [[Nationale Raad (Zwitserland)|Nationale Raad]] voor [[Basel-Landschaft]].

Hans Konrad Sonderegger leunde vanaf 1920 nauw aan bij de economische ideeën van [[Silvio Gesell]] als oplossing voor de economische crisis in die tijd. In 1931 lid van de [[Zwitserse Vrije Economie-Beweging]] (''Freiwirtschaftsbund''), een beweging gebaseerd op de ideeën van Gesel. Sonderegger werd al snel het kopstuk van deze beweging, wat hem ook een van de meest controversiële politici maakte in de jaren 1930 en 1940.

In 1943 zouden onenigheden binnen de Zwitserse Vrije Economie-Beweging leiden tot het lekken van privébrieven van Sonderegger uit de zomer van 1940, aan het begin van de [[Tweede Wereldoorlog]] en net na de inval van de Duitsers in Frankrijk, waarin hij pleitte voor de instelling van een nieuwe [[Bondsraad (Zwitserland)|Bondsraad]] en een bondgenootschap met de aanliggende [[asmogendheden]] ([[nazi-Duitsland]] en het facistische [[Italië]]). De door de liberalen opgestarte lastercampagne die hierdoor losbarstte, maakte in 1943 een einde aan de politieke carrière van Sonderegger en verzwakte zijn gezondheid. Een jaar later zou hij overlijden.

== Zie ook ==
* [[Lijst van leden van de Kantonsraad van Zwitserland uit het kanton Appenzell Ausserrhoden]]

{{Appendix|2=
* {{fr}} ''[https://hls-dhs-dss.ch/fr/articles/006576/2011-04-19/ Hans Konrad Sonderegger]'' in het [[Historisch Woordenboek van Zwitserland]].
* {{fr}} ''[https://www.parlament.ch/de/biografie/hans-konrad-sonderegger/3275 Hans Konrad Sonderegger]'', parlament.ch, website van de [[Bondsvergadering (Zwitserland)|Zwitserse Bondsvergadering]].
}}
{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Sonderegger, Hans Konrad}}

[[Categorie:Zwitsers politicus]]
[[Categorie:Lid van de Kantonsraad (Zwitserland)]]
[[Categorie:Lid van de Nationale Raad (Zwitserland)]]
[[Categorie:Zwitsers advocaat]]
[[Categorie:Zwitsers rechter]]
[[Categorie:Zwitsers journalist]]

title: Algemeen

Volledige naam: Hans Konrad Sonderegger

Geboren: 10 oktober 1891

Geboorteplaats: Heiden

Overleden: 3 september 1944

Overlijdensplaats: Scuol

Regio: Appenzell Ausserrhoden

Land: Zwitserland

Partij: Zwitserse Vrije Economie-Beweging

title: Functies

Lid van de Kantonsraad van Appenzell Ausserrhoden

Lid van de Kantonsraad

Lid van de Nationale Raad

Portaal: Politiek