text:
# Levermossen
De levermossen (Marchantiophyta, ook wel Hepatophyta of Hepaticophyta) zijn een vrij soortenrijke stam van planten. Het aantal soorten wordt geschat op ongeveer 9000 tot 10000. Levermossen zijn meestal klein, meestal van 2-20 mm breed met individuele planten minder dan 10 cm lang. Toch kunnen bepaalde soorten grote stukjes grond, rotsen, bomen of andere redelijk stevige ondergrond bedekken. Ze zijn wereldwijd verspreid in bijna elke beschikbaar habitat, meestal op vochtige plaatsen hoewel er woestijnsoorten en arctische soorten zijn. Veel soorten komen voor in de tropen. Zij komen vooral voor in een vochtig klimaat, en vele zijn epifyten in tropische regenwouden. Ze komen echter ook in zeer koude gebieden voor als Noord-Siberië. Sommige soorten kunnen hinderlijk zijn in de schaduwrijke kassen of een onkruid zijn in tuinen.
Net als de mossen en hauwmossen hebben de levermossen een levenscyclus met een heteromorfe generatiewisseling en een dominante gametofyt. De cellen van de mosplant zijn haploïde (ze bevatten slechts een enkele set genetische informatie). Het woord levermos is gebaseerd op de signatuurleer, waarin wordt verondersteld dat een overeenkomst tussen de vorm van een plant en een menselijk orgaan een aanwijzing is dat de plant bruikbaar is voor het beter laten functioneren van het orgaan. Aangezien sommige thalleuze mossen enigszins doen denken aan de lobben van de lever, heeft de hele groep de naam levermossen gekregen.

## Kenmerken en verschillen

### Gametofytkenmerken
De kenmerken van de gametofyt (de 'levermosplant'), vooral die waarin deze verschilt van de mossen zijn:
- het protonema is gereduceerd en bestaat hoogstens uit enkele cellen.
- de rizoïden zijn eencellig.
- de bebladerde levermossen hebben meestal liggende stengels met drie rijen van slechts 1 cellaag dikke bladeren.
- de ventrale (onderste) rij bladeren is kleiner en heeft meestal een andere vorm en worden ook wel 'onderbladen', 'buikbladen' of 'amphigastria' genoemd. Ze kunnen ook afwezig zijn.
- de bladen hebben geen nerf die meer cellen dik is, maar hoogstens een schijnnerf van verlengde cellen in een enkele cellaag.
- de cellen van de bladen is parenchymatisch, dus eerder afgerond dan prosenchymatisch (verlengd) zoals de bladcellen bij veel mossen.
- de cellen van het thallus of het blad hebben vaak olielichaampjes.
- de antheridia en de archegonia hebben geen parafysen.

Er zijn bebladerde levermossen en thalleuze levermossen.

#### Thalleuze levermossen
Bij thalleuze levermossen deelt zich de topcel zich in drie of in twee rijen, waarbij er een tweezijdige symmetrie ontstaat. Het thallus heeft een onder- en een bovenkant, terwijl de linker en de rechterkant ongeveer elkaars spiegelbeeld zijn.
Een groot deel van de levermossen hebben geen bladeren, maar hebben een thallus. Veel thalleuze levermossen hebben bladachtige schubben aan de onderzijde van het thallus. De bouw van thalleuze levermossen wordt meestal als 'eenvoudig' beoordeeld. Het thallus kan eenvoudig zijn en opgebouwd uit gelijkvormige cellen, maar het kan ook ingewikkelder zijn met luchtkamers en huidmondjes.
Parapluutjesmos is een bekend thalleus levermos. Het groeit op de grond als een vlak onbebladerd thallus. Het thallus is complex: het bestaat uit verschillende celtypen en heeft luchtkamers met kenmerkende luchtopeningen.
De hauwmossen lijken uiterlijk veel op de thalleuze levermossen, maar vormen een zelfstandige stam. Hun sporangia zijn groen, ongesteeld, hebben huidmondjes en verder ook anders gebouwd dan die van de levermossen.

#### Bebladerde levermossen
Bebladerde (folieuze) levermossen bestaan uit een stengel met gewoonlijk 3 rijen bladeren. De bladschijf bij folieuze levermossen is in het algemeen slechts 1 cel dik. De folieuze levermossen hebben geen echte bladnerf, hoogstens een 'schijnnerf' die bestaat uit langgerekte cellen. Het blad kan aan de top ingesneden of uitgerand zijn of bestaat zelfs uit twee lobben. Bij de bebladerde levermossen is er een grote variatie aan bladvormen, bladinplanting en bladstand.
De drie rijen zijn gewoonlijk goed herkenbaar, met twee rijen zijdelings bladeren en een rij meestal wat kleinere buikblaadjes, waarbij het stengeltje gewoonlijk liggend of opstijgend is.
De bladen van levermossen hebben vaak een goed ontwikkelde onderlob en bovenlob. Bij een groep levermossen, de Calobryales, staat het stengeltje rechtop en zijn de drie rijen bladeren (vrijwel) gelijkwaardig.
- Close-up van groot gootmos met laminacellen met chloroplasten en olielichaampjes, collenchymatische hoekverdikkingen van celwanden.
- Close-up van blauw buidelmos met laminacellen met chloroplasten en blauwe olielichaampjes.

De meeste bebladerde levermossen hebben een vorm veel weg van een afgeplat mosplant. Bebladerde levermossen kunnen op het oog worden onderscheiden van overeenkomstige mossen op grond van een aantal kenmerken, zoals de eencellige rizoïden.
Bebladerde levermossen, die bladeren hebben van 1 cellaag dik, verschillen ook van de meeste mossen daarin, dat hun bladeren nooit een nerf hebben en dat ze marginale wimpers kunnen dragen, wat zelden voorkomt in mossen. Olielichaampjes komen voor bij levermossen, maar niet bij bladmossen, evenals collenchymatische verdikkingen bij de celhoeken.
Andere verschillen gaan niet volledig op voor alle mossen en levermossen, maar het optreden van in drie rijen gerangschikte bladeren, de aanwezigheid van diep gelobde of ingesneden bladeren, of een gebrek aan een duidelijk gedifferentieerde stengel en bladeren wijzen er allemaal op dat de plant waarschijnlijk een levermos is.

### Sporofytkenmerken
De kenmerken van de sporofyt, vooral die waarin deze verschilt van de mossen, zijn:
- de sporofyt bevat geen chloroplasten en heeft een korte levensduur
- het sporekapsel is al uitontwikkeld voordat de kapselsteel (seta) zich strekt
- de kortlevende kapselsteel (seta) is kleurloos en zeer vergankelijk
- in het kapsel rijpen alle sporen gelijktijdig
- in de wand van de sporekapsel ontbreken huidmondjes
- het sporekapsel opent zich door middel van vier sleuven zodat het openspringt met vier kleppen
- het sporekapsel heeft geen columella (steriel weefsel in het sporekapsel)
- in het kapsel worden eencellige elateren gevormd. Deze zijn behulpzaam bij de verspreiding van de sporen

## Vergelijking met mossen en hauwmossen
| Vergelijking van levermossen, mossen en hauwmossen. | Vergelijking van levermossen, mossen en hauwmossen. | Vergelijking van levermossen, mossen en hauwmossen.                                         | Vergelijking van levermossen, mossen en hauwmossen.                                     | Vergelijking van levermossen, mossen en hauwmossen. |
| Generatie, kernfase ↓                               | Kenmerken                                           | Marchantiophyta Levermossen                                                                 | Bryophyta Mossen                                                                        | Anthocerotophyta Hauwmossen                         |
| --------------------------------------------------- | --------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------- |
| Gametofyt, haplofase                                | protonema                                           | thalleus                                                                                | draadvormig                                                                             | bolvormig                                           |
| Gametofyt, haplofase                                | mosknoppen                                          | slecht 1 mosknop op protonema                                                               | veel mosknoppen op protonema                                                            | slecht 1 mosknop op protonema                       |
| Gametofyt, haplofase                                | mosplant is thallus of bebladerde spruit            | of bebladerde spruit meestal dorsivetraal, of eenvoudig thallus, of thallus met luchtkamers | bebladerde spruit, zelden duidelijk dorsivetrale bouw, (stengel en takken met blaadjes) | eenvoudig thallus                                   |
| Gametofyt, haplofase                                | blad rangschikking                                  | 2 of 3 rijen of niet van toepassing                                                         | bladen verspreid, spiralen                                                              | (niet van toepassing)                               |
| Gametofyt, haplofase                                | bladvorm                                            | 2- tot meerlobbig of n.v.toep.                                                              | bladen zelden gelobd                                                                    | (niet van toepassing)                               |
| Gametofyt, haplofase                                | bladnerven                                          | geen (hoogstens schijnnerf)                                                                 | 0, 1 of 2; soms complex gebouwd                                                         | (niet van toepassing)                               |
| Gametofyt, haplofase                                | olielichaampjes                                     | aanwezig bij veel soorten                                                                   | geen (uitz.: Takakia)                                                                   | geen                                                |
| Gametofyt, haplofase                                | chloroplasten                                       | veel kleine chloroplasten per cel                                                           | veel kleine chloroplasten per cel                                                       | 1 enkele grote met pyrenoïde                        |
| Gametofyt, haplofase                                | cellen voor watertransport                          | alleen bij enkele eenvoudige thalleuze vormen                                               | geleidend weefsel in stengel van de gametofyt (en in sporofyt)                          | geen                                                |
| Gametofyt, haplofase                                | rizoïden                                            | hyalien, eencellig                                                                          | bruin, meercellig                                                                       | hyalien, eencellig                                  |
| Gametofyt, haplofase                                | gametangia plaatsing                                | in clusters aan de top van bebladerde tak of op oppervlak van thallus                       | in clusters aan de top van bebladerde tak                                               | verzonken in het thallus, verspreid                 |
| Gametofyt, haplofase                                | huidmondjes                                         | soms ademopeningen                                                                          | geen                                                                                | aanwezig                                            |
| Gametofyt, haplofase                                | calyptra, huikje                                    | geen                                                                                | frequent                                                                                | geen                                                |
| Sporofyt, diplofase                                 | groeipunt                                           | driesnedige topcel                                                                          | driesnedige topcel                                                                      | meristeem                                           |
| Sporofyt, diplofase                                 | kapselsteel (seta) ontwikkeling                     | strekt zich pas vlak voor het loslaten van de rijpe sporen                                  | strekt zich ruim voor de sporenrijping, soms een pseudopodium                           | (niet van toepassing)                               |
| Sporofyt, diplofase                                 | kapselsteel kleur                                   | hyalien, niet fotosynthetisch                                                               | fotosynthetisch (groen)                                                                 | (niet van toepassing)                               |
| Sporofyt, diplofase                                 | kapsel bouw                                         | ongedifferentieerd; bolvormig of verlengd                                                   | met peristoom, operculum, theca en nek                                                  | ongedifferentieerd; langwerpig                      |
| Sporofyt, diplofase                                 | kapsel groei                                        | groei snel, beperkt, vaste grootte                                                          | groei langzaam, beperkt, vaste grootte                                                  | continue groei door basaal meristeem                |
| Sporofyt, diplofase                                 | columella                                           | geen                                                                                | aanwezig                                                                                | aanwezig                                            |
| Sporofyt, diplofase                                 | steriele cellen tussen de sporen                    | eencellige elateren met spiraalverdikkingen                                                 | geen                                                                                | meercellige, vertakte pseudo-elateren               |
| Sporofyt, diplofase                                 | openen van kapsel bij rijping                       | tanden of 4 kleppen                                                                         | operculum en peristoom, zelden met 2 spleten of 4 tanden                                | 2 kleppen                                           |
| Sporofyt, diplofase                                 | huidmondjes                                         | geen                                                                                | op sporenkapsel                                                                         | aanwezig                                            |

## Levenscyclus
Levermossen zijn (evenals de mossen) eenhuizige of tweehuizige isospore diplohaplonten met een dominante gametofyt, wat wil zeggen dat een afwisseling is van een haploïde gametofytfase en een diploïde sporofytfase.
De haploïde (n) gametofyt is het best ontwikkeld en leeft zelfstandig. Deze kan een- of tweehuizig zijn (mannelijke en vrouwelijke planten), maar de sporen zijn van gemiddeld gelijke afmetingen (isosporie), hoewel er ook tweehuizige heterospore soorten zijn.
De diploïde (2n) sporofyt is zijn hele leven afhankelijk van de gametofyt. Er is altijd slechts één kortlevend sporenkapsel, dit in tegenstelling tot de bij mossen. Het sporenkapsel opent met vier kleppen, zodat de sporen door de elateren in het kapsel verspreid kunnen worden.

## Taxonomie
De levermossen worden als stam tot de Embryophyta gerekend. Evenals de mossen en de hauwmossen vermeerderen de levermossen zich door middel van sporen en niet door zaad (het zijn "lagere planten"). Ook hebben zij geen vaatbundels: het zijn géén vaatplanten.
| Fylogenetische stamboom van de Embryophyta naar Holt & Iudica                                                                                |
| - Embryophyta (landplanten) - Marchantiophyta (Stotler & Crandall-Stotler 1977) (→ mossen s.l., bryofyten) - Haplomitriopsida - Treubiidae - Haplomitriidae - - Marchantiopsida - Blasiidae - Marchantiidae - Jungermanniopsida - Jungemanniidae - - Peliidae - Metzgeriidae - - Bryophyta (Schimper 1836) (→ mossen s.l., bryofyten) - - Sphagnopsida - Takakiopsida - - - Andreaeaobryopsida - Andreaeopsida - - Polytrichopsida - - Tetraphidopsida - - Buxbaumiopsida - Bryopsida - - Anthocerotophyta (Stotler & Crandall-Stotler 1977) (→ mossen s.l., bryofyten) - Tracheophyta, vaatplanten - † Rhyniophyta (Banks 1975) (→ pterofyten) - - - † Stam Zosterophyllophyta (Banks 1975) (→ pterofyten) - Stam Lycopodophyta (Cronquist & al. 1966) (→ pterofyten) - - † Stam Trimerophytophyta (Banks 1975) (→ pterofyten) - Euphyllophyta (Kenrick & Crane 1997) - † Klasse Cladoxylidopsida - - † Klasse Coenopteridopsida - - Stam Pteridophyta (Schimper 1879), varens - Lignophyta - † Orde Aneurophytales (→ progymnospermofyten) - - - † Orde Protopityales (→ progymnospermofyten) - † Orde Archaeopteridales (→ progymnospermofyten) - Spermatophyta, zaadplanten - † Klasse Lyginopteridopsida (→ zaadvarens) - - † Klasse Medullosopsida (→ zaadvarens) - - † Klasse Callistophytopsida (→ zaadvarens) - - Klasse Cycadopsida (→ naaktzadigen) - - † Klasse Peltaspermopsida (→ zaadvarens) - - - Stam Ginkgophyta (→ naaktzadigen) - - Stam Gnetophyta (→ naaktzadigen) - Orde Gnetales - Orde Ephedrales - Orde Welwitschiales - Stam Coniferophyta (→ naaktzadigen) - † Klasse Cordaitopsida - - † Klasse Voltziopsida - Klasse Pinopsida - - - † Klasse Caytoniopsida (→ zaadvarens) - † Stam Cycadeoidophyta (→ naaktzadigen) - Stam Angiospermophyta (Berry 1915), bedektzadigen - basale 'angiosperms' - - 'magnoliids', magnoliiden (Magnoliopsida) - - Monocotyledoneae ('monocots') - Dicotyledoneae ('eudicots') |
| niet-monofyletische groep (→ behoort tot de ...) wordt ook gerekend tot een polyfyletische groep                                                                                |

title: Levermossen

wikitext:
{{Taxobox
| type              = plant
| naam              = Levermossen
| afbeelding        = Moos 5778.jpg
| afbeeldingtekst   = [[Parapluutjesmos]]
(''Marchantia polymorpha'')
| rijk              = ''[[Viridiplantae]]''
| auteur rijk       = Cavalier-Smith (1981)
| onderrijk         = ''[[Embryophyta]]''
| taxon             = [[Stam_(biologie)|Stam]]
| w-naam            = Marchantiophyta
| auteur            = Stotler & Crandall-Stotler
| datum             = 1977
| afbeeldingII      = Haeckel Hepaticae.jpg
| afbeeldingIItekst = Levermossen
(1904), uit [[Ernst Haeckel]]s ''Kunstformen der Natur''
| synoniem          =
* [[Hepaticae]]
* [[Hepatophyta]]
* [[Hepaticophyta]]
}}

De '''levermossen''' (''Marchantiophyta'', ook wel ''Hepatophyta'' of ''Hepaticophyta'') zijn een vrij soortenrijke [[stam (biologie)|stam]] van planten. Het aantal soorten wordt geschat op ongeveer 9000 tot 10000. Levermossen zijn meestal klein, meestal van 2-20 mm breed met individuele planten minder dan 10 cm lang. Toch kunnen bepaalde soorten grote stukjes grond, rotsen, bomen of andere redelijk stevige ondergrond bedekken. Ze zijn wereldwijd verspreid in bijna elke beschikbaar habitat, meestal op vochtige plaatsen hoewel er woestijnsoorten en arctische soorten zijn. Veel soorten komen voor in de tropen. Zij komen vooral voor in een vochtig klimaat, en vele zijn [[epifyt]]en in tropische regenwouden. Ze komen echter ook in zeer koude gebieden voor als Noord-Siberië. Sommige soorten kunnen hinderlijk zijn in de schaduwrijke kassen of een onkruid zijn in tuinen.

Net als de [[mossen]] en [[hauwmossen]] hebben de levermossen een [[levenscyclus#Heteromorfe digenetische cyclus met dominante gametofyt|levenscyclus met een heteromorfe generatiewisseling en een dominante gametofyt]]. De cellen van de mosplant zijn [[haploïde]] (ze bevatten slechts een enkele set genetische informatie). Het woord levermos is gebaseerd op de [[signatuurleer]], waarin wordt verondersteld dat een overeenkomst tussen de vorm van een plant en een menselijk orgaan een aanwijzing is dat de plant bruikbaar is voor het beter laten functioneren van het orgaan. Aangezien sommige thalleuze mossen enigszins doen denken aan de lobben van de lever, heeft de hele groep de naam levermossen gekregen.<ref>{{Citeer journal|auteur= John L. Bowman|year= 2016|title= A Brief History of Marchantia from Greece to Genomics|journal= Plant and Cell Physiology|volume= 57|issue= 2|pages =210–229|url= https://academic.oup.com/pcp/article/57/2/210/2460759|archiefurl=https://web.archive.org/web/20221103151626/https://academic.oup.com/pcp/article/57/2/210/2460759|archiefdatum=2022-11-03}}</ref>

== Kenmerken en verschillen ==
=== Gametofytkenmerken ===
De kenmerken van de [[gametofyt]] (de 'levermosplant'), vooral die waarin deze verschilt van de [[mossen]] zijn:<ref>{{de}} {{aut|Frahm, J.-P.}} (2001) ''Biologie der Moose''. Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg und Berlin, {{ISBN|3-8274-0164-X}}</ref><ref>{{de}} {{aut|Probst, W.}} (1986) ''Biologie der Moos- und Farnpflanzen.'' UTB Quelle & Meyer, Wiesbaden</ref>
* het [[Voorkiem|protonema]] is [[Rudimentair (anatomie)|gereduceerd]] en bestaat hoogstens uit enkele cellen.
* de [[rizoïde]]n zijn eencellig.
* de bebladerde levermossen hebben meestal liggende stengels met drie rijen van slechts 1 cellaag dikke bladeren.
* de [[Ventraal|ventrale (onderste)]] rij bladeren is kleiner en heeft meestal een andere vorm en worden ook wel [[Amphigastrium|'onderbladen', 'buikbladen' of 'amphigastria']] genoemd. Ze kunnen ook afwezig zijn.
* de bladen hebben geen [[nerf (blad)|nerf]] die meer cellen dik is, maar hoogstens een schijnnerf van verlengde cellen in een enkele cellaag.
* de cellen van de bladen is [[parenchym (plantkunde)|parenchymatisch]], dus eerder afgerond dan prosenchymatisch (verlengd) zoals de bladcellen bij veel mossen.
* de cellen van het [[thallus]] of het blad hebben vaak [[olielichaampje]]s.
* de [[Antheridium|antheridia]] en de [[Archegonium|archegonia]] hebben geen [[parafyse]]n.

Er zijn bebladerde levermossen en thalleuze levermossen.

==== Thalleuze levermossen ====
{{Zie hoofdartikel|Thalleus levermos}}
Bij thalleuze levermossen deelt zich de topcel zich in drie of in twee rijen, waarbij er een tweezijdige symmetrie ontstaat. Het thallus heeft een onder- en een bovenkant, terwijl de linker en de rechterkant ongeveer elkaars spiegelbeeld zijn.

Een groot deel van de levermossen hebben geen bladeren, maar hebben een [[thallus]]. Veel thalleuze levermossen hebben bladachtige schubben aan de onderzijde van het thallus. De bouw van thalleuze levermossen wordt meestal als [[Plesiomorfie|'eenvoudig']] beoordeeld. Het thallus kan eenvoudig zijn en opgebouwd uit gelijkvormige cellen, maar het kan ook ingewikkelder zijn met luchtkamers en huidmondjes.

[[Parapluutjesmos]] is een bekend thalleus levermos. Het groeit op de grond als een vlak onbebladerd thallus. Het thallus is complex: het bestaat uit verschillende celtypen en heeft luchtkamers met kenmerkende luchtopeningen.

De [[hauwmossen]] lijken uiterlijk veel op de thalleuze levermossen, maar vormen een zelfstandige [[Stam (biologie)|stam]]. Hun sporangia zijn groen, ongesteeld, hebben huidmondjes en verder ook anders gebouwd dan die van de levermossen.

==== Bebladerde levermossen ====
{{Zie hoofdartikel|Folieus levermos}}
Bebladerde (folieuze) levermossen bestaan uit een stengel met gewoonlijk 3 rijen bladeren. De bladschijf bij folieuze levermossen is in het algemeen slechts 1 cel dik. De folieuze levermossen hebben geen echte bladnerf, hoogstens een 'schijnnerf' die bestaat uit langgerekte cellen. Het blad kan aan de top ingesneden of uitgerand zijn of bestaat zelfs uit twee lobben. Bij de bebladerde levermossen is er een grote variatie aan bladvormen, bladinplanting en bladstand.

De drie rijen zijn gewoonlijk goed herkenbaar, met twee rijen zijdelings bladeren en een rij meestal wat kleinere buikblaadjes, waarbij het stengeltje gewoonlijk liggend of opstijgend is.

De bladen van levermossen hebben vaak een goed ontwikkelde onderlob en bovenlob. Bij een groep levermossen, de [[Calobryales]], staat het stengeltje rechtop en zijn de drie rijen bladeren (vrijwel) gelijkwaardig.

<gallery widths="280px" heights="200px" class="center">
Tritomaria quinquedentata (c, 143358-473933) 1304.JPG|Close-up van [[groot gootmos]] met laminacellen met chloroplasten en olielichaampjes, [[collenchym]]atische hoekverdikkingen van celwanden.
Calypogeia azurea Cells and blue oil bodies.jpg|Close-up van [[blauw buidelmos]] met laminacellen met chloroplasten en blauwe olielichaampjes.
</gallery>

De meeste bebladerde levermossen hebben een vorm veel weg van een afgeplat mosplant. Bebladerde levermossen kunnen op het oog worden onderscheiden van overeenkomstige mossen op grond van een aantal kenmerken, zoals de eencellige [[rizoïde]]n.

Bebladerde levermossen, die bladeren hebben van 1 cellaag dik, verschillen ook van de meeste mossen daarin, dat hun bladeren nooit een nerf hebben en dat ze marginale wimpers kunnen dragen, wat zelden voorkomt in mossen. Olielichaampjes komen voor bij levermossen, maar niet bij bladmossen, evenals [[collenchym]]atische verdikkingen bij de celhoeken.

Andere verschillen gaan niet volledig op voor alle mossen en levermossen, maar het optreden van in drie rijen gerangschikte bladeren, de aanwezigheid van diep gelobde of ingesneden bladeren, of een gebrek aan een duidelijk gedifferentieerde stengel en bladeren wijzen er allemaal op dat de plant waarschijnlijk een levermos is.

=== Sporofytkenmerken ===
De kenmerken van de [[sporofyt]], vooral die waarin deze verschilt van de mossen, zijn:
* de sporofyt bevat geen [[chloroplast]]en en heeft een korte levensduur
* het [[Sporangium|sporekapsel]] is al uitontwikkeld voordat de [[Kapselsteel|kapselsteel (seta)]] zich strekt
* de kortlevende kapselsteel (seta) is kleurloos en zeer vergankelijk
* in het kapsel rijpen alle [[spore]]n gelijktijdig
* in de wand van de sporekapsel ontbreken huidmondjes
* het sporekapsel [[Dehiscentie (plantkunde)|opent zich]] door middel van vier sleuven zodat het openspringt met vier kleppen
* het sporekapsel heeft geen [[Columella (mossen)|columella]] (steriel weefsel in het sporekapsel)
* in het kapsel worden eencellige [[elatere]]n gevormd. Deze zijn behulpzaam bij de verspreiding van de sporen

{| class="toccolours vatop" style="font-size:95%;line-height:130%"
|colspan="2"|<big>Fytografie van de ''Marchantiophyta''</big><ref>{{aut|Landwehr, J.}}, m.m.v. {{aut|S.R. Gradstein & H. van Melick}} (1980) ''Atlas Nederlandse Levermossen.'' Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging</ref>
|-
!style="border-bottom:solid thin gray;"|Gametofyt:
!style="border-bottom:solid thin gray;"|Sporofyt:
|-
|{{Stamboom2}}
* {{Stamboom2/einde tak}} [[gametofyt]], [[Haploïdie|haploïde]] [[Generatie (biologie)|generatie]]:
** [[spore]]
** [[Voorkiem|protonema]]
** {{Stamboom2/einde tak}} [[gametofoor]], bebladerde mosplant
*** groeiwijze en groepering van de mosplant, soms [[groeivorm]] genoemd
**** [[thalleus levermos]]
**** {{Stamboom2/einde tak}} [[folieus levermos]]
*** [[thallus]] van [[thalleus levermos|thalleuze levermossen]]
**** [[rizoïde]]n
**** [[huidmondje]]s
**** [[gemmenbeker]]s (zoals bij [[Lunularia]], [[Marchantia]])
**** [[gem (mossen)|gemmen]] of [[broedkorrel]]s
**** {{Stamboom2/einde tak}} [[receptaculum]], drager (bij Marchantia)
*** [[stengel]] (caulis) van [[folieus levermos|folieuze levermossen]], met merg en schors (1-2 cellagen), en vertakking
**** [[rizoïde]]n
**** [[stolon]]en
**** [[flagel]]len
**** {{Stamboom2/einde tak}} [[blad]] (folium) en bebladering
***** bladinplanting 3-rijig
****** [[Dorsaal blaadje|dorsale blaadjes]]; dwars, onderliggend, of bovenliggend
****** {{Stamboom2/einde tak}} [[Amfigastrium|amfigastriën]], [[Ventraal blaadje|ventrale blaadjes]], [[onderblaadje]]s, [[wortelblaadje]]s
***** oortje
***** bovenlob
***** onderlob
***** {{Stamboom2/einde tak}} bladcellen
****** [[Bladgroenkorrel|chloroplasten]]
****** collenchymatische verdikkingen
****** [[pyrenoïde]]
****** {{Stamboom2/einde tak}} olielichamen
*** [[Gametangium|gametangiën]], deze kunnen gegroepeerd zijn in gametoeciën:
**** [[periant]] omwindselbladeren
**** [[marsupium]]
**** [[involucrum]]
**** [[parafyse]]n
**** [[archegonium]] (♀ gametangium)
**** {{Stamboom2/einde tak}} [[antheridium]] (♂ gametangium)
*** {{Stamboom2/einde tak}} broedlichamen, organen voor vegetatieve reproductie
{{Stamboom2/einde}}
|{{Stamboom2}}
* {{Stamboom2/einde tak}} [[sporofyt]], [[Diploïde cel|diploïde]] [[Generatie (biologie)|generatie]]:
** voet van de sporofyt, waarmee de seta met de basis in de gametofyt groeit
** [[Kapselsteel|seta]], kapselsteel
** {{Stamboom2/einde tak}} [[sporangium]], [[sporogoon]], of '(spore)kapsel'
*** [[columella (mos)|columella]] (bij hauwmossen)
*** [[elatere]]n
*** {{Stamboom2/einde tak}} [[Huikje (mossen)|calyptra]]
{{Stamboom2/einde}}
|}

== Vergelijking met mossen en hauwmossen ==
{{Tabel mossen, levermossen en hauwmossen}}

== Levenscyclus ==
{{Zijbalk levenscyclus heteromorf met dominante gametofyt}}
Levermossen zijn (evenals de mossen) eenhuizige of tweehuizige isospore [[diplohaplont]]en met een dominante [[gametofyt]], wat wil zeggen dat een afwisseling is van een haploïde gametofytfase en een diploïde [[sporofyt]]fase.

De [[haploïde]] (n) gametofyt is het best ontwikkeld en leeft zelfstandig. Deze kan een- of tweehuizig zijn (mannelijke en vrouwelijke planten), maar de sporen zijn van gemiddeld gelijke afmetingen ([[isosporie]]), hoewel er ook tweehuizige [[Heterosporie|heterospore]] soorten zijn.

De [[diploïde]] (2n) sporofyt is zijn hele leven afhankelijk van de gametofyt. Er is altijd slechts één kortlevend [[Sporangium|sporenkapsel]], dit in tegenstelling tot de bij [[mossen]]. Het sporenkapsel opent met vier kleppen, zodat de sporen door de [[elatere]]n in het kapsel verspreid kunnen worden.
{{Clearright}}

== Taxonomie ==
De levermossen worden als [[stam (biologie)|stam]] tot de [[Embryophyta]] gerekend. Evenals de [[mossen]] en de [[hauwmossen]] vermeerderen de levermossen zich door middel van sporen en niet door zaad (het zijn "lagere planten"). Ook hebben zij geen [[vaatbundel]]s: het zijn géén [[vaatplanten]].

[[Bestand:Liverwort life cycle.jpg|thumb|400px|Levenscyclus van een thalleus levermos]]

{{Stamboom Embryophyta}}

{{Appendix}}
{{Navigatie fytografie mossen}}
{{Navigatie plantkunde}}
{{Commonscat|Marchantiophyta}}
{{Wikispecies|Marchantiopsida}}

[[Categorie:Levermossen| ]]
[[Categorie:Embryophyta]]

title: Levermossen

Rijk: Viridiplantae · Cavalier-Smith (1981)

Onderrijk: Embryophyta

title: Synoniemen

title: kernfase

kernfase: GAMETOFYT

| →R! | sporische (intermediaire) meiose | → |: spore


text:
# Ephedrus cavariellae
Ephedrus cavariellae is een insect dat behoort tot de orde vliesvleugeligen (Hymenoptera) en de familie van de schildwespen (Braconidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Takada in 1968.

wikiname: nlwiki

title: Ephedrus cavariellae

in_language: nl

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Ephedrus cavariellae''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie= [[Schildwespen|Braconidae]] (Schildwespen)
| geslacht = ''[[Ephedrus]]''
| w-naam = ''Ephedrus cavariellae''
| auteur = Takada
| datum = 1968
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Ephedrus cavariellae''''' is een [[insecten|insect]] dat behoort tot de orde [[vliesvleugeligen]] (Hymenoptera) en de familie van de [[Schildwespen|schildwespen (Braconidae)]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Takada in 1968.

{{Beginnetje|biologie|2012|09|09}}

[[Categorie:Ephedrus|cavariellae]]

title: Ephedrus cavariellae

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Hymenoptera (Vliesvleugeligen)

Familie: Braconidae (Schildwespen)

Geslacht: Ephedrus

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Monchy-Cayeux
Monchy-Cayeux is een gemeente in het Franse departement Pas-de-Calais (regio Hauts-de-France) en telt 274 inwoners (1999). De plaats maakt deel uit van het arrondissement Arras.

## Geografie
De oppervlakte van Monchy-Cayeux bedraagt 6,2 km², de bevolkingsdichtheid is 44,2 inwoners per km².
De onderstaande kaart toont de ligging van Monchy-Cayeux met de belangrijkste infrastructuur en aangrenzende gemeenten.

## Demografie
Onderstaande figuur toont het verloop van het inwonertal (bron: INSEE-tellingen).

title: Monchy-Cayeux

wikitext:
{{Infobox gemeente Frankrijk
| plaatsnaam = Monchy-Cayeux
| wapen = [[Bestand:Blason Monchy-Cayeux.svg|85px|Wapen]]
| kaart =
| regio = [[Hauts-de-France]]
| departement = [[Pas-de-Calais]] (62)
| depnr = 62
| arrondissement = [[Arrondissement Arras|Arras]]
| kanton = [[Kanton Saint-Pol-sur-Ternoise|Saint-Pol-sur-Ternoise]]
| jaar = 1999
| inwoners = 274
| dichtheid = 44,2
| oppervlakte = 6,2
| water =
| latitudeGraden = 50
| latitudeMinuten = 26
| latitudeSeconden = 0
| longitudeGraden = 2
| longitudeMinuten = 16
| longitudeSeconden = 0
| E of W = E
| ol of wl = O.L.
| code = 62581
| postcode = 62134
| netnummer =
| hoogteligging = 60 - 138
| aangrenzende gemeenten =
| burgemeester =
| website =
}}
'''Monchy-Cayeux''' is een gemeente in het [[Frankrijk|Franse]] departement [[Pas-de-Calais]] (regio [[Hauts-de-France]]) en telt 274 inwoners (1999). De plaats maakt deel uit van het arrondissement [[Arrondissement Arras|Arras]].

==Geografie==
De oppervlakte van Monchy-Cayeux bedraagt 6,2 km², de bevolkingsdichtheid is 44,2 inwoners per km².

{{Detailkaart Franse gemeente|id=62581}}

==Demografie==
Onderstaande figuur toont het verloop van het inwonertal (bron: [[Institut national de la statistique et des études économiques/Definities|INSEE-tellingen]]).<br />
{{Grafiek inwonertal gemeente Frankrijk|id=62581}}
<!-- Bron: Frans bureau voor statistiek. Cijfers inwoneraantal volgens de definitie "population sans doubles comptes" -->

==Externe links==
* {{Link INSEE|id=62581}}

{{Commonscat}}
{{Coor title dms|50|26|0|N|2|16|0|E|type:adm2nd_scale:25000_region:FR}}

[[Categorie:Gemeente in Pas-de-Calais]]

title: Situering

Regio: Hauts-de-France

Departement: Pas-de-Calais (62)

Arrondissement: Arras

Kanton: Saint-Pol-sur-Ternoise

Coördinaten: 50° 26′ NB, 2° 16′ OL

title: Algemeen

title: Overig

title: Detailkaart

Detailkaart: · Locatie in Frankrijk Pas-de-Calais

Portaal: Frankrijk


text:
# Myxidium inflatum
Myxidium inflatum is een microscopische parasiet uit de familie Myxidiidae. Myxidium inflatum werd in 1909 beschreven door Auerbach.

title: Myxidium inflatum

wikitext:
{{Taxobox
| type            = dier
| naam            = ''Myxidium inflatum''
| titelweergave   =cursief
| afbeelding      =
| afbeeldingtekst =
| rijk            = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| onderrijk       = [[Eumetazoa]] (Orgaandieren)
| stam            = [[Neteldieren|Cnidaria]] (Neteldieren)
| klasse          = [[Myxozoa]]
| orde            = [[Bivalvulida]]
| familie         = [[Myxidiidae]]
| geslacht        = ''[[Myxidium]]''
| w-naam          = ''Myxidium inflatum''
| auteur          = Auerbach
| datum           = 1909
| haakjes         =
| worms           = 120401
}}
'''''Myxidium inflatum''''' is een microscopische [[parasiet]] uit de familie [[Myxidiidae]]. ''Myxidium inflatum'' werd in 1909 beschreven door Auerbach.

{{Appendix|2=
*Karlsbakk, E. (2010). ''Myxidium inflatum'' Auerbach, 1909. Gebaseerd op informatie uit het [[World Register of Marine Species]], te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=120401.}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|14}}
{{DEFAULTSORT:Myxidium inflatum}}
[[Categorie:Myxidium|inflatum]]

title: Myxidium inflatum

Onderrijk: Eumetazoa (Orgaandieren)

Stam: Cnidaria (Neteldieren)

Klasse: Myxozoa

Orde: Bivalvulida

Familie: Myxidiidae

Geslacht: Myxidium

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Dusmetia euripersiae
Dusmetia euripersiae is een vliesvleugelig insect uit de familie Encyrtidae. De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1962 door Trjapitzin.

title: Dusmetia euripersiae

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Dusmetia euripersiae''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie = [[Encyrtidae]]
| geslacht = ''[[Dusmetia]]''
| w-naam = ''Dusmetia euripersiae''
| auteur = Trjapitzin
| datum = 1962
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Dusmetia euripersiae''''' is een [[Vliesvleugeligen|vliesvleugelig insect]] uit de familie [[Encyrtidae]]. De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1962 door Trjapitzin.

{{Appendix|2=
* [https://www.nhm.ac.uk/research-curation/research/projects/chalcidoids/database/validName.dsml?index=ValidName&searchPageURL=indexValidName.dsml&Familyqtype=equals&Family=&Genusqtype=equals&Genus=Dusmetia&Speciesqtype=equals&Species=euripersiae {{Ts.|Noyes, J.S.}} (2012). Universal Chalcidoidea Database. World Wide Web electronic publication. http://www.nhm.ac.uk/chalcidoids. Version as of June 2012]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|04|12}}

[[Categorie:Encyrtidae]]

title: Dusmetia euripersiae

Familie: Encyrtidae

Geslacht: Dusmetia

title: Soort


text:
# Marovato Befeno
Marovato Befeno is een plaats en commune in het zuiden van Madagaskar, behorend tot het district Ambovombe, dat gelegen is in de regio Androy. Tijdens een volkstelling in 2001 telde de plaats 60.200 inwoners.
De plaats biedt enkel lager onderwijs aan. 70% van de bevolking werkt er als landbouwer en 28% houdt zich bezig met veeteelt. De meest belangrijke landbouwproducten zijn maniok en pinda's, overige belangrijke producten zijn mais, cowpeas en bambara grondnoot. Verder is 2% actief in de dienstensector.

title: Marovato Befeno

wikitext:
{{Infobox plaats in Madagaskar
| land = Madagaskar
| naam = Marovato Befeno
| regio = [[Androy (regio)|Androy]]
| district = [[Ambovombe (district)|Ambovombe]]
| hoogte = 211
| wapen =
| inwoners = 60.200
| meetjaar = 2001
| lat_deg = 25
| lat_min = 8
| lat_dir = S
| lon_deg = 45
| lon_min = 41
| lon_dir = E
| foto =
| onderschrift =
}}

'''Marovato Befeno''' is een plaats en [[Gemeente (bestuur)|commune]] in het zuiden van [[Madagaskar]], behorend tot het district [[Ambovombe (district)|Ambovombe]], dat gelegen is in de regio [[Androy (regio)|Androy]]. Tijdens een [[volkstelling]] in 2001 telde de plaats 60.200 inwoners.<ref>[http://www.ilo.cornell.edu/ilo/data.html Ilo Census Data]. [https://web.archive.org/web/20230701184428/http://www.ilo.cornell.edu/ilo/data.html Gearchiveerd] op 1 juli 2023.</ref>

De plaats biedt enkel lager onderwijs aan. 70% van de bevolking werkt er als landbouwer en 28% houdt zich bezig met veeteelt. De meest belangrijke landbouwproducten zijn [[maniok]] en [[pinda]]'s, overige belangrijke producten zijn [[mais]], [[cowpea]]s en [[bambara grondnoot]]. Verder is 2% actief in de dienstensector.

{{Appendix}}

{{Navigatie regio Androy}}
[[Categorie:Gemeente in Androy]]

title: Situering

Regio: Androy

District: Ambovombe

Coördinaten: 25° 8′ ZB, 45° 41′ OL

title: Algemeen

Portaal: Madagaskar


text:
# Harold Goddijn
Hendricus Coenradus Albertus (Harold) Goddijn (Oegstgeest, 23 mei 1960) is een Nederlandse ondernemer en topman van navigatiebedrijf TomTom NV.

## Loopbaan
Goddijn studeerde economie aan de Universiteit van Amsterdam. Nadat hij zijn carrière in 1984 was begonnen bij een investeringsmaatschappij genaamd Estex, richtte hij in 1989 het computerbedrijf Psion Nederland BV op als een gemeenschappelijke onderneming met Psion Plc. Het bedrijf werd de Europese hoofddistributeur voor Psion. Later werd hij aangesteld als managementdirecteur van Psion Computers Plc.
Tegelijkertijd met zijn activiteiten voor Psion begon hij met enkele vrienden uit zijn studietijd - Peter-Frans Pauwels en Pieter Geelen - een tweede bedrijf in computerapparatuur, genaamd Palmtop. In 2001 verliet hij het eerstgenoemde bedrijf om fulltime te gaan werken voor Palmtop, dat inmiddels was omgedoopt in TomTom NV, en de focus had gelegd op navigatieapparatuur. Tot op heden is Goddijn hier actief als CEO en voorzitter van de raad van bestuur. Nadat het bedrijf in mei 2005 naar de beurs ging en door beleggers bij aanvang werd gewaardeerd op 1,85 miljard euro, was de Oegstgeestenaar als een van de oprichters plotseling ruim 430 miljoen euro waard. Een deel van dit geld gebruikt hij tegenwoordig als steun voor verscheidene liefdadigheidsprojecten.
In 2016 werd hij, tegelijkertijd met Pieter Geelen, Peter-Frans Pauwels en zijn echtgenote Corinne Vigreux, benoemd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau omdat zij zich als oprichters van TomTom NV bijzonder verdienstelijk hebben gemaakt voor de samenleving.

title: Harold Goddijn

wikitext:
{{Infobox ondernemer
| afbeelding        =
| naam              = Harold Goddijn
| bijnaam           =
| geboortedatum     = [[23 mei]] [[1960]]
| geboorteplaats    = [[Oegstgeest]]
| overlijddatum     =
| overlijdensplaats =
| opleiding         = [[economie (wetenschap)|Economie]]
| school            =
| positie           =
| beroep            = [[Ondernemer]] en [[topman]]
| bedrijven         = [[TomTom|TomTom NV]]
| titel(s)          =
| overige bedrijven =
}}'''Hendricus Coenradus Albertus (Harold) Goddijn''' ([[Oegstgeest]], [[23 mei]] [[1960]]) is een [[Nederland]]se ondernemer en [[topman]] van navigatiebedrijf [[TomTom|TomTom NV]].

==Loopbaan==
Goddijn studeerde [[economie (wetenschap)|economie]] aan de [[Universiteit van Amsterdam]]. Nadat hij zijn carrière in [[1984]] was begonnen bij een investeringsmaatschappij genaamd Estex, richtte hij in [[1989]] het computerbedrijf [[Psion|Psion Nederland BV]] op als een gemeenschappelijke onderneming met Psion Plc. Het bedrijf werd de Europese hoofddistributeur voor Psion. Later werd hij aangesteld als managementdirecteur van Psion Computers Plc.

Tegelijkertijd met zijn activiteiten voor Psion begon hij met enkele vrienden uit zijn studietijd - [[Peter-Frans Pauwels]] en [[Pieter Geelen]] - een tweede bedrijf in computerapparatuur, genaamd [[Palmtop]]. In [[2001]] verliet hij het eerstgenoemde bedrijf om fulltime te gaan werken voor Palmtop, dat inmiddels was omgedoopt in [[TomTom|TomTom NV]], en de focus had gelegd op navigatieapparatuur. Tot op heden is Goddijn hier actief als CEO en voorzitter van de [[raad van bestuur]]. Nadat het bedrijf in mei 2005 naar de beurs ging en door beleggers bij aanvang werd gewaardeerd op 1,85 miljard euro, was de Oegstgeestenaar als een van de oprichters plotseling ruim 430 miljoen euro waard. Een deel van dit geld gebruikt hij tegenwoordig als steun voor verscheidene [[liefdadigheid]]sprojecten.<ref>''"Succesvolle starter heeft helemaal geen overheid nodig"'' NRC Weekend, kat. Economie p4/5, 12 maart 2011</ref>

In 2016 werd hij, tegelijkertijd met [[Pieter Geelen]], [[Peter-Frans Pauwels]] en zijn echtgenote [[Corinne Vigreux]], benoemd tot [[Officier in de Orde van Oranje-Nassau]] omdat zij zich als oprichters van [[TomTom|TomTom NV]] bijzonder verdienstelijk hebben gemaakt voor de samenleving.<ref>[https://www.amsterdam.nl/bestuur-organisatie/college/burgemeester/persberichten-0/persberichten-2016/oprichters-tomtom/ ' Oprichters TomTom ontvangen koninklijke onderscheiding'], dinsdag 22 november 2016</ref>

==Bronnen en referenties==
{{References}}

{{DEFAULTSORT:Goddijn, Harold}}
[[Categorie:Nederlands ondernemer]]

title: Persoonlijke informatie

Geboorteplaats: Oegstgeest

Opleiding: Economie

Beroep: Ondernemer en topman

Bedrijf: TomTom NV

Portaal: Economie


text:
# Neostorena minor
Neostorena minor is een spinnensoort in de taxonomische indeling van de mierenjagers (Zodariidae).
Het dier behoort tot het geslacht Neostorena. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1991 door Rudy Jocqué.

title: Neostorena minor

wikitext:
{{Taxobox spin
| naam              = ''Neostorena minor''
| titelweergave     = cursief
| afbeelding        =
| afbeeldingtekst   =
| familie           = [[Mierenjagers|Zodariidae]] (Mierenjagers)
| geslacht          = ''[[Neostorena]]''
| auteur            = [[Rudy Jocqué]]
| datum             = 1991
| haakjes           =
}}
'''''Neostorena minor''''' is een [[spinnen (dieren)|spinnen]][[soort]] in de taxonomische indeling van de [[Mierenjagers|mierenjagers (Zodariidae)]].<ref>{{aut|Platnick, Norman I.}} (2010): [http://research.amnh.org/entomology/spiders/catalog/ The world spider catalog], version 10.5. ''American Museum of Natural History''. [https://web.archive.org/web/20090312050907/http://research.amnh.org:80/entomology/spiders/catalog/ Gearchiveerd] op 12 maart 2009.</ref>

Het dier behoort tot het geslacht ''[[Neostorena]]''. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1991 door [[Rudy Jocqué]].

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|10|21}}

[[Categorie:Mierenjagers]]

title: Neostorena minor

Klasse: Arachnida (Spinachtigen)

Orde: Araneae (Spinnen)

Familie: Zodariidae (Mierenjagers)

Geslacht: Neostorena

title: Soort


text:
# Vampires
Vampires is een Amerikaanse horrorfilm uit 1998 van regisseur John Carpenter. Deze baseerde het verhaal op het gelijknamige boek van John Steakley.

## Verhaal
Toen Jack Crow (James Woods) klein was, werden zijn ouders voor zijn ogen vermoord door vampiers. Sindsdien stelt hij zijn leven in dienst van het opjagen en uitroeien van de ondoden. Wanneer het Vaticaan hem en zijn team opdraagt een nest op te ruimen, loopt het uit op een bloedbad. Het nest ruimen ze succesvol op, maar über-vampier Jan Valek (Thomas Ian Griffith) lijkt afwezig. Tot hij 's avonds opduikt en op zijn beurt het team verrast. Anthony Montoya (Daniel Baldwin) en Crow zijn de enigen van het team die overleven. Valek blijkt weinig moeite te hebben met Crows manschappen. Hij is meer dan 'een' vampier, hij was en is de allereerste. Valek 'leeft' al sinds de 14e eeuw. Bovendien kende hij Crow bij naam, wat betekent dat hij voorbereid was op diens komst en er iets op stapel staat.
Valek blijkt op het spoor te zijn van 'het zwarte kruis'. Als hij dat in handen krijgt, kunnen vampiers vanaf dat moment ongedeerd in het zonlicht lopen. Dat zou het einde van de mensheid inluiden. Crow gaat samen met Montoya en priester Adam Guiteau  (Tim Guinee) op pad in een poging hem te daarvan te weerhouden. Daarbij neemt hij prostituee Katrina (Sheryl Lee) op de achterbank mee. Zij leeft nog, maar is gebeten door Valek en zal vroeg of laat veranderen van mens in vampier. Crow heeft haar echter nodig, want ze staat telepathisch in contact met Valek en is zijn beste kans die te vinden.

## Rolverdeling
| Acteur               | Personage             |
| -------------------- | --------------------- |
| James Woods          | Jack Crow             |
| Daniel Baldwin       | Anthony Montoya       |
| Sheryl Lee           | Katrina               |
| Thomas Ian Griffith  | Jan Valek             |
| Tim Guinee           | Priester Adam Guiteau |
| Maximilian Schell    | Kardinaal Alba        |
| Gregory Sierra       | Eerwaarde Giovanni    |
| Cary-Hiroyuki Tagawa | David Deyo            |
| Mark Boone Junior    | Catlin                |
| Thomas Rosales Jr.   | Ortega                |

## Vervolgen
Er verschenen twee vervolgen op Vampires, beide zonder regisseur Carpenter of de oorspronkelijke acteurs.
- Vampires: Los Muertos (2002)
- Vampires: The Turning (2005)

## Trivia
- Filmregisseur Frank Darabont verschijnt kort in beeld, wanneer Montoya zijn wagen steelt.
- Darabont staat op de aftiteling vermeld als Man with Buick, terwijl de wagen die Montoya van hem steelt een Cadillac is.

title: Vampires

wikitext:
{{Infobox film
| titel          = Vampires
| afbeelding     =
| alternatieve titel = ''John Carpenter's Vampires, Vampire$''
| regie          = [[John Carpenter]]
| producer       = [[Barr B. Potter]]
| schrijver      = [[John Steakley]] (boek), [[Don Jakoby]] (script)
| spelers        = [[James Woods (acteur)|James Woods]], [[Daniel Baldwin]], [[Sheryl Lee]], [[Thomas Ian Griffith]], [[Maximilian Schell]], [[Tim Guinee]], [[Gregory Sierra]]
| muziek         = [[John Carpenter]]
| montage        = [[Edward A. Warschilka]]
| cinematografie = [[Gary B. Kibbe]]
| distributeur   = [[Columbia Pictures]]
| première       = [[1998]]
| genre          = Actie/horror
| lengte         = 108 min.
| ratio          =
| taal           = Engels
| land           = {{US-VLAG}} [[Verenigde Staten]]
| budget         =
| bezoekers      =
| opbrengst      =
| nominaties     =
| prijzen        = 3x [[Saturn Award]]
| voorloper      =
| vervolg        = ''[[Vampires: Los Muertos]]''
| website            = <!-- Afkomstig van Wikidata -->
| imdb               = <!-- Afkomstig van Wikidata -->
| moviemeter         = <!-- Afkomstig van Wikidata -->
| tmdb               = <!-- Afkomstig van Wikidata -->
| allmovie           = <!-- Afkomstig van Wikidata -->
| kijkwijzer         = <!-- Afkomstig van Wikidata -->
| kijkwijzer_inhoud  = <!-- Afkomstig van Wikidata -->
}}
'''Vampires''' is een [[Verenigde Staten|Amerikaanse]] [[horrorfilm]] uit [[1998]] van regisseur [[John Carpenter]]. Deze baseerde het verhaal op het gelijknamige boek van [[John Steakley]].

==Verhaal==
{{Leeswaarschuwing}}
Toen ''Jack Crow'' ([[James Woods (acteur)|James Woods]]) klein was, werden zijn ouders voor zijn ogen vermoord door [[Vampier (mythisch wezen)|vampier]]s. Sindsdien stelt hij zijn leven in dienst van het opjagen en uitroeien van de ondoden. Wanneer het [[Heilige Stoel|Vaticaan]] hem en zijn team opdraagt een nest op te ruimen, loopt het uit op een bloedbad. Het nest ruimen ze succesvol op, maar über-vampier ''Jan Valek'' ([[Thomas Ian Griffith]]) lijkt afwezig. Tot hij 's avonds opduikt en op zijn beurt het team verrast. ''Anthony Montoya'' ([[Daniel Baldwin]]) en Crow zijn de enigen van het team die overleven. Valek blijkt weinig moeite te hebben met Crows manschappen. Hij is meer dan 'een' vampier, hij was en is de allereerste. Valek 'leeft' al sinds de 14e eeuw. Bovendien kende hij Crow bij naam, wat betekent dat hij voorbereid was op diens komst en er iets op stapel staat.

Valek blijkt op het spoor te zijn van 'het zwarte kruis'. Als hij dat in handen krijgt, kunnen vampiers vanaf dat moment ongedeerd in het zonlicht lopen. Dat zou het einde van de mensheid inluiden. Crow gaat samen met Montoya en priester ''Adam Guiteau '' ([[Tim Guinee]]) op pad in een poging hem te daarvan te weerhouden. Daarbij neemt hij prostituee ''Katrina'' ([[Sheryl Lee]]) op de achterbank mee. Zij leeft nog, maar is gebeten door Valek en zal vroeg of laat veranderen van mens in vampier. Crow heeft haar echter nodig, want ze staat [[telepathie|telepathisch]] in contact met Valek en is zijn beste kans die te vinden.

==Rolverdeling==
{{tabel cast}}
|-
| [[James Woods (acteur)|James Woods]] || Jack Crow
|-
| [[Daniel Baldwin]] || Anthony Montoya
|-
| [[Sheryl Lee]] || Katrina
|-
| [[Thomas Ian Griffith]] || Jan Valek
|-
| [[Tim Guinee]] || Priester Adam Guiteau
|-
| [[Maximilian Schell]] || Kardinaal Alba
|-
| [[Gregory Sierra]] || Eerwaarde Giovanni
|-
| [[Cary-Hiroyuki Tagawa]] || David Deyo
|-
| [[Mark Boone Junior]] || Catlin
|-
| [[Thomas Rosales Jr.]] || Ortega
|}

==Vervolgen==
Er verschenen twee vervolgen op Vampires, beide zonder regisseur Carpenter of de oorspronkelijke acteurs.
*''[[Vampires: Los Muertos]]'' ([[2002]])
*''[[Vampires: The Turning]]'' ([[2005]])

==Trivia==
*Filmregisseur [[Frank Darabont]] verschijnt kort in beeld, wanneer Montoya zijn wagen steelt.
*Darabont staat op de aftiteling vermeld als ''Man with [[Buick]]'', terwijl de wagen die Montoya van hem steelt een [[Cadillac (automerk)|Cadillac]] is.

== Externe links ==
{{Standaardlinks film}}

{{Navigatie films John Carpenter}}
[[Categorie:Vampierenfilm]]
[[Categorie:Boekverfilming]]
[[Categorie:Film uit 1998]]
[[Categorie:Film van John Carpenter]]
[[Categorie:Amerikaanse film]]

title: Vampires

Alternatieve titel(s): John Carpenter's Vampires, Vampire$

Regie: John Carpenter

Producent: Barr B. Potter

Scenario: John Steakley (boek), Don Jakoby (script)

Hoofdrollen: James Woods, Daniel Baldwin, Sheryl Lee, Thomas Ian Griffith, Maximilian Schell, Tim Guinee, Gregory Sierra

Muziek: John Carpenter

Montage: Edward A. Warschilka

Cinematografie: Gary B. Kibbe

Distributie: Columbia Pictures

Genre: Actie/horror

Taal: Engels

Land: Verenigde Staten

Gewonnen prijzen: 3x Saturn Award

Vervolg: Vampires: Los Muertos


text:
# Villard (Minnesota)
Villard is een plaats (city) in de Amerikaanse staat Minnesota, en valt bestuurlijk gezien onder Pope County.

## Demografie
Bij de volkstelling in 2000 werd het aantal inwoners vastgesteld op 244.
In 2006 is het aantal inwoners door het United States Census Bureau geschat op 228, een daling van 16 (-6,6%).

## Geografie
Volgens het United States Census Bureau beslaat de plaats een oppervlakte van
2,0 km², geheel bestaande uit land. Villard ligt op ongeveer 415 m boven zeeniveau.

## Plaatsen in de nabije omgeving
De onderstaande figuur toont nabijgelegen plaatsen in een straal van 16 km rond Villard.

title: Villard (Minnesota)

wikitext:
{{Infobox plaats Verenigde Staten
| naam=Villard
| staat=Minnesota
| county=[[Pope County (Minnesota)|Pope County]]
| bevolking=228
| datum=2006
| oppervlak=2.0
| water=0.0
| lat_deg = 45
| lat_min = 42
| lat_sec = 48
| lon_deg = 95
| lon_min = 16
| lon_sec = 17
| hoogte=415
| code=67144
| type=city
| detailkaart=
}}
'''Villard''' is een plaats ([[city (stad)|city]]) in de [[Verenigde Staten|Amerikaanse]] staat [[Minnesota]], en valt bestuurlijk gezien onder [[Pope County (Minnesota)|Pope County]].

==Demografie==
Bij de volkstelling in 2000 werd het aantal inwoners vastgesteld op 244.<ref>{{Bronvermelding inwonertal plaats Verenigde Staten/2000}}</ref>
In 2006 is het aantal inwoners door het [[United States Census Bureau]] geschat op 228,<ref>{{Bronvermelding inwonertal plaats Verenigde Staten/2006}}</ref> een daling van 16 (-6,6%).

==Geografie==
Volgens het United States Census Bureau beslaat de plaats een [[oppervlakte]] van
2,0 km², geheel bestaande uit land. Villard ligt op ongeveer 415<ref>{{Bronvermelding hoogte plaats Verenigde Staten}}</ref> m boven [[zeeniveau]].

==Plaatsen in de nabije omgeving==
De onderstaande figuur toont nabijgelegen [[woonplaats|plaatsen]] in een [[Straal (wiskunde)|straal]] van 16 km rond Villard.
{{Afbeelding label begin|image=Blank map.svg|position= relative| float=left|width=400|caption=Plaatsen in de omgeving}}
{{Afbeelding label|x=0.5|y=0.5|scale=400|text=[[Bestand:Map pointer black.svg|20px|Villard]]'''Villard'''}}
{{Afbeelding label|x=0.321|y=0.259|scale=400|text=[[Bestand:Small-city-symbol.svg|6px|Plaats met 197 inwoners (2000)]][[Forada (Minnesota)|Forada]] (11 km)}}
{{Afbeelding label|x=0.256|y=0.696|scale=400|text=[[Bestand:Small-city-symbol.svg|12px|Plaats met 2594 inwoners (2000)]][[Glenwood (Minnesota)|Glenwood]] (11 km)}}
{{Afbeelding label|x=0.153|y=0.704|scale=400|text=[[Bestand:Small-city-symbol.svg|6px|Plaats met 271 inwoners (2000)]][[Long Beach (Minnesota)|Long Beach]] (14 km)}}
{{Afbeelding label|x=0.553|y=0.925|scale=400|text=[[Bestand:Small-city-symbol.svg|6px|Plaats met 65 inwoners (2000)]][[Sedan (Minnesota)|Sedan]] (15 km)}}
{{Afbeelding label|x=0.730|y=0.497|scale=400|text=[[Bestand:Small-city-symbol.svg|6px|Plaats met 72 inwoners (2000)]][[Westport (Minnesota)|Westport]] (8 km)}}
{{Afbeelding label eind}}{{Clearleft}}

== Externe link ==
* {{Link city-data.com|Villard|Minnesota}}

{{Appendix}}
{{Coor title dms|45|42|48|N|95|16|17|W|region:US_type:city(244)_scale:50000}}

[[Categorie:Plaats in Minnesota]]

title: Situering

County: Pope County

Type plaats: City

Staat: Minnesota

title: Algemeen

Oppervlakte: 2,0 km²

- land: 2 km²

- water: 0,0 km²

title: Overig

Portaal: Verenigde Staten


text:
# Platalea
Platalea is een geslacht van vogels uit de familie van de ibissen en lepelaars (Threskiornithidae). De wetenschappelijke naam van het geslacht werd in 1758 gepubliceerd door Carl Linnaeus in de tiende editie van Systema naturae.

## Soorten
Het geslacht omvat de volgende soorten:
- Platalea ajaja – Rode lepelaar
- Platalea alba – Afrikaanse lepelaar
- Platalea flavipes – Geelsnavellepelaar
- Platalea leucorodia – Lepelaar
- Platalea minor – Kleine lepelaar
- Platalea regia – Koningslepelaar

title: Platalea

wikitext:
{{Taxobox vogel
| naam              = ''Platalea''
| titelweergave     = cursief
| afbeelding        = Royal Spoonbill mouth open.jpg
| afbeeldingtekst   = [[Koningslepelaar]] (''Platalea regia'')
| orde              =[[Roeipotigen|Pelecaniformes]] (Roeipotigen)
| familie           = [[Ibissen en lepelaars|Threskiornithidae]] (Ibissen en lepelaars)
| taxon             = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| w-naam            = ''Platalea''
| auteur            = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]]
| datum             = 1758
}}
'''''Platalea''''' is een geslacht van [[vogels]] uit de familie van de [[ibissen en lepelaars]] (Threskiornithidae). De wetenschappelijke naam van het geslacht werd in 1758 gepubliceerd door [[Carl Linnaeus]] in de tiende editie van ''[[Systema naturae]]''.<ref>{{aut|Linnaeus, C.}} (1758). [https://biodiversitylibrary.org/page/727044 ''Systema naturae'' ed. 10: 139]</ref>

== Soorten ==
Het geslacht omvat de volgende soorten:<ref>{{en}}[https://www.worldbirdnames.org/new/ Gill, F., D. Donsker & P. Rasmussen (Eds) (2022). IOC World Bird List (v12.1)]</ref>
* ''[[Rode lepelaar|Platalea ajaja]]'' – Rode lepelaar
* ''[[Afrikaanse lepelaar|Platalea alba]]'' – Afrikaanse lepelaar
* ''[[Geelsnavellepelaar|Platalea flavipes]]'' – Geelsnavellepelaar
* ''[[Lepelaar|Platalea leucorodia]]'' – Lepelaar
* ''[[Kleine lepelaar|Platalea minor]]'' – Kleine lepelaar
* ''[[Koningslepelaar|Platalea regia]]'' – Koningslepelaar

{{Navigatie Threskiornithidae}}
{{Appendix}}

[[Categorie:Ibissen en lepelaars]]

title: Platalea

Stam: Chordata (Chordadieren)

Klasse: Aves (Vogels)

Orde: Pelecaniformes (Roeipotigen)

Familie: Threskiornithidae (Ibissen en lepelaars)

title: Geslacht

Portaal: Biologie · Vogels


text:
# Amphiporus greenmani
Amphiporus greenmani is een soort in de taxonomische indeling van de snoerwormen (Nemertea). De huid van de worm is geheel met trilharen bedekt. De snoerworm jaagt op prooien van zijn eigen omvang en vangt deze met behulp van zijn slurf.
De worm behoort tot het geslacht Amphiporus en behoort tot de familie Amphiporidae. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1897 door Montgomery.

title: Amphiporus greenmani

wikitext:
{{Taxobox
| type            = dier
| naam            = ''Amphiporus greenmani''
| titelweergave   =cursief
| afbeelding      =
| afbeeldingtekst =
| rijk            = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| onderrijk       = [[Eumetazoa]] (Orgaandieren)
| stam            = [[Snoerwormen|Nemertea]] (Snoerwormen)
| klasse          = [[Hoplonemertea]]
| orde            = [[Monostilifera]]
| familie         = [[Amphiporidae]]
| geslacht        = ''[[Amphiporus]]''
| auteur          = Montgomery
| datum           = 1897
| haakjes         =
| worms           = 147988
}}
'''''Amphiporus greenmani''''' is een [[soort]] in de taxonomische indeling van de [[snoerwormen]] (Nemertea). De huid van de worm is geheel met trilharen bedekt. De snoerworm jaagt op prooien van zijn eigen omvang en vangt deze met behulp van zijn slurf.

De worm behoort tot het geslacht ''[[Amphiporus]]'' en behoort tot de familie [[Amphiporidae]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1897 door Montgomery.

{{Appendix|2=
*Gibson, R. (2010). ''Amphiporus greenmani'' Montgomery, 1897. In: Gibson, R. (Ed) (2010). World Nemertina database. Gebaseerd op informatie uit het [[World Register of Marine Species]], te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=147988.}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|07}}
{{DEFAULTSORT:Amphiporus greenmani}}
[[Categorie:Snoerwormen]]

title: Amphiporus greenmani

Stam: Nemertea (Snoerwormen)

Klasse: Hoplonemertea

Orde: Monostilifera

Familie: Amphiporidae

Geslacht: Amphiporus

title: Soort


text:
# Urban exploring
Urban exploring, afgekort urbex of UE, is het bezoeken, fotograferen en documenteren van infrastructuur gemaakt door de mens, meestal verlaten gebouwen of niet openbaar toegankelijke locaties. De term werd omstreeks 1990 bedacht door de Canadese explorer Jeff Chapman, ook gekend als Ninjalicious, die met het tijdschrift Infiltration en de website infiltration.org gestart was. In 2005 publiceerde Chapmann het boek Access All Areas: a user's guide to the art of urban exploration
De term urban exploring is Engels en betekent letterlijk "verkennen van het urbane": gebouwen of resten ervan in een stedelijke omgeving; ook kan dit stedelijk karakter indertijd in natuurgebied ingevoerd zijn (bijvoorbeeld: voormalig sanatorium).
Urban exploring wordt beoefend door urban explorers.

## Doelen voor urban exploring

### Verlaten gebouwen
Het betreden van verlaten gebouwen is de meest voorkomende vorm van urban exploring. Vaak gaat het daarbij om verlaten oude fabriekspanden, maar bijvoorbeeld ook voormalige ziekenhuizen, scholen, kantoorgebouwen of gestichten. Kastelen en kerken zijn ook zeer geliefd. Vaak zijn deze gebouwen zwaar aangetast door de tand des tijds en bespoten met graffiti. Verlaten gebouwen worden vooral vanwege hun architectuur, zoals bijvoorbeeld kastelen en kerken, of uit historische interesse bezocht.
Ook gebouwen die nog (deels) actief gebruikt worden zijn interessant, voor zover het daarbij gaat om niet-openbaar toegankelijke ruimten zoals machinekamers, liftschachten en daken.

### Ondergronds
Tunnels en andere ondergrondse locaties, al dan niet verlaten, zijn voor sommige explorers een specialiteit. Zulke locaties kunnen variëren van mijnschachten en mergelgroeven, tot riolen en verkeerstunnels of holle ruimten onder een brug. Deze tak van urban exploration brengt meer risico met zich mee en vraagt ook om gespecialiseerd materiaal zoals gasdetectie, speciale belichting, klimgordels en plattegronden.

### Niet-verlaten gebouwen
Sommige mensen onderzoeken ook niet-verlaten gebouwen. Dat kan variëren van het bekijken wat zich in een schoonmaakhok bevindt, het ronddwalen in de ondergrondse gangen van ziekenhuizen, tot rondneuzen op militaire terreinen. Deze vorm van urban exploring wordt ook wel 'infiltratie' genoemd.

### Hoogtes
Andere explorers verkiezen liever grote hoogtes; deels voor de kick, deels voor het uitzicht. Zowel de daken van al dan niet verlaten gebouwen, kerken, zendmasten en kranen zijn populair in deze subcultuur.

### Verlaten domeinen
Ook verlaten domeinen zijn een doel voor sommige explorers. Deze terreinen variëren van verlaten militaire oefenterreinen tot vliegvelden of vakantiedorpen.

## Doel van een urban explorer
Hoewel er geen verenigingen met statuten en regels voor urban explorers bestaan, houden de meesten zich aan de gedragslijn: "Laat slechts voetstappen achter, neem slechts foto's mee" (engels: "Leave nothing but footprints, take nothing but pictures"). Ook proberen de meeste explorers geen wetten te overtreden anders dan het zich begeven op terreinen waar zij geen wettige toegang toe hebben; volgens velen een 'onschadelijke' overtreding.
De meeste explorers zijn er slechts op uit om foto's en/of video's te maken van oude gebouwen, zowel van binnen als buiten. Sommigen plaatsen die dan op een website of beheren een collectie. Sommigen beoefenen urban exploring vooral voor de opwinding vanwege het gevaarlijke en/of verboden karakter van plekken, bijvoorbeeld het beklimmen van hoge objecten als bruggen en communicatietorens.
Een probleem is dat explorers per definitie nieuwsgierig zijn naar niet algemeen bekende plekken en zich daarmee vaak op verboden terrein begeven: vaak plekken die ook bezocht worden door mensen met andere bedoelingen zoals graffiti-spuiters en krakers, of vandalen en koperdieven. Eigenaren en politie zien explorers ook wel aan voor dergelijke mensen.
Groepen mensen die ook in deze urbexlocaties op zoek kunnen zijn, zijn de zogenoemde 'ghosthunters'. Zij onderzoeken verlaten gebouwen op de mogelijke aanwezigheid van entiteiten (geestverschijningen/energieën). Daarnaast komen de urbexlocaties ook steeds meer in trek bij modefotografen als decor voor fotosessies.

## Gevaren
Urban explorers werken meestal in kleine groepen, omdat urban exploring gevaarlijk of risicovol kan zijn. Bij het betreden van de, vaak bouwvallige, verlaten gebouwen bestaat het risico door vloeren of trappen te zakken; of om gevaarlijke stoffen als gassen en chemicaliën aan te treffen, of losliggende elektrische bedrading. Sommige locaties worden bewaakt en waakhonden en/of toezichthouders kunnen het de explorer lastig maken. Onbedoelde insluiting is ook een risico wanneer een deur in het slot zou vallen waarvan de deurkruk ontbreekt. Om zich uit een dergelijke situatie te kunnen bevrijden dragen explorers vaak een deurkruk bij zich.

title: Urban exploring

wikitext:
[[Bestand:Waterkrachtcentrale Italië.jpg|thumb|Verlaten waterkrachtcentrale in Italië]]
[[Bestand:Charbonnage du Gouffre 06.JPG|thumb|Kolenmijn ''Charbonnage du Gouffre'' in België]]
[[Bestand:Beelitz Heilstaetten Pavillon B II.jpg|thumb|Sanatorium Beelitz-Heilstätten bij Berlijn]]
[[Bestand:Beelitz 6 Auditorium.jpg|thumb|Beelitz-Heilstätten, auditorium]]
[[Bestand:WWIIBunkALaPeruseNSW0015.JPG|thumb|Bunker uit WOII in Sydney]]
[[Bestand:Sinaï Centrum (3) - Nov 2008.jpg|thumb|Sinaï Centrum, Amersfoort]]
[[Bestand:TurbineECVB.JPG|thumb|ECVB in Gent, België]]

'''Urban exploring''', afgekort ''urbex'' of ''UE'', is het bezoeken, [[fotografie|fotograferen]] en documenteren van infrastructuur gemaakt door de mens, meestal verlaten gebouwen of niet openbaar toegankelijke locaties. De term werd omstreeks 1990 bedacht door de Canadese explorer Jeff Chapman, ook gekend als Ninjalicious, die met het tijdschrift ''Infiltration'' en de website ''infiltration.org'' gestart was. In 2005 publiceerde Chapmann het boek ''Access All Areas: a user's guide to the art of urban exploration''

De term ''urban exploring'' is Engels en betekent letterlijk "verkennen van het urbane": gebouwen of resten ervan in een stedelijke omgeving; ook kan dit stedelijk karakter indertijd in natuurgebied ingevoerd zijn (bijvoorbeeld: voormalig [[sanatorium]]).

Urban exploring wordt beoefend door ''urban explorers''.

==Doelen voor urban exploring==
===Verlaten gebouwen===
Het betreden van verlaten gebouwen is de meest voorkomende vorm van urban exploring. Vaak gaat het daarbij om verlaten oude [[fabriek]]spanden, maar bijvoorbeeld ook voormalige [[ziekenhuis|ziekenhuizen]], scholen, kantoorgebouwen of gestichten. Kastelen en kerken zijn ook zeer geliefd. Vaak zijn deze gebouwen zwaar aangetast door de tand des tijds en bespoten met [[graffiti]]. Verlaten gebouwen worden vooral vanwege hun architectuur, zoals bijvoorbeeld kastelen en kerken, of uit historische interesse bezocht.

Ook gebouwen die nog (deels) actief gebruikt worden zijn interessant, voor zover het daarbij gaat om niet-openbaar toegankelijke ruimten zoals machinekamers, liftschachten en daken.

===Ondergronds===
Tunnels en andere ondergrondse locaties, al dan niet verlaten, zijn voor sommige explorers een specialiteit. Zulke locaties kunnen variëren van mijnschachten en mergelgroeven, tot riolen en verkeerstunnels of holle ruimten onder een brug. Deze tak van urban exploration brengt meer risico met zich mee en vraagt ook om gespecialiseerd materiaal zoals gasdetectie, speciale belichting, klimgordels en plattegronden.

===Niet-verlaten gebouwen===
Sommige mensen onderzoeken ook niet-verlaten gebouwen. Dat kan variëren van het bekijken wat zich in een schoonmaakhok bevindt, het ronddwalen in de ondergrondse gangen van ziekenhuizen, tot rondneuzen op militaire terreinen. Deze vorm van urban exploring wordt ook wel 'infiltratie' genoemd.

===Hoogtes===
Andere explorers verkiezen liever grote hoogtes; deels voor de kick, deels voor het uitzicht. Zowel de daken van al dan niet verlaten gebouwen, [[kerkgebouw|kerken]], [[zendmast]]en en [[Kraan (machine)|kranen]] zijn populair in deze subcultuur.

===Verlaten domeinen===
Ook verlaten domeinen zijn een doel voor sommige explorers. Deze terreinen variëren van verlaten [[militair oefenterrein|militaire oefenterreinen]] tot [[vliegveld]]en of vakantiedorpen.

==Doel van een urban explorer==
Hoewel er geen verenigingen met statuten en regels voor urban explorers bestaan, houden de meesten zich aan de gedragslijn: "Laat slechts voetstappen achter, neem slechts foto's mee" (engels: "Leave nothing but footprints, take nothing but pictures"). Ook proberen de meeste explorers geen wetten te overtreden anders dan het zich begeven op terreinen waar zij geen wettige toegang toe hebben; volgens velen een 'onschadelijke' overtreding.

De meeste explorers zijn er slechts op uit om foto's en/of video's te maken van oude gebouwen, zowel van binnen als buiten. Sommigen plaatsen die dan op een website of beheren een collectie. Sommigen beoefenen urban exploring vooral voor de opwinding vanwege het gevaarlijke en/of verboden karakter van plekken, bijvoorbeeld het beklimmen van hoge objecten als bruggen en communicatietorens.

Een probleem is dat explorers per definitie nieuwsgierig zijn naar niet algemeen bekende plekken en zich daarmee vaak op verboden terrein begeven: vaak plekken die ook bezocht worden door mensen met andere bedoelingen zoals graffiti-spuiters en [[Kraken (onroerend goed)|krakers]], of vandalen en [[koper (element)|koper]]<nowiki/>dieven. Eigenaren en politie zien explorers ook wel aan voor dergelijke mensen.

Groepen mensen die ook in deze urbexlocaties op zoek kunnen zijn, zijn de zogenoemde 'ghosthunters'. Zij onderzoeken verlaten gebouwen op de mogelijke aanwezigheid van entiteiten (geestverschijningen/energieën). Daarnaast komen de urbexlocaties ook steeds meer in trek bij modefotografen als [[decor]] voor fotosessies.

==Gevaren==
Urban explorers werken meestal in kleine groepen, omdat urban exploring gevaarlijk of risicovol kan zijn. Bij het betreden van de, vaak bouwvallige, verlaten gebouwen bestaat het risico door vloeren of trappen te zakken; of om gevaarlijke stoffen als gassen en chemicaliën aan te treffen, of losliggende elektrische bedrading. Sommige locaties worden bewaakt en waakhonden en/of toezichthouders kunnen het de explorer lastig maken. Onbedoelde insluiting is ook een risico wanneer een deur in het slot zou vallen waarvan de deurkruk ontbreekt. Om zich uit een dergelijke situatie te kunnen bevrijden dragen explorers vaak een deurkruk bij zich.

==Zie ook==
* [[Grote nutteloze werken]]
* [[Industrieel erfgoed]]
* [[Spoorlopen|Railtracking]]
* [[Transmigratiedorp]]

{{Navigatie fotografie}}
{{Commonscat|Urban exploration|Urban exploring}}

[[Categorie:Fotografiegenre]]
[[Categorie:Ontdekkingsreis]]
[[Categorie:Wandelen]]


text:
# Tetsuya Yamamoto (componist)
Tetsuya Yamamoto (Japans: 山本 哲也, Yamamoto Tetsuya) (Nagano, 19 augustus 1989) is een Japans componist.

## Levensloop
Yamamoto studeert aan het Kunitachi College of Music in Tokio. Hij is lid van een groep componisten genaamd Shining.

## Composities

### Werken voor harmonieorkest
- 2009 Light in Azumaya, for Wind Orchestra
- 2011 Suspended in..., for Wind Ensemble

### Kamermuziek
- 2008 Pulsation, for Clarinet and Piano
- 2009 Chara Sax, for Saxophone Quartet
- 2010 Universal Study, for Clarinet Sextet
- 2010 Degradation's Study, for Bass Clarinet and Piano
- 2010 Logical Fallacy, for Double Bass and Harp
- 2010 INTER-KINESIS, for Violin and Piano
- 2011 Gimmick Bach, for String Quartet
- 2011 Tsumi to Bachi (Crime and Drumsticks), for Snare Drum
- 2011 Psychedelic Study, for Clarinet
- 2011 Slide Whistle Trio, for 3 Slide Whistles
- 2011 cross stitch, for Saxophone Sextet
- 2011 Psychedelic Study I-b, for Tenor Saxophone
- 2011 10.5 Pieces, for Violin and Viola
- 2011 Obsidian, for Violin
- 2011 Kairos, for Trombone and String Trio
- 2012 Intersection/Junction, for Piccolo and Violin
- 2012 Opening Bell No.1 "2012 Winter", for Fixed Media
- 2012 Green Ballade, for Saxophone Quartet
- 2012 Apricot Ballade, for Flute Quartet
- 2012 Colla, for Piano
- 2012 Sullen Face, for Flute, Violin and Piano
- 2012 Crescent Moon in the Azure Twilight, for Alto Flute, Violin and Prepared Piano
- 2012 Woven Seasons, for Prepared Piano 4 Hands (or Piano 4 Hands)
- 2012 COCOON, for Flute Quartet
- 2012 Oreichalkon, for Trumpet and Piano
- 2012 Music for "New Nonomi Folktails", for Reading and Ensemble
- 2013 popup fragments, for Violin and Piano
- 2013 Kasokesa (Faint), for 2 Pianos and 2 Percussionists
- 2013 Sho-chiku-bai, for Mandolin Quintet
- 2013 Psychedelic Study I-d, for Soprano Saxophone
- 2013 Green Serenade, for Saxophone Quartet
- 2013 ES, for 2 Percussionists
- 2013 Music for "New Nonomi Folktails" (Small Ensemble Version), for Reading and Small Ensemble
- 2013 Capriccio, for 2 Slide Whistles
- 2013 Luminosity, for Clarinet and Electronics
- 2013 Arabesque with Dual Nature, for Slide Whistle and String Quartet
- 2013 Horizontal Study, for Clarinet Quartet
- 2013 Hyaku-jo, for Clarinet Quartet
- 2014 Kettenfaser, for Chamber Orchestra
- 2014 Green Sonatine, for Saxophone Quartet
- 2014 ...sur les couleurs de la vie, for Vibraphone
- 2014 Accordion, for Piano
- 2015 Defect, for Zephyros (Trumpet in C with slide) and Guitar
- 2015 Ice and Charcoal, for 2 Bass Clarinets
- 2015 Temps de chèvre, for Flute, Clarinet, Accordion, Violoncello and Percussion

### Vocale muziek
- 2011 perhpas vairation?, for Baritone
- 2015 alphaphonie, for Soprano

title: Tetsuya Yamamoto (componist)

wikitext:
'''Tetsuya Yamamoto''' ([[Japans]]: 山本 哲也, ''Yamamoto Tetsuya'') ([[Nagano (prefectuur)|Nagano]], [[19 augustus]] [[1989]]) is een [[Japan]]s [[componist]].

== Levensloop ==
Yamamoto studeert aan het [[Kunitachi College of Music]] in [[Tokio]]. Hij is lid van een groep componisten genaamd ''Shining''.

== Composities ==
=== Werken voor harmonieorkest ===
* 2009 ''Light in Azumaya'', for Wind Orchestra
* 2011 ''Suspended in...'', for Wind Ensemble

=== Kamermuziek ===
* 2008 ''Pulsation'', for Clarinet and Piano
* 2009 ''Chara Sax'', for Saxophone Quartet
* 2010 ''Universal Study'', for Clarinet Sextet
* 2010 ''Degradation's Study'', for Bass Clarinet and Piano
* 2010 ''Logical Fallacy'', for Double Bass and Harp
* 2010 ''INTER-KINESIS'', for Violin and Piano
* 2011 ''Gimmick Bach'', for String Quartet
* 2011 ''Tsumi to Bachi (Crime and Drumsticks)'', for Snare Drum
* 2011 ''Psychedelic Study'', for Clarinet
* 2011 ''Slide Whistle Trio'', for 3 Slide Whistles
* 2011 ''cross stitch'', for Saxophone Sextet
* 2011 ''Psychedelic Study I-b'', for Tenor Saxophone
* 2011 ''10.5 Pieces'', for Violin and Viola
* 2011 ''Obsidian'', for Violin
* 2011 ''Kairos'', for Trombone and String Trio
* 2012 ''Intersection/Junction'', for Piccolo and Violin
* 2012 ''Opening Bell No.1 "2012 Winter"'', for Fixed Media
* 2012 ''Green Ballade'', for Saxophone Quartet
* 2012 ''Apricot Ballade'', for Flute Quartet
* 2012 ''Colla'', for Piano
* 2012 ''Sullen Face'', for Flute, Violin and Piano
* 2012 ''Crescent Moon in the Azure Twilight'', for Alto Flute, Violin and Prepared Piano
* 2012 ''Woven Seasons'', for Prepared Piano 4 Hands (or Piano 4 Hands)
* 2012 ''COCOON'', for Flute Quartet
* 2012 ''Oreichalkon'', for Trumpet and Piano
* 2012 ''Music for "New Nonomi Folktails"'', for Reading and Ensemble
* 2013 ''popup fragments'', for Violin and Piano
* 2013 ''Kasokesa (Faint)'', for 2 Pianos and 2 Percussionists
* 2013 ''Sho-chiku-bai'', for Mandolin Quintet
* 2013 ''Psychedelic Study I-d'', for Soprano Saxophone
* 2013 ''Green Serenade'', for Saxophone Quartet
* 2013 ''ES'', for 2 Percussionists
* 2013 ''Music for "New Nonomi Folktails" (Small Ensemble Version)'', for Reading and Small Ensemble
* 2013 ''Capriccio'', for 2 Slide Whistles
* 2013 ''Luminosity'', for Clarinet and Electronics
* 2013 ''Arabesque with Dual Nature'', for Slide Whistle and String Quartet
* 2013 ''Horizontal Study'', for Clarinet Quartet
* 2013 ''Hyaku-jo'', for Clarinet Quartet
* 2014 ''Kettenfaser'', for Chamber Orchestra
* 2014 ''Green Sonatine'', for Saxophone Quartet
* 2014 ''...sur les couleurs de la vie'', for Vibraphone
* 2014 ''Accordion'', for Piano
* 2015 ''Defect'', for Zephyros (Trumpet in C with slide) and Guitar
* 2015 ''Ice and Charcoal'', for 2 Bass Clarinets
* 2015 ''Temps de chèvre'', for Flute, Clarinet, Accordion, Violoncello and Percussion
=== Vocale muziek ===
* [[2011]] ''perhpas vairation?'', for Baritone
* [[2015]] ''alphaphonie'', for Soprano

== Externe links ==
* {{jpn}} [http://tetsuyayamamoto.net/ Officiële website]
* {{jpn}} [http://shining-yca.com/ Young Composers' Association "Shining"]

{{Beginnetje|klassieke muziek|2011|05|22}}
{{Bibliografische informatie}}
{{DEFAULTSORT:Yamamoto, Tetsuya}}
[[Categorie:21e-eeuws componist]]
[[Categorie:Japans componist]]


text:
# Goudglanzende pedaalmot
De goudglanzende pedaalmot (Argyresthia arceuthina) is een vlinder uit de familie van de pedaalmotten (Argyresthiidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1839 gepubliceerd door Philipp Christoph Zeller.

title: Goudglanzende pedaalmot

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam = Goudglanzende pedaalmot
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| familie = [[Pedaalmotten|Argyresthiidae]] (Pedaalmotten)
| geslacht = ''[[Argyresthia]]''
| w-naam = ''Argyresthia arceuthina''
| auteur = [[Philipp Christoph Zeller]]
| datum = 1839
| haakjes =
}}
De '''goudglanzende pedaalmot''' (''Argyresthia arceuthina'') is een [[Vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[pedaalmotten]] (Argyresthiidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1839 gepubliceerd door [[Philipp Christoph Zeller]].

{{Appendix}}

[[Categorie:Pedaalmotten]]

title: Goudglanzende pedaalmot

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Argyresthiidae (Pedaalmotten)

Geslacht: Argyresthia

title: Soort


text:
# Karin Knapp
Karin Knapp (Bruneck, 28 juni 1987) is een voormalig professioneel tennisspeelster uit Italië. Op 12 mei 2018 beëindigde ze haar professionele tennisloopbaan.

## Loopbaan

### Enkelspel
Tijdens Roland Garros 2007, haar debuut op de grandslamtoernooien, bereikte zij de derde ronde. In de tweede ronde versloeg zij Aljona Bondarenko met 6-4, 2-6 en 6-3. In de derde ronde verloor zij nipt van Patty Schnyder met 6-4, 1-6 en 5-7.
Knapp speelde haar eerste WTA-finale tijdens het toernooi van Antwerpen in 2008. Zij bereikte die finale door in de kwartfinale Patty Schnyder naar huis te sturen met 6-2, 6-7 en 7-6 en in de halve finale Li Na te verslaan met 6-4 en 7-6. In de finale verloor zij van Justine Henin met 3-6 en 3-6.
In 2014 greep Knapp haar eerste WTA-titel, op het toernooi van Tasjkent. Zij wist het toernooi te winnen zonder ook maar één set prijs te geven.

### Dubbelspel
Knapp was in het dubbelspel minder actief dan in het enkelspel. Ze bereikte voor de eerste keer een WTA-finale, op het toernooi van Palermo in 2007, samen met landgenote Alice Canepa. Zij waren door een wildcard tot het toernooi toegelaten, gingen van start met het bedwingen van het eerste reekshoofd (Maria Elena Camerin en Émilie Loit) en klopten tevens het als vierde geplaatste Poolse koppel Klaudia Jans en Alicja Rosolska. In de eindstrijd moesten zij hun meerdere erkennen in Marija Koryttseva en Darija Koestova.
Daarna speelde ze nog twee WTA-finales, die ze echter telkens verloor.

## Posities op deWTA-ranglijst
Positie per einde seizoen:
| jaar | rang enkelspel | rang dubbelspel |
| ---- | -------------- | --------------- |
| 2014 | 966            | 404             |
| 2016 | 144            | 539             |
| 2015 | 51             | 50              |
| 2014 | 56             | 109             |
| 2013 | 41             | 447             |
| 2012 | 123            | 199             |
| 2011 | 158            | 328             |
| 2010 | 478            | –               |
| 2009 | 205            | 781             |
| 2008 | 80             | 958             |
| 2007 | 51             | 164             |
| 2006 | 123            | 294             |
| 2005 | 306            | 462             |
| 2004 | 594            | 755             |
| 2003 | 746            | –               |

## Palmares
| Legenda                | Legenda                  |
| ---------------------- | ------------------------ |
| Grandslamtoernooi      |                          |
| Olympische Spelen      |                          |
| Year-End Championships |                          |
| tot 2009               | 2009 – 2020 / vanaf 2021 |
| Tier I                 | Premier Mandatory        |
| Tier II                | Premier Five / WTA 1000  |
| Tier III               | Premier / WTA 500        |
| Tier IV & V            | International / WTA 250  |
|                        | Challenger / WTA 125     |

### WTA-finaleplaatsen enkelspel
| nr.              | finale     | toernooi        | ondergrond | tegenstandster    | score         |         |
| ---------------- | ---------- | --------------- | ---------- | ----------------- | ------------- | ------- |
| gewonnen finales |            |                 |            |                   |               |         |
| 1.               | 2014-09-13 | WTA Tasjkent    | hardcourt  | Bojana Jovanovski | 6-2, 7-6      | details |
| 2.               | 2015-05-23 | WTA Neurenberg  | gravel     | Roberta Vinci     | 7-6, 4-6, 6-1 | details |
| verloren finales |            |                 |            |                   |               |         |
| 1.               | 2008-02-17 | WTA Antwerpen   | hardcourt  | Justine Henin     | 3-6, 3-6      | details |
| 2.               | 2015-07-26 | WTA Bad Gastein | gravel     | Samantha Stosur   | 6-3, 6-7, 2-6 | details |

### WTA-finaleplaatsen vrouwendubbelspel
| nr.              | finale     | toernooi      | ondergrond | partner          | tegenstandsters                   | score            |         |
| ---------------- | ---------- | ------------- | ---------- | ---------------- | --------------------------------- | ---------------- | ------- |
| gewonnen finales |            |               |            |                  |                                   |                  |         |
| Geen             |            |               |            |                  |                                   |                  |         |
| verloren finales |            |               |            |                  |                                   |                  |         |
| 1.               | 2007-07-22 | WTA Palermo   | gravel     | Alice Canepa     | Marija Koryttseva Darija Koestova | 4-6, 1-6         | details |
| 2.               | 2014-07-13 | WTA Boekarest | gravel     | Çağla Büyükakçay | Elena Bogdan Alexandra Cadanțu    | 4-6, 6-3, [5-10] | details |
| 3.               | 2015-04-12 | WTA Katowice  | hardcourt  | Gioia Barbieri   | Ysaline Bonaventure Demi Schuurs  | 5-7, 6-4, [6-10] | details |

## Resultaten grandslamtoernooien
| Legenda | Legenda                          |
| ------- | -------------------------------- |
| g.t.    | geen toernooi gehouden           |
| l.c.    | lagere categorie                 |
| –       | niet deelgenomen                 |
| G       | uitgeschakeld in de groepsfase   |
| 1R      | uitgeschakeld in de eerste ronde |
| 2R      | uitgeschakeld in de tweede ronde |
| 3R      | uitgeschakeld in de derde ronde  |
| 4R      | uitgeschakeld in de vierde ronde |
| KF      | uitgeschakeld in de kwartfinale  |
| HF      | uitgeschakeld in de halve finale |
| F       | de finale verloren               |
| W       | het toernooi gewonnen            |
| w-v     | winst/verlies-balans             |

### Enkelspel
| Toernooi        | 2007 | 2008 | 2009 |    | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 |
| --------------- | ---- | ---- | ---- | -- | ---- | ---- | ---- | ---- | ---- | ---- | ---- |
| Australian Open | –    | 1R   | 2R   | –  | –    | 1R   | 2R   | 1R   | –    | 1R   |      |
| Roland Garros   | 3R   | 3R   | –    | –  | –    | 1R   | 1R   | 1R   | 3R   | –    |      |
| Wimbledon       | 1R   | –    | –    | –  | 1R   | 4R   | 1R   | 1R   | 1R   | –    |      |
| US Open         | 2R   | 1R   | –    | 1R | –    | 3R   | 1R   | 2R   | 1R   | –    |      |

### Vrouwendubbelspel
| Toernooi        | 2007 | 2008 | 2009 |    | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 |
| --------------- | ---- | ---- | ---- | -- | ---- | ---- | ---- | ---- | ---- |
| Australian Open | –    | 1R   | 1R   | –  | 2R   | 2R   | –    | 2R   |      |
| Roland Garros   | 1R   | –    | –    | –  | 3R   | 3R   | 1R   | –    |      |
| Wimbledon       | –    | –    | –    | –  | 1R   | 3R   | –    | –    |      |
| US Open         | 1R   | 1R   | –    | 1R | 1R   | 3R   | –    | –    |      |

title: Karin Knapp

wikitext:
{{Infobox tennisspeler
| naam                 =
| afbeelding           = Nürnberger Versicherungscup 2014-Karin Knapp by 2eight 3SC5968.jpg
| onderschrift         = Toernooi van Neurenberg 2014
| bijnaam              =
| nationaliteit        = {{IT-VLAG}} [[Italië|Italiaanse]]
| geboorteplaats       = [[Bruneck]], [[Italië]]
| verblijfplaats       = [[Luttach]], [[Italië]]
| lengte               = 1,80 m
| gewicht              = 72 kg
| profdebuut           = 2002
| met pensioen         = 12 mei 2018
| slaghand             = rechts, backhand tweehandig
| coach                = Alessandro Piccari, Francesco Piccari
| Enkeloverwinningen   = 2 WTA, 5 ITF
| Enkelhoogstepositie  = 34e (3 augustus 2015)
| Enkelhuidigepositie  =
| WTA-Masters          =
| Olympische Spelen    =
| AustralianOpen       = 2e ronde (2009, 2014)
| Roland Garros        = 3e ronde (2007, 2008, 2016)
| Wimbledon            = 4e ronde (2013)
| USOpen               = 3e ronde (2013)
| Dubbeloverwinningen  = 0 WTA, 6 ITF
| Dubbelhoogstepositie = 57e (27 april 2015)
| Dubbelhuidigepositie =
| WTA-Masters_dubbel   =
| Olympische_dubbel    =
| AustralianOpen_dubbel= 2e ronde (2014, 2015, 2017)
| Roland Garros_dubbel = 3e ronde (2014, 2015)
| Wimbledon_dubbel     = 3e ronde (2015)
| USOpen_dubbel        = 3e ronde (2015)
| updated              = 21 november 2018
}}
'''Karin Knapp''' ([[Bruneck]], [[28 juni]] [[1987]]) is een voormalig professioneel [[tennis]]speelster uit Italië. Op 12 mei 2018 beëindigde ze haar professionele tennisloopbaan.

== Loopbaan ==
=== Enkelspel ===
Tijdens [[Roland Garros 2007 (vrouwen)|Roland Garros 2007]], haar debuut op de [[grandslamtoernooi]]en, bereikte zij de derde ronde. In de tweede ronde versloeg zij [[Aljona Bondarenko]] met 6-4, 2-6 en 6-3. In de derde ronde verloor zij nipt van [[Patty Schnyder]] met 6-4, 1-6 en 5-7.

Knapp speelde haar eerste [[Women's Tennis Association|WTA]]-finale tijdens het [[WTA-toernooi van Antwerpen 2008|toernooi van Antwerpen in 2008]]. Zij bereikte die finale door in de kwartfinale [[Patty Schnyder]] naar huis te sturen met 6-2, 6-7 en 7-6 en in de halve finale [[Li Na (tennisster)|Li Na]] te verslaan met 6-4 en 7-6. In de finale verloor zij van [[Justine Henin]] met 3-6 en 3-6.

In 2014 greep Knapp haar eerste WTA-titel, op het [[WTA-toernooi van Tasjkent 2014|toernooi van Tasjkent]]. Zij wist het toernooi te winnen zonder ook maar één set prijs te geven.

=== Dubbelspel ===
Knapp was in het dubbelspel minder actief dan in het enkelspel. Ze bereikte voor de eerste keer een WTA-finale, op het [[WTA-toernooi van Palermo 2007|toernooi van Palermo in 2007]], samen met landgenote [[Alice Canepa]]. Zij waren door een [[wildcard (sport)|wildcard]] tot het toernooi toegelaten, gingen van start met het bedwingen van het eerste reekshoofd ([[Maria Elena Camerin]] en [[Émilie Loit]]) en klopten tevens het als vierde geplaatste Poolse koppel [[Klaudia Jans]] en [[Alicja Rosolska]]. In de eindstrijd moesten zij hun meerdere erkennen in [[Marija Koryttseva]] en [[Darija Koestova]].

Daarna speelde ze nog twee WTA-finales, die ze echter telkens verloor.

== Posities op de [[Women's Tennis Association|WTA]]-ranglijst ==
Positie per einde seizoen:
{| class="wikitable"
!width="70"| jaar !!width="70"| rang
enkelspel !!width="70"| rang
dubbelspel
|-
|align="center"| 2014 ||align="right"| 966 ||align="right"| 404
|-
|align="center"| 2016 ||align="right"| 144 ||align="right"| 539
|-
|align="center"| 2015 ||align="right"| 51 ||align="right"| 50
|-
|align="center"| 2014 ||align="right"| 56 ||align="right"| 109
|-
|align="center"| 2013 ||align="right"| 41 ||align="right"| 447
|-
|align="center"| 2012 ||align="right"| 123 ||align="right"| 199
|-
|align="center"| 2011 ||align="right"| 158 ||align="right"| 328
|-
|align="center"| 2010 ||align="right"| 478 ||align="center"| –
|-
|align="center"| 2009 ||align="right"| 205 ||align="right"| 781
|-
|align="center"| 2008 ||align="right"| 80 ||align="right"| 958
|-
|align="center"| 2007 ||align="right"| 51 ||align="right"| 164
|-
|align="center"| 2006 ||align="right"| 123 ||align="right"| 294
|-
|align="center"| 2005 ||align="right"| 306 ||align="right"| 462
|-
|align="center"| 2004 ||align="right"| 594 ||align="right"| 755
|-
|align="center"| 2003 ||align="right"| 746 ||align="center"| –
|}

== Palmares ==
{{Tabel legenda tennistoernooi WTA}}

=== WTA-finaleplaatsen enkelspel ===
{| class="wikitable"
! nr. !! finale !! toernooi !! ondergrond !! tegenstandster !! score !!
|- bgcolor="#efefef" align="center"
|colspan="7"| '''gewonnen finales'''
|-
| 1.
| 2014-09-13
| {{UZ-VLAG}} [[WTA-toernooi van Tasjkent|WTA Tasjkent]]
| align="center"| hardcourt
| {{RS-VLAG}} [[Bojana Jovanovski]]
| 6-2, 7-6
| [[WTA-toernooi van Tasjkent 2014|details]]
|-
| 2.
| 2015-05-23
| {{DE-VLAG}} [[WTA-toernooi van Neurenberg|WTA Neurenberg]]
| align="center"| gravel
| {{IT-VLAG}} [[Roberta Vinci]]
| 7-6, 4-6, 6-1
| [[WTA-toernooi van Neurenberg 2015|details]]
|- bgcolor="#efefef" align="center"
|colspan="7"| '''verloren finales'''
|-
| 1.
| 2008-02-17
| {{BE-VLAG}} [[WTA-toernooi van Antwerpen|WTA Antwerpen]]
| align="center"| hardcourt
| {{BE-VLAG}} [[Justine Henin]]
| 3-6, 3-6
| [[WTA-toernooi van Antwerpen 2008|details]]
|-
| 2.
| 2015-07-26
| {{AT-VLAG}} [[WTA-toernooi van Bad Gastein|WTA Bad Gastein]]
| align="center"| gravel
| {{AU-VLAG}} [[Samantha Stosur]]
| 6-3, 6-7, 2-6
| [[WTA-toernooi van Bad Gastein 2015|details]]
|}

=== WTA-finaleplaatsen vrouwendubbelspel ===
{| class="wikitable"
! nr. !! finale !! toernooi !! ondergrond !! partner !! tegenstandsters !! score !!
|- bgcolor="#efefef" align="center"
|colspan="8"| '''gewonnen finales'''
|-
|colspan="8"| ''Geen''
|- bgcolor="#efefef" align="center"
|colspan="8"| '''verloren finales'''
|-
| 1.
| 2007-07-22
| {{IT-VLAG}} [[WTA-toernooi van Palermo|WTA Palermo]]
| align="center"| gravel
| {{IT-VLAG}} [[Alice Canepa]]
| {{UA-VLAG}} [[Marija Koryttseva]]
{{BY-VLAG}} [[Darija Koestova]]
| 4-6, 1-6
| [[WTA-toernooi van Palermo 2007|details]]
|-
| 2.
| 2014-07-13
| {{RO-VLAG}} [[WTA-toernooi van Boekarest|WTA Boekarest]]
| align="center"| gravel
| {{TR-VLAG}} [[Çağla Büyükakçay]]
| {{RO-VLAG}} [[Elena Bogdan]]
{{RO-VLAG}} [[Alexandra Cadanțu]]
| 4-6, 6-3, [5-10]
| [[WTA-toernooi van Boekarest 2014|details]]
|-
| 3.
| 2015-04-12
| {{PL-VLAG}} [[WTA-toernooi van Katowice|WTA Katowice]]
| align="center"| hardcourt
| {{IT-VLAG}} [[Gioia Barbieri]]
| {{BE-VLAG}} [[Ysaline Bonaventure]]
{{NL-VLAG}} [[Demi Schuurs]]
| 5-7, 6-4, [6-10]
| [[WTA-toernooi van Katowice 2015|details]]
|}

== Resultaten grandslamtoernooien ==
{{Tabel legenda resultaten grandslamtoernooien}}

=== Enkelspel ===
{| class="wikitable"
! Toernooi !! [[WTA-seizoen 2007|2007]] !! [[WTA-seizoen 2008|2008]] !! [[WTA-seizoen 2009|2009]] !! rowspan = "5" | !! [[WTA-seizoen 2011|2011]] !! [[WTA-seizoen 2012|2012]] !! [[WTA-seizoen 2013|2013]] !! [[WTA-seizoen 2014|2014]] !! [[WTA-seizoen 2015|2015]] !! [[WTA-seizoen 2016|2016]] !! [[WTA-seizoen 2017|2017]]
|-
| {{AU-VLAG}} [[Australian Open (tennis)|Australian Open]]
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|1R|Australian Open 2008 (vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|2R|Australian Open 2009 (vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|1R|Australian Open 2013 (vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|2R|Australian Open 2014 (vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|1R|Australian Open 2015 (vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|1R|Australian Open 2017 (vrouwen)}}
|-
| {{FR-VLAG}} [[Roland Garros (tennistoernooi)|Roland Garros]]
| {{Tabelcel tennis|3R|Roland Garros 2007 (vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|3R|Roland Garros 2008 (vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|1R|Roland Garros 2013 (vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|1R|Roland Garros 2014 (vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|1R|Roland Garros 2015 (vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|3R|Roland Garros 2016 (vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
|-
| {{GB-VLAG}} [[Wimbledon (tennistoernooi)|Wimbledon]]
| {{Tabelcel tennis|1R|Wimbledon 2007 (vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|1R|Wimbledon 2012 (vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|4R|Wimbledon 2013 (vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|1R|Wimbledon 2014 (vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|1R|Wimbledon 2015 (vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|1R|Wimbledon 2016 (vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
|-
| {{US-VLAG}} [[US Open (tennis)|US Open]]
| {{Tabelcel tennis|2R|US Open 2007 (tennis, vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|1R|US Open 2008 (tennis, vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|1R|US Open 2011 (tennis, vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|3R|US Open 2013 (tennis, vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|1R|US Open 2014 (tennis, vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|2R|US Open 2015 (tennis, vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|1R|US Open 2016 (tennis, vrouwen)}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
|}

=== Vrouwendubbelspel ===
{| class="wikitable"
! Toernooi !! [[WTA-seizoen 2007|2007]] !! [[WTA-seizoen 2008|2008]] !! [[WTA-seizoen 2009|2009]] !! rowspan = "5" | !! [[WTA-seizoen 2013|2013]] !! [[WTA-seizoen 2014|2014]] !! [[WTA-seizoen 2015|2015]] !! [[WTA-seizoen 2016|2016]] !! [[WTA-seizoen 2017|2017]]
|-
| {{AU-VLAG}} [[Australian Open (tennis)|Australian Open]]
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|1R|Australian Open 2008 (vrouwendubbel)}}
| {{Tabelcel tennis|1R|Australian Open 2009 (vrouwendubbel)}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|2R|Australian Open 2014 (vrouwendubbel)}}
| {{Tabelcel tennis|2R|Australian Open 2015 (vrouwendubbel)}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|2R|Australian Open 2017 (vrouwendubbel)}}
|-
| {{FR-VLAG}} [[Roland Garros (tennistoernooi)|Roland Garros]]
| {{Tabelcel tennis|1R|Roland Garros 2007 (vrouwendubbel)}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|3R|Roland Garros 2014 (vrouwendubbel)}}
| {{Tabelcel tennis|3R|Roland Garros 2015 (vrouwendubbel)}}
| {{Tabelcel tennis|1R|Roland Garros 2017 (vrouwendubbel)}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
|-
| {{GB-VLAG}} [[Wimbledon (tennistoernooi)|Wimbledon]]
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|1R|Wimbledon 2014 (vrouwendubbel)}}
| {{Tabelcel tennis|3R|Wimbledon 2015 (vrouwendubbel)}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
|-
| {{US-VLAG}} [[US Open (tennis)|US Open]]
| {{Tabelcel tennis|1R|US Open 2007 (tennis, vrouwendubbel)}}
| {{Tabelcel tennis|1R|US Open 2008 (tennis, vrouwendubbel)}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|1R|US Open 2013 (tennis, vrouwendubbel)}}
| {{Tabelcel tennis|1R|US Open 2014 (tennis, vrouwendubbel)}}
| {{Tabelcel tennis|3R|US Open 2015 (tennis, vrouwendubbel)}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
| {{Tabelcel tennis|–}}
|}

== Externe links ==
{{Standaardlinks tennisser}}

{{DEFAULTSORT:Knapp, Karin}}
[[Categorie:Italiaans tennisser]]

title: Persoonlijke informatie

Nationaliteit: Italiaanse

Geboorteplaats: Bruneck, Italië

Woonplaats: Luttach, Italië

Gewicht: 72 kg

Slaghand: rechts, backhand tweehandig

Coach: Alessandro Piccari, Francesco Piccari

Profiel: (en) WTA-site

title: Enkelspel

Titels: 2 WTA, 5 ITF

Hoogste positie: 34e (3 augustus 2015)

Enkelspel: Grandslamresultaten

title: Dubbelspel

Titels: 0 WTA, 6 ITF

Dubbelspel: Grandslamresultaten