text:
# Oppervlaktegolf (vloeistofdynamica)
Oppervlaktegolven in de vloeistofdynamica zijn golven die zich voortplanten langs het oppervlak van een vloeistof, zoals water, onder invloed van de zwaartekracht en massatraagheid. Oppervlaktegolven worden ook in meer of mindere mate beïnvloed door oppervlaktespanning en viskeuze wrijving. Enkele vormen van oppervlaktegolven zijn:
- windgolven en deining in oceanen en zeeën,
- getijdengolven,
- tsunami's,
- scheepsgolven,
- rimpelingen of capillaire golven,
- seiches in havenbekkens en grote meren,
- hoogwatergolven op een rivier.

Iedere soort golven heeft zo zijn eigen karakteristieken.

## Zeegolven
Oppervlaktegolven op zee worden vooral veroorzaakt door de wind, maar ook zeebevingen, vulkaanuitbarstingen en het getij veroorzaken golven. Bij windsnelheden onder de 2 knopen over vlak water vormen zich vrijwel meteen golfjes die door de oppervlaktespanning net zo snel weer verdwijnen als de wind gaat liggen. Boven de 2 knopen vormen zich stabielere golven onder invloed van de zwaartekracht. Deze zeegang groeit naarmate de wind toeneemt (golfgroei). De periode hiervan ligt in een gebied tot ongeveer 10 seconden. Zodra de wind wegvalt, of zodra de golven buiten het windveld komen, wordt gesproken over deining. Doordat langere golven zich sneller voortplanten dan korte (frequentiedispersie), zal op een punt buiten het windveld eerst een lange deining arriveren waarvan de periode op kan lopen tot zo'n 30 seconden, gevolgd door een kortere deining. Door wrijving en het uitwaaieren (richtingdispersie) verliest deze deining aan energie en hoogte. Doordat kortere golven er langer over doen om een bepaald punt te bereiken, is het energieverlies relatief groter, zodat uiteindelijk slechts de lange deining overblijft. De uitdoving hiervan is dusdanig langzaam dat deze deining voortduurt tot er een kust bereikt wordt.
Golven worden in tegenstelling tot wind en stroming niet beïnvloed door de aardrotatie.

### Karakteristieken
Zeegolven kunnen worden beschreven als enkelvoudige harmonische langkammige lopende golven. Dit is een serie evenwijdige gladde golfruggen die met constante snelheid voortlopen loodrecht op de richting van de kammen en gelijk van hoogte zijn, op onderling gelijke afstand van elkaar, daarbij hun vorm behoudend.
In werkelijkheid benadert slechts de deining deze vorm en is zeegang opgebouwd uit vele verschillende enkelvoudige golven. De vorm van hiervan benadert die van een omgekeerde cycloïde, de trochoïde. Het hoogste deel van een golf is de golftop, het laagste het golfdal. De golfhoogte {\displaystyle H} is de verticale afstand tussen top en dal. De toppen of kammen zijn smaller en lopen steiler dan de dalen, zodat het gemiddelde zeeniveau iets onder het punt ligt halverwege top en dal. De horizontale afstand tussen de kammen in de richting waar de golf heenloopt, is de golflengte {\displaystyle L}. De tijdsduur waarmee twee kammen een stationair punt passeren, is de golfperiode {\displaystyle T}. Golfhoogte, -lengte en -periode zijn afhankelijk van onder meer windsnelheid, windbaan of strijklengte en windduur.

#### Golfhoogte
Op zee komen kleinere en grotere golven voor. Als men met een boot vaart, komt men allerlei afmetingen van (oppervlakte)golven tegen. In de praktijk is gebleken dat de kleinste golven voor de scheepvaart, en voor veel ander gebruik van de zee, niet zo belangrijk zijn. Het belangrijkste signaal wordt geleverd door de grotere golven. Daarom wordt vrijwel altijd — in zowel metingen als verwachtingen — een waarde gegeven die bekendstaat als de 'significante golfhoogte' (Hs). Deze wordt bepaald aan de hand van een meetreeks van de golven (over bijvoorbeeld 10 minuten), bepaald met een meetboei of meetpaal. Van alle golven in de meetreeks wordt de golfhoogte bepaald. Deze golfhoogtes worden op grootte gesorteerd, waarna het derde deel geselecteerd wordt met de grootste golfhoogtes. Van deze selectie van die grootste golven wordt het rekenkundig gemiddelde bepaald. Dit wordt de significante golfhoogte genoemd, omdat deze redelijk overeenkomt met wat een ervaren zeeman op het oog als de golfhoogte schat. De significante golfhoogte wordt aangeduid als Hs. Als alternatief wordt ook vaak gebruikt de golfhoogte bepaald uit het golfspectrum van de meetreeks, de Hm0
De Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) maakte op 13 december 2016 bekend, dat met een boei een (individuele) golf met een hoogte van 19 meter was waargenomen op de Atlantische Oceaan tussen Schotland en IJsland (ongeveer 59° N, 11° W) op 4 februari 2013. Dit was dus niet de Hs of de Hm0. Dit betekende een nieuw wereldrecord voor golfhoogte gemeten met een boei. Er was sprake van een sterk voorbijtrekkend koufront en windsnelheden van 43,8 knopen.

#### Meting van de golfhoogte
Zie voor details het lemma Golfmetingen.
Afgezien van de visuele schatting van de golfhoogte (vroeger heel gebruikelijk, maar zeer onbetrouwbaar) kan de golfhoogte lokaal op één meetpunt gemeten worden, of gemiddeld in een ruimtelijk gebied. Bij de eerste methode wordt een meetpaal, meetboei of een sonarapparaat gebruikt. Bij de tweede methode wordt over het algemeen van remote sensing gebruik gemaakt (reflectie van bijv. radiogolven, radar). De eerste methode is zeer betrouwbaar en geeft gedetailleerde informatie over de lokale golf, maar is natuurlijk beperkt tot maar een punt. De tweede methode geeft een geaggregeerd beeld over een groter gebied, maar de geografische precisie is veel lager. In de periode van 1950-1980 is veel gebruik gemaakt van radar die op walstations geplaatst was, maar vanaf 1980 is er steeds meer gebruik gemaakt van metingen vanuit satellieten. Momenteel is het mogelijk om hiermee een werelddekking te krijgen. Inmiddels zijn er al voldoende jaren met satellietmetingen om ook studies naar het golfklimaat te doen op basis van deze informatie,
Voor het bepalen van het golfbeeld nabij de kust is in veel gevallen de resolutie van satellietmetingen niet voldoende. Daarom worden voor die plekken vooral puntmetingen gedaan. Over het algemeen worden dit soort waarnemingen met golfmeetboeien of met palen uitgevoerd.

### Golfbeweging onder water
Terwijl de golf zich voortplant, oscilleren de waterdeeltjes vooral rond hun gemiddelde positie. In het algemeen zijn de snelheden van het water veel lager dan de voortplantingssnelheid van de golf: er wordt vooral energie doorgegeven van waterdeeltje naar waterdeeltje, terwijl het gemiddelde massa- en impulstransport relatief klein is. Alleen in de top van een brekende golf, bijvoorbeeld op het strand, zijn de watersnelheden ongeveer gelijk aan de voortplantingssnelheid van de golf.
In diep water, als de golflengte kleiner is dan twee keer de waterdiepte, bewegen de waterdeeltjes in ongeveer cirkelvormige banen. Onder de top van de golf hebben de waterdeeltjes hun grootste voorwaartse snelheid, in de richting waarin de golf zich beweegt. De diameter van de cirkelvormige baan van een waterdeeltje op het wateroppervlak is gelijk aan de golfhoogte. Op grotere diepte neemt de diameter van de cirkelbanen snel af — op een halve golflengte diepte onder het wateroppervlak is de diameter nog maar 4% van de waarde aan het wateroppervlak.
In ondiep water bewegen de waterdeeltjes in min-of-meer ellipsvormige banen, met de horizontale as van de ellips groter dan de verticale as.

#### Golven in ondieper wordend water
Als golven in ondieper water komen treden er een aantal verschijnselen op:
- Shoaling: het hoger worden van de golven door afname van de voortplantingssnelheid
- Refractie: het bijdraaien van golven door de scheve golfinval
- Breking: instabiliteit van individuele golven doordat de golven te hoog worden t.o.v. de golflengte
- Golfopzet: het hoger worden van de lokale waterstand door de verandering in de golfspanning
- Brandingsstroom: het genereren van een stroming langs de kust door scheef invallende golven

Nabij de kust komt ook vaak diffractie van golven voor, maar dit verschijnsel heeft niet direct te maken met het ondieper worden van het water.

### Voortplantingssnelheid

#### Algemene formule
De voortplantingssnelheid van een golf hangt af van de golfperiode en van de waterdiepte. De voortplantingssnelheid van een golf in het algemeen is:
{\displaystyle c={\sqrt {{\frac {g}{2\pi }}\lambda \tanh {\Bigl (}{\frac {2\pi d}{\lambda }}{\Bigr )}}}}
waarin {\displaystyle \lambda } de golflengte is en {\displaystyle d} de waterdiepte. Deze formule is lastig op te lossen, omdat {\displaystyle \lambda =cT}, waarin {\displaystyle T} de golfperiode is. Deze vergelijking is alleen door iteratie op te lossen.
Een benadering voor deze vergelijking is:
{\displaystyle \lambda ={\sqrt {gd}}(1-{\frac {d}{L_{0}}})T}  voor  {\displaystyle {\frac {d}{L_{0}}}<0,36}
{\displaystyle \lambda =L_{0}}      voor   {\displaystyle {\frac {d}{L_{0}}}>0,36}
waarin L0 de golflengte op diep water is (= 1,56 T2)

#### Lange golven
Indien de golflengte veel groter is dan de waterdiepte is er sprake van een lange golf. Twee voorbeelden van lange golven zijn de getijgolf en de tsunami. Maar ook in situaties van zeer ondiep water, bijvoorbeeld in de brandingszone, is vaak sprake van een (relatief) lange golf. Een lange golf zal zich voortplanten met een snelheid die gelijk is aan:
{\displaystyle c={\sqrt {gd}},}
waarbij:
c = fasesnelheid of voortplantingssnelheid van de golf [m/s];
g = valversnelling (zwaartekrachtsversnelling) [m/s2];
d = waterdiepte [m].
Als een golf naar het strand toe loopt, dan vermindert de waterdiepte d en vermindert dus ook de loopsnelheid c. Het effect van de waterdiepte op de loopsnelheid van de top respectievelijk het dal van de golf wordt steeds groter; het dal van de golf krijgt een lagere snelheid dan de top waardoor de top van de golf uiteindelijk breekt en in het golfdal valt: branding.

#### Korte golven
Als de golflengte kleiner is dan de twee keer de waterdiepte is er sprake van een korte golf. Golven veroorzaakt door wind op zee zijn vaak korte golven. De voortplantingssnelheid van een korte golf is alleen afhankelijk van de golflengte λ:
{\displaystyle c={\sqrt {{\frac {\sigma k}{\rho }}+{\frac {g}{k}}}},}
waarbij:
σ = oppervlaktespanning van de vloeistof [N/m], voor het grensvlak van schoon water en lucht is σ gelijk aan 72·10−3 N/m;
ρ = dichtheid van de vloeistof [kg/m3], voor zuiver zoet water 998 kg/m3; voor gemiddeld zeewater ongeveer 1024 kg/m3;
k = golfgetal van de golf [rad/m], {\displaystyle k={\frac {2\pi }{\lambda }}.}
Voor heel korte golven (golflengte veel kleiner dan 2 cm bij een lucht–water grensvlak), overheerst de oppervlaktespanning en kan de zwaartekracht verwaarloosd worden:
{\displaystyle c={\sqrt {\frac {\sigma k}{\rho }}}.}
Voor iets langere golven (golflengte veel groter dan 2 cm bij een lucht–water grensvlak), overheerst de zwaartekracht en kan de oppervlaktespanning verwaarloosd worden:
{\displaystyle c={\sqrt {\frac {g}{k}}}={\sqrt {\frac {g\lambda }{2\pi }}}.}

### Energie en amplitude
De energiedichtheid {\displaystyle E} (per oppervlak) van een regelmatige sinusoïdale golf hangt af van de vloeistofdichtheid {\displaystyle \rho }, de versnelling van de zwaartekracht {\displaystyle g} en de golfhoogte {\displaystyle H}. Die laatste is bij regelmatige golven gelijk aan tweemaal de amplitude {\displaystyle a}:
{\displaystyle E={\frac {1}{8}}\rho gH^{2}={\frac {1}{2}}\rho ga^{2}}
De energie-inhoud is dus recht evenredig met het kwadraat van de amplitude. De snelheid waarmee de energie zich verplaatst is de groepssnelheid.

### Oppervlaktespanning en zwaartekracht
Oppervlaktespanning is van invloed op golven met een kleine golflengte. Bijvoorbeeld, voor golven op het grensvlak tussen water en lucht met golflengtes kleiner dan twaalf centimeter, wordt de golfvoortplantingssnelheid meer dan één procent veranderd door de aanwezigheid van de oppervlaktespanning. Voor langere golflengtes kan de invloed van oppervlaktespanning op de golfvoortplanting verwaarloosd worden.
Golven op het wateroppervlak, onder invloed van de zwaartekracht, oppervlaktespanning en massatraagheid, verplaatsen zelf bijna geen watermassa: ze verplaatsen vooral de energie die met de verstoring gepaard gaat. Een voorbeeld van dit type golf is de kring die ontstaat wanneer een steen in het water wordt gegooid. Ook de meeste golven op zee zijn van dit type, doordat de wind verstoringen in het normaal gladde wateroppervlak aanbrengt. Zeegolven onder invloed van lokaal windveld worden windgolven of zeegang genoemd.

### Wind
Als de golven eenmaal een bepaalde hoogte hebben gaan drukverschillen voor en achter de golftop, zoals gezien met de rug naar de wind toe, meetellen. De luchtdruk is achter de golftop lager dan er voor, ten gevolge van de wet van Bernoulli. De luchtstroming kan door de kromming bij de golftop het wateroppervlak niet blijven volgen en laat los. Deze gebeurtenis zorgt ervoor dat lucht met een lage luchtdruk — ongeveer dezelfde als bij het loslaatpunt van de stroming van het wateroppervlak — rond gaat draaien aan de benedenstroomse kant, achter de golftop. Er zo voor zorgend dat de golven met windenergie gevoed worden en tot grotere hoogte worden opgestuwd. Er zijn veel vogels die gebruikmaken van deze opwaartse luchtstroom bij de golftop. Dit proces is rechts in een animatie verduidelijkt.

## Afvoergolven
Afvoergolven zijn golven die ontstaan door veranderingen in het debiet, zoals hoogwatergolven op een rivier.
Alhoewel afvoergolven ook oppervlaktegolven zijn — ze gaan immers gepaard met een hoogwater — verplaatsen ze wél een grote massa water, in tegenstelling tot de bovenstaande oppervlaktegolven.

### Voortplantingssnelheid
In afvoergolven is de voortplantingssnelheid van de gehele golf van dezelfde orde van grootte als de stroomsnelheid. Terwijl bij andere oppervlaktegolven, zoals op zee en kringvormige golven ten gevolge van het gooien van een steen in het water, de golf aan het oppervlak zich veel sneller voortplant dan de stroomsnelheden in het water.
Dit komt doordat bij deze afvoergolven er een grote invloed van de wrijvingskrachten in het water is — met name de bodemwrijving — die direct evenwicht maakt met de effecten van zwaartekracht via het verhang van het wateroppervlak. De versnelling van het water kan verwaarloosd worden.
Afvoergolven planten zich voort met de snelheid:
{\displaystyle c\approx 1{,}5\cdot v,}
waarbij:
c = voortplantingssnelheid van de golf [m/s];
v = stroomsnelheid van het water [m/s].

title: Oppervlaktegolf (vloeistofdynamica)

wikitext:
[[Bestand:Wave kils.jpg|thumb|Golf]]
[[Bestand:Opspattende golf.JPG|thumb|Een opspattende golf]]
'''Oppervlaktegolven''' in de [[vloeistofdynamica]] zijn [[golf (natuurkunde)|golven]] die zich voortplanten langs het oppervlak van een [[vloeistof]], zoals [[water]], onder invloed van de [[zwaartekracht]] en [[traagheid|massatraagheid]]. Oppervlaktegolven worden ook in meer of mindere mate beïnvloed door [[oppervlaktespanning]] en [[viscositeit|viskeuze wrijving]]. Enkele vormen van oppervlaktegolven zijn:
* [[windgolven]] en [[zeedeining|deining]] in [[oceaan|oceanen]] en [[zee]]ën,
* [[getijgolf|getijdengolven]],
* [[Tsunami (vloedgolf)|tsunami]]'s,
* [[Scheepsgolf|scheepsgolven]],
* rimpelingen of capillaire golven,
* [[Seiche (golf)|seiches]] in havenbekkens en grote meren,
* hoogwatergolven op een [[rivier]].

Iedere soort [[golf (natuurkunde)|golven]] heeft zo zijn eigen karakteristieken.

== Zeegolven ==
[[Bestand:Mortimer Bay 1900.jpg|thumb|300px|Bij kleine golven speelt de [[oppervlaktespanning]] nog een rol.]]
[[Bestand:Ontstaan-golven.gif|thumb|Ontstaan van golven]]
Oppervlaktegolven op zee worden vooral veroorzaakt door de wind, maar ook [[zeebeving]]en, [[vulkaanuitbarsting]]en en het [[Getijde (waterbeweging)|getij]] veroorzaken golven. Bij windsnelheden onder de 2 [[Knoop (snelheid)|knopen]] over vlak water vormen zich vrijwel meteen golfjes die door de [[oppervlaktespanning]] net zo snel weer verdwijnen als de wind gaat liggen. Boven de 2 knopen vormen zich stabielere golven onder invloed van de zwaartekracht. Deze [[zeegang]] groeit naarmate de wind toeneemt ([[golfgroei]]). De [[Periode (natuurkunde)|periode]] hiervan ligt in een gebied tot ongeveer 10 seconden. Zodra de wind wegvalt, of zodra de golven buiten het windveld komen, wordt gesproken over [[Zeedeining|deining]]. Doordat langere golven zich sneller voortplanten dan korte ([[frequentiedispersie]]), zal op een punt buiten het windveld eerst een lange deining arriveren waarvan de periode op kan lopen tot zo'n 30 seconden, gevolgd door een kortere deining. Door wrijving en het uitwaaieren ([[richtingdispersie]]) verliest deze deining aan energie en hoogte. Doordat kortere golven er langer over doen om een bepaald punt te bereiken, is het energieverlies relatief groter, zodat uiteindelijk slechts de lange deining overblijft. De uitdoving hiervan is dusdanig langzaam dat deze deining voortduurt tot er een kust bereikt wordt.

Golven worden in tegenstelling tot [[Wind (meteorologie)|wind]] en [[Zeestroom|stroming]] niet beïnvloed door de [[aardrotatie]].

=== Karakteristieken ===
Zeegolven kunnen worden beschreven als enkelvoudige harmonische langkammige lopende golven. Dit is een serie evenwijdige gladde golfruggen die met constante snelheid voortlopen loodrecht op de richting van de kammen en gelijk van hoogte zijn, op onderling gelijke afstand van elkaar, daarbij hun vorm behoudend.

In werkelijkheid benadert slechts de deining deze vorm en is zeegang opgebouwd uit vele verschillende enkelvoudige golven. De vorm van hiervan benadert die van een omgekeerde [[cycloïde]], de [[trochoïde]]. Het hoogste deel van een golf is de golftop, het laagste het golfdal. De golfhoogte <math>H</math> is de verticale afstand tussen top en dal. De toppen of kammen zijn smaller en lopen steiler dan de dalen, zodat het gemiddelde zeeniveau iets onder het punt ligt halverwege top en dal. De horizontale afstand tussen de kammen in de richting waar de golf heenloopt, is de golflengte <math>L</math>. De tijdsduur waarmee twee kammen een stationair punt passeren, is de golfperiode <math>T</math>. Golfhoogte, -lengte en -periode zijn afhankelijk van onder meer windsnelheid, [[windbaan]] of strijklengte en windduur.

==== Golfhoogte ====
Op zee komen kleinere en grotere golven voor. Als men met een boot vaart, komt men allerlei afmetingen van (oppervlakte)golven tegen. In de praktijk is gebleken dat de kleinste golven voor de scheepvaart, en voor veel ander gebruik van de zee, niet zo belangrijk zijn. Het belangrijkste signaal wordt geleverd door de grotere golven. Daarom wordt vrijwel altijd — in zowel metingen als verwachtingen — een waarde gegeven die bekendstaat als de '[[significante golfhoogte]]' (''Hs''). Deze wordt bepaald aan de hand van een meetreeks van de golven (over bijvoorbeeld 10 minuten), bepaald met een meetboei of meetpaal. Van alle golven in de meetreeks wordt de golfhoogte bepaald. Deze golfhoogtes worden op grootte [[sorteren|gesorteerd]], waarna het derde deel geselecteerd wordt met de grootste golfhoogtes. Van deze selectie van die grootste golven wordt het [[rekenkundig gemiddelde]] bepaald. Dit wordt de significante golfhoogte genoemd, omdat deze redelijk overeenkomt met wat een ervaren zeeman op het oog als de golfhoogte schat. De significante golfhoogte wordt aangeduid als ''Hs.'' Als alternatief wordt ook vaak gebruikt de golfhoogte bepaald uit het [[golfspectrum]] van de meetreeks, de ''Hm0''

De [[Wereld Meteorologische Organisatie]] (WMO) maakte op 13 december 2016 bekend, dat met een [[Boei (water)|boei]] een (individuele) golf met een hoogte van 19 meter was waargenomen op de Atlantische Oceaan tussen Schotland en IJsland (ongeveer 59° N, 11° W) op 4 februari 2013. Dit was dus niet de ''Hs'' of de ''Hm0''. Dit betekende een nieuw wereldrecord voor golfhoogte gemeten met een boei. Er was sprake van een sterk voorbijtrekkend [[koufront]] en windsnelheden van 43,8 [[Knoop (snelheid)|knopen]].<ref>[http://public.wmo.int/en/media/press-release/19-meter-wave-sets-new-record "19-meter wave sets new record"], persbericht ''World Meteorological Organisation'', 13 december 2016.</ref><ref>[https://www.theguardian.com/world/2016/dec/13/highest-ever-wave-sets-record-iceland-britain-north-atlantic "Wave taller than a six-storey building sets 'remarkable' world record"], The Guardian, Nicole Puglise, 13 December 2016.</ref>

==== Meting van de golfhoogte ====
Zie voor details het lemma [[Golfmetingen]].

Afgezien van de visuele schatting van de golfhoogte (vroeger heel gebruikelijk, maar zeer onbetrouwbaar) kan de golfhoogte lokaal op één meetpunt gemeten worden, of gemiddeld in een ruimtelijk gebied. Bij de eerste methode wordt een meetpaal, meetboei of een [[sonar]]<nowiki/>apparaat gebruikt. Bij de tweede methode wordt over het algemeen van [[remote sensing]] gebruik gemaakt (reflectie van bijv. radiogolven, [[radar]]). De eerste methode is zeer betrouwbaar en geeft gedetailleerde informatie over de lokale golf, maar is natuurlijk beperkt tot maar een punt. De tweede methode geeft een geaggregeerd beeld over een groter gebied, maar de geografische precisie is veel lager. In de periode van 1950-1980 is veel gebruik gemaakt van radar die op walstations geplaatst was, maar vanaf 1980 is er steeds meer gebruik gemaakt van metingen vanuit satellieten. Momenteel is het mogelijk om hiermee een werelddekking te krijgen. Inmiddels zijn er al voldoende jaren met satellietmetingen om ook studies naar het golfklimaat te doen op basis van deze informatie,

Voor het bepalen van het golfbeeld nabij de kust is in veel gevallen de resolutie van satellietmetingen niet voldoende. Daarom worden voor die plekken vooral puntmetingen gedaan. Over het algemeen worden dit soort waarnemingen met [[Golfmeetboei|golfmeetboeien]] of met [[golfmetingen|palen]] uitgevoerd.

=== Golfbeweging onder water ===
[[Bestand:Wave motion-i18n-mod.svg|thumb|300px|Beweging van een vloeistofdeeltje onder het wateroppervlak van een golf.

'''A''' = ''In diep water'': de grootte van de cirkelvormige baan, waarin een vloeistofdeeltje beweegt, wordt snel kleiner op grotere dieptes onder het vloeistofoppervlak.

'''B''' = ''In ondiep water'' ( de zeebodem ligt ter hoogte van letter B): de [[Ellips (wiskunde)|elliptische]] beweging van een vloeistofdeeltje wordt dichter bij de zeebodem steeds platter.

'''1''' = Voortplantingsrichting van de golf.

'''2''' = Golftop.

'''3''' = Golfdal.]]
Terwijl de golf zich voortplant, [[oscillatie|oscilleren]] de waterdeeltjes vooral rond hun gemiddelde positie. In het algemeen zijn de snelheden van het water veel lager dan de voortplantingssnelheid van de golf: er wordt vooral [[energie]] doorgegeven van waterdeeltje naar waterdeeltje, terwijl het gemiddelde [[massa (natuurkunde)|massa]]- en [[impuls (natuurkunde)|impulstransport]] relatief klein is. Alleen in de top van een brekende golf, bijvoorbeeld op het strand, zijn de watersnelheden ongeveer gelijk aan de voortplantingssnelheid van de golf.

In diep water, als de [[golflengte]] kleiner is dan twee keer de waterdiepte, bewegen de waterdeeltjes in ongeveer [[cirkel]]vormige banen. Onder de top van de golf hebben de waterdeeltjes hun grootste voorwaartse snelheid, in de richting waarin de golf zich beweegt. De diameter van de cirkelvormige baan van een waterdeeltje op het wateroppervlak is gelijk aan de golfhoogte. Op grotere diepte neemt de diameter van de cirkelbanen snel af — op een halve golflengte diepte onder het wateroppervlak is de diameter nog maar 4% van de waarde aan het wateroppervlak.

In ondiep water bewegen de waterdeeltjes in min-of-meer [[Ellips (wiskunde)|ellipsvormige]] banen, met de horizontale as van de ellips groter dan de verticale as.

==== Golven in ondieper wordend water ====
Als golven in ondieper water komen treden er een aantal verschijnselen op:

* [[Shoaling]]: het hoger worden van de golven door afname van de voortplantingssnelheid
* [[Refractie van zeegolven|Refractie]]: het bijdraaien van golven door de scheve golfinval
* [[Branding (natuurverschijnsel)|Breking]]: instabiliteit van individuele golven doordat de golven te hoog worden t.o.v. de golflengte
* [[Golfopzet]]: het hoger worden van de lokale waterstand door de verandering in de golfspanning
* [[Brandingsstroom]]: het genereren van een stroming langs de kust door scheef invallende golven

Nabij de kust komt ook vaak [[Diffractie#Diffractie bij zeegolven|diffractie]] van golven voor, maar dit verschijnsel heeft niet direct te maken met het ondieper worden van het water.

=== Voortplantingssnelheid ===
==== Algemene formule ====
De voortplantingssnelheid van een golf hangt af van de golfperiode en van de waterdiepte. De voortplantingssnelheid van een golf in het algemeen is:

:<math>c=\sqrt{\frac{g}{2 \pi} \lambda \tanh\Bigl(\frac{2 \pi d}{\lambda}\Bigr)}</math>

waarin <math>\lambda</math> de golflengte is en <math>d</math> de waterdiepte. Deze formule is lastig op te lossen, omdat <math>\lambda= c T</math>, waarin <math>T</math> de golfperiode is. Deze vergelijking is alleen door [[iteratie]] op te lossen.

Een benadering voor deze vergelijking is<ref>{{Citeer boek |titel=A mathematical model of uniform longshore currents and comparison with lab data, |achternaam=Visser |voornaam=P.J. |url=http://resolver.tudelft.nl/uuid:648ad326-4c44-4646-ab73-559a118a8ab4 |uitgever=TU Delft |datum=1984 |pagina=32}}</ref>:
:<math>\lambda=\sqrt{gd}(1-\frac{d}{L_0})T</math>  voor  <math> \frac{d}{L_0}< 0,36</math>
:<math>\lambda=L_0</math>      voor   <math> \frac{d}{L_0}> 0,36</math>

waarin ''L''0 de golflengte op diep water is (= 1,56 ''T''2)
==== Lange golven ====
Indien de [[golflengte]] veel groter is dan de waterdiepte is er sprake van een lange golf. Twee voorbeelden van lange golven zijn de [[getijgolf]] en de [[Tsunami (vloedgolf)|tsunami]]. Maar ook in situaties van zeer ondiep water, bijvoorbeeld in de [[Branding (natuurverschijnsel)|brandingszone]], is vaak sprake van een (relatief) lange golf. Een lange golf zal zich voortplanten met een snelheid die gelijk is aan:

:<math> c = \sqrt {gd}, </math>

waarbij:
:''c'' = [[fasesnelheid]] of [[voortplantingssnelheid]] van de golf [m/s];
:''g'' = [[valversnelling]] (zwaartekrachtsversnelling) [m/s2];
:''d'' = waterdiepte [m].

Als een golf naar het strand toe loopt, dan vermindert de waterdiepte ''d'' en vermindert dus ook de loopsnelheid ''c''. Het effect van de waterdiepte op de loopsnelheid van de top respectievelijk het dal van de golf wordt steeds groter; het dal van de golf krijgt een lagere snelheid dan de top waardoor de top van de golf uiteindelijk breekt en in het golfdal valt: [[Branding (natuurverschijnsel)|branding]].

==== Korte golven ====
Als de [[golflengte]] kleiner is dan de twee keer de waterdiepte is er sprake van een korte golf. Golven veroorzaakt door wind op zee zijn vaak korte golven. De [[voortplantingssnelheid]] van een korte golf is alleen afhankelijk van de [[golflengte]] ''λ'':

:<math> c = \sqrt {\frac{\sigma k}{\rho} + \frac{g}{k}}, </math>

waarbij:
:''σ'' = [[oppervlaktespanning]] van de vloeistof [N/m], voor het grensvlak van schoon water en lucht is ''σ'' gelijk aan 72·10−3 N/m;
:''ρ'' = [[dichtheid (natuurkunde)|dichtheid]] van de vloeistof [kg/m3], voor zuiver zoet water 998 kg/m3; voor gemiddeld zeewater ongeveer 1024 kg/m3;
:''k'' = [[golfgetal]] van de golf [rad/m], <math> k = \frac{2\pi}{\lambda}. </math>

Voor heel korte golven (golflengte veel kleiner dan 2 cm bij een lucht–water grensvlak), overheerst de [[oppervlaktespanning]] en kan de [[zwaartekracht]] verwaarloosd worden:

:<math> c = \sqrt {\frac{\sigma k}{\rho}}. </math>

Voor iets langere golven (golflengte veel groter dan 2 cm bij een lucht–water grensvlak), overheerst de [[zwaartekracht]] en kan de [[oppervlaktespanning]] verwaarloosd worden:

:<math> c = \sqrt {\frac{g}{k}} = \sqrt {\frac{g \lambda}{2\pi}}. </math>

=== Energie en amplitude ===
De energiedichtheid <math>E</math> (per oppervlak) van een regelmatige sinusoïdale golf hangt af van de vloeistof[[Dichtheid (natuurkunde)|dichtheid]] <math>\rho</math>, de versnelling van de zwaartekracht <math>g</math> en de golfhoogte <math>H</math>. Die laatste is bij regelmatige golven gelijk aan tweemaal de [[amplitude]] <math>a</math>:

:<math>E=\frac{1}{8}\rho g H^2=\frac{1}{2}\rho g a^2</math>

De energie-inhoud is dus recht evenredig met het kwadraat van de amplitude. De snelheid waarmee de energie zich verplaatst is de [[groepssnelheid]].<ref>Bearman, G. [Ed.], (1993); ''Waves, tides and shallow-water processes'', Open University, Milton Keynes/Pergamon Press, Oxford: p. 21, ''Wave Energy''.</ref>

=== Oppervlaktespanning en zwaartekracht ===
Oppervlaktespanning is van invloed op golven met een kleine [[golflengte]]. Bijvoorbeeld, voor golven op het grensvlak tussen water en lucht met golflengtes kleiner dan twaalf [[centimeter]], wordt de golfvoortplantingssnelheid meer dan één procent veranderd door de aanwezigheid van de oppervlaktespanning. Voor langere golflengtes kan de invloed van oppervlaktespanning op de golfvoortplanting verwaarloosd worden.

Golven op het wateroppervlak, onder invloed van de zwaartekracht, oppervlaktespanning en massa[[traagheid]], verplaatsen zelf bijna geen watermassa: ze verplaatsen vooral de energie die met de verstoring gepaard gaat. Een voorbeeld van dit type golf is de kring die ontstaat wanneer een steen in het water wordt gegooid. Ook de meeste golven op zee zijn van dit type, doordat de wind verstoringen in het normaal gladde wateroppervlak aanbrengt. Zeegolven onder invloed van lokaal windveld worden windgolven of zeegang genoemd.

=== Wind ===
Als de golven eenmaal een bepaalde [[#Golfhoogte|hoogte]] hebben gaan drukverschillen voor en achter de golftop, zoals gezien met de rug naar de wind toe, meetellen. De [[luchtdruk]] is achter de golftop lager dan er voor, ten gevolge van de [[wet van Bernoulli]]. De luchtstroming kan door de kromming bij de golftop het wateroppervlak niet blijven volgen en [[loslating|laat los]]. Deze gebeurtenis zorgt ervoor dat lucht met een lage luchtdruk — ongeveer dezelfde als bij het loslaatpunt van de stroming van het wateroppervlak — rond gaat draaien aan de benedenstroomse kant, achter de golftop. Er zo voor zorgend dat de golven met windenergie gevoed worden en tot grotere hoogte worden opgestuwd. Er zijn veel [[vogels]] die gebruikmaken van deze opwaartse luchtstroom bij de golftop. Dit proces is rechts in een animatie verduidelijkt.

== Afvoergolven ==
Afvoergolven zijn golven die ontstaan door veranderingen in het [[debiet]], zoals hoogwatergolven op een rivier.
Alhoewel afvoergolven ook oppervlaktegolven zijn — ze gaan immers gepaard met een hoogwater — verplaatsen ze wél een grote massa water, in tegenstelling tot de bovenstaande oppervlaktegolven.

=== Voortplantingssnelheid ===
In afvoergolven is de voortplantingssnelheid van de gehele golf van dezelfde [[orde van grootte]] als de stroomsnelheid. Terwijl bij andere oppervlaktegolven, zoals op zee en kringvormige golven ten gevolge van het gooien van een steen in het water, de golf aan het oppervlak zich veel sneller voortplant dan de stroomsnelheden in het water.
Dit komt doordat bij deze afvoergolven er een grote invloed van de [[wrijving]]skrachten in het water is — met name de bodemwrijving — die direct evenwicht maakt met de effecten van zwaartekracht via het [[verhang]] van het wateroppervlak. De versnelling van het water kan verwaarloosd worden.

Afvoergolven planten zich voort met de snelheid:

:<math> c \approx 1{,}5 \cdot v, </math>

waarbij:
:''c'' = voortplantingssnelheid van de golf [m/s];
:''v'' = stroomsnelheid van het water [m/s].

== Zie ook ==
* [[Monstergolf]]
* [[Soliton]]
* [[Tsunami (vloedgolf)|Tsunami]]

== Noten en referenties ==
{{References}}

== Literatuur ==
* Groen, P, en Dorrestein, R., ''[http://www.knmi.nl/bibliotheek/knmipubmetnummer/knmipub111-11.pdf Zeegolven]'', 3e herz. druk, Staatsdrukkerij, 's-Gravenhage, 1976, 124 pp.
* {{en}} Dingemans, M.W., ''Water wave propagation over uneven bottoms'', Advanced Series on Ocean Engineering '''13''', World Scientific, Singapore, 1997, {{ISBN|981-02-0427-2}}, 2 delen, 967 pp.
* {{en}} Holthuijsen, L.H., ''Waves in oceanic and coastal waters'', Cambridge University Press, Cambridge, 2007, {{ISBN|0-521-86028-8}}, 387 pp.
* {{en}} Phillips, O.M., ''The dynamics of the upper ocean'', 2e editie, Cambridge University Press, 1977, {{ISBN|0-521-29801-6}}
* De sectie ''golfhoogte'' of een eerdere versie ervan is (gedeeltelijk) afkomstig van de website van het [[Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut|KNMI]].

{{Commonscat}}

[[Categorie:Vloeistofgolven]]


text:
# Jenkinshelea albarius
Jenkinshelea albarius is een muggensoort uit de familie van de knutten (Ceratopogonidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1895 door Coquillett.

wikiname: nlwiki

title: Jenkinshelea albarius

in_language: nl

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Jenkinshelea albarius''
| afbeelding =
| orde = [[Diptera]] (Tweevleugeligen)
| onderorde = [[Muggen|Nematocera]] (Muggen)
| familie = [[Knutten|Ceratopogonidae]] (Knutten)
| geslacht = ''[[Jenkinshelea]]''
| w-naam = ''Jenkinshelea albarius''
| auteur = Coquillett
| datum = 1895
| haakjes = ja
| commons =
| species =
}}
'''''Jenkinshelea albarius''''' is een [[muggen]]soort uit de familie van de [[Knutten|knutten (Ceratopogonidae)]].<ref>Wirth, in Stone et al., 1965, Catalog of the Diptera of America north of Mexico, p. 137.</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1895 door Coquillett.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|06|21}}

[[Categorie:Ceratopogonidae]]

title: Jenkinshelea albarius

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Diptera (Tweevleugeligen)

Onderorde: Nematocera (Muggen)

Familie: Ceratopogonidae (Knutten)

Geslacht: Jenkinshelea

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Gonodactyloideus tricarinatus
Gonodactyloideus tricarinatus is een bidsprinkhaankreeftensoort uit de familie van de Gonodactylidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2002 door Ahyong.

title: Gonodactyloideus tricarinatus

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Gonodactyloideus tricarinatus''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Geleedpotigen|Arthropoda]] ([[Geleedpotigen]])
| klasse = [[Malacostraca]]
| orde = [[Stomatopoda]]
| familie = [[Gonodactylidae]]
| geslacht = ''[[Gonodactyloideus]]''
| w-naam = ''Gonodactyloideus tricarinatus''
| auteur = Ahyong
| datum = 2002
| haakjes =
| commons =
| species =
| worms = 408918
}}
'''''Gonodactyloideus tricarinatus''''' is een [[bidsprinkhaankreeften]]soort uit de familie van de [[Gonodactylidae]].<ref>WoRMS (2012). <i>Gonodactyloideus tricarinatus</i> Ahyong, 2002. Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=408918</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2002 door Ahyong.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|22}}

[[Categorie:Bidsprinkhaankreeften]]

title: Gonodactyloideus tricarinatus

Klasse: Malacostraca

Orde: Stomatopoda

Familie: Gonodactylidae

Geslacht: Gonodactyloideus

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Schansspringen op de Olympische Winterspelen 2018 - Landenwedstrijd mannen
De landenwedstrijd voor mannen tijdens de Olympische Winterspelen 2018 vond plaats op 19 februari 2018 in het Alpensia Jumping Centre. Regerend olympisch kampioen was Duitsland. Duitsland moest ditmaal genoegen nemen met de zilveren medaille.

## Tijdschema
| Datum       | Lokale tijd | MET   | Ronde  |
| ----------- | ----------- | ----- | ------ |
| 19 februari | 21:30       | 13:30 | Finale |

## Uitslag
| Rang   | Bib                    | Land                                                                                | Eerste sprong           | Eerste sprong                 | Eerste sprong | Tweede sprong           | Tweede sprong                 | Tweede sprong | Totaal                         |
| Rang   | Bib                    | Land                                                                                | Afstand (m)             | Punten                        | #             | Afstand (m)             | Punten                        | #             | Totaal                         |
| ------ | ---------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------------- | ----------------------- | ----------------------------- | ------------- | ----------------------- | ----------------------------- | ------------- | ------------------------------ |
| Goud   | 12 12–1 12–2 12–3 12–4 | Noorwegen Daniel-André Tande Andreas Stjernen Johann André Forfang Robert Johansson           | 136.0 133.0 132.5 137.5 | 545.9 141.8 134.6 132.3 137.2 | 1             | 140.5 135.5 132.0 136.0 | 552.6 145.5 139.8 129.7 137.6 | 1             | 1098.5 287.3 274.4 262.0 274.8 |
| Zilver | 11 11–1 11–2 11–3 11–4 | Duitsland Karl Geiger Stephan Leyhe Richard Freitag Andreas Wellinger                         | 136.0 128.0 134.5 140.0 | 543.9 139.4 124.1 134.5 145.9 | 2             | 134.0 129.0 134.5       | 531.8 131.7 126.0 135.8 138.3 | 2             | 1075.7 271.1 250.1 270.3 284.2 |
| Brons  | 10 10–1 10–2 10–3 10–4 | Polen Maciej Kot Stefan Hula Jr Dawid Kubacki Kamil Stoch                                     | 129.5 130.0 138.5 139.0 | 540.9 128.3 129.8 139.7 143.1 | 3             | 133.0 134.0 135.5 134.5 | 531.5 127.0 134.8 135.3 134.4 | 3             | 1072.4 255.3 264.6 275.0 277.5 |
| 4      | 9 9–1 9–2 9–3 9–4      | Oostenrijk Stefan Kraft Manuel Fettner Gregor Schlierenzauer Michael Hayböck                  | 133.5 122.5 127.5 133.5 | 493.7 131.8 109.9 118.0 134.0 | 4             | 126.5 125.5 122.5 136.5 | 484.7 116.7 118.2 111.3 138.5 | 4             | 978.4 248.5 228.1 229.3 272.5  |
| 5      | 8 8–1 8–2 8–3 8–4      | Slovenië Jernej Damjan Anže Semenič Tilen Bartol Peter Prevc                                  | 126.5 125.0 129.5 134.5 | 492.4 118.9 116.5 120.6 136.4 | 5             | 129.5 123.5 122.0 133.5 | 475.4 122.2 111.1 111.0 131.1 | 5             | 967.8 241.1 227.6 231.6 267.5  |
| 6      | 7 7–1 7–2 7–3 7–4      | Japan Taku Takeuchi Daiki Ito Noriaki Kasai Ryoyu Kobayashi                                   | 124.0 126.0 124.0 132.5 | 475.5 113.6 117.6 112.2 132.1 | 6             | 123.0 125.0 130.0       | 465.0 110.5 109.8 117.9 126.8 | 6             | 940.5 224.1 227.4 230.1 258.9  |
| 7      | 6 6–1 6–2 6–3 6–4      | Olympische atleten uit Rusland Aleksej Romasjov Denis Kornilov Michail Nazarov Jevgeni Klimov | 117.5 122.0 115.0 123.0 | 409.6 99.4 108.6 90.6 111.0   | 7             | 114.0 121.5 115.5 122.0 | 400.2 90.1 107.5 93.8 108.8   | 7             | 809.8 189.5 216.1 184.4 219.8  |
| 8      | 5 5–1 5–2 5–3 5–4      | Finland Janne Ahonen Andreas Alamommo Jarkko Määttä Antti Aalto                               | 122.5 117.0 118.0 115.0 | 397.5 109.7 97.3 97.6 92.9    | 8             | 120.5 115.5 113.5 118.5 | 392.9 104.6 94.8 89.5 104.0   | 8             | 790.4 214.3 192.1 187.1 196.9  |
| 9      | 3 3–1 3–2 3–3 3–4      | Verenigde Staten Casey Larson William Rhoads Michael Glasder Kevin Bickner                    | 111.5 107.5 113.0 131.0 | 377.2 85.7 80.4 86.4 124.7    | 9             |                         |                               |               |                                |
| 10     | 4 4–1 4–2 4–3 4–4      | Tsjechië Viktor Polášek Vojtěch Štursa Čestmír Kožíšek Roman Koudelka                         | 116.0 107.0 111.5 124.0 | 370.1 95.7 78.3 84.6 111.5    | 10            |                         |                               |               |                                |
| 11     | 2 2–1 2–2 2–3 2–4      | Italië Federico Cecon Davide Bresadola Sebastian Colloredo Alex Insam                         | 102.0 114.0 115.0 122.5 | 364.5 69.7 94.9 94.3 105.6    | 11            |                         |                               |               |                                |
| 12     | 1 1–1 1–2 1–3 1–4      | Zuid-Korea Kim Hyun-ki Park Je-un Choi Heung-chul Choi Se-ou                                  | 102.5 81.5 110.5 115.0  | 274.5 68.8 29.4 83.3 93.0     | 12            |                         |                               |               |                                |

wikitext:
{{Infobox onderdeel op de Olympische Spelen
| naam              = Schansspringen op de
[[Olympische Winterspelen 2018]]
| onderdeel         = Normale schans mannen
| afbeelding        =
| onderschrift      =
| plaats            = {{KR-VLAG}} [[Pyeongchang]]
| jaar              = [[2018]]
| data              = 19 februari
| sport             = [[Schansspringen]]
| accommodatie      = [[Alpensia Jumping Centre]]
| landen            = 12
| atleten           = 48
| goud_naam         = [[Daniel-André Tande]]
 [[Andreas Stjernen]]
 [[Johann André Forfang]]
 [[Robert Johansson]]
| goud_land         = {{NOos|2018|W}}
| zilver_naam       = [[Karl Geiger]]
 [[Stephan Leyhe]]
 [[Richard Freitag]]
 [[Andreas Wellinger]]
| zilver_land       = {{DEos|2018|W}}
| brons_naam        = [[Maciej Kot]]
 [[Stefan Hula Jr]]
 [[Dawid Kubacki]]
 [[Kamil Stoch]]
| brons_land        = {{PLos|2018|W}}
| vorige            = [[Schansspringen op de Olympische Winterspelen 2014 - Landenwedstrijd mannen|2014]]
| volgende          = [[Schansspringen op de Olympische Winterspelen 2022 - Landenwedstrijd mannen|2022]]
}}
{{Zijbalk schansspringen op de Olympische Winterspelen 2018}}
'''De landenwedstrijd voor mannen''' tijdens de '''[[Olympische Winterspelen 2018]]''' vond plaats op [[19 februari]] [[2018]] in het [[Alpensia Jumping Centre]]. Regerend olympisch kampioen was [[Duitsland op de Olympische Winterspelen 2014|Duitsland]]. Duitsland moest ditmaal genoegen nemen met de zilveren medaille.

== Tijdschema ==
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
! Datum !! width=70|[[UTC+9|Lokale tijd]] !! width=70|[[Midden-Europese Tijd|MET]] !! Ronde
|-
| 19 februari || 21:30 || 13:30 || Finale
|}

== Uitslag ==
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center"
!rowspan=2| Rang !!rowspan=2| Bib !!rowspan=2| Land !! colspan=3|Eerste sprong !! colspan=3|Tweede sprong !! rowspan=2|Totaal
|-
! Afstand (m)!! Punten!! # !!Afstand (m)!! Punten!! #
|- bgcolor="#F7F6A8"
|{{goud}}|| 12
12–1
12–2
12–3
12–4 || align="left"|{{NOos|2018|W}}
[[Daniel-André Tande]]
[[Andreas Stjernen]]
[[Johann André Forfang]]
[[Robert Johansson]] ||
 136.0
 133.0
 132.5
 137.5|| '''545.9'''
 141.8
 134.6
 132.3
 137.2 ||1||
140.5
135.5
132.0
136.0 || '''552.6'''
145.5
139.8
129.7
137.6 ||1|| '''1098.5'''
287.3
274.4
262.0
274.8
|-bgcolor="#DCE5E5"
|{{zilver}}|| 11
11–1
11–2
11–3
11–4 || align="left"|{{DEos|2018|W}}
[[Karl Geiger]]
[[Stephan Leyhe]]
[[Richard Freitag]]
[[Andreas Wellinger]] ||
 136.0
 128.0
 134.5
 140.0|| '''543.9'''
 139.4
 124.1
 134.5
 145.9 ||2||
134.0
129.0
134.5
134.5 || '''531.8'''
131.7
126.0
135.8
138.3 ||2|| '''1075.7'''
271.1
250.1
270.3
284.2
|- bgcolor="#FFDAB9"
|{{brons}}|| 10
10–1
10–2
10–3
10–4 || align="left"|{{PLos|2018|W}}
[[Maciej Kot]]
[[Stefan Hula Jr]]
[[Dawid Kubacki]]
[[Kamil Stoch]] ||
129.5
 130.0
 138.5
 139.0 || '''540.9'''
128.3
 129.8
 139.7
 143.1 ||3||
133.0
134.0
135.5
134.5 || '''531.5'''
127.0
134.8
135.3
134.4 ||3|| '''1072.4'''
255.3
264.6
275.0
277.5
|-
|4|| 9
9–1
9–2
9–3
9–4 || align="left"|{{ATos|2018|W}}
[[Stefan Kraft]]
[[Manuel Fettner]]
[[Gregor Schlierenzauer]]
[[Michael Hayböck]] ||
133.5
 122.5
 127.5
 133.5|| '''493.7'''
131.8
 109.9
 118.0
 134.0 ||4||
126.5
125.5
122.5
136.5 || '''484.7'''
116.7
118.2
111.3
138.5 ||4|| '''978.4'''
248.5
228.1
229.3
272.5
|-
|5|| 8
8–1
8–2
8–3
8–4 || align="left"|{{SIos|2018|W}}
[[Jernej Damjan]]
[[Anže Semenič]]
[[Tilen Bartol]]
[[Peter Prevc]] ||
126.5
 125.0
 129.5
 134.5 || '''492.4'''
118.9
 116.5
 120.6
 136.4 ||5||
129.5
123.5
122.0
133.5 || '''475.4'''
122.2
111.1
111.0
131.1 ||5|| '''967.8'''
241.1
227.6
231.6
267.5
|-
|6|| 7
7–1
7–2
7–3
7–4 || align="left"|{{JPos|2018|W}}
[[Taku Takeuchi]]
[[Daiki Ito]]
[[Noriaki Kasai]]
[[Ryoyu Kobayashi]] ||
124.0
 126.0
 124.0
 132.5 || '''475.5'''
113.6
 117.6
 112.2
 132.1 ||6||
123.0
123.0
125.0
130.0 || '''465.0'''
110.5
109.8
117.9
126.8 ||6|| '''940.5'''
224.1
227.4
230.1
258.9
|-
|7|| 6
6–1
6–2
6–3
6–4 || align="left"|{{RUos|2018|W}}
[[Aleksej Romasjov]]
[[Denis Kornilov]]
[[Michail Nazarov]]
[[Jevgeni Klimov]] ||
117.5
 122.0
 115.0
 123.0|| '''409.6'''
99.4
 108.6
 90.6
 111.0 ||7||
114.0
121.5
115.5
122.0 || '''400.2'''
90.1
107.5
93.8
108.8 ||7|| '''809.8'''
189.5
216.1
184.4
219.8
|-
|8|| 5
5–1
5–2
5–3
5–4 || align="left"|{{FIos|2018|W}}
[[Janne Ahonen]]
[[Andreas Alamommo]]
[[Jarkko Määttä]]
[[Antti Aalto]] ||
122.5
 117.0
 118.0
 115.0|| '''397.5'''
109.7
 97.3
 97.6
 92.9 ||8||
120.5
115.5
113.5
118.5 || '''392.9'''
104.6
94.8
89.5
104.0 ||8|| '''790.4'''
214.3
192.1
187.1
196.9
|-
|9|| 3
3–1
3–2
3–3
3–4 || align="left"|{{USos|2018|W}}
[[Casey Larson]]
[[William Rhoads]]
[[Michael Glasder]]
[[Kevin Bickner]] ||
 111.5
 107.5
 113.0
 131.0|| '''377.2'''
 85.7
 80.4
 86.4
 124.7 ||9|| || || ||
|-
|10|| 4
4–1
4–2
4–3
4–4 || align="left"|{{CZos|2018|W}}
[[Viktor Polášek]]
[[Vojtěch Štursa]]
[[Čestmír Kožíšek]]
[[Roman Koudelka]] ||
 116.0
 107.0
 111.5
 124.0|| '''370.1'''
 95.7
 78.3
 84.6
 111.5||10|| || || ||
|-
|11|| 2
2–1
2–2
2–3
2–4 ||align=left|{{ITos|2018|W}}
[[Federico Cecon]]
[[Davide Bresadola]]
[[Sebastian Colloredo]]
[[Alex Insam]] ||
 102.0
 114.0
 115.0
 122.5|| '''364.5'''
 69.7
 94.9
 94.3
 105.6 ||11|| || || ||
|-
|12|| 1
1–1
1–2
1–3
1–4 || align="left"|{{KRos|2018|W}}
[[Kim Hyun-ki]]
[[Park Je-un]]
[[Choi Heung-chul]]
[[Choi Se-ou]]  ||
 102.5
 81.5
 110.5
 115.0|| '''274.5'''
 68.8
 29.4
 83.3
 93.0 ||12|| || || ||
|}

== Bronvermelding ==
* {{en}} [http://medias1.fis-ski.com/pdf/2018/JP/3191/2018JP3191SLR1.pdf Startlijst]
* {{en}} [http://medias3.fis-ski.com/pdf/2018/JP/3191/2018JP3191RL.pdf Uitslag]

{{Navigatie schansspringen bij de Olympische Spelen landenwedstrijd mannen}}

[[Categorie:Schansspringen op de Olympische Winterspelen 2018|Mannen 106]]

title: Schansspringen op de · Olympische Winterspelen 2018

Gehouden in: Pyeongchang

Data: 19 februari

Sport: Schansspringen

Accommodatie(s): Alpensia Jumping Centre

Deelnemers: 48 atleten uit 12 landen

title: Medailles

Goud: Daniel-André Tande · Andreas Stjernen · Johann André Forfang · Robert Johansson · Noorwegen

Zilver: Karl Geiger · Stephan Leyhe · Richard Freitag · Andreas Wellinger · Duitsland

Brons: Maciej Kot · Stefan Hula Jr · Dawid Kubacki · Kamil Stoch · Polen

Normale schans: mannen · vrouwen

Grote schans: mannen

Team: mannen


text:
# Temnodachrys
Temnodachrys is een geslacht van kevers uit de familie bladkevers (Chrysomelidae).
De wetenschappelijke naam van het geslacht werd in 1951 gepubliceerd door Francisco de Asis Monrós.

## Soorten
- Temnodachrys neffi Moldenke, 1981

title: Temnodachrys

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Temnodachrys''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Bladkevers|Chrysomelidae]] (Bladkevers)
| taxon = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| w-naam = ''Temnodachrys''
| auteur = [[Francisco de Asis Monrós|Monrós]]
| datum = 1951
}}

'''''Temnodachrys''''' is een [[geslacht (biologie)|geslacht]] van [[kevers]] uit de familie [[bladkevers]] (Chrysomelidae).<ref>[https://web.archive.org/web/20130927083459/https://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/ChrysoIndex0.htm Chrysomelidae] in Synopsis of the described Coleoptera of the World, 13 december 2008. Gearchiveerd op 27 september 2013.</ref>
De wetenschappelijke naam van het geslacht werd in 1951 gepubliceerd door [[Francisco de Asis Monrós]].

== Soorten ==
* ''[[Temnodachrys neffi]]'' <small>Moldenke, 1981</small>

{{Appendix}}

[[Categorie:Bladkevers]]

title: Temnodachrys

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Chrysomelidae (Bladkevers)

title: Geslacht


text:
# Groene vleesvlieg
De groene vleesvlieg (Lucilia sericata, synoniem: Phaenicia sericata) is een algemeen voorkomende vliegensoort uit de familie van de bromvliegen (Calliphoridae). De wetenschappelijke naam van de soort werd gepubliceerd in 1826 door Meigen.
De vlieg kan tussen de 10 en 14 mm lang worden, en is te herkennen aan de metaalachtige blauwgroene of gouden kleuring met zwarte noteringen op de rug.
De groene vleesvlieg leeft vooral als larve (made) van vlees van levende dieren, en is berucht in de veehouderij omdat onder andere schapen levend worden opgegeten (myiasis).
Andere soorten vleesvliegen zetten de eitjes af op andere dieren of de maden leven van mest, zoals de groene keizersvlieg (Lucilia caesar). De paddenvlieg (Lucilia bufonivora) zet de eitjes af in de neusgaten van levende padden, waarna de larven eerst de kop van binnenuit consumeren met de dood van de gastheer tot gevolg. Vervolgens wordt het kadaver verder uitgehold.

title: Groene vleesvlieg

wikitext:
{{Taxobox
| type=dier
| naam =Groene vleesvlieg
| status=
| afbeelding = Lucilia sericata.jpg
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam=[[Geleedpotigen|Arthropoda]] (Geleedpotigen)
| onderstam=[[Zespotigen|Hexapoda]] (Zespotigen)
| klasse=[[Insecten|Insecta]] (Insecten)
| orde=[[Tweevleugeligen|Diptera]] (Tweevleugeligen)
| onderorde = [[Vliegen (dieren)|Brachycera]] (Vliegen)
| familie=[[Bromvliegen|Calliphoridae]] (Bromvliegen)
| geslacht=''[[Lucilia]]''
| w-naam= ''Lucilia sericata''
| auteur=[[Johann Wilhelm Meigen|Meigen]]
| datum=1826
| haakjes = ja
}}

De '''groene vleesvlieg''' (''Lucilia sericata'', [[Synoniem (dierkunde)|synoniem]]: ''Phaenicia sericata'') is een algemeen voorkomende [[Vliegen (dieren)|vliegen]]soort uit de familie van de [[bromvliegen]] (Calliphoridae).<ref>Rognes, 1991, Fauna Entomologica Scandinavica, 24:178.</ref> De wetenschappelijke naam van de soort werd gepubliceerd in 1826 door Meigen.

De vlieg kan tussen de 10 en 14 mm lang worden, en is te herkennen aan de metaalachtige blauwgroene of gouden kleuring met zwarte noteringen op de rug.

De groene vleesvlieg leeft vooral als [[larve]] ([[made (larf)|made]]) van vlees van levende dieren, en is berucht in de veehouderij omdat onder andere schapen levend worden opgegeten ([[myiasis]]).

Andere soorten vleesvliegen zetten de eitjes af op andere dieren of de maden leven van mest, zoals de [[groene keizersvlieg]] (''Lucilia caesar''). De [[paddenvlieg]] (''Lucilia bufonivora'') zet de eitjes af in de neusgaten van levende [[padden]], waarna de larven eerst de kop van binnenuit consumeren met de dood van de gastheer tot gevolg. Vervolgens wordt het kadaver verder uitgehold.

[[Bestand:PhaeniciaSericata.jpg|thumb|left|200px|Groene vleesvlieg]]
[[Bestand:Fly August 2007-4.jpg|miniatuur]]

{{Appendix}}

[[Categorie:Bromvliegen]]

title: Groene vleesvlieg

Onderstam: Hexapoda (Zespotigen)

Onderorde: Brachycera (Vliegen)

Familie: Calliphoridae (Bromvliegen)

Geslacht: Lucilia

title: Soort


text:
# Mullaghmore
Mullaghmore (Iers: An Mullach Mór) is een plaats in County Sligo, Ierland op het gelijknamige schiereiland Mullaghmore. De skyline wordt gedomineerd door de nabijgelegen Ben Bulben.

## Geschiedenis
Van de 17e tot de 19e eeuw maakte de plaats deel uit van het grote landgoed van de Temple-familie in Noord-Sligo. Het land, zo'n 12.000 hectare, werd toegekend aan Sir John Temple, 1st Viscount Palmerston en Master of the Rolls in Dublin. De derde burggraaf, Henry John Temple, beter bekend als Lord Palmerston, begon met de bouw van het Classiebawn Castle, een herenhuis dat nog steeds op het schiereiland staat. Hij bouwde ook de stenen ommuurde haven in het dorp, ontworpen door de scheepsbouwkundige Alexander Nimmo, die werd gebouwd tussen 1822 en 1841.

## Toerisme
Mullaghmore is een geliefde vakantiebestemming en een populaire locatie voor big wave surfing. Lord Mountbatten had er een buitenverblijf in Classiebawn Castle. In 1979 werd hij hier vlakbij op zijn boot vermoord door een aanslag door de provisional IRA.

title: Mullaghmore

wikitext:
{{Infobox Ierse plaats
| name             = Mullaghmore
| gaeilge          = ''An Mullach Mór''
| crest image      =
| motto            =
| place
| map image        = Ireland location map.svg
| north coord      = 54.4664
| west coord       = 8.4486
| irish grid       = G709577
| province         = [[Connacht]]
| county           = [[County Sligo|Sligo]]
| dailconstituency =
| EU constituency  =
| area             =
| elevation        =
| population       = 136
| town pop         =
| rural pop        =
| census yr        = 2016
| postcode         =
| stdcode          =
| web              =
| image            = Mullaghmore-14-Hafen-2017-gje.jpg
}}
'''Mullaghmore''' ([[Iers]]: ''An Mullach Mór'') is een [[woonplaats|plaats]] in [[County Sligo]], [[Ierland (land)|Ierland]] op het gelijknamige schiereiland Mullaghmore. De skyline wordt gedomineerd door de nabijgelegen [[Ben Bulben]].

== Geschiedenis ==
Van de 17e tot de 19e eeuw maakte de plaats deel uit van het grote landgoed van de Temple-familie in Noord-Sligo. Het land, zo'n 12.000 hectare, werd toegekend aan Sir John Temple, ''1st Viscount Palmerston'' en ''Master of the Rolls'' in [[Dublin]]. De derde burggraaf, [[Henry John Temple]], beter bekend als Lord Palmerston, begon met de bouw van het [[Classiebawn Castle]], een herenhuis dat nog steeds op het schiereiland staat. Hij bouwde ook de stenen ommuurde haven in het dorp, ontworpen door de scheepsbouwkundige Alexander Nimmo, die werd gebouwd tussen 1822 en 1841.<ref>{{en}}[http://www.sligoheritage.com/archirishvillage.htm Profile of an Irish Village, Palmerston and the Conquest, Colonisation and Evolution of Mullaghmore, Co. Sligo, SliogHeritage.com], geraadpleegd op 8 februari 2018</ref>

== Toerisme ==
Mullaghmore is een geliefde vakantiebestemming en een populaire locatie voor [[big wave surfing]]. [[Louis Mountbatten|Lord Mountbatten]] had er een buitenverblijf in Classiebawn Castle. In 1979 werd hij hier vlakbij op zijn boot vermoord door een aanslag door de [[provisional IRA]].

== Zie ook ==
* [[Lijst van steden en dorpen in Ierland]]
* [[Wild Atlantic Way]]

{{Coor title dms|54|27|59.04|N|8|26|54.96|W|type:city_region:IE}}
{{Appendix|2=
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=en|titel=Mullaghmore, County Sligo|oldid=815042480|datum=20180208}}
{{References}}
}}

[[Categorie:Plaats in Sligo]]

title: Situering

Provincie: Connacht

Graafschap: Sligo

title: Algemeen

title: Foto's

Portaal: Ierland


text:
# Tmesisternus biarciferus
Tmesisternus biarciferus is een keversoort uit de familie van de boktorren (Cerambycidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1853 door Blanchard.

title: Tmesisternus biarciferus

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Tmesisternus biarciferus''
| titelweergave = cursief
| afbeelding = Tmesisternus biarciferus Blanchard, 1853 (6689693931).png
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Boktorren|Cerambycidae]] (Boktorren)
| onderfamilie = [[Lamiinae]]
| geslacht = ''[[Tmesisternus]]''
| w-naam = ''Tmesisternus biarciferus''
| auteur = [[Charles Emile Blanchard|Blanchard]]
| datum = 1853
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Tmesisternus biarciferus''''' is een [[kevers]]oort uit de familie van de [[Boktorren|boktorren (Cerambycidae)]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1853 door Blanchard.<ref>{{Brontabel|9999-Cerambycidae}} (bezocht 30 januari 2014)</ref>

{{Appendix}}
{{Beginnetje|biologie|2014|02|17}}

[[Categorie:Tmesisternus|biarciferus]]

title: Tmesisternus biarciferus

Familie: Cerambycidae (Boktorren)

Onderfamilie: Lamiinae

Geslacht: Tmesisternus

title: Soort


text:
# Abraxas fasciaria
Abraxas fasciaria is een vlinder uit de familie van de spanners (Geometridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1843 door Guérin-Meneville.

title: Abraxas fasciaria

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Abraxas fasciaria''
| afbeelding =
| familie = [[Spanners|Geometridae]] (Spanners)
| onderfamilie = [[Ennominae]]
| tribus =
| geslacht = ''[[Abraxas (geslacht)|Abraxas]]''
| w-naam = ''Abraxas fasciaria''
| auteur = Guérin-Meneville
| datum = 1843
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Abraxas fasciaria''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Spanners|spanners (Geometridae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1843 door Guérin-Meneville.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|30}}

[[Categorie:Abraxas|fasciaria]]

title: Abraxas fasciaria

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Geometridae (Spanners)

Onderfamilie: Ennominae

Geslacht: Abraxas

title: Soort


text:
# Gynoplistia (Gynoplistia) formosa
Gynoplistia (Gynoplistia) formosa is een tweevleugelige uit de familie steltmuggen (Limoniidae). De soort komt voor in het Australaziatisch gebied.

title: Gynoplistia (Gynoplistia) formosa

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = ''Gynoplistia (Gynoplistia) formosa''
| naam = ''Gynoplistia (Gynoplistia) formosa''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Diptera]] (Tweevleugeligen)
| familie = [[Limoniidae]] (Steltmuggen)
| geslacht = ''[[Gynoplistia]]''
| w-naam = ''Gynoplistia (Gynoplistia) formosa''
| auteur = [[Frederick Wollaston Hutton|Hutton]]
| datum = 1900
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Gynoplistia (Gynoplistia) formosa''''' is een [[Tweevleugeligen|tweevleugelige]] uit de familie [[steltmuggen]] (Limoniidae). De soort komt voor in het [[Australaziatisch gebied]].

{{Beginnetje|biologie|2=2011|3=07|4=02}}

[[Categorie:Gynoplistia]]
[[Categorie:Steltmug uit het Australaziatisch gebied]]

title: Gynoplistia (Gynoplistia) formosa

Familie: Limoniidae (Steltmuggen)

Geslacht: Gynoplistia

title: Soort


text:
# Nyceryx continua
Nyceryx continua is een vlinder uit de familie van de pijlstaarten (Sphingidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1856 gepubliceerd door Francis Walker.

title: Nyceryx continua

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam = ''Nyceryx continua''
| titelweergave = cursief
| afbeelding = Nyceryx continua continua MHNT CUT 2010 0 131 Itatiaia National Park Brazil dorsal.jpg
| afbeeldingtekst = ''Nyceryx continua continua'' ♂
| afbeelding2 = Nyceryx continua continua MHNT CUT 2010 0 131 Itatiaia National Park Brazil ventral.jpg
| afbeelding2tekst = ''Nyceryx continua continua'' ♂ △
| familie = [[Pijlstaarten|Sphingidae]] (Pijlstaarten)
| geslacht = ''[[Nyceryx]]''
| w-naam = ''Nyceryx continua''
| auteur = [[Francis Walker|Walker]]
| datum = 1856
| haakjes = ja
}}

'''''Nyceryx continua''''' is een [[Vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[pijlstaarten]] (Sphingidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1856 gepubliceerd door [[Francis Walker]].

{{Appendix}}

[[Categorie:Nyceryx|continua]]

title: Nyceryx continua

Familie: Sphingidae (Pijlstaarten)

Geslacht: Nyceryx

title: Soort