text:
# Dysgenetica
Dysgenetica omschrijft de genetische verzwakking van een organisme in relatie tot de omgeving. De term wordt voornamelijk gebruikt door voorstanders van eugenetica om een daling in de lichamelijke en geestelijke gezondheid van een bevolkingsgroep aan te duiden. Dit kan gebeuren door het ontbreken van natuurlijke selectie waardoor negatieve mutaties zich verspreiden binnen een soort en door negatieve selectie.

## Intelligentie en vruchtbaarheid
In wetenschappelijke kringen is het meeste onderzoek gedaan naar de mogelijke daling van intelligentie in de eerste wereld. Demografische studies indiceren dat in welvarende landen vrouwen met een hoog IQ en een hoge opleiding een veel lagere vruchtbaarheid hebben dan vrouwen met een laag IQ en een lage opleiding. Omdat zowel IQ als schoolprestatie erfelijke eigenschappen zijn, hebben deze reproductieve trends tot de conclusie geleid dat de genetische aanleg voor intelligentie daalt in de eerste wereld.

### Oorspronkelijk onderzoek
De eerste studies over de relatie tussen intelligentie en vruchtbaarheid werden uitgevoerd voor de uitvinding van de IQ-test aan het einde van de 19de eeuw. Onderzoekers zochten naar een dysgenetische trend door naar de vruchtbaarheid te kijken van notabele personen die in het Britse Who's Who werden genoemd, en welke vermoedelijk een hoge intelligentie hadden. Deze personen hadden over het algemeen weinig kinderen, hetgeen een dysgenetische trend impliceerde.
Rigoureuzere studies werden uitgevoerd tijdens de Tweede Wereldoorlog en gaven een optimistischere uitslag. De resultaten suggereerden een licht eugenetische trend met betrekking tot intelligentie. De resultaten van deze onderzoeken waren consistent genoeg voor Osborn en Bajema om in 1972 te concluderen dat vruchtbaarheidstrends eugenetisch waren, en dat "de reproductieve trend naar een toename in de frequentie van genen die geassocieerd worden met een hoger IQ [...] waarschijnlijk zullen voortduren in de nabije toekomst in de Verenigde Staten en ook gevonden zullen worden in andere industriële welvarende democratieën." Een aantal toetsers waren het niet eens met hun conclusie en wezen uit dat de peilingen niet nationaal representatief waren en voornamelijk bestonden uit blanken geboren tussen 1910 en 1940 in het noordoosten van de VS. Andere onderzoekers begonnen te rapporteren over een dysgenetische daling in de jaren 60 na twee decennia van neutrale tot licht eugenetische vruchtbaarheid.
In 1982 probeerde Daniel Vining meer duidelijkheid te krijgen via een grootschalige studie over de vruchtbaarheid van meer dan 10.000 personen woonachtig in de VS met een leeftijd van 25 tot 34 jaar. De gemiddelde vruchtbaarheid in deze studie was gecorreleerd op -0,86 met IQ voor vrouwen, hetgeen volgens Vining overeenkwam met een daling van het gemiddelde genotypische IQ van 1,6 punten per generatie. Na beschouwing van de resultaten en die van eerdere onderzoekers concludeerde Vining: "In periodes van rijzende geboortecijfers neigen personen met een hogere intelligentie naar een vruchtbaarheid gelijk of hoger dan het gemiddelde", maar "De recente daling in het geboortecijfer schijnt de dysgenetische trend hersteld te hebben die werd geobserveerd voor een vergelijkbare periode van dalende geboortecijfers tussen 1850 en 1940."
In reactie op de kritiek dat de vruchtbaarheidsanalyse in zijn peiling niet compleet was, voerde Vining 18 jaar later een vervolgonderzoek uit op dezelfde peilgroep. Hij rapporteerde: "Dezelfde negatieve relatie is gevonden tussen IQ en vruchtbaarheid", hoewel "de algemene daling van het IQ geïmpliceerd door deze data is verminderd."

### Later onderzoek
Ongeacht de gebruikte methodologie heeft later onderzoek tot gelijksoortige resultaten geleid als die van Vining.
In een onderzoek in 1988 vonden Retherford en Sewell de inmiddels welbekende negatieve relatie tussen IQ en vruchtbaarheid, en berichtten zij dat als kinderen gemiddeld hetzelfde IQ als hun ouders hadden, het IQ zou dalen met 0,81 punten per generatie. Gebruikmakend van 0,71 als de additieve erfelijkheid van IQ zoals gegeven door Jinks & Fulker, berekenden zij een daling van het gemiddelde IQ van 0,57 punten per generatie.
In een studie in 1999 onderzocht Richard Lynn de relatie tussen intelligentie van volwassenen van veertig jaar of ouder en het aantal kinderen, broers, en zussen die zij hadden. Gegevens werden verzameld van het in 1994 uitgevoerde National Opinion Research Center Survey onder een representatieve peiling van 2992 Engels sprekende personen. De resultaten vertoonden een significante negatieve correlatie op respectievelijk -0,05 en -0,09, en impliceerden de aanwezigheid van een dysgenetische trend. Verdere analyse liet zien dat dysgenetische vruchtbaarheid alleen aanwezig was in vrouwen. De correlatie voor vrouwen tussen intelligentie en het ideale aantal kinderen was nul, hetgeen impliceert dat de kinderwens niet de oorzaak is van de dysgenetische trend.
In 2004 probeerde Richard Lynn en Marian Van Court het eerdere onderzoek van Vining te herhalen. Hun studie gaf gelijksoortige resultaten, met de totale genotypische daling gemeten op 0,75 IQ-punten per generatie.

### Opleiding en vruchtbaarheid
Een andere manier om de negatieve relatie tussen IQ en vruchtbaarheid te onderzoeken is om opleiding met vruchtbaarheid te vergelijken, aangezien opleidingsniveau met IQ correleert op 0,55. In een studie in 1999 die de relatie tussen IQ en educatie onderzocht via een grote nationale peiling, vond David Rowe dat opleidingsniveau een hoge erfelijkheid had van 0,68 en dat de helft van de variatie in educatie verklaarbaar was met een onderliggend genetisch component dat ook gold voor IQ, opleiding en sociale klasse.
Een Amerikaanse studie in 1991 die de relatie tussen vruchtbaarheid en opleiding onderzocht, vond dat high school dropouts (schoolverlaters zonder diploma) de meeste kinderen hadden (gemiddeld 2,5), mensen met een high school-diploma minder, en mensen met een universitair diploma het minste aantal kinderen (gemiddeld 1,56). In een onderzoek in 1974 beweerden hoogopgeleide vrouwen vaker dat ze minder kinderen hadden dan ze zouden willen.

### Intelligentie en anticonceptie
In een studie in 1978 kwam naar voren dat onder vrouwen die een betrouwbare vorm van anticonceptie gebruiken, het succesgehalte positief gecorreleerd is met IQ. Het percentage vrouwen met een hoog, gemiddeld en laag IQ dat ongewenst zwanger werd in een periode van 3 jaar was respectievelijk 3, 8 en 11 procent. Een andere studie vond dat als een ongewenste zwangerschap plaatsvond, koppels met een hoog IQ vaker een abortus pleegden. Ongetrouwde tienermeisjes die zwanger worden, zijn eerder geneigd om de zwangerschap niet af te breken als zij slecht presteren in school. In haar recensie over reproductieve trends in de VS argumenteert Van Court: "elke factor - van het kiezen van een anticonceptiemiddel, het succesvol gebruik daarvan en het beëindigen van een ongewenste zwangerschap - selecteert tegen intelligentie".

### Internationaal onderzoek
Het meeste onderzoek met betrekking tot intelligentie en vruchtbaarheid heeft zich beperkt tot inwoners van de Verenigde Staten, vaak gesponsord door het Pioneer Fund. In een studie in 2008 heeft Steven Shatz de internationale trend onderzocht, en vond: "Er is een sterke tendens voor landen met een laag nationaal IQ om een hogere vruchtbaarheid te hebben, en landen met een hoog nationaal IQ om een lage vruchtbaarheid te hebben".

### Het flynneffect
Als het waar is dat genen die IQ bepalen verschuiven, dan kan men verwachten dat het gemiddelde IQ zou dalen, maar het omgekeerde is het geval in een fenomeen dat het flynneffect wordt genoemd. Retherford en Sewell hebben beargumenteerd dat het genotypische IQ kan dalen terwijl het fenotypisch IQ stijgt door omgevingsfactoren zoals betere voeding en televisie. Door het flynneffect zijn IQ-scores met ongeveer 15 punten gestegen in de eerste wereld, maar recente onderzoeken laten zien dat deze trend tot een einde is gekomen en dat het gemiddelde IQ in sommige landen zelfs aan het dalen is.

### Intelligentie en erfelijkheid
De erfelijkheid van hersengrootte is ongeveer 0,9 (Lynn, 2006, p. 67) en de correlatie tussen hersengrootte en intelligentie wordt geschat op 0,44 (Lynn, 2006, p. 214). Aangezien de correlatie van 0,44 klein doch relevant is, spelen ook tal van andere factoren mee, hoewel Lynn de algehele erfelijkheid van intelligentie op 80% schat. In een onderzoek uit 2003 wordt de genetische invloed op intelligentie geschat op 20% voor peuters en stijgt deze geleidelijk tot 80% bij volwassenheid (Plomin 2003).
Richard Lynn, een psycholoog uit de V.S., gebruikt de term dysgenetica als tegenovergestelde van eugenetica, het idee dat men op wenselijke eigenschappen dient te selecteren in de menselijke voortplanting. Hij stelt dat genetische eigenschappen de overwegende invloed op intelligentie zijn en dat zodoende het verschil in de resultaten van IQ-testen tussen Afrikaanse en Europese Amerikanen van ruim 15 punten een genetische oorzaak heeft, een stelling die in de media hevig bekritiseerd wordt maar bijval heeft onder vakgenoten.
De stelling in Lynns boek Dysgenics is dat de kwaliteit van het menselijk genoom achteruitgaat omdat vrouwen met een laag IQ meer kinderen krijgen.

## Kritiek
Dysgenetica is een relatief onbekend begrip waarnaar weinig onderzoek is gedaan. Hoewel de ontwikkeling van bijvoorbeeld bijziendheid makkelijk te registreren is, blijft intelligentie een moeilijk meetbare eigenschap. Kritiek richt zich voornamelijk op de meetbaarheid en erfelijkheid van intelligentie.
Veel wetenschappers negeren dysgenetisch onderzoek omdat het geassocieerd wordt met eugenetica, een sociale filosofie die in het verleden heeft geleid tot beleid dat in strijd was met de in 1948 opgestelde Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Er zijn tot dusver geen studies die het bestaan van een dysgenetische trend ontkrachten.
Men moet tevens beseffen dat een daling van het gemiddelde IQ niet betekent dat intelligente mensen verdwijnen. Dysgenetica hoeft er niet toe te leiden dat alle mensen lager intelligent worden. Integendeel, het is juist alleen de massa mensen met lagere IQ's die toeneemt. Dat leidt weliswaar tot een lager IQ-gemiddelde, maar een (verhoudingsgewijs) steeds kleiner wordende intelligentie-elite blijft gewoon bestaan.

## Geschiedenis van de term
De term werd oorspronkelijk gebruikt als tegenpool van eugenetica, een sociale wetenschap en filosofie die zich richt op de verbetering van menselijke erfelijke eigenschappen, vaak door ingrijpen via sociale programma's van de overheid.
Volgens de Oxford English Dictionary werd de term dysgenetica het eerst gebruikt als een bijvoeglijk naamwoord rond 1915 ter beschrijving van het dysgenetische effect van de Eerste Wereldoorlog. Onder eugenetici van die tijd heerste de opvatting dat oorlog een eugenetisch resultaat had aangezien de minst fitte soldaten de grootste kans hadden om te sterven. Tijdens de Eerste Wereldoorlog bleek echter dat overleven in moderne oorlogsvoering eerder een kwestie van geluk was, en werd oorlog gezien als het doden van de meest fitte mannen terwijl minder-validen veilig thuis bleven.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog hadden de VS ernstige problemen met het trainen van troepen met een laag IQ. Dit leidde ertoe dat het congres rekrutering verbood voor diegenen die in de onderste 10% scoorden, hetgeen overeenkomt met een IQ beneden de 80.
Na de Tweede Wereldoorlog en het Neurenberger Tribunaal waar dokters betrokken bij het eugeneticaprogramma van de nazi's veroordeeld werden, kwam het begrip in de taboesfeer.
Toen de term gebruikt werd door Nobelprijswinnaar William Shockley in zijn controversiële oproep tot eugenetica reageerde de pers uiterst negatief.

## In fictie
Het korte verhaal The Marching Morons door Cyril M. Kornbluth in 1951 is een voorbeeld van dysgenetische fictie, en beschrijft het verhaal van een man die per ongeluk in de verre toekomst verzeild raakt en erachter komt dat dysgenetica heeft geresulteerd in massale achterlijkheid. De film Idiocracy uit 2006 van Mike Judge heeft dezelfde verhaallijn, waarin het hoofdpersonage zich beschikbaar stelt voor een militair hibernatie-experiment. Dat gaat mis, waardoor hij in de 25e eeuw belandt. Hoewel in het korte verhaal de beschaving blijft bestaan door een kleine groep ijverige wetenschappers, is hun rol in Idiocracy ingenomen door geavanceerde automatische systemen.

## Algemene Referenties
- Thomas W. Teasdale and David R. Owen (2005). "A long-term rise and recent decline in intelligence test performance: The Flynn Effect in reverse." Personality and Individual Differences 39(4), pp 837–843.
- Vining, D.R., 1982. On the possibility of a re-emergence of a dysgenic trend with respect to intelligence in American fertility differentials. Intelligence 6, pp. 241—264.
- Plomin, R., DeFries, J. C., Craig, I. W., & McGuffin, P. (2003). Behavioral genetics in the postgenomic era.
- Shockley on Eugenics and Race: The Application of Science to the Solution of Human Problems Scott-Townsend, 1992
- Dysgenics Genetic Deterioration in Modern Populations, Richard Lynn, Praeger Publishers, 1996

title: Dysgenetica

wikitext:
'''Dysgenetica''' omschrijft de [[genetische]] verzwakking van een [[organisme]] in relatie tot de omgeving. De term wordt voornamelijk gebruikt door voorstanders van [[eugenetica]] om een daling in de lichamelijke en geestelijke gezondheid van een bevolkingsgroep aan te duiden. Dit kan gebeuren door het ontbreken van [[natuurlijke selectie]] waardoor negatieve mutaties zich verspreiden binnen een soort en door [[negatieve selectie]].

==Intelligentie en vruchtbaarheid==
In wetenschappelijke kringen is het meeste onderzoek gedaan naar de mogelijke daling van intelligentie in de eerste wereld. Demografische studies indiceren dat in welvarende landen vrouwen met een hoog IQ en een hoge opleiding een veel lagere vruchtbaarheid hebben dan vrouwen met een laag IQ en een lage opleiding. Omdat zowel IQ als schoolprestatie erfelijke eigenschappen zijn, hebben deze reproductieve trends tot de conclusie geleid dat de genetische aanleg voor intelligentie daalt in de eerste wereld.<ref name=ROWE1999>{{cite journal
| last = Rowe
| first = David C.
| coauthor = Vesterdal, Wendy J. & Rodgers, Joseph L.
| date = 1999
| title = Herrnstein's Syllogism: Genetic and Shared Environmental Influences on IQ, Education, and Income
| journal = Intelligence
| volume = 26(4)
| pages = 405-423
}}</ref><ref>{{cite journal
| author = Ulric Neisser
| coauthors = Boodoo, Gwyneth; Bouchard, Thomas J. Jr.; Boykin, A. Wayde, Brody, Nathan; Ceci, Stephen J.; Halpern, Diane F.; Loehlin, John C.; Perloff, Robert; Sternberg, Robert J.; Urbina, Suzanna
| journal = American Psychologist
| year = 1996
| volume = 51(2)
| pages = 77-101
| title = Intelligence: Knowns and Unknowns
}}</ref>

===Oorspronkelijk onderzoek===
De eerste studies over de relatie tussen intelligentie en vruchtbaarheid werden uitgevoerd voor de uitvinding van de IQ-test aan het einde van de 19de eeuw. Onderzoekers zochten naar een dysgenetische trend door naar de vruchtbaarheid te kijken van notabele personen die in het Britse ''Who's Who'' werden genoemd, en welke vermoedelijk een hoge intelligentie hadden. Deze personen hadden over het algemeen weinig kinderen, hetgeen een dysgenetische trend impliceerde.<ref>Huntington, E., & Whitney, L. ''The Builders of America.'' New York: Morrow, 1927.</ref><ref>Kirk, Dudley. 'The fertility of a gifted group: A study of the number of children of men in WHO'S WHO.' In ''The Nature and Transmission of the Genetic and Cultural Characteristics of Human Populations.'' New York: Milbank Memorial Fund, 1957, pp.78-98.</ref>

Rigoureuzere studies werden uitgevoerd tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] en gaven een optimistischere uitslag. De resultaten suggereerden een licht eugenetische trend met betrekking tot intelligentie. De resultaten van deze onderzoeken waren consistent genoeg voor Osborn en Bajema om in 1972 te concluderen dat vruchtbaarheidstrends eugenetisch waren, en dat "de reproductieve trend naar een toename in de frequentie van genen die geassocieerd worden met een hoger IQ [...] waarschijnlijk zullen voortduren in de nabije toekomst in de Verenigde Staten en ook gevonden zullen worden in andere industriële welvarende democratieën."<ref>{{cite journal
| last = Osborn
| first = F.
| coauthor = Bajema, C.
| date = 1972
| title = The eugenic hypothesis
| url = https://archive.org/details/sim_biodemography-and-social-biology_1972-12_19_4/page/337
| journal = Social Biology
| volume = 19
| pages = 337-345
}}</ref> Een aantal toetsers waren het niet eens met hun conclusie en wezen uit dat de peilingen niet nationaal representatief waren en voornamelijk bestonden uit blanken geboren tussen 1910 en 1940 in het noordoosten van de VS.<ref>{{cite journal
| last = Osborne
| first = R.
| date = 1975
| title = Fertility, IQ and school achievement
| journal = Psychological Reports
| volume = 37
| pages = 1067-1073
}}</ref><ref>{{cite journal
| last = Cattell
| first = R. B.
| date = 1974
| title = Differential fertility and normal selection for IQ: Some required conditions in their investigation
| url = https://archive.org/details/sim_biodemography-and-social-biology_summer-1974_21_2/page/168
| journal = Social Biology
| volume = 21
| pages = 168-177
}}</ref> Andere onderzoekers begonnen te rapporteren over een dysgenetische daling in de jaren 60 na twee decennia van neutrale tot licht eugenetische vruchtbaarheid.<ref>{{cite journal
| author=Kirk D
| date=1969
| title=The genetic implications of family planning
| journal=Journal of Medical Education
| volume=44 (supplement 2)
| pages=80-83
| url=http://www.popline.org/docs/0082/691265.html
}}</ref>

In 1982 probeerde Daniel Vining meer duidelijkheid te krijgen via een grootschalige studie over de vruchtbaarheid van meer dan 10.000 personen woonachtig in de VS met een leeftijd van 25 tot 34 jaar. De gemiddelde vruchtbaarheid in deze studie was gecorreleerd op -0,86 met [[Intelligentiemeting|IQ]] voor vrouwen, hetgeen volgens Vining overeenkwam met een daling van het gemiddelde genotypische IQ van 1,6 punten per generatie.<ref name="pmid12265416" >{{cite journal
| author=Vining Drj
| title=On the possibility of the reemergence of a dysgenic trend with respect to intelligence in American fertility differentials
| journal=Intelligence
| volume=6
| issue=3
| pages=241–64
| year=1982
| pmid=12265416}}</ref> Na beschouwing van de resultaten en die van eerdere onderzoekers concludeerde Vining: "In periodes van rijzende [[geboortecijfer]]s neigen personen met een hogere intelligentie naar een vruchtbaarheid gelijk of hoger dan het gemiddelde", maar "De recente daling in het geboortecijfer schijnt de dysgenetische trend hersteld te hebben die werd geobserveerd voor een vergelijkbare periode van dalende geboortecijfers tussen 1850 en 1940."

In reactie op de kritiek dat de vruchtbaarheidsanalyse in zijn peiling niet compleet was, voerde Vining 18 jaar later een vervolgonderzoek uit op dezelfde peilgroep. Hij rapporteerde: "Dezelfde negatieve relatie is gevonden tussen IQ en vruchtbaarheid", hoewel "de algemene daling van het IQ geïmpliceerd door deze data is verminderd."<ref name="PossibilityUpdate">{{cite journal
| last = Vining
| first = Daniel
| date = 1995
| title = On the possibility of the reemergence of a dysgenic trend with respect to intelligence in American fertility differentials: an update
| journal = Personality and Individual Differences
| volume = 19
| issue = 2
| pages = 259–263
| url = http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6V9F-3YB56P1-2S&_user=521814&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000059575&_version=1&_urlVersion=0&_userid=521814&md5=75ad52e9a7cac14dd14a9acdd31b732d
}}</ref>

===Later onderzoek===
Ongeacht de gebruikte methodologie heeft later onderzoek tot gelijksoortige resultaten geleid als die van Vining.

In een onderzoek in 1988 vonden Retherford en Sewell de inmiddels welbekende negatieve relatie tussen IQ en vruchtbaarheid, en berichtten zij dat als kinderen gemiddeld hetzelfde IQ als hun ouders hadden, het IQ zou dalen met 0,81 punten per generatie. Gebruikmakend van 0,71 als de additieve erfelijkheid van IQ zoals gegeven door Jinks & Fulker, berekenden zij een daling van het gemiddelde IQ van 0,57 punten per generatie.<ref>Jinks, J. L., & Fulker, D. W. (1970). Comparison of the biometrical, genetical, MAVA and classical approaches to the analysis of human behavior. Psychological Bulletin, 73, 311−349.</ref><ref name="pmid3217809">{{cite journal
| author=Retherford RD, Sewell WH
| title=Intelligence and family size reconsidered
| journal=Soc Biol
| volume=35
| issue=1-2
| pages=1–40
| year=1988
| pmid=3217809
| url=https://www.ssc.wisc.edu/wlsresearch/publications/files/public/Retherford-Sewell_Intelligence.Family.S.R.pdf
| format=PDF|archiefurl=https://web.archive.org/web/20221203040120/https://www.ssc.wisc.edu/wlsresearch/publications/files/public/Retherford-Sewell_Intelligence.Family.S.R.pdf|archiefdatum=2022-12-03}}</ref>

In een studie in 1999 onderzocht [[Richard Lynn]] de relatie tussen intelligentie van volwassenen van veertig jaar of ouder en het aantal kinderen, broers, en zussen die zij hadden. Gegevens werden verzameld van het in 1994 uitgevoerde National Opinion Research Center Survey onder een representatieve peiling van 2992 Engels sprekende personen. De resultaten vertoonden een significante negatieve correlatie op respectievelijk -0,05 en -0,09, en impliceerden de aanwezigheid van een dysgenetische trend. Verdere analyse liet zien dat dysgenetische vruchtbaarheid alleen aanwezig was in vrouwen. De correlatie voor vrouwen tussen intelligentie en het ideale aantal kinderen was nul, hetgeen impliceert dat de kinderwens niet de oorzaak is van de dysgenetische trend.<ref name="pmid10842506">{{cite journal
| author=Lynn R
| title=New evidence for dysgenic fertility for intelligence in the United States
| url=https://archive.org/details/sim_biodemography-and-social-biology_spring-summer-1999_46_1-2/page/146
| journal=Soc Biol
| volume=46
| issue=1-2
| pages=146–53
| year=1999
| pmid=10842506}}</ref>

In 2004 probeerde [[Richard Lynn]] en [[Marian Van Court]] het eerdere onderzoek van Vining te herhalen. Hun studie gaf gelijksoortige resultaten, met de totale genotypische daling gemeten op 0,75 IQ-punten per generatie.<ref>{{cite journal
| author=Lynn R
| coauthor=Van Court M
| title=New evidence of dysgenic fertility for intelligence in the United States
| journal=Intelligence
| volume=32
| issue=2
| pages=193-201
| publisher =Ablex Pub.
| date= 2004
| issn=0160-2896
| url=http://eric.ed.gov/ERICWebPortal/custom/portlets/recordDetails/detailmini.jsp?_nfpb=true&_&ERICExtSearch_SearchValue_0=EJ729962&ERICExtSearch_SearchType_0=no&accno=EJ729962
}}</ref>

===Opleiding en vruchtbaarheid===
Een andere manier om de negatieve relatie tussen IQ en vruchtbaarheid te onderzoeken is om opleiding met vruchtbaarheid te vergelijken, aangezien opleidingsniveau met IQ correleert op 0,55.<ref>{{cite journal
| last = Neisser et al.
| first = Ulric
| coauthors = Boodoo, Gwyneth; Bouchard, Thomas J. Jr.; Boykin, A. Wayde, Brody, Nathan; Ceci, Stephen J.; Halpern, Diane F.; Loehlin, John C.; Perloff, Robert; Sternberg, Robert J.; Urbina, Suzanna
| journal = American Psychologist
| year = 1996
| volume = 51(2)
| pages = 77-101
| title = Intelligence: Knowns and Unknowns
}}</ref> In een studie in 1999 die de relatie tussen IQ en educatie onderzocht via een grote nationale peiling, vond David Rowe dat opleidingsniveau een hoge erfelijkheid had van 0,68 en dat de helft van de variatie in educatie verklaarbaar was met een onderliggend genetisch component dat ook gold voor IQ, opleiding en sociale klasse.<ref name="ROWE1999"/>
Een Amerikaanse studie in 1991 die de relatie tussen vruchtbaarheid en opleiding onderzocht, vond dat ''high school dropouts'' (schoolverlaters zonder diploma) de meeste kinderen hadden (gemiddeld 2,5), mensen met een high school-diploma minder, en mensen met een universitair diploma het minste aantal kinderen (gemiddeld 1,56).<ref>Bachu, Amara. 1991. ''Fertility of American Women: June 1990.'' U.S. Bureau of the Census. Current Population Report Series P-20, No. 454. Washington, D.C.: Government Printing Office.</ref> In een onderzoek in 1974 beweerden hoogopgeleide vrouwen vaker dat ze minder kinderen hadden dan ze zouden willen.<ref>{{cite journal
| first = Robert H.
| last = Weller
| year = 1974
| title = Excess and deficit fertility in the United States
| journal = Social Biology
| volume = 21 (l)
| pages = 77-87
}}</ref>

===Intelligentie en anticonceptie===
In een studie in 1978 kwam naar voren dat onder vrouwen die een betrouwbare vorm van anticonceptie gebruiken, het succesgehalte positief gecorreleerd is met IQ. Het percentage vrouwen met een hoog, gemiddeld en laag IQ dat ongewenst zwanger werd in een periode van 3 jaar was respectievelijk 3, 8 en 11 procent.<ref>{{cite journal
| first = Richard
| last = Urdry
| journal = Social Biology
| year = 1978
| volume = 25
| pages = 10-14
| title = Differential fertility by intelligence: the role of birth planning
| url = https://archive.org/details/sim_biodemography-and-social-biology_spring-1978_25_1/page/10
}}</ref> Een andere studie vond dat als een ongewenste zwangerschap plaatsvond, koppels met een hoog IQ vaker een [[abortus]] pleegden.<ref>{{cite journal
| first = Joel
| last = Cohen
| year = 1971
| title = Legal abortions, socioeconomic status and measured intelligence in the United States
| journal = Social Biology
| volume = 18(1)
| pages = 55-63
}}</ref> Ongetrouwde tienermeisjes die zwanger worden, zijn eerder geneigd om de zwangerschap niet af te breken als zij slecht presteren in school.<ref>{{cite journal
| first = Lucy
| last = Olson
| year = 1980
| title = Social and psychological correlates of pregnancy resolution among adolescent women: a review
| journal = American Journal of Orthopsychiatry
| volume = 50(3)
| pages = 432-445
}}</ref> In haar recensie over reproductieve trends in de VS argumenteert Van Court: "elke factor - van het kiezen van een anticonceptiemiddel, het succesvol gebruik daarvan en het beëindigen van een ongewenste zwangerschap - selecteert tegen intelligentie".<ref>{{cite journal
| first = Marian
| last = Van Court
| journal = Eugenics Bulletin
| year = 1983
| title = Unwanted Births And Dysgenic Reproduction In The United States
}}</ref>

===Internationaal onderzoek===
Het meeste onderzoek met betrekking tot intelligentie en vruchtbaarheid heeft zich beperkt tot inwoners van de Verenigde Staten, vaak gesponsord door het Pioneer Fund. In een studie in 2008 heeft Steven Shatz de internationale trend onderzocht, en vond: "Er is een sterke tendens voor landen met een laag nationaal IQ om een hogere vruchtbaarheid te hebben, en landen met een hoog nationaal IQ om een lage vruchtbaarheid te hebben".<ref>{{cite journal
| first = Steven
| last = Shatz
| journal = Intelligence
| year = 2008
| volume = 36
| issue = 2
| pages = 109-111}}</ref>

===Het flynneffect===
Als het waar is dat genen die IQ bepalen verschuiven, dan kan men verwachten dat het gemiddelde IQ zou dalen, maar het omgekeerde is het geval in een fenomeen dat het [[flynneffect]] wordt genoemd. Retherford en Sewell hebben beargumenteerd dat het genotypische IQ kan dalen terwijl het fenotypisch IQ stijgt door omgevingsfactoren zoals betere voeding en televisie.<ref>Retherford, R. D., & Sewell, W. H. (1988). "Intelligence and family size reconsidered." ''Social Biology, 35'', 1−40.</ref> Door het flynneffect zijn IQ-scores met ongeveer 15 punten gestegen in de eerste wereld, maar recente onderzoeken laten zien dat deze trend tot een einde is gekomen en dat het gemiddelde IQ in sommige landen zelfs aan het dalen is.<ref>{{cite journal
| last = Teasdale
| first = Thomas
| coauthors = Owen, David R.
| date = 2008
| title = Secular declines in cognitive test scores: A reversal of the Flynn Effect
| journal = Intelligence
| volume = 36
| issue = 2
| url = http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6W4M-4N5KY0G-1&_user=10&_origUdi=B6W4M-4NHD97J-1&_fmt=high&_coverDate=03%2F02%2F2007&_rdoc=1&_orig=article&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=c9722daa72247c894c02035be70c1b02}}</ref><ref>{{cite journal
| last = Lynn
| first = Richard
| coauthor = Harvey, John
| date = 2008
| title = The decline of the world's IQ
| journal = Intelligence
| volume = 36
| issue = 2
}}</ref>

=== Intelligentie en erfelijkheid ===
De erfelijkheid van hersengrootte is ongeveer 0,9 (Lynn, 2006, p. 67) en de correlatie tussen hersengrootte en intelligentie wordt geschat op 0,44 (Lynn, 2006, p. 214). Aangezien de correlatie van 0,44 klein doch relevant is, spelen ook tal van andere factoren mee, hoewel Lynn de algehele erfelijkheid van intelligentie op 80% schat. In een onderzoek uit 2003 wordt de genetische invloed op intelligentie geschat op 20% voor peuters en stijgt deze geleidelijk tot 80% bij volwassenheid (Plomin 2003).

Richard Lynn, een psycholoog uit de V.S., gebruikt de term dysgenetica als tegenovergestelde van [[eugenetica]], het idee dat men op wenselijke eigenschappen dient te selecteren in de menselijke voortplanting. Hij stelt dat genetische eigenschappen de overwegende invloed op intelligentie zijn en dat zodoende het verschil in de resultaten van IQ-testen tussen Afrikaanse en Europese Amerikanen van ruim 15 punten een genetische oorzaak heeft, een stelling die in de media hevig bekritiseerd wordt maar bijval heeft onder vakgenoten.<ref>[https://web.archive.org/web/20070203092837/http://www.cpsimoes.net/artigos/bell_mainstr.html]</ref>

De stelling in Lynns boek ''Dysgenics'' is dat de kwaliteit van het menselijk genoom achteruitgaat omdat vrouwen met een laag IQ meer kinderen krijgen.

==Kritiek==
Dysgenetica is een relatief onbekend begrip waarnaar weinig onderzoek is gedaan. Hoewel de ontwikkeling van bijvoorbeeld bijziendheid makkelijk te registreren is, blijft intelligentie een moeilijk meetbare eigenschap. Kritiek richt zich voornamelijk op de meetbaarheid en erfelijkheid van intelligentie.

Veel wetenschappers negeren dysgenetisch onderzoek omdat het geassocieerd wordt met [[eugenetica]], een sociale filosofie die in het verleden heeft geleid tot beleid dat in strijd was met de in 1948 opgestelde [[Universele Verklaring van de Rechten van de Mens]]. Er zijn tot dusver geen studies die het bestaan van een dysgenetische trend ontkrachten.

Men moet tevens beseffen dat een daling van het gemiddelde IQ ''niet'' betekent dat intelligente mensen verdwijnen. Dysgenetica hoeft er niet toe te leiden dat alle mensen lager intelligent worden. Integendeel, het is juist alleen de massa mensen met lagere IQ's die toeneemt. Dat leidt weliswaar tot een lager IQ-''gemiddelde'', maar een (verhoudingsgewijs) steeds kleiner wordende intelligentie-elite blijft gewoon bestaan.

==Geschiedenis van de term==
De term werd oorspronkelijk gebruikt als tegenpool van [[eugenetica]], een sociale wetenschap en filosofie die zich richt op de verbetering van menselijke [[genetica|erfelijke]] eigenschappen, vaak door ingrijpen via sociale programma's van de overheid.

Volgens de ''Oxford English Dictionary'' werd de term dysgenetica het eerst gebruikt als een bijvoeglijk naamwoord rond 1915 ter beschrijving van het dysgenetische effect van de Eerste Wereldoorlog. Onder eugenetici van die tijd heerste de opvatting dat oorlog een eugenetisch resultaat had aangezien de minst fitte soldaten de grootste kans hadden om te sterven. Tijdens de Eerste Wereldoorlog bleek echter dat overleven in moderne oorlogsvoering eerder een kwestie van geluk was, en werd oorlog gezien als het doden van de meest fitte mannen terwijl minder-validen veilig thuis bleven.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog hadden de [[Verenigde Staten|VS]] ernstige problemen met het trainen van troepen met een laag IQ. Dit leidde ertoe dat het congres rekrutering verbood voor diegenen die in de onderste 10% scoorden, hetgeen overeenkomt met een IQ beneden de 80.<ref>[https://web.archive.org/web/20071005032444/http://www.psych.utoronto.ca/~reingold/courses/intelligence/cache/1198gottfred.html]</ref>

Na de Tweede Wereldoorlog en het [[Neurenberger Tribunaal]] waar dokters betrokken bij het eugeneticaprogramma van de nazi's veroordeeld werden, kwam het begrip in de taboesfeer.

Toen de term gebruikt werd door [[:Categorie:Nobelprijswinnaar|Nobelprijswinnaar]] [[William Shockley]] in zijn controversiële oproep tot eugenetica reageerde de pers uiterst negatief.

==In fictie==
Het korte verhaal ''[[The Marching Morons]]'' door Cyril M. Kornbluth in 1951 is een voorbeeld van dysgenetische fictie, en beschrijft het verhaal van een man die per ongeluk in de verre toekomst verzeild raakt en erachter komt dat dysgenetica heeft geresulteerd in massale achterlijkheid. De film ''[[Idiocracy]]'' uit 2006 van [[Mike Judge]] heeft dezelfde verhaallijn, waarin het hoofdpersonage zich beschikbaar stelt voor een militair hibernatie-experiment. Dat gaat mis, waardoor hij in de 25e eeuw belandt. Hoewel in het korte verhaal de beschaving blijft bestaan door een kleine groep ijverige wetenschappers, is hun rol in ''Idiocracy'' ingenomen door geavanceerde automatische systemen.<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2006/09/09/business/09online.html |title=Shying away from Degeneracy|work=The New York Times|author=Mitchell, Dan|date=2006-09-09|accessdate=2008-06-29}}</ref><ref name=SailerTAC>{{cite news|author=[[Steve Sailer|Sailer S]]|url=http://www.isteve.com/Film_Idiocracy.htm |title=The Morons Shall Inherit the Earth|work=The American Conservative|date=2006-10-06|accessdate=2008-06-29}}</ref>

==Referenties==
{{References}}

==Algemene Referenties==
* Thomas W. Teasdale and David R. Owen (2005). "A long-term rise and recent decline in intelligence test performance: The Flynn Effect in reverse." ''Personality and Individual Differences'' 39(4), pp 837–843.
* Vining, D.R., 1982. On the possibility of a re-emergence of a dysgenic trend with respect to intelligence in American fertility differentials. Intelligence 6, pp. 241—264.
* Plomin, R., DeFries, J. C., Craig, I. W., & McGuffin, P. (2003). Behavioral genetics in the postgenomic era.
* Shockley on Eugenics and Race: The Application of Science to the Solution of Human Problems Scott-Townsend, 1992
* Dysgenics Genetic Deterioration in Modern Populations, Richard Lynn, Praeger Publishers, 1996

[[Categorie:Eugenetica]]
[[Categorie:Genetica]]


text:
# Satijnhout
Satijnhout is een verzamelnaam voor edele houtsoorten, die mooi gepolijst kunnen worden, tot een satijnglans.
In wat engere zin worden hiermee licht gekleurde houtsoorten (lichtgeel, crème, ivoorkleurig) bedoeld. Deze worden vooral gebruikt in luxe meubelen, met name als fineer, en voor intarsia, maar ook voor kleine siervoorwerpen en in muziekinstrumenten. Als zoveel edele houtsoorten gaat het hier om zware, duurzame, tropische houtsoorten, die lastig te bewerken kunnen zijn, maar wel goed te draaien en (uiteraard) mooi af te werken.
In enge zin gaat het om West-Indisch satijnhout en Indisch satijnhout (Oost-Indisch satijnhout), beide geleverd door vrij kleine bomen uit de familie Rutaceae. In de tijd van luxe meubelen met veel inlegwerk werden deze houtsoorten veel gebruikt.
Er wil nog wel eens verwarring optreden door een naam als "citroenhout" (Frans: "citronnier"), gebaseerd op de kleur, wat mensen doet veronderstellen dat het geleverd wordt door de boom die de citroen levert, Citrus limon (in dezelfde familie Rutaceae). Het hout van Citrus-bomen (praktisch gesproken is er geen onderling verschil tussen het hout van diverse Citrus-bomen) wordt in de praktijk niet of nauwelijks gebruikt: het is niet duurzaam en erg gevoelig voor schimmel (dat voor verkleuring zorgt). Waar duurzaamheid niet van belang is, is het toch wel bruikbaar voor snijwerk en kleine voorwerpen.

## Beeldgallerij
- 1771–73
- idem
- ca 1770–80
- ca 1790
- vroege 18e eeuw
- 1700 - 1725
- ca 1765
- idem
- ca 1788
- ca 1790
- ca 1790
- ca 1790
- ca 1793
- 18e eeuw
- ca 1906

- Hout van een boom die sinaasappels levert, dit is praktisch niet te onderscheiden van hout van een boom die citroenen levert. Dit is dus heel anders dan satijnhout.

wikiname: nlwiki

title: Satijnhout

in_language: nl

wikitext:
[[Afbeelding:Ostindisches Satinholz Holz.JPG|thumb|Indisch satijnhout]]
'''Satijnhout''' is een verzamelnaam voor [[edele houtsoort]]en, die mooi gepolijst kunnen worden, tot een satijnglans.

In wat engere zin worden hiermee licht gekleurde houtsoorten (lichtgeel, crème, ivoorkleurig) bedoeld. Deze worden vooral gebruikt in luxe meubelen, met name als [[fineer]], en voor intarsia, maar ook voor kleine siervoorwerpen en in muziekinstrumenten. Als zoveel edele houtsoorten gaat het hier om zware, duurzame, tropische houtsoorten, die lastig te bewerken kunnen zijn, maar wel goed te draaien en (uiteraard) mooi af te werken.

In enge zin gaat het om West-Indisch satijnhout en Indisch satijnhout (Oost-Indisch satijnhout), beide geleverd door vrij kleine bomen uit de familie ''[[Wijnruitfamilie|Rutaceae]]''. In de tijd van luxe meubelen met veel [[inlegwerk]] werden deze houtsoorten veel gebruikt.

Er wil nog wel eens verwarring optreden door een naam als "citroenhout" (Frans: "citronnier"), gebaseerd op de kleur, wat mensen doet veronderstellen dat het geleverd wordt door de boom die de citroen levert, ''[[Citrus limon]]'' (in dezelfde familie ''Rutaceae''). Het hout van ''Citrus''-bomen (praktisch gesproken is er geen onderling verschil tussen het hout van diverse ''Citrus''-bomen) wordt in de praktijk niet of nauwelijks gebruikt: het is niet duurzaam en erg gevoelig voor schimmel (dat voor verkleuring zorgt). Waar duurzaamheid niet van belang is, is het toch wel bruikbaar voor snijwerk en kleine voorwerpen.

== Beeldgallerij ==
<gallery>
Commode MET DP-14204-304.jpg|1771–73
Commode MET DP-14204-302.jpg|idem
Commode MET DP114027.jpg|ca 1770–80
Teapoy with four oval tea caddies MET DP-14129-170.jpg|ca 1790
Sri Lanka Galle early 18th C - chair in satinwood IMG 9490 Museum of Asian Civilisation.jpg|vroege 18e eeuw
Luibank van satijnhout, BK-1978-190.jpg|1700 - 1725
Small desk MET DP-14204-291.jpg|ca 1765
Small desk MET DP-14204-293.jpg|idem
Side table MET DP-14129-183.jpg |ca 1788
Cabinet MET DP-14204-139.jpg|ca 1790
Dressing table MET DP-14204-108.jpg|ca 1790
Writing cabinet MET DP-14204-119.jpg|ca 1790
Spirit case with bottles and glasses MET DP-14129-088.jpg|ca 1793
Chest Of Drawers (England), 18th century (CH 18464641).jpg|18e eeuw
Coffer and small tables from Casa Trinxet.JPG|ca 1906
</gallery>

<gallery>
OrangeWd.jpg|Hout van een boom die sinaasappels levert, dit is praktisch niet te onderscheiden van hout van een boom die citroenen levert. Dit is dus heel anders dan satijnhout.
</gallery>

== Externe link ==
* [https://www.houtinfo.nl/node/158 Satijnhout bij Houtinfo] van [[Centrum Hout]]

[[Categorie:Houtsoort]]


text:
# Odostomia parella
Odostomia parella is een slakkensoort uit de familie van de Pyramidellidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1909 door Dall & Bartsch.

title: Odostomia parella

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Odostomia parella''
| afbeelding = Odostomia parella 001.png
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Weekdieren|Mollusca]] ([[Weekdieren]])
| klasse = [[Slakken|Gastropoda]] (Slakken)
| clade1 = [[Panpulmonata]]
| familie = [[Pyramidellidae]]
| geslacht = ''[[Odostomia]]''
| w-naam = ''Odostomia parella''
| auteur = Dall & Bartsch
| datum = 1909
| haakjes =
| commons = Category:Odostomia parella
| species =
| worms = 575886
}}
'''''Odostomia parella''''' is een [[slakken|slakkensoort]] uit de familie van de [[Pyramidellidae]].<ref>WoRMS (2012). Odostomia parella. Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=575886</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1909 door Dall & Bartsch.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|09}}

[[Categorie:Odostomia|parella]]

title: Odostomia parella

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Mollusca (Weekdieren)

Klasse: Gastropoda (Slakken)

Clade: Panpulmonata

Familie: Pyramidellidae

Geslacht: Odostomia

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Progomphus mexicanus
Progomphus mexicanus is een libellensoort uit de familie van de rombouten (Gomphidae), onderorde echte libellen (Anisoptera).
De soort staat op de Rode Lijst van de IUCN als niet bedreigd, beoordelingsjaar 2007.
De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1973 door Belle.

title: Progomphus mexicanus

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Progomphus mexicanus''
| titelweergave = cursief
| status = LC
| rl-id = 164929
| statusbron = 2007
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Libellen|Odonata]] (Libellen)
| onderorde = [[Echte libellen|Anisoptera]] (Echte libellen)
| familie = [[Rombouten (familie)|Gomphidae]] (Rombouten)
| geslacht = ''[[Progomphus]]''
| w-naam = ''Progomphus mexicanus''
| auteur = Belle
| datum = 1973
| haakjes =
| commons =
}}
'''''Progomphus mexicanus''''' is een [[libellen]]soort uit de familie van de [[Rombouten (familie)|rombouten]] (Gomphidae), onderorde [[echte libellen]] (Anisoptera).<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20101028100057/http://www.pugetsound.edu/academics/academic-resources/slater-museum/biodiversity-resources/dragonflies/world-odonata-list/ World Odonata List; 25-04-2011]</ref>

De soort staat op de [[Rode Lijst van de IUCN]] als niet bedreigd, beoordelingsjaar 2007.<ref name="IUCN"/>

De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1973 door Belle.

{{appendix}}
{{Beginnetje|biologie|2011|10|29}}

{{DEFAULTSORT:Progomphus mexicanus}}
[[Categorie:Progomphus|mexicanus]]
[[Categorie:IUCN-status niet bedreigd]]

title: Progomphus mexicanus · IUCN-status: Niet bedreigd (2007)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Odonata (Libellen)

Onderorde: Anisoptera (Echte libellen)

Familie: Gomphidae (Rombouten)

Geslacht: Progomphus

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Maybach
Maybach is een Duitse fabrikant, vooral bekend als automerk, maar daarnaast ook producent van (diesel)motoren voor zeppelins, treinen, onderzeeboten en tanks.

## Geschiedenis
De oorsprong van Maybach ligt in 1909, toen Wilhelm Maybach en Ferdinand Graf von Zeppelin een fabriek oprichtten voor motoren. Dit bedrijf, Luftfahrzeug-Motorenbau GmbH, produceerde motoren voor zeppelins, onder de technische leiding van Karl Maybach (zoon van Wilhelm).
Na de Eerste Wereldoorlog was het Duitse bedrijven door het Verdrag van Versailles niet toegestaan om luchtschepen te produceren. Het bedrijf werd omgedoopt naar Maybach-Motorenbau GmbH en ging zich toeleggen op de productie van auto's. In de jaren 20 en 30 van de vorige eeuw werden voornamelijk zeer luxueuze limousines gebouwd, waaronder de Maybach Zeppelin, met een twaalfcilindermotor.
Maybach heeft ook dieselmotoren geproduceerd voor treinen, onderzeeboten en tanks. Van 1934 tot 1941 zijn dieselmotoren ook aan de NS geleverd, die toegepast zijn in de DE3 Mat '34 en de dieselvijf Mat '40. Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog moest Maybach motoren produceren voor tanks (onder andere de Panzerkampfwagen IV en de Tiger II en onderzeeboten, de productie van auto's kwam in 1941 stil te liggen. Na de oorlog werd het bedrijf nieuw leven ingeblazen, maar dan als reparatiebedrijf voor auto's van diverse merken. Karl Maybach vertrok naar Frankrijk, waar hij een 1000 pk motor ontwierp in opdracht van de Franse regering.
In 1960 werd Maybach gekocht door Daimler-Benz en bouwde sindsdien speciale versies van Mercedes-Benz auto's. Pas in 1997 werd weer een automodel onder de naam Maybach gepresenteerd.

## Nieuwe reeks Maybach-modellen
In 2002 kwam een tweetal nieuwe modellen in productie, de Maybach 57 en de Maybach 62. In 2005 werd op de IAA ook nog de 57 S geïntroduceerd. Deze auto's werden in de Daimlerfabriek in Sindelfingen geproduceerd, waarbij veel techniek wordt gebruikt van zustermerk Mercedes-Benz. Deze auto's zijn bijzonder luxueus en exclusief. Het model verwijst naar het aantal decimeters in lengte.
De Maybach 57 kwam in de standaarduitvoering met een 5,5 liter twaalfcilindermotor met 550 pk.
De luxere Maybach 62 had dezelfde motor. Ondanks het behoorlijke gewicht van 2800 kilo sprint deze auto in 5,5 seconden van 0–100 km/uur.
Sinds januari 2007 was er ook een Maybach 62S. De Maybach 62S heeft een biturbo-V12 van Mercedes-Benz, die 1.000 Nm levert tussen 2.000 en 4.000 o/m. Deze motor zorgt ervoor dat de auto accelereert van 0–100 km/h in 5,2 seconden, en is elektronisch begrensd bij 250 km/h.
Op basis van de Maybach 62S werd dan de Maybach 62S Landaulet gemaakt. Hiervan werden twintig stuks gebouwd.

## Modellen
- Maybach 57
- Maybach 57S
- Maybach 62
- Maybach 62S
- Maybach 62S Landaulet

## Einde Maybach, verder als Mercedes-Maybach
In november 2011 kondigde Daimler aan binnen twee jaar te zullen stoppen met de productie van Maybach en eind 2013 werd de allerlaatste Maybach geproduceerd.
Toch werd Maybach niet volledig afgeschreven. Mercedes-Benz presenteerde in november 2014 de Mercedes-Maybach S-Klasse. Dat model is een afgeleide van de Mercedes-Benz S-Klasse (W222) en rust op een verlengde wielbasis. In totaal werd 20 cm extra toegevoegd.
Mercedes-Benz voorziet voor de Mercedes-Maybach twee versies; een S500 met een V8 die 455 pk en 700 Nm koppel vrijgeeft en een S600 die 530 pk en 830 Nm uit een V12-blok perst. Diezelfde motoren zijn overigens ook te vinden in de gewone S-Klasse.

title: Maybach

wikitext:
[[Bestand:Autosammlung Steim - Schramberg 058 Maybach SW 38 Cabrio (7671571206).jpg|thumb|Maybach embleem]]
[[Bestand:Maybach-Limousine.jpg|thumb|Maybach SW 42, 1939]]
'''Maybach''' is een [[Duitsland|Duitse]] fabrikant, vooral bekend als automerk, maar daarnaast ook producent van (diesel)motoren voor zeppelins, treinen, onderzeeboten en tanks.

== Geschiedenis ==
[[Bestand:Maybach 955 cc side valve flat twin 1921.jpg|thumb|Maybach 955 cc [[zijklepmotor|zijklep-]] [[boxermotor]] ingebouwd in een [[Mars (Neurenberg)|Mars]] motorfiets uit 1921]]
De oorsprong van Maybach ligt in [[1909]], toen [[Wilhelm Maybach]] en [[Ferdinand von Zeppelin|Ferdinand Graf von Zeppelin]] een fabriek oprichtten voor motoren. Dit bedrijf, ''Luftfahrzeug-Motorenbau GmbH'', produceerde motoren voor zeppelins, onder de technische leiding van Karl Maybach (zoon van Wilhelm).
Na de [[Eerste Wereldoorlog]] was het Duitse bedrijven door het [[Vrede van Versailles (1919)|Verdrag van Versailles]] niet toegestaan om luchtschepen te produceren. Het bedrijf werd omgedoopt naar ''Maybach-Motorenbau GmbH'' en ging zich toeleggen op de productie van auto's. In de jaren 20 en 30 van de vorige eeuw werden voornamelijk zeer luxueuze limousines gebouwd, waaronder de Maybach Zeppelin, met een twaalfcilindermotor.
Maybach heeft ook dieselmotoren geproduceerd voor treinen, onderzeeboten en tanks. Van 1934 tot 1941 zijn dieselmotoren ook aan de NS geleverd, die toegepast zijn in de DE3 [[Mat '34]] en de [[dieselvijf]] [[Mat '40]]. Aan het begin van de [[Tweede Wereldoorlog]] moest Maybach motoren produceren voor tanks (onder andere de [[Panzerkampfwagen IV]] en de [[Tiger II]] en onderzeeboten, de productie van auto's kwam in 1941 stil te liggen. Na de oorlog werd het bedrijf nieuw leven ingeblazen, maar dan als reparatiebedrijf voor auto's van diverse merken. Karl Maybach vertrok naar [[Frankrijk]], waar hij een 1000 [[Paardenkracht (eenheid)|pk]] motor ontwierp in opdracht van de Franse regering.

In [[1960]] werd Maybach gekocht door [[Daimler (Duitsland)|Daimler-Benz]] en bouwde sindsdien speciale versies van [[Mercedes-Benz]] auto's. Pas in 1997 werd weer een [[automodel]] onder de naam Maybach gepresenteerd.

== Nieuwe reeks Maybach-modellen ==
[[Bestand:Maybach 57 AMI.jpg|thumb|Maybach 57]]
[[Bestand:Maybach 62 BMK.jpg|thumb|Maybach 62]]

In 2002 kwam een tweetal nieuwe modellen in productie, de Maybach 57 en de Maybach 62. In 2005 werd op de [[Internationale Automobilausstellung|IAA]] ook nog de 57 S geïntroduceerd. Deze auto's werden in de Daimlerfabriek in [[Sindelfingen]] geproduceerd, waarbij veel techniek wordt gebruikt van zustermerk [[Mercedes-Benz]]. Deze auto's zijn bijzonder luxueus en exclusief. Het model verwijst naar het aantal decimeters in lengte.

De [[Maybach 57]] kwam in de standaarduitvoering met een 5,5 liter twaalfcilindermotor met 550 pk.

De luxere [[Maybach 62]] had dezelfde motor. Ondanks het behoorlijke gewicht van 2800 kilo sprint deze auto in 5,5 seconden van 0–100 km/uur.

Sinds januari 2007 was er ook een [[Maybach 62S]]. De Maybach 62S heeft een biturbo-V12 van Mercedes-Benz, die 1.000 Nm levert tussen 2.000 en 4.000 o/m. Deze motor zorgt ervoor dat de auto accelereert van 0–100 km/h in 5,2 seconden, en is elektronisch begrensd bij 250 km/h.

Op basis van de Maybach 62S werd dan de [[Maybach 62S Landaulet]] gemaakt. Hiervan werden twintig stuks gebouwd.

== Modellen ==
* [[Maybach 57]]
* [[Maybach 57S]]
* [[Maybach 62]]
* [[Maybach 62S]]
* [[Maybach 62S Landaulet]]

== Einde Maybach, verder als Mercedes-Maybach ==
In november 2011 kondigde Daimler aan binnen twee jaar te zullen stoppen met de productie van Maybach en eind 2013 werd de allerlaatste Maybach geproduceerd.<ref>[https://www.demorgen.be/dm/nl/997/Consument/article/detail/1353694/2011/11/25/Daimler-stopt-met-luxemerk-Maybach.dhtml Daimler stopt met luxemerk Maybach] op De Morgen.</ref>

Toch werd Maybach niet volledig afgeschreven. Mercedes-Benz presenteerde in november 2014 de Mercedes-Maybach S-Klasse.<ref>https://www.autofans.be/nieuws/officieel/30450-officieel-mercedes-maybach-s-klasse-2014. [https://web.archive.org/web/20220808130118/https://www.autofans.be/nieuws/officieel/30450-officieel-mercedes-maybach-s-klasse-2014 Gearchiveerd] op 8 augustus 2022.</ref> Dat model is een afgeleide van de [[Mercedes-Benz S-Klasse]] (W222) en rust op een verlengde [[wielbasis]]. In totaal werd 20 cm extra toegevoegd.

Mercedes-Benz voorziet voor de Mercedes-Maybach twee versies; een S500 met een V8 die 455 pk en 700 Nm koppel vrijgeeft en een S600 die 530 pk en 830 Nm uit een V12-blok perst. Diezelfde motoren zijn overigens ook te vinden in de gewone S-Klasse.

== Externe link ==
* [https://maybach.com/ Officiële Maybachwebsite]

{{Appendix}}
{{Bibliografische informatie}}
{{Navigatie modellen Maybach}}
{{Navigatie automerken Daimler AG}}
{{Navigatie automerken uit Duitsland}}
{{Commonscat}}

[[Categorie:Maybach| ]]
[[Categorie:Topklasse]]
[[Categorie:Duits automerk]]


text:
# Arthur Eichengrün
Arthur Eichengrün (Aken, 13 augustus 1867 - Bad Wiessee, 23 december 1949) was een Joods-Duitse scheikundige, die waarschijnlijk de uitvinder van de Aspirine was.

## Leven
Eichengrün werd geboren als zoon van een joodse textielhandelaar en fabrikant. In 1885 ging hij scheikunde studeren aan de universiteit van Aken. Hij verhuisde later naar Berlijn en uiteindelijk naar Erlangen, waar hij 1890 zijn doctorstitel heeft behaald.
In 1896 trad Eichengrün in dienst bij Bayer om in het farmaceutisch laboratorium te werken. In 1908 verliet hij Bayer om zijn eigen farmaceutisch bedrijf op te richten, de Cellon-Werke in Berlijn. In 1938 werd zijn bedrijf door de nazi's gearianiseerd, dat wil zeggen Joden mochten er niet meer werken. In 1943 werd hij gearresteerd en tot vier maanden gevangenisstraf veroordeeld, omdat hij weigerde het woord "Israël" in de bedrijfsnaam op te nemen. In mei 1944 werd hij opnieuw op grond van dezelfde beschuldiging gearresteerd en gedeporteerd naar het concentratiekamp Theresienstadt waar hij verbleef tot het einde van de Tweede Wereldoorlog.
Na de bevrijding keerde Eichengrün terug naar Berlijn. In 1948 verhuisde hij naar Bad Wiessee in Beieren, waar hij in 1949 overleed. Eichengrün is 82 jaar oud geworden.

## Werk
Eichengrün werd bekend door uitvindingen, zoals de synthese van verscheidene chemische samenstellingen en had 47 patenten op zijn naam staan. Hij ontdekte in 1897 Protargol, een zilververbinding die tot de komst van de sulfapreparaten het meest werkzame medicament bij de behandeling van gonorroe was. Hij is voornamelijk beroemd geworden vanwege de controverse over de uitvinding van Aspirine.
Lange tijd werd de ontdekking van acetylsalicylzuur algemeen toegeschreven aan Felix Hoffmann, een medewerker van Bayer, die na zijn diensturen een pijnstillend middel gezocht zou hebben voor zijn zwaar reumatische vader. Door systematisch te werk te gaan zou hij hebben gezocht naar een nieuwe verbinding om het middel beter verteerbaar te maken. In 1897 zou hij de oplossing van het probleem hebben herontdekt in de acetylering van het salicylzuur. Op 10 augustus 1897 zou hij in zijn laboratoriumdagboek hebben beschreven hoe hij het acetylsalicylzuur in chemisch zuivere en bewaarbare vorm had samengesteld. In samenwerking met de arts Heinrich Dreser zou hij de nieuwe stof uitgebreid hebben getest op dieren. In 1899 kwam het middel in poedervorm op de markt. Een jaar later waren er de gedoseerde tabletten.
Uit onderzoek van de labjournaals bij Bayer blijkt echter dat de werkelijke ontdekker van acetylsalicylzuur Arthur Eichengrün was, die onderzoek deed naar betere pijnstillers. Felix Hoffmann werkte als laboratorium-assistent onder diens leiding. Vanwege Eichengrüns joodse achtergrond werd hij door de nazi’s uit de annalen geschrapt en werd het verhaal van de reumatische vader bedacht. In 1949 publiceerde Eichengrün een artikel waarin hij de uitvinding van acetylsalicylzuur claimde. Deze claim werd bevestigd na onderzoek van Walter Sneader van de universiteit van Glasgow in 1999. De vraag wie de werkelijke ontdekker van acetylsalicylzuur is, bleef echter controversieel. Bayer weersprak in een persbericht de bevindingen van Sneader.

title: Arthur Eichengrün

wikitext:
{{Infobox wetenschapper
| naam           = Arthur Eichengrün
| afbeelding     = A. Eichengrün ca1900.jpg
| onderschrift   = Arthur Eichengrün (ca. 1900)
| volledigenaam  =
| geboortedatum  = [[13 augustus]] [[1867]]
| geboorteplaats = [[Aken (stad)|Aken]], [[Koninkrijk Pruisen]]
| sterfdatum     = [[23 december]] [[1949]]
| sterfplaats    = [[Bad Wiessee]], [[Bondsrepubliek Duitsland (1949-1990)|West-Duitsland]]
| nationaliteit  = [[Duitsland|Duits]]
| vakgebied      = [[Scheikunde]]
| onderzoek1     =
| onderzoek2     =
| publicaties    =
| bekendvan      = Ontdekker Protargol, verondersteld uitvinder [[Aspirine]]
| promotor       =
| opleiding      = Universiteit van Aken
| almamater      = [[Friedrich-Alexander-Universität Erlangen-Nürnberg|Erlangen]]
| instituten     = [[Bayer]], Cellon-Werke
| prijzen        =
| afkorting      =
| religie        = [[Jodendom|Joods]]
| hobby          =
| handtekening   =
| handtekeningpx =
| website        =
| portaal        = Scheikunde
| extra portaal  =
| extra portaal2 =
}}
'''Arthur Eichengrün''' ([[Aken (stad)|Aken]], [[13 augustus]] [[1867]] - [[Bad Wiessee]], [[23 december]] [[1949]]) was een [[Joden|Joods]]-[[Duitsland|Duits]]e [[scheikundige]], die waarschijnlijk de uitvinder van de [[Aspirine]] was.

==Leven==
Eichengrün werd geboren als zoon van een [[jodendom|joodse]] textielhandelaar en fabrikant. In [[1885]] ging hij scheikunde studeren aan de universiteit van Aken. Hij verhuisde later naar [[Berlijn]] en uiteindelijk naar [[Friedrich-Alexander-Universität Erlangen-Nürnberg|Erlangen]], waar hij [[1890]] zijn doctorstitel heeft behaald.

In [[1896]] trad Eichengrün in dienst bij [[Bayer]] om in het farmaceutisch laboratorium te werken. In [[1908]] verliet hij Bayer om zijn eigen farmaceutisch bedrijf op te richten, de ''Cellon-Werke'' in Berlijn. In [[1938]] werd zijn bedrijf door de [[nazi]]'s [[arianiseren|gearianiseerd]], dat wil zeggen [[Joden]] mochten er niet meer werken. In [[1943]] werd hij gearresteerd en tot vier maanden gevangenisstraf veroordeeld, omdat hij weigerde het woord "Israël" in de bedrijfsnaam op te nemen. In mei [[1944]] werd hij opnieuw op grond van dezelfde beschuldiging gearresteerd en gedeporteerd naar het [[concentratiekamp]] [[Theresienstadt (concentratiekamp)|Theresienstadt]] waar hij verbleef tot het einde van de [[Tweede Wereldoorlog]].

Na de bevrijding keerde Eichengrün terug naar Berlijn. In [[1948]] verhuisde hij naar Bad Wiessee in [[Beieren]], waar hij in [[1949]] overleed. Eichengrün is 82 jaar oud geworden.

== Werk ==
Eichengrün werd bekend door uitvindingen, zoals de synthese van verscheidene chemische samenstellingen en had 47 patenten op zijn naam staan. Hij ontdekte in 1897 Protargol, een zilververbinding die tot de komst van de sulfapreparaten het meest werkzame medicament bij de behandeling van [[gonorroe]] was. Hij is voornamelijk beroemd geworden vanwege de controverse over de uitvinding van [[Aspirine]].

Lange tijd werd de ontdekking van acetylsalicylzuur algemeen toegeschreven aan [[Felix Hoffmann (scheikundige)|Felix Hoffmann]], een medewerker van Bayer, die na zijn diensturen een pijnstillend middel gezocht zou hebben voor zijn zwaar reumatische vader. Door systematisch te werk te gaan zou hij hebben gezocht naar een nieuwe verbinding om het middel beter verteerbaar te maken. In [[1897]] zou hij de oplossing van het probleem hebben herontdekt in de acetylering van het salicylzuur. Op 10 augustus 1897 zou hij in zijn laboratoriumdagboek hebben beschreven hoe hij het acetylsalicylzuur in chemisch zuivere en bewaarbare vorm had samengesteld. In samenwerking met de arts [[Heinrich Dreser]] zou hij de nieuwe stof uitgebreid hebben getest op dieren. In 1899 kwam het middel in poedervorm op de markt. Een jaar later waren er de gedoseerde tabletten.

Uit onderzoek van de labjournaals bij Bayer blijkt echter dat de werkelijke ontdekker van acetylsalicylzuur Arthur Eichengrün was, die onderzoek deed naar betere pijnstillers. Felix Hoffmann werkte als laboratorium-assistent onder diens leiding. Vanwege Eichengrüns joodse achtergrond werd hij door de nazi’s uit de annalen geschrapt en werd het verhaal van de reumatische vader bedacht. In 1949 publiceerde Eichengrün een artikel waarin hij de uitvinding van acetylsalicylzuur claimde. Deze claim werd bevestigd na onderzoek van [[Walter Sneader]] van de universiteit van Glasgow in 1999.<ref>[http://bmj.bmjjournals.com/cgi/content/full/321/7276/1591 ''The discovery of aspirin: a reappraisal'', Walter Sneaders, British Medical Journal, 23 december 2000]. [https://web.archive.org/web/20060823181629/http://bmj.bmjjournals.com:80/cgi/content/full/321/7276/1591 Gearchiveerd] op 23 augustus 2006.</ref> De vraag wie de werkelijke ontdekker van acetylsalicylzuur is, bleef echter controversieel. Bayer weersprak in een persbericht de bevindingen van Sneader.

== Externe links ==
*[http://bmj.bmjjournals.com/cgi/content/full/321/7276/1591 Sneaders artikel] in het British Medical Journal.
*[http://pressearchiv-kubitschek.www.de/pharma-presse/presseerklaerungen/texte/pharma_medikamente/bayer/bayer_110999.html Bayers persbericht].

== Literatuur ==
* Eichengrün A.: ''50 Jahre Aspirin''. Pharmazie 1949 deel 4: pagina 582-584.

{{Appendix}}

{{DEFAULTSORT:Eichengrun, Arthur}}
[[Categorie:Duits scheikundige]]
[[Categorie:Kampgevangene in Theresienstadt]]

title: Persoonlijke gegevens

Geboortedatum: 13 augustus 1867

Geboorteplaats: Aken, Koninkrijk Pruisen

Overlijdensdatum: 23 december 1949

Overlijdensplaats: Bad Wiessee, West-Duitsland

Begraafplaats: Berlijn

Nationaliteit: Duits

Religie: Joods

title: Academische achtergrond

Opleiding: Universiteit van Aken

Alma mater: Erlangen

Promotor: Alfred Einhorn

title: Wetenschappelijk werk

Vakgebied: Scheikunde

Instituten: Bayer, Cellon-Werke

Bekend van: Ontdekker Protargol, verondersteld uitvinder Aspirine

Portaal: Scheikunde


text:
# Proraster
Proraster is een geslacht van uitgestorven zee-egels uit de familie Hemiasteridae.

## Soorten
- Proraster atavus (Arnaud, in Cotteau, 1883) †

title: Proraster

wikitext:
{{Taxobox
| naam = ''Proraster''
| titelweergave = cursief
| status = EX
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Stekelhuidigen|Echinodermata]] (Stekelhuidigen)
| klasse = [[Zee-egels|Echinoidea]] (Zee-egels)
| infraklasse = [[Irregularia]]
| orde = [[Spatangoida]]
| familie = [[Hemiasteridae]]
| taxon = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| w-naam = ''Proraster''
| auteur = Lambert
| datum = 1895
| commons =
| species =
| worms = 512807
}}

'''''Proraster''''' is een [[Geslacht (biologie)|geslacht]] van uitgestorven [[zee-egels]] uit de [[Familie (biologie)|familie]] [[Hemiasteridae]].

== Soorten ==
* ''[[Proraster atavus]]'' ({{aut|Arnaud, in Cotteau}}, <small>1883</small>) †

[[Categorie:Irregularia]]
[[Categorie:Uitgestorven zee-egels]]

title: Proraster · Status: Uitgestorven

Stam: Echinodermata (Stekelhuidigen)

Klasse: Echinoidea (Zee-egels)

Infraklasse: Irregularia

Orde: Spatangoida

Familie: Hemiasteridae

title: Geslacht


text:
# Araneus guessfeldi
Araneus guessfeldi is een spinnensoort in de taxonomische indeling van de wielwebspinnen (Araneidae).
Het dier behoort tot het geslacht Araneus. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1879 door Ferdinand Karsch.

title: Araneus guessfeldi

wikitext:
{{Taxobox spin
| naam              = ''Araneus guessfeldi''
| titelweergave     = cursief
| afbeelding        =
| afbeeldingtekst   =
| familie           = [[Wielwebspinnen|Araneidae]] (Wielwebspinnen)
| geslacht          = ''[[Araneus]]''
| auteur            = [[Ferdinand Karsch]]
| datum             = 1879
| haakjes           = ja
}}
'''''Araneus guessfeldi''''' is een [[spinnen (dieren)|spinnen]][[soort]] in de taxonomische indeling van de [[Wielwebspinnen|wielwebspinnen (Araneidae)]].<ref>{{aut|Platnick, Norman I.}} (2010): [http://research.amnh.org/entomology/spiders/catalog/ The world spider catalog], version 10.5. ''American Museum of Natural History''. [https://web.archive.org/web/20090312050907/http://research.amnh.org:80/entomology/spiders/catalog/ Gearchiveerd] op 12 maart 2009.</ref>

Het dier behoort tot het geslacht ''[[Araneus]]''. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1879 door [[Ferdinand Karsch]].

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|10|21}}

[[Categorie:Araneus|guessfeldi]]

title: Araneus guessfeldi

Klasse: Arachnida (Spinachtigen)

Orde: Araneae (Spinnen)

Familie: Araneidae (Wielwebspinnen)

Geslacht: Araneus

title: Soort


text:
# Donic
Donic is een Duitse fabrikant van tafeltennis-producten.
Enkele bekende tafeltennissers die gebruikmaken van Donic zijn Jan-Ove Waldner, Jörgen Persson, Torben Wosik, Dimitrij Ovtcharov, Mikael Appelgren, de Nederlander Danny Heister en de Belg Martin Bratanov. Verder maakt ook het Belgische Nationale Herenteam gebruik van Donic.
De naaste concurrent van Donic is Butterfly.

title: Donic

wikitext:
'''Donic''' is een [[Duitsland|Duitse]] fabrikant van [[tafeltennis]]-producten.

Enkele bekende tafeltennissers die gebruikmaken van Donic zijn [[Jan-Ove Waldner]], [[Jörgen Persson]], [[Torben Wosik]], [[Dimitrij Ovtcharov]], [[Mikael Appelgren]], de Nederlander [[Danny Heister]] en de Belg [[Martin Bratanov]]. Verder maakt ook het Belgische Nationale Herenteam gebruik van Donic.

De naaste concurrent van Donic is [[Butterfly (fabrikant)|Butterfly]].

== Externe link ==
* [https://web.archive.org/web/20080228120210/http://donic.dbap.de/index.php Officiële site]

[[categorie:Tafeltennis]]


text:
# Honda FR-V
De Honda FR-V is een zespersoons Midi MPV van Honda die van 2004 tot 2009 werd geproduceerd. In Europa was het de opvolger van zevenzitter Honda Stream. De FR-V biedt plaats aan zes personen op slechts twee zitrijen, waarmee de 3 + 3 naast de Fiat Multipla de enige MPV is met een dergelijke opstelling. In Japan werd de MPV als Honda Edix verkocht.

## Details
Door de 3 + 3-opstelling heeft de FR-V anders dan andere Midi MPV's met zeven zitplaatsen bij volle bezetting nog een royale bagageruimte. Volgens Honda speelde het contact tussen de inzittenden, en dan met name tussen ouder en kind, ook een rol bij de keuze voor een dergelijke opstelling. Zowel de centrale voor- als achterstoelen zijn verschuifbaar, verder kan de centrale voorstoel worden omgeklapt, zodat een tafel of armsteun met opbergvak ontstaat. Vanaf de start in 2004 waren er twee benzinemotoren beschikbaar: de 1.7 SOHC VTEC (125 pk) en de 2.0 DOHC i-VTEC (150 pk). Vanaf half 2005 kwam de FR-V met 2.2i-CTDi (140 pk) dieselmotor beschikbaar in Europa. Begin 2005 toonde Honda op de Autosalon van Genève een studiemodel op basis van de FR-V. Deze FR-V is aangepakt door Honda Access Europe en wijkt af van de gewone FR-V door een nieuw vormgegeven voor- en achterbumper, een speciale indeling van koplampen en achterlichten, dorpelverbreders, een nieuw uitlaateindstuk en een achterspoiler met een derde remlicht. Voorts heeft het studiemodel 19 inch lichtmetalen velgen, een blauwe carrosseriekleur en een speciaal aangekleed interieur. Op de Mondial de l'Automobile 2006 introduceerde Honda een licht gewijzigde FR-V. De grille en deurgrepen werden in donkerder chroom uitgevoerd, de chroomstrip achterop werd iets subtieler, de koplampen en achterlichten kregen een meer donkere uitstraling en in het interieur kwam er meer opbergruimte, er kwamen nieuwe bekledingsstoffen voor de stoelen en deurpanelen, interieurpanelen met carbonlook en een audioplug voor MP3-spelers. De 1.7 en 2.0 liter benzinemotoren verdwenen uit het gamma om plaats te maken voor de 1.8i-VTEC met 140 pk, die voor het eerst ook kon worden gekoppeld aan een vijftraps automatische transmissie. In augustus 2009 ging de FR-V uit productie.

### Euro NCAP
In 2005 heeft Euro NCAP de botsveiligheid van de Honda FR-V beoordeeld. Hier kreeg de FR-V vier sterren voor de veiligheid van inzittenden. De kooiconstructie bleek uiterst sterk, die goede bescherming biedt aan volwassen inzittenden. Ook alle airbags werkten naar behoren. Wel is er kritiek op de harde structuren rondom de stuurkolom en op kniehoogte die verwondingen aan de knie van bestuurder en passagier kunnen veroorzaken.
| Merk en model | resultaat   | voetgangersveiligheid |
| ------------- | ----------- | --------------------- |
| Honda FR-V    | (29 punten) | (20 punten)           |

### Registratiecijfers
| Jaartal | Nederland |
| ------- | --------- |
| 2004    | 50        |
| 2005    | 474       |
| 2006    | 340       |
| 2007    | 249       |
| 2008    | 130       |
| 2009    | 64        |
| 2010    | 9         |

## Motoren
| Type           | Cilinders | Kleppen | Cilinderinhoud | Vermogen                       | Koppel                | CO2-uitstoot | Opmerkingen |
| -------------- | --------- | ------- | -------------- | ------------------------------ | --------------------- | ------------ | ----------- |
| Benzinemotoren |           |         |                |                                |                       |              |             |
| 1.7i           | 4         | 16      | 1668 cm³       | 92 kW (125 pk) bij 6300 min−1  | 154 Nm bij 4800 min−1 | 179 g/km     | 2004-2007   |
| 1.8i           | 4         | 16      | 1799 cm³       | 103 kW (140 pk) bij 6300 min−1 | 174 Nm bij 4300 min−1 | 177-185 g/km | 2007-2009   |
| 2.0i           | 4         | 16      | 1998 cm³       | 110 kW (150 pk) bij 6500 min−1 | 192 Nm bij 4000 min−1 | 199 g/km     | 2004-2007   |
| Dieselmotoren  |           |         |                |                                |                       |              |             |
| 2.2i-CTDi      | 4         | 16      | 2204 cm³       | 103 kW (140 pk) bij 4000 min−1 | 340 Nm bij 2000 min−1 | 167 g/km     | 2005-2009   |

Huidige modellen België & Nederland:
Civic ·
CR-V ·
HR-V ·
e ·
Jazz ·
NSX
Overige modellen internationaal:
Life ·
Zest ·
N BOX ·
Acty ·
Vamos ·
Civic Hybrid ·
FCX Clarity ·
Freed ·
Stream ·
StepWGN ·
Odyssey ·
Elysion ·
Crosstour ·
Passport ·
Pilot ·
Ridgeline
Uit productie:
N ·
Z ·
Today ·
That's ·
T ·
TN ·
S ·
Beat ·
Logo ·
Capa ·
Mobilio ·
L ·
S-MX ·
Airwave ·
CRX ·
1300 ·
Quintet ·
Integra ·
Concerto ·
Domani ·
Prelude ·
Ascot ·
Avancier ·
FR-V ·
Shuttle ·
Inspire ·
Legend ·
HR-V ·
Crossroad ·
Element ·
Horizon ·
Tourmaster ·
S2000 ·
NSX

title: Honda FR-V

wikitext:
{{Infobox autotype
| afbeelding=Honda FR-V front 20080303.jpg
| jaren=[[2004]]-[[2009]]
| aantal=
| type=Honda FR-V
Honda Edix
| assemblage=[[Suzuka (stad)|Suzuka]] {{JP}}
| voorganger=[[Honda Stream]] (Europa)
[[Honda S-MX]] (Japan)
| opvolger=-
| uitvoeringen=5-deurs [[Multiple purpose vehicle|MPV]]
| verwant=
| concurrenten=[[Citroën Xsara Picasso]], [[Citroën C4 Picasso]], [[Fiat Multipla]], [[Ford C-MAX]], [[Ford S-MAX]], [[Kia Carens]], [[Mazda5]], [[Mercedes-Benz B-Klasse]], [[Mitsubishi Grandis]], [[Opel Zafira]], [[Renault Scénic]], [[Seat Altea]], [[Toyota Corolla Verso]], [[Toyota Verso]], [[Volkswagen Touran]]
| ontwerper=
| kop maten=Maten
| afmetingen=4,285 × 1,810 × 1,610 (1,625 voor Executive)
| gewicht=1.366 - 1.598
| wielbasis=2685
| tankinhoud=58 L
| koffer=439 - 1.600
}}
[[Bestand:Honda FR-V 2.2 CDTI Executive rear 20100612.jpg|thumb|Honda FR-V (2004-2006)]]

De '''Honda FR-V''' is een zespersoons Midi [[Multiple purpose vehicle|MPV]] van [[Honda]] die van 2004 tot 2009 werd geproduceerd. In [[Europa (werelddeel)|Europa]] was het de opvolger van zevenzitter [[Honda Stream]]. De FR-V biedt plaats aan zes personen op slechts twee zitrijen, waarmee de 3 + 3 naast de [[Fiat Multipla]] de enige MPV is met een dergelijke opstelling.<ref>{{nl}}[https://www.auto55.be/nieuws/7805-fr-v-honda-s-nieuwe-zeszitter FR-V: Honda's nieuwe zeszitter] Auto55.be, 7 juli 2004</ref> In [[Japan]] werd de MPV als Honda Edix verkocht.

==Details==
Door de 3 + 3-opstelling heeft de FR-V anders dan andere Midi MPV's met zeven zitplaatsen bij volle bezetting nog een royale bagageruimte. Volgens Honda speelde het contact tussen de inzittenden, en dan met name tussen ouder en kind, ook een rol bij de keuze voor een dergelijke opstelling. Zowel de centrale voor- als achterstoelen zijn verschuifbaar, verder kan de centrale voorstoel worden omgeklapt, zodat een tafel of armsteun met opbergvak ontstaat.<ref>{{nl}}[https://www.autozine.nl/nieuws/nieuws_archief.php?nk=4511 Honda introduceert geheel nieuwe FR-V] Autozine.nl, 9 juli 2004. [https://web.archive.org/web/20210622011638/https://www.autozine.nl/nieuws/nieuws_archief.php?nk=4511 Gearchiveerd] op 22 juni 2021.</ref> Vanaf de start in 2004 waren er twee benzinemotoren beschikbaar: de 1.7 SOHC VTEC (125 pk) en de 2.0 DOHC i-VTEC (150 pk). Vanaf half [[2005]] kwam de FR-V met 2.2i-CTDi (140 pk) dieselmotor beschikbaar in Europa.<ref>{{nl}}[https://www.auto55.be/nieuws/7214-honda-fr-v-nu-ook-met-diesel Honda FR-V nu ook met diesel] Auto55.be, 22 april 2005</ref><ref>{{nl}}[https://www.autozine.nl/nieuws/nieuws_archief.php?nk=5094 Honda FR-V nu ook met dieselmotor] Auto55.be, 24 mei 2005</ref> Begin 2005 toonde Honda op de [[Autosalon van Genève]] een [[studiemodel]] op basis van de FR-V. Deze FR-V is aangepakt door Honda Access Europe en wijkt af van de gewone FR-V door een nieuw vormgegeven voor- en achter[[Bumper (auto)|bumper]], een speciale indeling van [[koplamp]]en en [[achterlicht]]en, dorpelverbreders, een nieuw uitlaateindstuk en een [[Spoiler (auto-onderdeel)|achterspoiler]] met een derde [[remlicht]]. Voorts heeft het studiemodel 19 inch lichtmetalen velgen, een blauwe [[carrosserie]]kleur en een speciaal aangekleed interieur.<ref>{{nl}}[https://www.autoweek.nl/autonieuws/3395/honda-fr-v-als-accessoire-etalage Honda FR-V als accessoire-etalage] AutoWeek.nl, 4 maart 2005</ref> Op de [[Mondial de l'Automobile 2006]] introduceerde Honda een licht gewijzigde FR-V. De [[Grille (auto)|grille]] en deurgrepen werden in donkerder [[Chroom (element)|chroom]] uitgevoerd, de chroomstrip achterop werd iets subtieler, de koplampen en achterlichten kregen een meer donkere uitstraling en in het interieur kwam er meer opbergruimte, er kwamen nieuwe bekledingsstoffen voor de stoelen en deurpanelen, interieurpanelen met carbonlook en een audioplug voor [[Mp3-speler|MP3-spelers]].<ref>{{nl}}[https://www.autoweek.nl/autonieuws/5299/nieuwe-stofjes-lijstjes-chroom-voor-fr-v Nieuwe stofjes, lijstjes en chroom voor FR-V] AutoWeek.nl, 15 september 2006</ref> De 1.7 en 2.0 liter benzinemotoren verdwenen uit het gamma om plaats te maken voor de 1.8i-VTEC met 140 pk, die voor het eerst ook kon worden gekoppeld aan een vijftraps [[Automatische versnellingsbak|automatische transmissie]]. In augustus 2009 ging de FR-V uit productie.<ref>{{nl}}[https://www.autoweek.nl/autonieuws/12132/productie-honda-fr-v-stopt Productie Honda FR-V stopt] AutoWeek.nl, 10 juli 2009</ref>

===Euro NCAP===
In 2005 heeft [[EuroNCAP|Euro NCAP]] de botsveiligheid van de Honda FR-V beoordeeld. Hier kreeg de FR-V vier sterren voor de veiligheid van inzittenden. De [[Veiligheidskooi|kooiconstructie]] bleek uiterst sterk, die goede bescherming biedt aan volwassen inzittenden. Ook alle airbags werkten naar behoren. Wel is er kritiek op de harde structuren rondom de stuurkolom en op kniehoogte die verwondingen aan de [[Knie (anatomie)|knie]] van bestuurder en passagier kunnen veroorzaken.<ref>{{en}}[https://www.euroncap.com/tests/honda_fr_v_2005/215.aspx Honda FR-V Euro NCAP] EuroNCAP.com, 2005</ref>

{| class="wikitable" style="text-align:center"
!Merk en model||resultaat||voetgangersveiligheid
|-
|Honda FR-V ||[[Bestand:Crashtest-Stern 4.svg|100px]] (29 punten)||[[Bestand:Stars430.svg|80px]] (20 punten)
|}

===Registratiecijfers===
{| class="wikitable" style="font-size: 85%; border: gray solid 1px; text-align:center; width:20%;"
|-
!''Jaartal''
!'''Nederland'''<ref name="Verkoopcijfers auto">Verkoopcijfers auto, [http://www.bovag.nl/over-bovag/cijfers/verkoopcijfers-auto Bovag.nl]</ref>
|-
|'''2004'''
|50
|-
|'''2005'''
|474
|-
|'''2006'''
|340
|-
|'''2007'''
|249
|-
|'''2008'''
|130
|-
|'''2009'''
|64
|-
|'''2010'''
|9
|}

==Motoren==
{| class="wikitable" style="text-align: center; font-size: 90%;"
! Type || [[Cilinder (motor)|Cilinder]]s || Kleppen || [[Cilinderinhoud]] || [[Motorvermogen|Vermogen]] || [[Koppel (aandrijftechniek)|Koppel]] || CO2-uitstoot || Opmerkingen
|-
|colspan="8" style="background:#E8E8E8" | Benzinemotoren
|-
|align="left" | 1.7i || 4 || 16 || 1668 cm³ || 92 kW (125 pk) bij 6300 min−1 || 154 Nm bij 4800 min−1 || 179 g/km || align="left" | 2004-2007
|-
|align="left" | 1.8i || 4 || 16 || 1799 cm³ || 103 kW (140 pk) bij 6300 min−1 || 174 Nm bij 4300 min−1 || 177-185 g/km || align="left" | 2007-2009
|-
|align="left" | 2.0i || 4 || 16 || 1998 cm³ || 110 kW (150 pk) bij 6500 min−1 || 192 Nm bij 4000 min−1 || 199 g/km || align="left" | 2004-2007
|-
|colspan="8" style="background:#E8E8E8" | Dieselmotoren
|-
|align="left" | 2.2i-CTDi || 4 || 16 || 2204 cm³ || 103 kW (140 pk) bij 4000 min−1 || 340 Nm bij 2000 min−1 || 167 g/km || align="left" | 2005-2009
|}

{{Commonscat|Honda FR-V}}
{{Navigatie modellen Honda}}
{{Appendix}}

[[Categorie:Auto van Honda|FR-V]]

title: Honda FR-V

Type: Honda FR-V · Honda Edix

Uitvoeringen: 5-deurs MPV

Voorganger: Honda Stream (Europa) · Honda S-MX (Japan)

Concurrenten: Citroën Xsara Picasso, Citroën C4 Picasso, Fiat Multipla, Ford C-MAX, Ford S-MAX, Kia Carens, Mazda5, Mercedes-Benz B-Klasse, Mitsubishi Grandis, Opel Zafira, Renault Scénic, Seat Altea, Toyota Corolla Verso, Toyota Verso, Volkswagen Touran

Assemblage: Suzuka Japan

title: Maten

Portaal: Auto


text:
# Bård Borgersen
Bård Borgersen (Kristiansand, 20 mei 1972) is een voormalig betaald voetballer uit Noorwegen die speelde als verdediger. Hij beëindigde zijn loopbaan in 2011 bij IK Start na eerder onder meer voor Aalborg BK en Odd Grenland te hebben gespeeld.

## Interlandcarrière
Onder leiding van bondscoach Nils Johan Semb maakte Borgersen zijn debuut voor het Noors elftal op 6 oktober 2001 in het WK-kwalificatieduel tegen Armenië (1-4) in Jerevan. Hij scoorde als invaller voor Ronny Johnsen tweemaal in zijn eerste wedstrijd voor de Noren en speelde in totaal tien officiële interlands voor zijn vaderland.

## Erelijst
Odd Grenland
- Noorse beker

2000

title: Bård Borgersen

wikitext:
{{Infobox voetballer
| spelernaam        = Bård Borgersen
| afbeelding        =
| afbeeldingbreedte = 220
| volledigenaam     = Bård Borgersen
| geboortedatum     = [[20 mei]] [[1972]]
| geboortestad      = [[Kristiansand]]
| geboorteland      = [[Noorwegen]]
| lengte            = 188
| rugnummer         =
| huidigeclub       = ''Gestopt in 2010
| contracttot       =
| positie           = Verdediger
| jeugdjaren        =
| seizoen =
 1992–1995
1996–2001
2001–2005
2005–2011
| club = {{NO-VLAG}} [[IK Start]]
{{NO-VLAG}} [[Bryne FK]]
{{NO-VLAG}} [[Odd Grenland]]
 {{DK-VLAG}} [[AaB Aalborg]]
 {{NO-VLAG}} [[IK Start]]
| wedstr(goals) = 0{{0|00}}(0)
 ??{{0|00}}(?)
149{{0}}(19)
46{{0|00}}(1)
111{{0|00}}(8)
| interlandjaren    = 2001–2006
| interlandteam     = {{NORf}}
| interlandwedstrijden(goals) = 10{{0|00}}(2)
| landupdate = 13 januari 2016
}}
'''Bård Borgersen''' ([[Kristiansand]], [[20 mei]] [[1972]]) is een voormalig [[betaald voetbal]]ler uit [[Noorwegen]] die speelde als verdediger. Hij beëindigde zijn loopbaan in [[2011]] bij [[IK Start]] na eerder onder meer voor [[Aalborg BK]] en [[Odd Grenland]] te hebben gespeeld.

==Interlandcarrière==
Onder leiding van bondscoach [[Nils Johan Semb]] maakte Borgersen zijn debuut voor het [[Noors voetbalelftal (mannen)|Noors elftal]] op [[6 oktober]] [[Noors voetbalelftal in 2001|2001]] in het WK-kwalificatieduel tegen [[Armeens voetbalelftal (mannen)|Armenië]] (1-4) in [[Jerevan]]. Hij scoorde als invaller voor [[Ronny Johnsen]] tweemaal in zijn eerste wedstrijd voor de Noren en speelde in totaal tien officiële interlands voor zijn vaderland.

==Erelijst==
;{{NO-VLAG}} Odd Grenland
*'''[[Noorse voetbalbeker|Noorse beker]]
:[[Noorse voetbalbeker 2000|2000]]

==Zie ook==
*[[Lijst van spelers van Odds BK]]

{{Appendix|2=
* {{Link nationalfootballteams.com|pid=10882}}
* [http://www.eu-football.info/_player.php?id=2326 eu-football]
{{References}}
}}

{{DEFAULTSORT:Borgersen, Bard}}
[[Categorie:Noors voetballer]]

title: Persoonlijke informatie

Volledige naam: Bård Borgersen

Geboorteplaats: Kristiansand, Noorwegen

Positie: Verdediger

title: Clubinformatie

Huidige club: Gestopt in 2010

title: Senioren

Seizoen: Club · W 0(G)

IK Start · Bryne FK · Odd Grenland · AaB Aalborg · IK Start · 000(0) · ??00(?) · 1490(19) · 4600(1) · 11100(8)

title: Interlands *

Noorwegen · 1000(2)

Interlands *: * Bijgewerkt op 13 januari 2016

Portaal: Voetbal


text:
# Protambulyx carteri
Protambulyx carteri is een vlinder uit de familie van de pijlstaarten (Sphingidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1903 gepubliceerd door Lionel Walter Rothschild & Heinrich Ernst Karl Jordan.

title: Protambulyx carteri

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam = ''Protambulyx carteri''
| titelweergave = cursief
| afbeelding = Protambulyx carteri sjh.JPG
| afbeeldingtekst =
| familie = [[Pijlstaarten|Sphingidae]] (Pijlstaarten)
| geslacht = ''[[Protambulyx]]''
| w-naam = ''Protambulyx carteri''
| auteur = [[Lionel Walter Rothschild|Rothschild]] & [[Heinrich Ernst Karl Jordan|Jordan]]
| datum = 1903
| haakjes =
| commons = Category:Protambulyx carteri
}}

'''''Protambulyx carteri''''' is een [[Vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[pijlstaarten]] (Sphingidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1903 gepubliceerd door [[Lionel Walter Rothschild]] & [[Heinrich Ernst Karl Jordan]].

[[Categorie:Pijlstaarten]]

title: Protambulyx carteri

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Sphingidae (Pijlstaarten)

Geslacht: Protambulyx

title: Soort


text:
# Parabetarmon
Parabetarmon is een geslacht van kevers uit de familie
kniptorren (Elateridae).
Het geslacht is voor het eerst wetenschappelijk beschreven in 1970 door Ôhira.

## Soorten
Het geslacht omvat de volgende soort:
- Parabetarmon carinicephalus (Miwa, 1931)

title: Parabetarmon

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Parabetarmon''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Kniptorren|Elateridae]] (Kniptorren)
| taxon = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| w-naam = ''Parabetarmon''
| auteur = Ôhira
| datum = 1970
| commons =
| species =
}}
'''''Parabetarmon''''' is een [[geslacht (biologie)|geslacht]] van [[kevers]] uit de familie
[[kniptorren]] (Elateridae).<ref>[http://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/Elateridae.txt Elateridae] in [http://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/Coleoptera1.htm Synopsis of the described Coleoptera of the World 13 december 2008]</ref>
Het geslacht is voor het eerst wetenschappelijk beschreven in 1970 door Ôhira.

== Soorten ==
Het geslacht omvat de volgende soort:
* ''[[Parabetarmon carinicephalus]]'' <small>(Miwa, 1931)</small>
{{Appendix}}

[[Categorie:Kniptorren]]

title: Parabetarmon

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Elateridae (Kniptorren)

title: Geslacht


text:
# Mesolobites trivittatus
Mesolobites trivittatus is een keversoort uit de familie Schizocoleidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1924 door Dunstan.

title: Mesolobites trivittatus

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Mesolobites trivittatus''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Schizocoleidae]]
| geslacht = ''[[Mesolobites]]''
| w-naam = ''Mesolobites trivittatus''
| auteur = Dunstan
| datum = 1924
| haakjes = ja
| species =
| commons =
}}
'''''Mesolobites trivittatus''''' is een [[kevers|keversoort]] uit de familie [[Schizocoleidae]]. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1924 door Dunstan.<ref>{{Brontabel|2010-Hallan}}</ref>
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|10}}
[[Categorie:Schizocoleidae]]

title: Mesolobites trivittatus

Familie: Schizocoleidae

Geslacht: Mesolobites

title: Soort


text:
# Brian Binnie
Brian Binnie (West Lafayette (Indiana), 26 april 1953 – 15 september 2022) was een Amerikaans testpiloot en ruimtevaarder.
Binnie is een astronaut die niet door een overheidsorganisatie, maar door een privé-bedrijf de ruimte is ingebracht. Op 4 oktober 2004 bestuurde hij het ruimtevaartuig SpaceShipOne van vliegtuigbouwer Scaled Composites tot een hoogte van 112 kilometer. Dit was hoog genoeg om het officiële begin van de ruimte, dat ligt op 100 kilometer, te bereiken.
Met deze vlucht won Scaled Composites de Ansari X Prize-wedstrijd. De prijs van 10 miljoen Amerikaanse dollar werd gewonnen, omdat  men twee vluchten binnen twee weken naar de ruimte wist uit te voeren. De eerste vlucht vond plaats op 29 september en werd uitgevoerd door Mike Melvill.
In 2014 begon Binnie als ingenieur en testpiloot bij XCOR Aerospace.

title: Brian Binnie

wikitext:
{{Infobox astronaut
| naam                = Brian Binnie
| afbeelding          = Brian Binnie by Don Ramey Logan.jpg
| onderschrift        =
| andere_naam         =
| nationaliteit       = {{VS}}
| status              = actief
| geboortedatum       = [[26 april]] [[1953]]
| geboorteplaats      = [[West Lafayette (Indiana)|West Lafayette]]
| andere beroepen     = testpiloot
| tijd in de ruimte   = 5 minuten
| missie              = [[SpaceShipOne]] 17P
}}

'''Brian Binnie''' ([[West Lafayette (Indiana)]], [[26 april]] [[1953]] – [[15 september]] [[2022]]) was een [[Verenigde Staten|Amerikaans]] testpiloot en [[ruimtevaarder]].

Binnie is een [[Ruimtevaarder|astronaut]] die niet door een overheidsorganisatie, maar door een privé-bedrijf de [[ruimte (astronomie)|ruimte]] is ingebracht. Op [[4 oktober]] [[2004]] bestuurde hij het [[ruimtevaartuig]] [[SpaceShipOne]] van vliegtuigbouwer [[Scaled Composites]] tot een hoogte van 112 kilometer. Dit was hoog genoeg om het officiële begin van de ruimte, dat ligt op 100 kilometer, te bereiken.

Met deze vlucht won Scaled Composites de [[Ansari X Prize]]-wedstrijd. De prijs van 10 miljoen Amerikaanse dollar werd gewonnen, omdat  men twee vluchten binnen twee weken naar de ruimte wist uit te voeren. De eerste vlucht vond plaats op 29 september en werd uitgevoerd door [[Mike Melvill]].

In 2014 begon Binnie als ingenieur en testpiloot bij [[XCOR Aerospace]].

{{Appendix|2=
* {{en}}[http://www.spacefacts.de/bios/astronauts/english/binnie_brian.htm Biografie] op Spacefacts.de, 31 maart 2009, <small>geraadpleegd 6 augustus 2017</small>
}}

{{DEFAULTSORT:Binnie, Brian}}
[[Categorie:Amerikaans ruimtevaarder]]

title: Algemene informatie

Nationaliteit: Verenigde Staten

Status: actief

Geboorteplaats: West Lafayette

Overleden: 15 september 2022

Andere beroepen: testpiloot

Tijd in ruimte: 5 minuten

Missie: SpaceShipOne 17P

Portaal: Ruimtevaart


text:
# Merobruchus knulli
Merobruchus knulli is een keversoort uit de familie bladkevers (Chrysomelidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1941 gepubliceerd door White.

title: Merobruchus knulli

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Merobruchus knulli''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Bladkevers|Chrysomelidae]] (Bladkevers)
| geslacht = ''[[Merobruchus]]''
| w-naam = ''Merobruchus knulli''
| auteur = [[Adam White|White]]
| datum = 1941
| haakjes = ja
| origineel =
}}

'''''Merobruchus knulli''''' is een [[kevers|keversoort]] uit de familie [[bladkevers]] (Chrysomelidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1941 gepubliceerd door White.<ref>{{Brontabel|2010-Hallan}}</ref>

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|04}}

[[Categorie:Merobruchus|knulli]]

title: Merobruchus knulli

Familie: Chrysomelidae (Bladkevers)

Geslacht: Merobruchus

title: Soort


text:
# Daniela Nieves
Daniela Nieves (4 juli 1997) is een actrice, vooral bekend door haar rol als Andrea Cruz (Andi) in de Nickelodeon-serie Verhekst!. Daniela speelde ook mee in Una Maid en Manhattan, El Rostro de Analía en La viuda de Blanco.
Ze werd geboren in Venezuela en verhuisde naar de Verenigde Staten.

## Televisie
| Jaar      | Serie                 | Rol                |
| --------- | --------------------- | ------------------ |
| 2006      | La viuda de Blanco    | Patricia Giraldo   |
| 2008      | El Rostro de Analía   | Adriana Montiel    |
| 2011      | Una Maid en Manhattan | Alejandra Varela   |
| 2014      | Mi corazón es tuyo    | Guadalupe Martinez |
| 2014-2015 | Verhekst!             | Andrea "Andi" Cruz |
| 2015      | Talia in the Kitchen  | Andrea "Andi" Cruz |
| 2015      | WITS Academie         | Andrea "Andi" Cruz |

title: Daniela Nieves

wikitext:
{{Infobox acteur
| naam              = Daniela Nieves
| afbeelding        =
| onderschrift      =
| volledige naam    =
| geboren           = [[4 juli]] [[1997]]<br />[[Venezuela]]
| overleden         =
| land              = {{US}}
| website           =
| imdb              =
}}
'''Daniela Nieves''' ([[4 juli]] [[1997]]) is een actrice, vooral bekend door haar rol als Andrea Cruz (Andi) in de [[Nickelodeon Nederland|Nickelodeon]]-serie ''[[Verhekst!]]''. Daniela speelde ook mee in ''[[Una Maid en Manhattan]]'', ''[[El Rostro de Analía]]'' en ''[[La viuda de Blanco]]''.

Ze werd geboren in [[Venezuela]] en verhuisde naar de [[Verenigde Staten]].

== Televisie ==
{| class="wikitable"
! Jaar !! Serie !! Rol
|-
| 2006 || ''La viuda de Blanco'' || Patricia Giraldo
|-
| 2008 || ''El Rostro de Analía'' || Adriana Montiel
|-
| 2011 || ''Una Maid en Manhattan'' || Alejandra Varela
|-
| 2014 || ''Mi corazón es tuyo'' || Guadalupe Martinez
|-
| 2014-2015 || ''[[Verhekst!]]'' || Andrea "Andi" Cruz
|-
| 2015 || ''[[Talia in the Kitchen]]'' || Andrea "Andi" Cruz
|-
| 2015 || ''[[WITS Academie]]'' || Andrea "Andi" Cruz
|}

{{DEFAULTSORT:Nieves, Daniela}}
[[Categorie:Amerikaans televisieacteur]]

title: Algemene informatie

Geboren: 4 juli 1997 · Venezuela

Land: Verenigde Staten


text:
# Baryscapus barbarae
Baryscapus barbarae is een vliesvleugelig insect uit de familie Eulophidae. De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1963 door Burks.

title: Baryscapus barbarae

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Baryscapus barbarae''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie = [[Eulophidae]]
| geslacht = ''[[Baryscapus]]''
| w-naam = ''Baryscapus barbarae''
| auteur = Burks
| datum = 1963
| haakjes = ja
| species =
| commons =
}}
'''''Baryscapus barbarae''''' is een [[Vliesvleugeligen|vliesvleugelig insect]] uit de familie [[Eulophidae]]. De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1963 door Burks.

{{Appendix|2=
* [http://www.nhm.ac.uk/research-curation/research/projects/chalcidoids/database/validName.dsml?index=ValidName&searchPageURL=indexValidName.dsml&Familyqtype=equals&Family=&Genusqtype=equals&Genus=Baryscapus&Speciesqtype=equals&Species=barbarae {{Ts.|Noyes, J.S.}} (2012). Universal Chalcidoidea Database. World Wide Web electronic publication. http://www.nhm.ac.uk/chalcidoids. Version as of June 2012]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|04|12}}

[[Categorie:Baryscapus|barbarae]]

title: Baryscapus barbarae

Orde: Hymenoptera (Vliesvleugeligen)

Familie: Eulophidae

Geslacht: Baryscapus

title: Soort


text:
# Station Denfert-Rochereau
Denfert-Rochereau is een station gelegen in het veertiende arrondissement in de Franse hoofdstad Parijs.

## Geschiedenis
Het station is op 7 juni 1846 geopend als kopstation van spoorlijn Paris-Luxembourg - Limours. De oorspronkelijke spoorwegmaatschappij werd al na een paar jaar overgenomen door de Compagnie du chemin de fer de Paris à Orléans. Oorspronkelijk was er bij het station een keerlus voor de treinen. Op 1895 werd de spoorlijn ondergronds doorgetrokken naar het Luxemburg station. Van het oorspronkelijk station zijn alleen nog een paar opstelsporen in gebruik. In 1937 werd de Ligne de Sceaux spoorlijn grondig gemoderniseerd en overgenomen door de Parijse metro. In 1977 werd de Sceaux spoorlijn doorgetrokken naar Chatelet en maakte het station deel uit van de nieuwe RER B spoorlijn.

## Het station
Denfert-Rochereau is een bovengronds station en ligt voor Carte Orange gebruikers in zone 1. Het station telt twee sporen en twee perrons.
De naam is afgeleid van de Place de Denfert-Rochereau, die een eerbetoon is aan Pierre Philippe Denfert-Rochereau (1823-1878), een Franse kolonel die in 1870 en 1871 met succes Belfort verdedigde tegen de Pruisen.

## Overstapmogelijkheid
Er is een overstap mogelijk tussen RER en vijf buslijnen van het Parijse vervoersbedrijf RATP, inclusief de Orlybus en Open Tour. Ook bussen van het nachtnet Noctilien en het bedrijf CEAT hebben haltes bij het station liggen. Ook metrolijn 4 en 6 van RATP stoppen op het metrostation Denfert-Rochereau.

## Vorig en volgend station
| Richting                                | Vorig station      | Lijn  | Volgend station | Richting                                             |
| --------------------------------------- | ------------------ | ----- | --------------- | ---------------------------------------------------- |
| Robinson B2 Saint-Rémy-lès-Chevreuse B4 | Cité Universitaire | RER B | Port-Royal      | Aéroport Charles de Gaulle 2 TGV B3 Mitry - Claye B5 |

## Fotogalerij
- Ingang van het station
- Ingang van het station
- Trein van RER B op Denfert-Rochereau
- Het station in de negentiende eeuw dat toentertijd onderdeel was van het treintraject naar Sceaux
- Muurschildering op het metrostation van Denfert-Rochereau

title: Station Denfert-Rochereau

wikitext:
{{Infobox spoorwegstation Frankrijk
| naam= Denfert-Rochereau
| afb_links= [[Bestand:Paris transit icons - RER.svg|20px]]
| afb_rechts=[[Bestand:Paris transit icons - RER B.svg|20px]]
| afbeelding= Gare de Denfert-Rochereau - Quais.jpg
| onderschrift=
| plaats=[[Parijs]]
| stationscode=
| opening=
| sluiting=
| heropening=
| perrons=
| lijnen= [[Spoorlijn Paris-Luxembourg - Limours|552 000]] Paris-Luxembourg - Limours
| exploitant=
| aantalreizigers=
| kaart=
| positiekaartnaam=Regio Parijs
| lat_deg = 48
| lat_min = 50
| lat_sec = 0
| lat_dir = N
| lon_deg = 2
| lon_min = 19
| lon_sec = 58
| lon_dir = E
}}
'''Denfert-Rochereau''' is een station gelegen in het [[14e arrondissement (Parijs)|veertiende arrondissement]] in de Franse hoofdstad [[Parijs]].

== Geschiedenis ==
Het station is op 7 juni 1846 geopend als kopstation van [[spoorlijn Paris-Luxembourg - Limours]]. De oorspronkelijke spoorwegmaatschappij werd al na een paar jaar overgenomen door de Compagnie du chemin de fer de Paris à Orléans. Oorspronkelijk was er bij het station een keerlus voor de treinen. Op 1895 werd de spoorlijn ondergronds doorgetrokken naar het Luxemburg station. Van het oorspronkelijk station zijn alleen nog een paar opstelsporen in gebruik. In 1937 werd de Ligne de Sceaux spoorlijn grondig gemoderniseerd en overgenomen door de Parijse metro. In 1977 werd de Sceaux spoorlijn doorgetrokken naar Chatelet en maakte het station deel uit van de nieuwe [[RER B]] spoorlijn.

== Het station ==
Denfert-Rochereau is een bovengronds station en ligt voor Carte Orange gebruikers in zone 1. Het station telt twee sporen en twee perrons.

De naam is afgeleid van de Place de Denfert-Rochereau, die een eerbetoon is aan [[Pierre Philippe Denfert-Rochereau]] (1823-1878), een Franse [[kolonel]] die in 1870 en 1871 met succes [[Belfort (stad)|Belfort]] verdedigde tegen de [[Pruisen]].

== Overstapmogelijkheid ==
Er is een overstap mogelijk tussen RER en vijf buslijnen van het Parijse vervoersbedrijf [[RATP]], inclusief de Orlybus en Open Tour. Ook bussen van het nachtnet [[Noctilien]] en het bedrijf CEAT hebben haltes bij het station liggen. Ook metrolijn [[Parijse metrolijn 4|4]] en [[Parijse metrolijn 6|6]] van RATP stoppen op het [[Denfert-Rochereau (metrostation)|metrostation Denfert-Rochereau]].

== Vorig en volgend station ==
{| class="wikitable"
! Richting
! Vorig station
! Lijn
! Volgend station
! Richting
|-
| [[Station Robinson|Robinson]] '''B2'''
 [[Station Saint-Rémy-lès-Chevreuse|Saint-Rémy-lès-Chevreuse]] '''B4'''
| [[Station Cité Universitaire|Cité Universitaire]]
| {{Pictogram rerlijn Parijs|RER}}{{Pictogram rerlijn Parijs|B}}
| [[Station Port-Royal|Port-Royal]]
| [[Station Aéroport Charles de Gaulle 2 TGV|Aéroport Charles de Gaulle 2 TGV]] '''B3'''
 [[Station Mitry - Claye|Mitry - Claye]] '''B5'''
|}

== Fotogalerij ==
<gallery>
Bestand:Gare de Denfert-Rochereau.JPG|Ingang van het station
Bestand:Gare de Denfert-Rochereau - Batiment voyageur.jpg|Ingang van het station
Bestand:Gare de Denfert-Rochereau - Train a quai.jpg|Trein van RER B op Denfert-Rochereau
Bestand:PARIS - Gare de Sceaux - Place Denfert Rochereau.JPG|Het station in de negentiende eeuw dat toentertijd onderdeel was van het treintraject naar Sceaux
Bestand:Paris metro denfert-rochereau02.jpg|Muurschildering op het metrostation van Denfert-Rochereau
</gallery>

{{Coor title dms|48|50|0|N|2|19|58|E|type:landmark_scale:3125_region:FR}}

[[Categorie:Spoorwegstation in Parijs|Denfert-Rochereau]]
[[Categorie:Station van Réseau express régional|Denfert-Rochereau]]
[[Categorie:14e arrondissement (Parijs)]]
[[Categorie:Historisch monument in Parijs]]

title: Spoorlijn(en)

Spoorlijn(en): 552 000 Paris-Luxembourg - Limours

title: Voorstadsdienst(en)

Lijn: Richting · Volgend station

title: Ligging

Land: Frankrijk

Plaats: Parijs

Coördinaten: 48° 50′ NB, 2° 20′ OL

Ligging: Station Denfert-Rochereau (Regio Parijs) · Station Denfert-Rochereau

Portaal: Openbaar vervoer · Frankrijk