text:
# Regenten in historisch Tibet
De regenten in historisch Tibet, desi's in het Tibetaans, zijn regenten die sinds de vijfde dalai lama de regering van historisch Tibet in handen hadden in tijden dat de reïncarnatie van een overleden dalai lama nog niet gevonden was of de dalai lama nog te jong was om te regeren. Aanvankelijk had de desi taken die vergelijkbaar waren met een premier met zeer uitgebreide bevoegdheden. Vanaf eind 18e eeuw veranderde dit in taken vergelijkbaar met een regent.
Gedurende de 300 jaar dat verschillende regenten over Tibet  regeerden, is het woord desi in de Tibetaanse context in betekenis gewijzigd. In feitelijk en historisch opzicht was de hoogste macht in Tibet gedurende het overgrote deel van deze periode in handen van regenten.
Voor het grootste deel van de periode vanaf 1720 waren er naast de regent en/of dalai lama nog een of twee gouverneurs als bestuurders aanwezig waren die gezonden waren vanuit Peking, ambans genaamd.

## Periode 1640-1720
Rond 1640 vestigde de gelugtraditie na decennia van burgeroorlog in Tibet met hulp van een aantal Mongoolse krijgsheren onder leiding van Güshri Khan de suprematie van hun traditie in Tibet. Deze duurde in wezen tot de Tibetaanse diaspora in 1959.
De vijfde dalai lama Ngawang Lobsang Gyatso was de eerste dalai lama die werkelijk politieke en bestuurlijke macht over Tibet verkreeg. In de werkelijkheid liet ook deze dalai lama het politieke, bestuurlijke en administratieve management van het land over aan een door hem benoemde functionaris met de titel desi. In wezen ging het om een soort minister-president met zeer uitgebreide bevoegdheden.
De eerste desi was Sönam Chöpel van 1642-1658. Rondom 1620, toen de gelug op het punt stond in de burgeroorlog volledig vernietigd te worden, was Sönam Chöpel de afgevaardigde van de gelug die als eerste naar Mongolië reisde om steun te vragen.

### Sanggye Gyatso
De tweede desi was Sanggye Gyatso regent van 1678-1703.
Sanggye Gyatso werd op 26-jarige leeftijd in 1678 de feitelijke heerser over Tibet. Volgens een aantal bronnen was hij een natuurlijke zoon van de vijfde dalai lama. Hoewel hij een grondige opleiding in het boeddhistische ritueel had ontvangen, is Sanggye Gyatso altijd een leek gebleven. Zijn werkelijke interesse lag in de seculiere disciplines, zoals Tibetaanse geneeskunde, Tibetaanse astronomie, geschiedenis en poëzie. Zijn verzamelde geschriften vormden een tot dan toe ongeëvenaarde encyclopedie van de stand van de Tibetaanse wetenschap op dat moment. Hij bracht veel wetgeving tot stand en was tevens verantwoordelijk voor de enorme expansie van het aantal gelugkloosters en monniken in de tweede helft van de 17e eeuw, een strategie waarmee hij de suprematie van de gelug blijvend verankerde.
Hij hield de dood van Lobsang Gyatso vijftien jaar geheim. Waarschijnlijk was daar niet één specifieke reden voor, maar speelde daarbij een complex van factoren een rol. Een van die factoren was mogelijk te voorkomen dat Tibet opnieuw in een politiek vacuüm zou vallen.

### Lhabzang Khan
In 1700 - toen de zesde dalai lama, Tsangyang Gyatso al geïnstalleerd was - kwam een nieuwe khan bij de Oirat-Mongolen, Lhabzang Khan aan de macht. Op dat moment was de invloed van Sanggye Gyatso sterk verminderd, omdat de Chinese keizer Kangxi hem het geheimhouden van de dood van de vijfde dalai lama ernstig verweet. Lhabzang was vastbesloten om de macht van zijn voorganger Güshri Khan in Centraal Tibet te herstellen en viel met de grote instemming van Kangxi Centraal-Tibet binnen. Er kwam uiteindelijk een vorm van een wapenstilstand, waarin Sanggye Gyatso in 1703 afstand deed van zijn functie als desi. Zijn zoon Ngawang Rinchen volgde hem als desi op.
In 1705 ondernam Lhabzang echter opnieuw militaire actie en daarbij werd Sanggye Gyatso gedood. Op bevel van de Tibetaanse koningin van Lhabzang, Tsering Trashi werd hij onthoofd. Zijn zoon Ngawang Rinchen vluchtte naar China. Hoewel Kangxi de militaire actie van Lhabzang ondersteunde, mocht deze de rest van zijn leven aan het Chinese hof verblijven.
In 1709 besloot keizer Kangxi een vertegenwoordiger van het keizerlijk hof naar Tibet te zenden om toezicht te houden op de uitvoering van de regeringstaken van Lhabzang. De keuze viel hierbij op Ho-shou die weliswaar met groot gevolg, maar zonder militaire escorte naar Lhasa reisde.
Ho-shou had de opdracht de orde in Tibet te herstellen en Lhabzang te ondersteunen tegen diens tegenstanders die zich voor een belangrijk deel bevonden onder de aanhang van de vermoorde regent Sanggye Gyatso. Deze missie was de eerste poging van de kant van China, Tibet in te richten als een Chinees protectoraat. De poging strandde echter en Ho-shou verliet Lhasa in het jaar 1711. Zijn post werd niet opnieuw bezet en Lhabzang regeerde soeverein, zonder directe Chinese invloed in Tibet.

## Chinees protectoraat
In 1717 werden de troepen van Lhabzang verdreven door de Mongoolse stam de Dzjoengaren en werd Tagtsepa als stroman van de Dzjoengaarse troepenaanvoerder Tsering Dondok als regeringsleider ingezet. Tagtsepa werd in 1720 onthoofd en de Dzjoengaren verdreven door een Chinese troepenmacht, die de zevende dalai lama meebracht. Vanaf dat moment veranderde Tibet van een militair slagveld voor onderling Mongoolse twisten in een Chinees protectoraat. Het binnenlands bestuur in Tibet werd vanaf dan uitgeoefend door Chinese ambans en een soort raad van ministers.
De belangrijkste van die ministers was de nieuwe desi Khangchenne. Er bleven echter voortdurend spanningen binnen Tibet. Daarbij werd een rol gespeeld door Sönam Dargye, de vader van de zevende dalai lama. Kanchenne werd in 1727 vermoord als gevolg van een poging tot staatsgreep door de overige ministers.
Hierop volgde een bloedige burgeroorlog om de macht in Tibet van 1727 tot 1728.

### Pholhanas 1728-1750
De enige minister die niet rechtstreeks bij de poging was betrokken, Pholhanas, wist echter een leger op de been te brengen en nog voor een nieuw Chinees leger in Lhasa arriveerde de samenzweerders uit te schakelen. Met Chinese steun werd Pholhanas vervolgens de feitelijk heerser over Tibet.
Het doel van Pholhanas was om na opnieuw ruim 25 jaar van voortdurende burgeroorlog en militaire inmenging van buitenaf Tibet een langere periode van rust en stabiliteit te geven. Met steun van de Chinese keizer Yongzheng verbande hij eerst de vader van de zevende dalai lama die hij als een potentiële onruststoker zag. Daarna dwong hij de dalai lama zelf tot een retraiteperiode van zes jaar in Garten bij Litang (1728-1735).
In 1735 achtte Pholhanas zijn positie voldoende stevig om akkoord te gaan met een terugkeer van de dalai lama naar Lhasa. Pholhanas overleed in 1747 na een periode van 20 jaar rust en stabiliteit in Tibet.
Pholhanans wordt als desi opgevolgd door zijn zoon Gyurme Namgyal. Het was zijn politieke doelstelling een eind te maken aan het Chinese gezag in Tibet. Hij maakte voorbereidingen om 1500 man van het Tibetaanse leger uit Kongpo met 49 ladingen munitie naar Lhasa te laten komen en te stationeren. Tegelijkertijd knoopte hij weer nauwe betrekkingen aan met de Dzjoengaren die hij opriep over Ladakh op te trekken naar Tibet.
De keizer van dat moment, Qianlong (1711–1799) had het Chinese garnizoen in Lhasa tot slechts honderd man gereduceerd. De keizer nam ook de dringende berichten van de beide ambans over de houding van Gyurme Namgyal niet serieus genoeg en liet weten dat de ambans maar naar eigen bewind van zaken moeten handelen. De ambans zagen in die situatie geen andere oplossing dan Gyurme Namgyal in 1750 te vermoorden. In de volkswoede die hierop volgde werden de beide ambans en een deel van de Chinese gemeenschap in Lhasa gelyncht.

### Periode 1750-1875
Een nieuw Chinees leger heroverde Lhasa. Qianlong besloot tot een hervorming van het bestuur over Tibet. Formeel kwam nu aan het hoofd van de Tibetaanse regering de dalai lama te staan die het gebied tezamen met de Chinese ambans diende te besturen.
Het ambt van desi in de betekenis die het hiervoor had gehad werd afgeschaft. In deze laatste periode van Kelsang Gyatso werd het instituut van de Kashag opgericht, een seculiere regeringsinstantie onder de dalai lama die tot 1959 in het land bleef bestaan en die in Tibetaans ballingschap gecontinueerd is.
Vanaf deze periode verschoof de betekenis van het woord desi in de Tibetaanse context. Het verkreeg pas vanaf deze periode een betekenis van regent bij afwezigheid of gedurende de minderjarigheid van een dalai lama. Alle regenten hiervoor waren leek en afkomstig uit de adel in Tibet. Met uitzondering van de periode tussen 1862- 1864 waren tot aan 1950 alle erop volgende regenten gereïncarneerde lama's, ofwel tulku's. De regenten waren ook vrijwel altijd afkomstig uit een van de Colleges van de grote Tibetaanse kloosters nabij Lhasa en dat had herhaaldelijk loyaliteitsconflicten met andere Colleges en kloosters tot gevolg.
De volgende regent trad pas op tijdens de minderjarigheid van de achtste dalai lama Jampäl Gyatso. Het was de zesde demo rinpoche Jampäl Geleg Gyatso, regent van 1757-1777. Jampel Gyatso had echter nauwelijks interesse in het uitoefenen van de verantwoordelijkheden die bij zijn functie hoorden. Hij trok zich bij herhaling terug voor langdurige retraites. De langste daarvan ving vrijwel onmiddellijk aan na zijn installatie. Gedurende die periode van 10 jaar was de eerste Tsemönling rinpoche van 1777-1786 de regent.

### Tijdens de negende tot en met twaalfde dalai lama
De negende tot en met twaalfde dalai lama overleden allen onder verdachte omstandigheden op jeugdige leeftijd. Het gevolg was dat de feitelijke macht in Tibet ook tijdens die periode opnieuw bij de regent lag.
De achtste Tatsag rinpoche was de regent van 1791 tot 1811.
De zevende Demo rinpoche, Ngawang Lobsang Thubten Jigme Gyatso was de regent van 1811-1818
De tweede Tsemönling rinpoche, Ngawang Jampäl Tsültrim Gyatso was regent van 1819-1844
De derde Reting rinpoche, Ngawang Yeshe Tsültrim Gyatso was regent van 1845-1862.
De grootste tegenstander van de regent in die periode was de aristocraat Wangchug Gyalpo Shatra.De laatste was de bevelhebber van het Tibetaans leger tijdens de Tibetaans-Nepalese Oorlog van 1855 en 1856. Hij was tevens de leider van de Tibetaanse delegatie tijdens de onderhandelingen, die leidden tot het verdrag van Thapatali. In 1857 werd Shatra verbannen naar zijn landgoed. De regent zond een legercommandant naar het landgoed met de opdracht Shatra te doden. De commandant pretendeerde de opdracht niet begrepen te hebben en liet Shatra ontkomen. Shatra dook onder in een klooster en leefde enkele jaren als een monnik.
In 1862 krijgt Shatra echter zijn revanche. Monniken in Tibetaanse kloosters moesten voor het grootste deel in hun eigen levensonderhoud voorzien. Monniken die dagelijks meerdere gebedsdiensten bijwoonden konden een deel van de giften van gelovigen gebruiken om die kosten te dekken. Ngawang Yeshe Tsültrim Gyatso is van mening dat de monniken in een aantal grote gelugkloosters misbruik maken van die mogelijkheid en probeert regelgeving te introduceren, waarbij dat aan een maximum wordt gebonden. Het zijn met name de monniken van de kloosters Drepung en Ganden die hier tegen massaal protesteren. De Chinese ambans houden zich neutraal. Shatra stelt zich geheel achter de actie van die monniken en weet zijn machtsbasis aanzienlijk uit te breiden. De regent krijgt enige steun van monniken uit het klooster Sera, een traditioneel machtscentrum van de Reting Lama's. Dat is echter op den duur onvoldoende. Zijn positie wordt onhoudbaar en hij vlucht naar China en neemt het zegel van de regering van Tibet mee.
De hiërarchie van de gelug benoemt daarop de vijfjarige dalai lama Trinley Gyatso tot hoofd van de regering. Shatra was op dat moment duidelijk de machtigste persoon in Tibet. De benoeming van de 5-jarige dalai lama was dan ook een tijdelijke maatregel om de regel te ontlopen dat alleen een tulku regent zou kunnen zijn. Enige weken later publiceert de gelughiërarchie een verklaring dat de dalai lama "nog te kort in zijn huidige lichaam aanwezig is om alle verantwoordelijkheden uit te voeren en het daarom noodzakelijk is een hoofd van de regering te benoemen". Shastra wordt hierna benoemd tot regent.
Van 1862 - 1864 was Wangchuk Gyalpo Shatra dan de regent van Tibet. Hij was in die periode al haast 70 jaar, een in die tijd voor Tibet zeer aanzienlijke leeftijd. Hij is de eerste en laatste van de regenten van Tibet in de periode 1750 - 1950 die een leek was en geen tulku.
Van 1864-1872 is Lobsang Khyenrab Wangchug de regent.

### Periode 1875-1895
Aan het eind van de 19e eeuw was de eerste regent tijdens de minderjarigheid van de dertiende dalai lama Thubten Gyatso Tatsag Ngawang Pälden, de tiende Tatsag rinpoche (regent van 1875 tot 1886).
Daarna volgde de negende demo rinpoche, Lobsang Trinley hem op die regent was tot de meerderjarigheid van de dalai lama in 1895.
Tijdens zijn regentschap had zijn broer, de premier, nogal wat vijanden gemaakt. Vrijwel onmiddellijk nadat Lozang Trinley de macht had overgedragen aan de dertiende dalai lama zou hij daarom geprobeerd hebben de oorspronkelijke situatie te herstellen. Hij schonk een paar fraaie laarzen aan Sogya, een vertrouweling van de dalai lama en een tulku aan wie buitengewoon sterke spirituele krachten wordt toegeschreven. In de zool van een van de laarzen is op een papiertje een zwarte mantra, een soort doodsverwensing aan de dalai lama, genaaid. Met de grote spirituele energie van Sogya zou de kracht van deze vorm van zwarte magie versterkt worden, wat op die wijze een eind zou maken aan het leven van de dalai lama. Dit werd echter ontdekt.
Tijdens het huisarrest van Lozang Trinley werd hij ondergedompeld in een kopervat en verdronken. De regering van historisch Tibet deelde mee dat in de toekomst geen reïncarnatie zou worden geaccepteerd.
Ongeveer 10 jaar later menen echter aanhangers van de demo rinpoche toch een nieuwe reïncarnatie ontdekt te hebben in een neef van de dalai lama, Tenzin Gyatso, die daarop het verbod tot reïncarnatie ophief.
Sinds de vlucht van de dertiende dalai lama op 25 juli 1904 tijdens de Britse Veldtocht in Tibet werd 86e Ganden tripa, Lobsang Gyaltsen, tot zijn terugkeer op 25 december 1909 benoemd tot regent van Tibet.

## Periode 1933-1950
Na de dood van de dertiende dalai lama in 1933 ontstond er een machtsstrijd om de invulling van de plaats van de te benoemen regent. Voor het eerst sinds 1777 waren er ditmaal ook kandidaten die leek waren. De meest waarschijnlijke kandidaat Thubten Kunphela werd echter door tegenstanders beschuldig van moord op de dalai lama. Die beschuldiging kon niet hard gemaakt worden, maar hij werd desalniettemin verbannen. Een andere mogelijke lekenkandidaat uit de adel in Tibet, Lungshar, overspeelde zijn hand en werd ook uitgeschakeld. Uiteindelijk besloot de Nationale Assemblee onder druk van met name de abten van de Colleges van de grote Tibetaanse kloosterorganisaties rond Lhasa dat er opnieuw een tulku regent diende te worden.

### Jampäl Yeshe Gyaltsen
Er waren twee kandidaten voor het regentschap. Door een divinatieprocedure werd de op dat moment 24 jaar oude vijfde Reting Rinpoche, Jampäl Yeshe Gyaltsen, geselecteerd.
Op basis van aanwijzingen in een door hem ontvangen visioen vond een zoekgroep in 1938 de nieuwe reïncarnatie, Tenzin Gyatso. Daarmee voldeed de Reting Rinpoche aan een van de belangrijkste opdrachten van een regent, namelijk het organiseren van de opvolging van de dalai lama.
Zijn hierdoor versterkte machtpositie gebruikte de Reting Rinpoche nu voor het vestigen van een notoir corrupt bewind. Hij liet zich uit de staatskas vorstelijk belonen voor zijn aandeel in het vinden van de nieuwe dalai lama. Hij richtte een eigen handelsfirma op, dat belangrijke monopolies in de handel met India en China verwierf.
Oppositie tegen zijn bewind schakelde hij op meedogenloze wijze uit.
In 1941 doemde er echter een probleem voor hem op. De nieuwe dalai lama diende zijn inwijding tot monnik af te leggen. Traditioneel wordt die belofte aangenomen door of de pänchen lama of de regent. Bij gebrek aan een erkende pänchen lama was de regent de enige aangewezen persoon. Onderdeel van die inwijding was het afleggen van een celibaatsbelofte. In de gelugtraditie moet die belofte aangenomen worden door een persoon die zelf ook in het celibaat leeft. De monniken en met name de hoge reïncarnaties van de gelug worden allen geacht in het celibaat te leven. In de praktijk werden echter enige homoseksuele handelingen wel oogluikend getolereerd. De Reting Rinpoche had echter een openlijk biseksuele levenswandel. Zijn openlijke verhoudingen met - ook gehuwde - vrouwen bleek nu een brug te ver om de inwijding te leiden. De Reting Rinpoche werd gedwongen tot het neerleggen van zijn regentschap.

### Tagdrag Rinpoche
Reting Rinpoche Jampäl Yeshe Gyaltsen selecteerde zelf zijn opvolger, de veel oudere tweede Tagdrag Rinpoche, die ook werd bevestigd door de Nationale Assemblee. De Tagdrag Rinpoche nam de monniksinwijding in 1942 in ontvangst.
In de perceptie van de Reting Rinpoche was er een afspraak tussen hem en Taktra, dat de laatste na enige jaren weer zou aftreden als regent en hij weer het regentschap op zich zou kunnen nemen. Taktra bleek daar anders over te denken. Vanaf ca. 1944 probeerde de Reting Rinpoche daarom de positie van Taktra te ondermijnen.
Taktra reageerde hierop door zo veel mogelijk aanhangers van de Reting Rinpoche te vervolgen. In 1941 had Tagdrag Rinpoche de naam van een gerespecteerd tulku met hoge persoonlijke morele normen. Tijdens zijn regentschap verviel hij echter ook in talloze corrupte praktijken. Een bekend volksliedje uit Lhasa van die tijd had hierover het volgende refrein:
Taktra kwam op de troon,
Als verdediger van de juiste wetten.
Maar net als de beloften van een non
Waren die snel vergeten.— Volksliedje uit Lhasa
In 1947 organiseerde de Reting Rinpoche een poging tot een staatsgreep met een moordaanslag op Tagdrag Rinpoche. Beide werden verijdeld. De Reting Rinpoche werd gevangengenomen en in de gevangenis om het leven gebracht.
Tagdrag Rinpoche was daarna tot 1950 de laatste regent van historisch Tibet, toen Tenzin Gyatso formeel als de veertiende dalai lama werd geïnstalleerd.

title: Regenten in historisch Tibet

wikitext:
[[Bestand:Potala palace21.jpg|thumb|Het [[Potala|Potala-paleis]], voorheen het winterpaleis van de [[dalai lama|dalai lama's]] en bestuurscentrum van Tibet]]
[[Bestand:Kircher Lhasa1661.jpg|thumb|Het Potalapaleis in 1661]]

De '''regenten in historisch Tibet''', '''desi's''' in het [[Tibetaans]], zijn [[regent (bestuurder)|regenten]] die sinds de [[Ngawang Lobsang Gyatso|vijfde]] [[dalai lama]] de [[regering van historisch Tibet]] in handen hadden in tijden dat de [[wedergeboorte (boeddhisme)|reïncarnatie]] van een overleden dalai lama nog niet gevonden was of de dalai lama nog te jong was om te regeren. Aanvankelijk had de desi taken die vergelijkbaar waren met een premier met zeer uitgebreide bevoegdheden. Vanaf eind [[18e eeuw]] veranderde dit in taken vergelijkbaar met een regent.

Gedurende de 300 jaar dat verschillende regenten over [[Tibet (gebied)|Tibet]]  regeerden, is het woord ''desi'' in de Tibetaanse context in betekenis gewijzigd. In feitelijk en historisch opzicht was de hoogste macht in Tibet gedurende het overgrote deel van deze periode in handen van regenten.

Voor het grootste deel van de periode vanaf 1720 waren er naast de regent en/of dalai lama nog een of twee [[gouverneur]]s als bestuurders aanwezig waren die gezonden waren vanuit [[Peking]], [[amban]]s genaamd.

== Periode 1640-1720 ==
[[Bestand:Museum of Ethnology Vienna 002.JPG|thumb|De [[Ngawang Lobsang Gyatso|vijfde]] dalai lama]]
Rond [[1640]] vestigde de [[gelug]]traditie na decennia van [[burgeroorlog]] in Tibet met hulp van een aantal Mongoolse krijgsheren onder leiding van [[Güshri Khan]] de suprematie van hun traditie in Tibet. Deze duurde in wezen tot de [[Tibetaanse diaspora]] in 1959.

De vijfde [[dalai lama]] [[Ngawang Lobsang Gyatso]] was de eerste dalai lama die werkelijk politieke en bestuurlijke macht over Tibet verkreeg. In de werkelijkheid liet ook deze dalai lama het politieke, bestuurlijke en administratieve management van het land over aan een door hem benoemde functionaris met de titel desi. In wezen ging het om een soort minister-president met zeer uitgebreide bevoegdheden.

De eerste desi was [[Sönam Chöpel]] van [[1642]]-[[1658]]. Rondom 1620, toen de gelug op het punt stond in de burgeroorlog volledig vernietigd te worden, was Sönam Chöpel de afgevaardigde van de gelug die als eerste naar [[Mongolië]] reisde om steun te vragen.<ref name="Kapstein2007">{{en}}Kapstein, Matthew (2007) ''The Tibetans'', Blackwell Publishing, Oxford, {{ISBN|0-631-22574-9}}, pag. 135, 141-164, 274-277</ref>

===Sanggye Gyatso===
[[Bestand:Gushi Khan Fresco.jpg|thumb|[[Güshri Khan]]]]
[[Bestand:LhaBzangKhan.jpg|thumb|[[Lhabzang|Lhabzang Khan]]]]
De tweede desi was [[Sanggye Gyatso]] regent van [[1678]]-[[1703]].

Sanggye Gyatso werd op 26-jarige leeftijd in 1678 de feitelijke heerser over Tibet. Volgens een aantal bronnen was hij een natuurlijke zoon van de vijfde dalai lama. Hoewel hij een grondige opleiding in het boeddhistische ritueel had ontvangen, is Sanggye Gyatso altijd een leek gebleven. Zijn werkelijke interesse lag in de seculiere disciplines, zoals [[Tibetaanse geneeskunde]], [[Tibetaanse astronomie]], [[geschiedenis van Tibet|geschiedenis]] en [[Tibetaanse literatuur|poëzie]]. Zijn verzamelde geschriften vormden een tot dan toe ongeëvenaarde [[encyclopedie]] van de stand van de Tibetaanse wetenschap op dat moment. Hij bracht veel wetgeving tot stand en was tevens verantwoordelijk voor de enorme expansie van het aantal gelugkloosters en monniken in de tweede helft van de [[17e eeuw]], een strategie waarmee hij de suprematie van de gelug blijvend verankerde.<ref name="Kapstein2007" />

Hij hield de dood van Lobsang Gyatso vijftien jaar geheim. Waarschijnlijk was daar niet één specifieke reden voor, maar speelde daarbij een complex van factoren een rol. Een van die factoren was mogelijk te voorkomen dat Tibet opnieuw in een politiek vacuüm zou vallen.

===Lhabzang Khan===

In [[1700]] - toen de zesde dalai lama, [[Tsangyang Gyatso]] al geïnstalleerd was - kwam een nieuwe [[kan (titel)|khan]] bij de [[Oirat-Mongolen]], [[Lhabzang|Lhabzang Khan]] aan de macht. Op dat moment was de invloed van Sanggye Gyatso sterk verminderd, omdat de Chinese keizer [[Kangxi]] hem het geheimhouden van de dood van de vijfde dalai lama ernstig verweet. Lhabzang was vastbesloten om de macht van zijn voorganger Güshri Khan in [[U-Tsang|Centraal Tibet]] te herstellen en viel met de grote instemming van Kangxi Centraal-Tibet binnen.<ref name="Perdue2005">{{en}}Perdue, Peter C. (2005) ''China marches West, The Qing Conquest of Central Eurasia'', Belknap Press of Harvard University Press, pag. 227, 228, 243, 249, 271, {{ISBN|0-674-01684-X}}</ref> Er kwam uiteindelijk een vorm van een [[wapenstilstand]], waarin Sanggye Gyatso in [[1703]] afstand deed van zijn functie als desi. Zijn zoon [[Ngawang Rinchen]] volgde hem als desi op.

In [[1705]] ondernam Lhabzang echter opnieuw militaire actie en daarbij werd Sanggye Gyatso gedood. Op bevel van de Tibetaanse koningin van Lhabzang, [[Tsering Trashi]] werd hij onthoofd. Zijn zoon Ngawang Rinchen vluchtte naar [[Chinees Keizerrijk|China]]. Hoewel Kangxi de militaire actie van Lhabzang ondersteunde, mocht deze de rest van zijn leven aan het Chinese hof verblijven.

In 1709 besloot keizer Kangxi een vertegenwoordiger van het keizerlijk hof naar Tibet te zenden om toezicht te houden op de uitvoering van de regeringstaken van Lhabzang. De keuze viel hierbij op Ho-shou die weliswaar met groot gevolg, maar zonder militaire escorte naar Lhasa reisde.

Ho-shou had de opdracht de orde in Tibet te herstellen en Lhabzang te ondersteunen tegen diens tegenstanders die zich voor een belangrijk deel bevonden onder de aanhang van de vermoorde regent Sanggye Gyatso. Deze missie was de eerste poging van de kant van China, Tibet in te richten als een Chinees [[protectoraat]]. De poging strandde echter en Ho-shou verliet Lhasa in het jaar 1711. Zijn post werd niet opnieuw bezet en Lhabzang regeerde [[soeverein]], zonder directe Chinese invloed in Tibet.

== Chinees protectoraat ==
[[Bestand:Portrait of the Yongzheng Emperor in Court Dress.jpg|thumb|[[Chinees Keizerrijk|Chinees keizer]] [[Yongzheng]]]]
In [[1717]] werden de troepen van Lhabzang verdreven door de Mongoolse stam de [[Dzjoengaren]] en werd [[Tagtsepa]] als stroman van de Dzjoengaarse troepenaanvoerder [[Tsering Dondok]] als regeringsleider ingezet. Tagtsepa werd in [[1720]] onthoofd en de Dzjoengaren verdreven door een Chinese troepenmacht, die de [[Kälsang Gyatso (dalai lama)|zevende]] dalai lama meebracht. Vanaf dat moment veranderde Tibet van een militair slagveld voor onderling Mongoolse twisten in een Chinees [[protectoraat]]. Het binnenlands bestuur in Tibet werd vanaf dan uitgeoefend door Chinese [[amban]]s en een soort raad van ministers.

De belangrijkste van die ministers was de nieuwe desi [[Khangchenne]]. Er bleven echter voortdurend spanningen binnen Tibet. Daarbij werd een rol gespeeld door [[Sönam Dargye]], de vader van de zevende dalai lama. Kanchenne werd in 1727 vermoord als gevolg van een poging tot staatsgreep door de overige ministers.

Hierop volgde een bloedige burgeroorlog om de macht in Tibet van 1727 tot 1728.

=== Pholhanas 1728-1750 ===
De enige minister die niet rechtstreeks bij de poging was betrokken, [[Pholhanas]], wist echter een leger op de been te brengen en nog voor een nieuw Chinees leger in [[Lhasa]] arriveerde de samenzweerders uit te schakelen. Met Chinese steun werd Pholhanas vervolgens de feitelijk heerser over Tibet.

Het doel van Pholhanas was om na opnieuw ruim 25 jaar van voortdurende burgeroorlog en militaire inmenging van buitenaf Tibet een langere periode van rust en stabiliteit te geven. Met steun van de [[Chinees Keizerrijk|Chinese keizer]] [[Yongzheng]] verbande hij eerst de vader van de zevende dalai lama die hij als een potentiële onruststoker zag. Daarna dwong hij de dalai lama zelf tot een retraiteperiode van zes jaar in [[Garten]] bij [[Litang (plaats)|Litang]] (1728-1735).<ref name="Perdue2005" />

In [[1735]] achtte Pholhanas zijn positie voldoende stevig om akkoord te gaan met een terugkeer van de dalai lama naar Lhasa. Pholhanas overleed in [[1747]] na een periode van 20 jaar rust en stabiliteit in Tibet.

Pholhanans wordt als desi opgevolgd door zijn zoon [[Gyurme Namgyal (desi)|Gyurme Namgyal]]. Het was zijn politieke doelstelling een eind te maken aan het Chinese gezag in Tibet. Hij maakte voorbereidingen om 1500 man van het Tibetaanse leger uit [[Kongpo]] met 49 ladingen munitie naar Lhasa te laten komen en te stationeren. Tegelijkertijd knoopte hij weer nauwe betrekkingen aan met de [[Dzjoengaren]] die hij opriep over [[Ladakh]] op te trekken naar Tibet.

De keizer van dat moment, [[Qianlong]] ([[1711]]–[[1799]]) had het Chinese garnizoen in Lhasa tot slechts honderd man gereduceerd. De keizer nam ook de dringende berichten van de beide ambans over de houding van Gyurme Namgyal niet serieus genoeg en liet weten dat de ambans maar naar eigen bewind van zaken moeten handelen. De ambans zagen in die situatie geen andere oplossing dan Gyurme Namgyal in 1750 te vermoorden. In de volkswoede die hierop volgde werden de beide ambans en een deel van de Chinese gemeenschap in Lhasa gelyncht.<ref>{{en}}Petech, Luciano (1972) ''China and Tibet in the Early XVIIIth Century. History of the Establishment of Chinese Protecturate in Tibet'', Leiden, pag. 225</ref>

=== Periode 1750-1875 ===
Een nieuw Chinees leger heroverde [[Lhasa]]. [[Qianlong]] besloot tot een hervorming van het bestuur over Tibet. Formeel kwam nu aan het hoofd van de Tibetaanse regering de dalai lama te staan die het gebied tezamen met de Chinese ambans diende te besturen.<ref name="Perdue2005" />

Het ambt van desi in de betekenis die het hiervoor had gehad werd afgeschaft. In deze laatste periode van Kelsang Gyatso werd het instituut van de [[Kashag]] opgericht, een seculiere regeringsinstantie onder de dalai lama die tot [[1959]] in het land bleef bestaan en die in [[Tibetaanse diaspora|Tibetaans ballingschap]] gecontinueerd is.

Vanaf deze periode verschoof de betekenis van het woord desi in de Tibetaanse context. Het verkreeg pas vanaf deze periode een betekenis van regent bij afwezigheid of gedurende de minderjarigheid van een dalai lama. Alle regenten hiervoor waren [[leek (boeddhisme)|leek]] en afkomstig uit de [[adel in historisch Tibet|adel in Tibet]]. Met uitzondering van de periode tussen 1862- 1864 waren tot aan 1950 alle erop volgende regenten gereïncarneerde [[lama (geestelijke)|lama's]], ofwel [[tulku|tulku's]]. De regenten waren ook vrijwel altijd afkomstig uit een van de Colleges van de grote [[lijst van Tibetaanse kloosters|Tibetaanse kloosters]] nabij [[Lhasa]] en dat had herhaaldelijk loyaliteitsconflicten met andere Colleges en [[Lijst van Tibetaanse kloosters|kloosters]] tot gevolg.<ref>{{en}}Surkhang, Wanchen Gelek (eind jaren 1960) [https://web.archive.org/web/20050912220940/http://www.cwru.edu/affil/tibet/booksAndPapers/early20thtibet.htm ''Tibet in the early 20th Century''], Inner Asia Project, University of Washington, in: ''The Collected Articles of Professor Melvyn Goldstein'', Center for Research on Tibet, Cleveland</ref>

De volgende regent trad pas op tijdens de minderjarigheid van de achtste dalai lama [[Jampäl Gyatso]]. Het was de zesde [[demo rinpoche]] [[Jampäl Geleg Gyatso]], regent van [[1757]]-[[1777]]. Jampel Gyatso had echter nauwelijks interesse in het uitoefenen van de verantwoordelijkheden die bij zijn functie hoorden. Hij trok zich bij herhaling terug voor langdurige retraites. De langste daarvan ving vrijwel onmiddellijk aan na zijn installatie. Gedurende die periode van 10 jaar was de eerste [[Tsemönling rinpoche]] van [[1777]]-[[1786]] de regent.

=== Tijdens de negende tot en met twaalfde dalai lama ===
De negende tot en met twaalfde dalai lama overleden allen onder verdachte omstandigheden op jeugdige leeftijd. Het gevolg was dat de feitelijke macht in Tibet ook tijdens die periode opnieuw bij de regent lag.

De achtste [[Tatsag rinpoche]] was de regent van [[1791]] tot [[1811]].

De zevende [[Demo rinpoche]], [[Ngawang Lobsang Thubten Jigme Gyatso]] was de regent van [[1811]]-[[1818]]

De tweede [[Tsemönling rinpoche]], [[Ngawang Jampäl Tsültrim Gyatso]] was regent van [[1819]]-[[1844]]

De derde [[Reting rinpoche]], [[Ngawang Yeshe Tsültrim Gyatso]] was regent van [[1845]]-[[1862]].

De grootste tegenstander van de regent in die periode was de aristocraat [[Wangchug Gyalpo]] Shatra.De laatste was de bevelhebber van het Tibetaans leger tijdens de [[Tibetaans-Nepalese Oorlog]] van [[1855]] en [[1856]]. Hij was tevens de leider van de Tibetaanse delegatie tijdens de onderhandelingen, die leidden tot het [[verdrag van Thapatali]]. In 1857 werd Shatra verbannen naar zijn landgoed. De regent zond een legercommandant naar het landgoed met de opdracht Shatra te doden. De commandant pretendeerde de opdracht niet begrepen te hebben en liet Shatra ontkomen. Shatra dook onder in een klooster en leefde enkele jaren als een monnik.

In 1862 krijgt Shatra echter zijn revanche. Monniken in Tibetaanse kloosters moesten voor het grootste deel in hun eigen levensonderhoud voorzien. Monniken die dagelijks meerdere gebedsdiensten bijwoonden konden een deel van de giften van gelovigen gebruiken om die kosten te dekken. Ngawang Yeshe Tsültrim Gyatso is van mening dat de monniken in een aantal grote [[gelug]]kloosters misbruik maken van die mogelijkheid en probeert regelgeving te introduceren, waarbij dat aan een maximum wordt gebonden. Het zijn met name de monniken van de kloosters [[Drepung]] en [[Ganden]] die hier tegen massaal protesteren. De Chinese [[amban]]s houden zich neutraal. Shatra stelt zich geheel achter de actie van die monniken en weet zijn machtsbasis aanzienlijk uit te breiden. De regent krijgt enige steun van monniken uit het klooster [[Sera (klooster)|Sera]], een traditioneel machtscentrum van de Reting Lama's. Dat is echter op den duur onvoldoende. Zijn positie wordt onhoudbaar en hij vlucht naar China en neemt het zegel van de [[regering van Tibet]] mee.<ref>{{en}}Petech, Luciano " Aristocracy and Government in Tibet 1728-1959 " Instituto Italiano per il medio ed Estremo Oriente, 1973, pag . 165-173</ref>

De hiërarchie van de [[gelug]] benoemt daarop de vijfjarige [[dalai lama]] [[Trinley Gyatso (dalai lama)|Trinley Gyatso]] tot hoofd van de regering. Shatra was op dat moment duidelijk de machtigste persoon in Tibet. De benoeming van de 5-jarige dalai lama was dan ook een tijdelijke maatregel om de regel te ontlopen dat alleen een [[tulku]] regent zou kunnen zijn. Enige weken later publiceert de gelughiërarchie een verklaring dat de dalai lama "nog te kort in zijn huidige lichaam aanwezig is om alle verantwoordelijkheden uit te voeren en het daarom noodzakelijk is een hoofd van de regering te benoemen". Shastra wordt hierna benoemd tot regent.

Van [[1862]] - [[1864]] was Wangchuk Gyalpo Shatra dan de regent van Tibet. Hij was in die periode al haast 70 jaar, een in die tijd voor Tibet zeer aanzienlijke leeftijd. Hij is de eerste en laatste van de regenten van Tibet in de periode [[1750]] - [[1950]] die een leek was en geen [[tulku]].

Van [[1864]]-[[1872]] is [[Lobsang Khyenrab Wangchug]] de regent.

=== Periode 1875-1895 ===
[[Bestand:Thirteenth_Dalai_Lama_Thubten_Gyatso.jpg|thumb|De [[Thubten Gyatso|dertiende]] dalai lama]]
Aan het eind van de [[19e eeuw]] was de eerste regent tijdens de minderjarigheid van de dertiende dalai lama [[Thubten Gyatso]] Tatsag [[Ngawang Pälden]], de tiende [[Tatsag rinpoche]] (regent van [[1875]] tot [[1886]]).

Daarna volgde de negende [[demo rinpoche]], [[Lobsang Trinley]] hem op die regent was tot de meerderjarigheid van de dalai lama in [[1895]].

Tijdens zijn regentschap had zijn broer, de premier, nogal wat vijanden gemaakt. Vrijwel onmiddellijk nadat Lozang Trinley de macht had overgedragen aan de dertiende dalai lama zou hij daarom geprobeerd hebben de oorspronkelijke situatie te herstellen. Hij schonk een paar fraaie laarzen aan [[Sogya]], een vertrouweling van de dalai lama en een [[tulku]] aan wie buitengewoon sterke spirituele krachten wordt toegeschreven. In de zool van een van de laarzen is op een papiertje een zwarte [[mantra]], een soort doodsverwensing aan de dalai lama, genaaid. Met de grote spirituele energie van Sogya zou de kracht van deze vorm van [[zwarte magie]] versterkt worden, wat op die wijze een eind zou maken aan het leven van de dalai lama. Dit werd echter ontdekt.

Tijdens het huisarrest van Lozang Trinley werd hij ondergedompeld in een kopervat en verdronken. De [[regering van historisch Tibet]] deelde mee dat in de toekomst geen [[wedergeboorte (boeddhisme)|reïncarnatie]] zou worden geaccepteerd.<ref>{{en}}Bell, Charles (1987) ''Portrait of a Dalai Lama: The Life and Times of the Great Thirteenth'', Wisdom Publications, pag. 33-34, {{ISBN|086171055X}}</ref><ref name="Goldstein-demise">{{en}}Goldstein, Melvyn C. (1991) [http://books.google.nl/books?id=Upwq0I-wm7YC&pg=PA42&client=firefox-a&source=gbs_toc_r&cad=8#v=onepage&q=&f=false ''The demise of the Lamaist State''], University of California Press, pag. 42-43, {{ISBN|978-0-520-07590-0}}</ref>
Ongeveer 10 jaar later menen echter aanhangers van de demo rinpoche toch een nieuwe [[reïncarnatie]] ontdekt te hebben in een neef van de dalai lama, [[Tenzin Gyatso (demo rinpoche)|Tenzin Gyatso]], die daarop het verbod tot reïncarnatie ophief.<ref name="Goldstein-demise" />

Sinds de vlucht van de [[Thubten Gyatso|dertiende]] [[dalai lama]] op 25 juli 1904 tijdens de [[Britse Veldtocht in Tibet]] werd 86e [[Ganden tripa]], [[Lobsang Gyaltsen (86e ganden tripa)|Lobsang Gyaltsen]], tot zijn terugkeer op 25 december 1909 benoemd tot regent van Tibet.<ref name="Kollmar-Paulenz-KGT139">{{de}}Kollmar-Paulenz, Karénina (2006) ''Kleine Geschichte Tibets'', Verlag C.H. Beck, {{ISBN|978-3406541001}}, pag. 139</ref>

== Periode 1933-1950 ==
Na de dood van de dertiende dalai lama in [[1933]] ontstond er een machtsstrijd om de invulling van de plaats van de te benoemen regent. Voor het eerst sinds [[1777]] waren er ditmaal ook kandidaten die [[leek (boeddhisme)|leek]] waren. De meest waarschijnlijke kandidaat [[Thubten Kunphela]] werd echter door tegenstanders beschuldig van moord op de dalai lama. Die beschuldiging kon niet hard gemaakt worden, maar hij werd desalniettemin verbannen.<ref>{{en}}Surkhang, W.G. (1968) ''The fall of Khun 'phel'', Inner Asia Project, University of Washington</ref> Een andere mogelijke lekenkandidaat uit de [[adel in historisch Tibet|adel in Tibet]], [[Lungshar]], overspeelde zijn hand en werd ook uitgeschakeld. Uiteindelijk besloot de Nationale Assemblee onder druk van met name de abten van de Colleges van de grote [[Tibetaanse kloosterorganisatie]]s rond [[Lhasa]] dat er opnieuw een [[tulku]] regent diende te worden.

===Jampäl Yeshe Gyaltsen===
[[Bestand:Bundesarchiv Bild 135-S-13-25-29, Tibetexpedition, Regent von Tibet.jpg|thumb|[[Jampäl Yeshe Gyaltsen]]]]
Er waren twee kandidaten voor het regentschap. Door een [[divinatie]]procedure werd de op dat moment 24 jaar oude vijfde [[Reting Rinpoche]], [[Jampäl Yeshe Gyaltsen]], geselecteerd.

[[Bestand:Dalai Lama boy.jpg|thumb|left|De jonge [[Tenzin Gyatso (dalai lama)|veertiende]] dalai lama]]
Op basis van aanwijzingen in een door hem ontvangen [[visioen]] vond een zoekgroep in [[1938]] de nieuwe [[wedergeboorte (boeddhisme)|reïncarnatie]], [[Tenzin Gyatso (dalai lama)|Tenzin Gyatso]]. Daarmee voldeed de Reting Rinpoche aan een van de belangrijkste opdrachten van een regent, namelijk het organiseren van de opvolging van de dalai lama.

Zijn hierdoor versterkte machtpositie gebruikte de Reting Rinpoche nu voor het vestigen van een notoir corrupt bewind. Hij liet zich uit de staatskas vorstelijk belonen voor zijn aandeel in het vinden van de nieuwe dalai lama. Hij richtte een eigen handelsfirma op, dat belangrijke monopolies in de handel met [[India]] en [[China]] verwierf.<ref name="Kapstein2007" />

Oppositie tegen zijn bewind schakelde hij op meedogenloze wijze uit.

In [[1941]] doemde er echter een probleem voor hem op. De nieuwe dalai lama diende zijn inwijding tot [[monnik]] af te leggen. Traditioneel wordt die belofte aangenomen door of de [[pänchen lama]] of de regent. Bij gebrek aan een erkende pänchen lama was de regent de enige aangewezen persoon. Onderdeel van die inwijding was het afleggen van een celibaatsbelofte. In de gelugtraditie moet die belofte aangenomen worden door een persoon die zelf ook in het [[celibaat]] leeft. De monniken en met name de hoge reïncarnaties van de gelug worden allen geacht in het celibaat te leven. In de praktijk werden echter enige homoseksuele handelingen wel oogluikend getolereerd. De Reting Rinpoche had echter een openlijk biseksuele levenswandel. Zijn openlijke verhoudingen met - ook gehuwde - vrouwen bleek nu een brug te ver om de inwijding te leiden.<ref name="Kapstein2007" /> De Reting Rinpoche werd gedwongen tot het neerleggen van zijn regentschap.

===Tagdrag Rinpoche===
Reting Rinpoche Jampäl Yeshe Gyaltsen selecteerde zelf zijn opvolger, de veel oudere [[Ngawang Sungrab Thutob|tweede]] [[Tagdrag Rinpoche]], die ook werd bevestigd door de Nationale Assemblee. De Tagdrag Rinpoche nam de monniksinwijding in [[1942]] in ontvangst.

In de perceptie van de Reting Rinpoche was er een afspraak tussen hem en Taktra, dat de laatste na enige jaren weer zou aftreden als regent en hij weer het regentschap op zich zou kunnen nemen. Taktra bleek daar anders over te denken. Vanaf ca. 1944 probeerde de Reting Rinpoche daarom de positie van Taktra te ondermijnen.

Taktra reageerde hierop door zo veel mogelijk aanhangers van de Reting Rinpoche te vervolgen. In 1941 had Tagdrag Rinpoche de naam van een gerespecteerd [[tulku]] met hoge persoonlijke morele normen. Tijdens zijn regentschap verviel hij echter ook in talloze corrupte praktijken. Een bekend volksliedje uit Lhasa van die tijd had hierover het volgende refrein:
{{citaat|Taktra kwam op de troon,<br />Als verdediger van de juiste wetten.<br />Maar net als de beloften van een non<br />Waren die snel vergeten.<ref name="Kapstein2007" /><ref>{{en}}Goldstein, Melvyn [http://www.case.edu/affil/tibet/moreTibetInfo/street_songs_collection.htm ''Lhasa Street Songs''], Centre for Research on Tibet</ref>|Volksliedje uit [[Lhasa]]}}

In [[1947]] organiseerde de Reting Rinpoche een poging tot een staatsgreep met een moordaanslag op Tagdrag Rinpoche. Beide werden verijdeld. De Reting Rinpoche werd gevangengenomen en in de gevangenis om het leven gebracht.

Tagdrag Rinpoche was daarna tot [[1950]] de laatste regent van historisch Tibet, toen [[Tenzin Gyatso (dalai lama)|Tenzin Gyatso]] formeel als de veertiende dalai lama werd geïnstalleerd.

== Zie ook ==
* [[Monniken als functionaris in Tibet]]

{{Commonscat|Regents of Tibet}}
{{Appendix}}

[[Categorie:Regent in Tibet| ]]
[[Categorie:Geschiedenis van Tibet]]


text:
# Wapen van Bath (Nederland)
Het wapen van Bath werd op 8 december 1819 bevestigd door de Hoge Raad van Adel aan de Zeeuwse gemeente Bath. Per 1878 ging Bath op in de gemeente Rilland-Bath, sinds 1970 onderdeel van gemeente Reimerswaal. Het wapen van Bath is daardoor definitief komen te vervallen als gemeentewapen. In het Wapen van Rilland-Bath is het wapen van Bath opgenomen.
Op 17 december 2002 heeft de gemeenteraad van Reimerswaal het wapen van Rilland als dorpswapen vastgesteld.

## Blazoenering
De blazoenering van het wapen luidde als volgt:
 In goud een balk van sabel, boven vergezeld van een kuip vol water van hetzelfde, onder van een boom met een duif ter weerszijden van de wortels, alles in natuurlijke kleur.
De heraldische kleuren zijn goud (goud of geel), sabel (zwart) en verder de natuurlijke kleuren van de afgebeelde figuren. Overigens geeft de Hoge Raad van Adel in het register geen beschrijving van het wapen, maar slechts een afbeelding en onder de naam Fort Bath. De gemeente voerde enige tijd ook de naam Fort Bath.

## Verklaring
De badkuip is een sprekend element. De boom met de duiven zou een verwijzing zijn naar Noach en zijn duiven. De duif bracht na de tweede uitzending een jong olijfblad in zijn snavel de boodschap dat het water na de zondvloed was gedaald. Na de derde uitzending keerde de duif niet meer terug naar de ark, zodat Noach wist dat de wereld weer  bewoonbaar was. Het afbeelden van de duif zou hier een verwijzing kunnen zijn naar het ontstaan van Bath. Bath werd in de middeleeuwen vele malen met zeewater overstroomd vanwege dijkdoorbraken. In 1539 werd het dorp zelfs volledig verwoest om twee eeuwen later in 1773 definitief drooggemaakt te worden.
In de Nieuwe Cronijk van Zeeland wordt een ander wapen voor Bath gegeven: in keel een vleermuis van zilver, vergezeld van 5 sterren van hetzelfde, geplaatst 2 boven en 3 onder de vleermuis.

## Verwante wapens
- Wapen van Rilland-Bath
- Heerlijkheidswapen

Aagtekerke
· Aardenburg
· Arnemuiden
· Axel
· Baarland
· Bath
· Biervliet
· Biggekerke
· Bloois
· Bommenede
· Borssele
· Boschkapelle
· Botland
· Breskens
· Brigdamme
· Brijdorpe
· Brouwershaven
· Bruinisse
· Burgh
· Buttinge
· Cadzand
· Clinge
· Colijnsplaat
· Domburg
· Dreischor
· Driewegen
· Duiveland
· Duivendijke
· Elkerzee
· Ellemeet
· Ellewoutsdijk
· Eversdijk
· Gapinge
· Graauw en Langendam
· 's-Gravenpolder
· Grijpskerke
· Groede
· Haamstede
· 's-Heer Abtskerke
· 's-Heer Arendskerke
· 's-Heer Hendrikskinderen
· 's-Heerenhoek
· Heille
· Heinkenszand
· Hengstdijk
· Hoedekenskerke
· Hoek
· Hontenisse
· Hoofdplaat
· Hoogelande
· IJzendijke
· Kapelle
· Kats
· Kattendijke
· Kerkwerve
· Klaaskinderkerke
· Kleverskerke
· Kloetinge
· Koewacht
· Kortgene
· Koudekerke
· Krabbendijke
· Kruiningen
· Looperskapelle
· Maire
· Mariekerke
· Meliskerke
· Middenschouwen
· Nieuw- en Sint Joosland
· Nieuwerkerk
· Nieuwerkerke
· Nieuwlande
· Nieuwvliet
· Nisse
· Noordgouwe
· Noordwelle
· Oostburg
· Oosterland
· Oostkapelle
· Oost-Souburg
· Oost- en West-Souburg
· Ossenisse
· Oud-Vossemeer
· Oudelande
· Ouwerkerk
· Overslag
· Ovezande
· Philippine
· Poortvliet
· Renesse
· Rengerskerke en Zuidland
· Retranchement
· Rilland
· Rilland-Bath
· Ritthem
· Sas van Gent
· Scherpenisse
· Schoondijke
· Schore
· Serooskerke (Schouwen-Duiveland)
· Serooskerke (Veere)
· Sinoutskerke en Baarsdorp
· Sint Anna ter Muiden
· Sint-Annaland
· Sint Jansteen
· Sint Kruis
· Sint Laurens
· Sint-Maartensdijk
· Sint Philipsland
· Sirjansland
· Sluis
· Sluis-Aardenburg
· Stavenisse
· Stoppeldijk
· Valkenisse (Walcheren)
· Valkenisse (Zuid-Beveland)
· Vogelwaarde
· Vrouwenpolder
· Waarde
· Waterlandkerkje
· Wemeldinge
· West-Souburg
· Westdorpe
· Westenschouwen
· Westerschouwen
· Westkapelle
· Westkapelle-Buiten en Sirpoppekerke
· Westkerke
· Wissekerke
· Wissenkerke
· Wolphaartsdijk
· Yerseke
· Zaamslag
· Zierikzee
· Zonnemaire
· Zoutelande
· Zuiddorpe
· Zuidzande
· Zwake

Dorpswapens: Geersdijk
· Hansweert
· Kamperland

wikiname: nlwiki

title: Wapen van Bath (Nederland)

in_language: nl

wikitext:
[[Bestand:Bath wapen HRVA.svg|miniatuur|Wapen van [[Bath (Nederland)|Bath]]]]
Het '''wapen van Bath''' werd op 8 december 1819 bevestigd door de [[Hoge Raad van Adel]] aan de [[Zeeland (provincie)|Zeeuwse]] gemeente [[Bath (Nederland)|Bath]]. Per 1878 ging Bath op in de gemeente [[Rilland-Bath]], sinds 1970 onderdeel van gemeente [[Reimerswaal (gemeente)|Reimerswaal]]. Het wapen van Bath is daardoor definitief komen te vervallen als gemeentewapen.<ref>{{citeer web |url=http://www.therightproductions.nl/hogeraadvanadel/index.php?id=109&instellingsID=117 |titel=Gemeente Bath |uitgever=Hoge Raad van Adel |datum= |bezochtdatum=28 juli 2015 }}{{Dode link}}</ref> In het [[Wapen van Rilland-Bath]] is het wapen van Bath opgenomen.

Op 17 december 2002 heeft de gemeenteraad van Reimerswaal het wapen van Rilland als [[dorpswapen]] vastgesteld.

== Blazoenering ==
De [[blazoen]]ering van het wapen luidde als volgt:
{{citaat| In goud een balk van sabel, boven vergezeld van een kuip vol water van hetzelfde, onder van een boom met een duif ter weerszijden van de wortels, alles in natuurlijke kleur.<ref name="NGW">{{citeer web |url=http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Bath_(Zeeland) |titel=Bath (Fort Bath) |uitgever=Nederlandse Gemeentewapens |datum= |bezochtdatum=28 juli 2015}}</ref>}}
De [[heraldische kleur]]en zijn goud (goud of geel), sabel (zwart) en verder de [[natuurlijke kleur]]en van de afgebeelde figuren. Overigens geeft de Hoge Raad van Adel in het register geen beschrijving van het wapen, maar slechts een afbeelding en onder de naam '''Fort Bath'''. De gemeente voerde enige tijd ook de naam Fort Bath.<ref>{{citeer web |url=http://www.therightproductions.nl/hogeraadvanadel/index.php?id=109&wapen=872 |titel=Wapen: Gemeente Bath |uitgever=Hoge Raad van Adel |datum= |bezochtdatum=28 juli 2015 }}{{Dode link}}</ref>

== Verklaring ==
De badkuip is een sprekend element. De boom met de duiven zou een verwijzing zijn naar [[Noach]] en zijn duiven. De duif bracht na de tweede uitzending een jong olijfblad in zijn snavel de boodschap dat het water na de [[zondvloed]] was gedaald. Na de derde uitzending keerde de duif niet meer terug naar de ark, zodat Noach wist dat de wereld weer  bewoonbaar was. Het afbeelden van de duif zou hier een verwijzing kunnen zijn naar het ontstaan van Bath. Bath werd in de middeleeuwen vele malen met zeewater overstroomd vanwege dijkdoorbraken. In 1539 werd het dorp zelfs volledig verwoest om twee eeuwen later in 1773 definitief drooggemaakt te worden.<ref name="NGW" />

In de [[Nieuwe Cronijk van Zeeland]] wordt een ander wapen voor Bath gegeven: '''in keel een vleermuis van zilver, vergezeld van 5 sterren van hetzelfde, geplaatst 2 boven en 3 onder de vleermuis'''.<ref name="NGW" />

== Verwante wapens ==
<gallery>
Rilland Bath wapen.svg|[[Wapen van Rilland-Bath]]
Bat heerlijkheidswapen.svg|Heerlijkheidswapen
</gallery>

{{Appendix}}
{{Navigatie voormalige gemeentewapens Zeeland}}

[[Categorie:Wapen van voormalige Zeeuwse gemeente|Bath]]
[[Categorie:Reimerswaal|Wapen van Bath]]
[[Categorie:Zeeuws dorpswapen|Bath]]


text:
# Notsodipus capensis
Notsodipus capensis is een spinnensoort uit de familie Lamponidae. De soort komt voor in West-Australië.

title: Notsodipus capensis

wikitext:
{{Taxobox spin
| titelweergave = cursief
| naam = ''Notsodipus capensis''
| afbeelding =
| familie = [[Lamponidae]]
| geslacht = ''[[Notsodipus]]''
| w-naam = ''Notsodipus capensis''
| auteur = [[Norman I. Platnick|Platnick]]
| datum = 2000
| bron =<ref>{{Brontabel|2000a-Platnick}}</ref>
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Notsodipus capensis''''' is een [[Spinnen (dieren)|spinnensoort]] uit de familie [[Lamponidae]]. De soort komt voor in [[West-Australië]].

{{Appendix}}

[[Categorie:Lamponidae]]
[[Categorie:Endemisch dier uit West-Australië]]

title: Notsodipus capensis

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Arachnida (Spinachtigen)

Orde: Araneae (Spinnen)

Familie: Lamponidae

Geslacht: Notsodipus

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Waterskiën op de Middellandse Zeespelen 2009
Waterskiën is een van de sporten die beoefend werden tijdens de Middellandse Zeespelen 2009 in Pescara, Italië. Er waren zes onderdelen: drie voor mannen, drie voor vrouwen.

## Uitslagen

#### Mannen
| Event     | Goud             | Goud       | Zilver              | Zilver    | Brons            | Brons     |
| --------- | ---------------- | ---------- | ------------------- | --------- | ---------------- | --------- |
| Slalom    | Luzzeri Matteo   | 12,00 ptn  | Jean Baptiste Faisy | 12,00 ptn | George Hatzis    | 12,00 ptn |
| Figuren   | Alexandre Poteau | 10.080 ptn | Matteo D'Alberto    | 9360 ptn  | Nikolaos Plytas  | 7840 ptn  |
| Wakeboard | Giuliano Molli   | 65,11 ptn  | Lucas Langlois      | 57,12 ptn | Riccardo Santori | 56,45 ptn |

#### Vrouwen
| Event     | Goud              | Goud      | Zilver            | Zilver    | Brons                 | Brons     |
| --------- | ----------------- | --------- | ----------------- | --------- | --------------------- | --------- |
| Slalom    | Anais Amade       | 12,00 ptn | Clementine Lucine | 12,00 ptn | Evdokia Liakou        | 12,00 ptn |
| Figuren   | Clementine Lucine | 8220 ptn  | Iris Cambray      | 7780 ptn  | Angeliki Andriopoulou | 5540 ptn  |
| Wakeboard | Ginevra Gentile   | 53,56 ptn | Lauriane Masson   | 50,78 ptn | Giulia Pronesti       | 26,56 ptn |

## Medaillespiegel
| Plaats | Land        | Goud | Zilver | Brons | Totaal |
| 1      | Frankrijk   | 3    | 5      | 0     | 8      |
| 2      | Italië      | 3    | 1      | 2     | 6      |
| 3      | Griekenland | 0    | 0      | 4     | 4      |
| Totaal | Totaal      | 6    | 6      | 6     | 18     |

2009 · 2013 · 2018
Atletiek · Basketbal · Bocce · Boksen · Gewichtheffen · Golf · Gymnastiek · Handbal · Judo · Kanovaren · Karate · Paardensport · Roeien · Schermen · Schietsport · Tafeltennis · Tennis · Voetbal · Volleybal · Waterpolo · Waterskiën · Wielersport · Worstelen · Zeilen · Zwemmen

wikitext:
[[Bestand:Water skiing pictogram.svg|right|125px]]
'''[[Waterskiën]]''' is een van de sporten die beoefend werden tijdens de '''[[Middellandse Zeespelen 2009]]''' in [[Pescara (stad)|Pescara]], [[Italië]]. Er waren zes onderdelen: drie voor mannen, drie voor vrouwen.

== Uitslagen ==
==== Mannen ====
{| {{Tabelkop medaillelijst|type=Event|columns=2}}
|-
| Slalom
| {{IT-VLAG}} [[Luzzeri Matteo]] || 12,00 ptn
| {{FR-VLAG}} [[Jean Baptiste Faisy]] || 12,00 ptn
| {{GR-VLAG}} [[George Hatzis]] || 12,00 ptn
|-
| Figuren
| {{FR-VLAG}} [[Alexandre Poteau]] || 10.080 ptn
| {{IT-VLAG}} [[Matteo D'Alberto]] || 9360 ptn
| {{GR-VLAG}} [[Nikolaos Plytas]] || 7840 ptn
|-
| Wakeboard
| {{IT-VLAG}} [[Giuliano Molli]] || 65,11 ptn
| {{FR-VLAG}} [[Lucas Langlois]] || 57,12 ptn
| {{IT-VLAG}} [[Riccardo Santori]] || 56,45 ptn
|}

==== Vrouwen ====
{| {{Tabelkop medaillelijst|type=Event|columns=2}}
|-
| Slalom
| {{FR-VLAG}} [[Anais Amade]] || 12,00 ptn
| {{FR-VLAG}} [[Clementine Lucine]] || 12,00 ptn
| {{GR-VLAG}} [[Evdokia Liakou]] || 12,00 ptn
|-
| Figuren
| {{FR-VLAG}} [[Clementine Lucine]] || 8220 ptn
| {{FR-VLAG}} [[Iris Cambray]] || 7780 ptn
| {{GR-VLAG}} [[Angeliki Andriopoulou]] || 5540 ptn
|-
| Wakeboard
| {{IT-VLAG}} [[Ginevra Gentile]] || 53,56 ptn
| {{FR-VLAG}} [[Lauriane Masson]] || 50,78 ptn
| {{IT-VLAG}} [[Giulia Pronesti]] || 26,56 ptn
|}

== Medaillespiegel ==
{| {{Tabelkop medailleklassement}}
|-
|rowspan="1"| 1 ||align=left| {{FR}} || 3 || 5 || 0 || '''8'''
|-
|rowspan="1"| 2 ||align=left| {{IT}} || 3 || 1 || 2 || '''6'''
|-
|rowspan="1"| 3 ||align=left| {{GR}} || 0 || 0 || 4 || '''4'''
|-
! colspan="2"| Totaal || 6 || 6 || 6 || 18
|}

{{Navigatie waterskiën op de Middellandse Zeespelen}}
{{Navigatie Middellandse Zeespelen 2009}}

[[Categorie:Middellandse Zeespelen 2009]]
[[Categorie:Waterskiën op de Middellandse Zeespelen]]


text:
# Mordellistena divisa
Mordellistena divisa is een keversoort uit de familie spartelkevers (Mordellidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1859 door LeConte.

title: Mordellistena divisa

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Mordellistena divisa''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Spartelkevers|Mordellidae]] (Spartelkevers)
| geslacht = ''[[Mordellistena]]''
| w-naam = ''Mordellistena divisa''
| auteur = [[John Lawrence LeConte|LeConte]]
| datum = 1859
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Mordellistena divisa''''' is een [[kevers|keversoort]] uit de familie [[spartelkevers]] (Mordellidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1859 door LeConte.<ref>{{Brontabel|9999-Mordellidae}}</ref>
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|11|21}}

[[Categorie:Mordellistena|divisa]]

title: Mordellistena divisa

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Mordellidae (Spartelkevers)

Geslacht: Mordellistena

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Tipula (Eumicrotipula) yungasensis
Tipula (Eumicrotipula) yungasensis is een tweevleugelige uit de familie langpootmuggen (Tipulidae). De soort komt voor in het Neotropisch gebied.

title: Tipula (Eumicrotipula) yungasensis

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = ''Tipula (Eumicrotipula) yungasensis''
| naam = ''Tipula (Eumicrotipula) yungasensis''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Diptera]] (Tweevleugeligen)
| familie = [[Tipulidae]] (Langpootmuggen)
| geslacht = ''[[Tipula]]''
| w-naam = ''Tipula (Eumicrotipula) yungasensis''
| auteur = Alexander
| datum = 1962
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Tipula (Eumicrotipula) yungasensis''''' is een [[Tweevleugeligen|tweevleugelige]] uit de familie [[langpootmuggen]] (Tipulidae). De soort komt voor in het [[Neotropisch gebied]].

{{Beginnetje|biologie|2=2011|3=07|4=03}}

[[Categorie:Tipula|yungasensis]]
[[Categorie:Langpootmug uit het Neotropisch gebied]]

title: Tipula (Eumicrotipula) yungasensis

Orde: Diptera (Tweevleugeligen)

Familie: Tipulidae (Langpootmuggen)

Geslacht: Tipula

title: Soort


text:
# Lophiodes endoi
Lophiodes endoi is een straalvinnige vissensoort uit de familie van de zeeduivels (Lophiidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2008 door Ho & Shao.

title: Lophiodes endoi

wikitext:
{{Taxobox straalvinnige
| titelweergave = cursief
| naam = ''Lophiodes endoi''
| afbeelding =
| orde = [[Vinarmigen|Lophiiformes]] (Vinarmigen)
| familie = [[Lophiidae]] (Zeeduivels)
| geslacht = ''[[Lophiodes]]''
| auteur = Ho & Shao
| datum = 2008
| haakjes =
| worms = 398419
|status=LC|statusbron=2019|rl-id=135437799}}
'''''Lophiodes endoi''''' is een [[Straalvinnigen|straalvinnige]] [[vissen (dieren)|vissensoort]] uit de familie van de [[Lophiidae|zeeduivels (Lophiidae)]].<ref>{{Link FishBase species|genus=Lophiodes|species=endoi|month=02|year=2013}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2008 door Ho & Shao.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|02|27}}

[[Categorie:Lophiidae]]

title: Lophiodes endoi · IUCN-status: Niet bedreigd (2019)

Stam: Chordata (Chordadieren)

Superklasse: Osteichthyes (Beenvisachtigen)

Klasse: Actinopterygii (Straalvinnigen)

Orde: Lophiiformes (Vinarmigen)

Familie: Lophiidae (Zeeduivels)

Geslacht: Lophiodes

title: Soort

Portaal: Biologie · Vissen


text:
# Hydrotetrix hivaoana
Hydrotetrix hivaoana is een rechtvleugelig insect uit de familie doornsprinkhanen (Tetrigidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1938 door Tinkham.

title: Hydrotetrix hivaoana

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Hydrotetrix hivaoana''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Rechtvleugeligen|Orthoptera]] (Rechtvleugeligen)
| familie = [[Doornsprinkhanen|Tetrigidae]] (Doornsprinkhanen)
| geslacht = ''[[Hydrotetrix]]''
| w-naam = ''Hydrotetrix hivaoana''
| auteur = Tinkham
| datum = 1938
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Hydrotetrix hivaoana''''' is een [[rechtvleugeligen|rechtvleugelig insect]] uit de familie [[doornsprinkhanen]] (Tetrigidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1938 door Tinkham.

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|9999-Orthoptera}} [bezocht 15 april 2013]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|04|19}}

[[Categorie:Doornsprinkhanen]]

title: Hydrotetrix hivaoana

Orde: Orthoptera (Rechtvleugeligen)

Familie: Tetrigidae (Doornsprinkhanen)

Geslacht: Hydrotetrix

title: Soort


text:
# Marianne Langkamp
Marianne Langkamp (Enschede, 27 januari 1971) is een Nederlandse politica voor de Socialistische Partij (SP).
Zij begon haar politieke carrière binnen de afdeling Groningen. Zij was daar onder meer afdelingsvoorzitter en lid van de gemeenteraad, waar zij jeugdbeleid, onderwijs, zorg en maatschappelijke opvang in haar portefeuille had. Ze zette zich in het bijzonder in voor het terugdringen van de wachtlijsten in de jeugdzorg.
Namens de SP is zij op 22 november 2006 gekozen als lid van de Tweede Kamer. Langkamp studeerde Slavische taal- en letterkunde en was in 1998 nr. 6 op de SP-kandidatenlijst voor de Tweede Kamerverkiezingen. De SP haalde 5 zetels, en Langkamp werd aangenomen als fractiemedewerkster, waar zij zich eerst met onderwijs, cultuur en wetenschappen bezighield, en later met binnenlandse zaken en minderhedenbeleid. In 2006 stond ze op positie 23 op de kandidatenlijst van de SP.

Marianne Langkamp is sinds 1999 woonachtig in Den Haag.
- Parlement.com: vhfq2rp29cx0

title: Marianne Langkamp

wikitext:
{{Infobox politicus
| naam           = Marianne Langkamp
| volledige naam = Marianne Cornelia Langkamp
| afbeelding     = Marianne Langkamp.jpg
| geboren        = 27 januari 1971
| overleden      =
| huidige functie =
| partij         = [[Socialistische Partij (Nederland)|SP]]
| titulatuur     = [[Doctorandus|drs.]]
| tijdvak1       = 1998 - 1999
| functie1       = Lid gemeenteraad Groningen
| tijdvak2       = 2006 - 2010
| functie2       = Lid [[Tweede Kamer der Staten-Generaal|Tweede Kamer]]
| tijdvak3       =
| functie3       =
| tijdvak4       =
| functie4       =
}}
'''Marianne Langkamp''' ([[Enschede]], 27 januari 1971) is een Nederlandse politica voor de [[Socialistische Partij (Nederland)|Socialistische Partij]] (SP).

Zij begon haar politieke carrière binnen de afdeling Groningen. Zij was daar onder meer afdelingsvoorzitter en lid van de gemeenteraad, waar zij jeugdbeleid, onderwijs, zorg en maatschappelijke opvang in haar portefeuille had. Ze zette zich in het bijzonder in voor het terugdringen van de wachtlijsten in de jeugdzorg.

Namens de SP is zij op 22 november 2006 gekozen als lid van de Tweede Kamer. Langkamp studeerde [[Slavische talen|Slavische]] taal- en letterkunde en was in 1998 nr. 6 op de SP-kandidatenlijst voor de [[Tweede Kamerverkiezingen 1998|Tweede Kamerverkiezingen]]. De SP haalde 5 zetels, en Langkamp werd aangenomen als fractiemedewerkster, waar zij zich eerst met onderwijs, cultuur en wetenschappen bezighield, en later met binnenlandse zaken en minderhedenbeleid. In 2006 stond ze op positie 23 op de kandidatenlijst van de SP.
<ref>[https://www.parlement.com/9291000/d/vtk2006_kandidatenlijsten_kiesraad.pdf Kandidatenlijsten verkiezing leden Tweede Kamer der Staten-Generaal 2006]. [https://web.archive.org/web/20230725150224/https://www.parlement.com/9291000/d/vtk2006_kandidatenlijsten_kiesraad.pdf Gearchiveerd] op 25 juli 2023.</ref>

Marianne Langkamp is sinds 1999 woonachtig in [[Den Haag]].

{{Commonscat|Marianne Langkamp}}
{{Appendix}}
{{Bibliografische informatie}}
{{DEFAULTSORT:Langkamp, Marianne}}
[[Categorie:SP-politicus (Nederland)]]
[[Categorie:Tweede Kamerlid]]

title: Algemeen

Volledige naam: Marianne Cornelia Langkamp

Geboren: 27 januari 1971

Partij: SP

Titulatuur: drs.

title: Functies

Lid gemeenteraad Groningen

Lid Tweede Kamer

Portaal: Politiek


text:
# Pseudotorymus brevicaudis
Pseudotorymus brevicaudis is een vliesvleugelig insect uit de familie Torymidae. De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1955 door Erdös.

title: Pseudotorymus brevicaudis

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Pseudotorymus brevicaudis''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie = [[Torymidae]]
| geslacht = ''[[Pseudotorymus]]''
| w-naam = ''Pseudotorymus brevicaudis''
| auteur = Erdös
| datum = 1955
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Pseudotorymus brevicaudis''''' is een [[Vliesvleugeligen|vliesvleugelig insect]] uit de familie [[Torymidae]]. De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1955 door Erdös.

{{Appendix|2=
* [http://www.nhm.ac.uk/research-curation/research/projects/chalcidoids/database/validName.dsml?index=ValidName&searchPageURL=indexValidName.dsml&Familyqtype=equals&Family=&Genusqtype=equals&Genus=Pseudotorymus&Speciesqtype=equals&Species=brevicaudis {{Ts.|Noyes, J.S.}} (2012). Universal Chalcidoidea Database. World Wide Web electronic publication. http://www.nhm.ac.uk/chalcidoids. Version as of June 2012]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|04|12}}

[[Categorie:Pseudotorymus|brevicaudis]]

title: Pseudotorymus brevicaudis

Orde: Hymenoptera (Vliesvleugeligen)

Familie: Torymidae

Geslacht: Pseudotorymus

title: Soort


text:
# Muntheer
Een muntheer (Duits: Münzherr) is degene in wiens naam de munten worden geslagen. Dit kan een persoon zijn (bijvoorbeeld de graaf van Holland), een college (bijvoorbeeld de Staten van Holland) of een instantie (zoals een bank). De muntheer draagt de uitvoering op aan een ambtenaar, de muntmeester of de uitvoering wordt uitbesteed aan een particulier, die zich ook muntmeester mag noemen.
De muntheer controleert de muntmeester en zijn productie door geregelde steekproeven, geholpen door munttekens of muntmeestertekens op de munt, die aantonen welke muntmeester verantwoordelijk is voor de kwaliteit van de munt. In de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden heet dit proces "muntbusopening". Dit refereert aan een gesloten en verzegelde bus met gleuf, waar tijdens de muntproductie van tijd tot tijd een exemplaar ingeworpen werd. In Engeland spreekt men van een "Trial of the Pyx". De term "muntheer" wordt doorgaans niet meer gebruikt.

title: Muntheer

wikitext:
Een '''muntheer''' (Duits: ''Münzherr'') is degene in wiens naam de [[munt (betaalmiddel)|munten]] worden geslagen. Dit kan een persoon zijn (bijvoorbeeld de graaf van Holland), een college (bijvoorbeeld de Staten van Holland) of een instantie (zoals een bank). De muntheer draagt de uitvoering op aan een ambtenaar, de [[muntmeester]] of de uitvoering wordt uitbesteed aan een particulier, die zich ook muntmeester mag noemen.

De muntheer controleert de muntmeester en zijn productie door geregelde [[steekproef|steekproeven]], geholpen door [[muntteken]]s of [[muntmeesterteken]]s op de munt, die aantonen welke muntmeester verantwoordelijk is voor de kwaliteit van de munt. In de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden heet dit proces "muntbusopening". Dit refereert aan een gesloten en verzegelde bus met gleuf, waar tijdens de muntproductie van tijd tot tijd een exemplaar ingeworpen werd. In Engeland spreekt men van een "Trial of the Pyx". De term "muntheer" wordt doorgaans niet meer gebruikt.

{{Beginnetje|economie|2=2005|3=11|4=06}}

[[Categorie:Numismatiek]]


text:
# Alberto Toril
José Alberto Toril Rodríguez (Peñarroya-Pueblonuevo, 7 juli 1973) is een Spaans voetbalcoach. Hij werd in 2016 aangesteld bij Elche CF.

## Spelerscarrière
Alberto Toril doorliep de jeugdacademie van Real Madrid. Hij speelde twee wedstrijden in het eerste elftal. Daarna speelde hij nog bij Celta de Vigo, RCD Espanyol, CF Extremadura, Racing Ferrol, Albacete Balompié en CD Numancia.

## Carrière als coach
Toril begon zijn carrière als coach bij Racing Ferrol en Albacete Balompié waar hij naast jeugdtrainer ook actief speler was. Tussen 2009 en 2011 was hij jeugdtrainer bij Real Madrid.
Begin januari 2011 werd Toril aangesteld als hoofdtrainer van Real Madrid Castilla. Hij kwam in de plaats van de ontslagen Alejandro Menéndez. Op 29 april 2011 werd zijn contract verlengd, nadat hij acht keer op rij won met Castilla en aan de leiding stond in de competitie.
Real Madrids hoofdcoach José Mourinho verklaarde meerdere malen dat zijn relatie met Toril niet optimaal was en dat de samenwerking moeizaam verliep. In 2013 werd Mourinho opgevolgd door Carlo Ancelotti. Op 19 november 2013 werd Toril ontslagen na een 0-6 verlies tegen SD Eibar. Castilla stond op dat moment op een 22e plaats.

title: Alberto Toril

wikitext:
'''José Alberto Toril Rodríguez''' ([[Peñarroya-Pueblonuevo]], [[7 juli]] [[1973]]) is een [[Spanje|Spaans]] voetbalcoach. Hij werd in 2016 aangesteld bij [[Elche CF]].

==Spelerscarrière==
Alberto Toril doorliep de jeugdacademie van Real Madrid. Hij speelde twee wedstrijden in het eerste elftal. Daarna speelde hij nog bij [[Celta de Vigo]], [[RCD Espanyol]], [[CF Extremadura]], [[Racing Ferrol]], [[Albacete Balompié]] en [[CD Numancia]].

==Carrière als coach==
Toril begon zijn carrière als coach bij [[Racing Ferrol]] en [[Albacete Balompié]] waar hij naast jeugdtrainer ook actief speler was. Tussen 2009 en 2011 was hij jeugdtrainer bij [[Real Madrid CF|Real Madrid]].

Begin januari 2011 werd Toril aangesteld als hoofdtrainer van [[Real Madrid Castilla]]. Hij kwam in de plaats van de ontslagen Alejandro Menéndez. Op 29 april 2011 werd zijn contract verlengd, nadat hij acht keer op rij won met Castilla en aan de leiding stond in de competitie.

Real Madrids hoofdcoach [[José Mourinho]] verklaarde meerdere malen dat zijn relatie met Toril niet optimaal was en dat de samenwerking moeizaam verliep. In 2013 werd Mourinho opgevolgd door [[Carlo Ancelotti]]. Op 19 november 2013 werd Toril ontslagen na een 0-6 verlies tegen [[SD Eibar]]. Castilla stond op dat moment op een 22e plaats.

{{DEFAULTSORT:Toril, Alberto}}
[[Categorie:Spaans voetballer]]
[[Categorie:Spaans voetbalcoach]]


text:
# Rubidiumhydroxide
Rubidiumhydroxide (RbOH) is het hydroxide van rubidium. De stof komt voor als een kleurloze vaste stof, die mengbaar is met water. Het is een sterke base en bijgevolg erg corrosief. Commercieel wordt het hydroxide meestal in een waterige oplossing verkocht.

## Synthese
Rubidiumhydroxide kan worden gesynthetiseerd door reactie van rubidiumoxide met water:
{\displaystyle \mathrm {Rb_{2}O\ +\ H_{2}O\longrightarrow \ 2\ RbOH} }
Een andere mogelijkheid is de exotherme en explosieve reactie tussen water en metallisch rubidium:
{\displaystyle \mathrm {2\ Rb\ +\ 2\ H_{2}O\longrightarrow \ 2\ RbOH\ +\ H_{2}} }

## Toepassingen
Rubidiumhydroxide wordt gebruikt als uitgangsstof om andere rubidiumverbinding aan te maken. Zo reageert RbOH met alle waterstofhalogeniden tot de overeenkomstige rubidiumhalogeniden. Op industrieel niveau wordt rubidiumhydroxide weinig gebruikt, omdat natrium- en kaliumhydroxide meer voorhanden en goedkoper zijn. Het wordt voornamelijk aangewend in wetenschappelijk onderzoek, ter vervanging van het zeer dure rubidium zelf.

## Kristalstructuur
Rubidiumhydroxide is een kristallijne vaste stof met een orthorombisch kristalstelsel. Het behoort tot ruimtegroep Cmcm. De parameters van de eenheidscel bedragen:
- a = 415 pm
- b = 430 pm
- c = 122 pm

title: Rubidiumhydroxide

wikitext:
{{Infobox chemische stof
| Naam = Rubidiumhydroxide
| afbeelding1 =
| onderschrift1 =
| afbeelding2 =
| onderschrift2 =
| afbeelding3 =
| onderschrift3 =
| afbeelding4 =
| onderschrift4 =
| Formule = RbOH
| Molgewicht = 102,47514
| SMILES = [OH-].[Rb+]
| InChI = 1S/H2O.Rb/h1H2;/q;+1/p-1
| IUPAC = rubidiumhydroxide
| AndereNamen =
| CAS = 1310-82-3
| EINECS = 215-186-0
| EG =
| VN = 2678
| PubChem = 62393
| Beschrijving = Kleurloze vaste stof
| Vergelijkbaar = [[natriumhydroxide]], [[kaliumhydroxide]]
| AfbWaarsch = {{Pictogram GHS|C|X}}
| TekstWaarsch = Gevaar
| Carcinogeen =
| Hygroscopisch =
| Rzinnen = {{H302}} - {{H312}} - {{H314}} - {{H332}}
| EUHzinnen = ''geen''
| Szinnen = {{P280}} - {{P305+P351+P338}} - {{P310}}
| Omgang =
| Opslag =
| ADR = Gevarenklasse 8
| MAC =
| LethaalRat = ([[oraal]]) 586
| LethaalKonijn =
| LethaalMuis = (oraal) 900
| MSDS =
| Aggregatie= vast
| Kleur = kleurloos
| Dichtheid = 3,20
| Smeltpunt = 301
| Kookpunt =
| Vlampunt =
| Zelfontbranding =
| Dampdruk =
| Oplosbaarheid =
| GoedOplIn =
| MatigOplIn = water
| SlechtOplIn =
| OnoplIn =
| Dipoolmoment =
| Brekingsindex =
| Viscositeit =
| Kristalstructuur = [[Orthorombisch kristalstelsel|orthorombisch]]
| fG0g =
| fG0l =
| fG0s =
| fH0g =
| fH0l =
| fH0s = −418
| S0g =
| S0l =
| S0s =
| Cpm0 =
| Evenwicht =
| KlassiekeAnalyse =
| Spectra =
}}

'''Rubidiumhydroxide''' (RbOH) is het [[hydroxide]] van [[rubidium]]. De stof komt voor als een kleurloze [[vaste stof]], die mengbaar is met [[water]]. Het is een [[sterke base]] en bijgevolg erg [[corrosief]]. Commercieel wordt het hydroxide meestal in een waterige oplossing verkocht.

== Synthese ==
Rubidiumhydroxide kan worden [[Chemische synthese|gesynthetiseerd]] door reactie van [[rubidiumoxide]] met water:

:<math>\mathrm{Rb_2O\ +\ H_2O\longrightarrow\ 2\ RbOH}</math>

Een andere mogelijkheid is de [[exotherme reactie|exotherme]] en [[Explosie|explosieve]] reactie tussen water en metallisch rubidium:

:<math>\mathrm{2\ Rb\ +\ 2\ H_2O\longrightarrow\ 2\ RbOH\ +\ H_2}</math>

== Toepassingen ==
Rubidiumhydroxide wordt gebruikt als uitgangsstof om andere rubidiumverbinding aan te maken. Zo reageert RbOH met alle [[Waterstofhalogenide|waterstofhalogeniden]] tot de overeenkomstige [[Alkalihalogenide|rubidiumhalogeniden]]. Op industrieel niveau wordt rubidiumhydroxide weinig gebruikt, omdat [[Natriumhydroxide|natrium-]] en [[kaliumhydroxide]] meer voorhanden en goedkoper zijn. Het wordt voornamelijk aangewend in wetenschappelijk onderzoek, ter vervanging van het zeer dure rubidium zelf.

== Kristalstructuur ==
Rubidiumhydroxide is een [[kristallijn]]e vaste stof met een [[orthorombisch kristalstelsel]]. Het behoort tot [[ruimtegroep]] Cmcm. De parameters van de [[eenheidscel]] bedragen:
*a = 415 [[Picometer|pm]]
*b = 430 pm
*c = 122 pm

== Externe links ==
* {{en}} [http://msds.chem.ox.ac.uk/RU/rubidium_hydroxide.html MSDS van ''rubidiumhydroxide'']{{Dode link}}

[[Categorie:Verbinding van rubidium]]
[[Categorie:Hydroxide (base)]]
[[Categorie:Corrosieve stof]]

title: Algemeen

Molecuulformule: RbOH

IUPAC-naam: rubidiumhydroxide

Beschrijving: Kleurloze vaste stof

Vergelijkbaar met: natriumhydroxide, kaliumhydroxide

title: Waarschuwingen en veiligheidsmaatregelen

Corrosief: Schadelijk

EUH-zinnen: geen

ADR-klasse: Gevarenklasse 8

LD50 (ratten): (oraal) 586 mg/kg

LD50 (muizen): (oraal) 900 mg/kg

title: Fysische eigenschappen

Aggregatietoestand: vast

Kleur: kleurloos

Matig oplosbaar in: water

title: Geometrie en kristalstructuur

Kristalstructuur: orthorombisch

title: Thermodynamische eigenschappen

ΔfHos: −418 kJ/mol

title: Tenzij anders vermeld zijn standaardomstandigheden gebruikt (298,15 K of 25 °C, 1 bar).

Portaal: Scheikunde


text:
# Polo op de Olympische Zomerspelen 1908
Polo is een van de sporten die beoefend werden tijdens de Olympische Zomerspelen 1908 in Londen.
Er namen drie teams deel, alle vertegenwoordigden ze Groot-Brittannië; twee teams kwamen uit Engeland, één team uit Ierland. Er werden twee wedstrijden gespeeld, beide werden gewonnen door het team van Roehampton.
Er was geen play-off om de tweede plaats.

## Uitslagen
| 18 juni | Roehampton GBR | - | Hurlingham GBR | 3 - 1 |
| 21 juni | Roehampton GBR | - | Ierland GBR    | 8 - 1 |

## Eindrangschikking
| rang   | sporters                                                                        | land |
| ------ | ------------------------------------------------------------------------------- | ---- |
| Goud   | Roehampton Charles Miller George Miller Patteson Nickalls Herbert Haydon Wilson | GBR  |
| Zilver | Hurlingham Walter Buckmaster Frederick Freake Walter Jones John Wodehouse       | GBR  |
| Zilver | Ierland John Hardress Lloyd John McKann Percy O'Reilly Auston Rotherham         | GBR  |

Parijs 1900 ·
Londen 1908 ·
Antwerpen 1920 ·
Parijs 1924 ·
Berlijn 1936
Olympische medaillewinnaars
Atletiek · Boksen · Boogschieten · Hockey · Jeu de paume · Kunstrijden · Lacrosse · Motorbootracen · Polo · Rackets · Roeien · Rugby · Schermen · Schietsport · Schoonspringen · Tennis · Touwtrekken · Turnen · Voetbal · Waterpolo · Wielersport · Worstelen · Zeilen · Zwemmen

title: Polo op de Olympische Zomerspelen 1908

wikitext:
[[Bestand:Polo-winning team at the 1908 Summer Olympics.jpg|thumb|Het winnende poloteam op de Olympische Zomerspelen 1908]]
'''[[Polo (sport)|Polo]]''' is een van de [[sport]]en die beoefend werden tijdens de '''[[Olympische Zomerspelen 1908]]''' in [[Londen]].

Er namen drie teams deel, alle vertegenwoordigden ze Groot-Brittannië; twee teams kwamen uit Engeland, één team uit Ierland. Er werden twee wedstrijden gespeeld, beide werden gewonnen door het team van Roehampton.
Er was geen play-off om de tweede plaats.

== Uitslagen ==
{| class="wikitable"
|[[18 juni]]
|'''[[Roehampton]] {{GBRos|1908}}'''
| -
| [[Hurlingham Club|Hurlingham]] {{GBRos|1908}}
|'''3 - 1'''
|-
|[[21 juni]]
|'''[[Roehampton]] {{GBRos|1908}}'''
| -
| [[Ierland (eiland)|Ierland]] {{GBRos|1908}}
|'''8 - 1'''
|}

== Eindrangschikking ==
{| class="wikitable"
!aling=left|rang
!align=left|sporters
!align=center|land
|- bgcolor="#F7F6A8"
| valign=top align=center| {{goud}} || ''Roehampton''
 '''[[Charles Miller (polospeler)|Charles Miller]]
 [[George Miller (polospeler)|George Miller]]
 [[Patteson Nickalls]]
 [[Herbert Haydon Wilson]]''' ||valign=top align=center| {{GBRos|1908}}
|- bgcolor="#DCE5E5"
| valign=top align=center rowspan=2| {{zilver}} || ''Hurlingham''
 '''[[Walter Buckmaster]]
 [[Frederick Freake]]
 [[Walter Jones]]
 [[John Wodehouse]]''' ||valign=top align=center| {{GBRos|1908}}
|- bgcolor="#DCE5E5"
| ''Ierland''
 '''[[John Hardress Lloyd]]
 [[John McKann]]
 [[Percy O'Reilly]]
 [[Auston Rotherham]]''' ||valign=top align=center| {{GBRos|1908}}
|}

{{Navigatie polo bij de Olympische Spelen}}
{{Navigatie Olympische Zomerspelen 1908}}

[[Categorie:Olympische Zomerspelen 1908|Polo]]
[[Categorie:Polo op de Olympische Spelen|1908]]


text:
# New7Wonders of the World
De New7Wonders of the World (zeven nieuwe wereldwonderen) is een lijst van zeven bijzondere gebouwen en constructies. De lijst is het resultaat van een verkiezing. Het initiatief ertoe werd in 2001 genomen door de Zwitserse New7Wonders Foundation. Van de zeven wereldwonderen van de antieke wereld staat er nog slechts één overeind en met de populariteitspeiling moesten zeven intacte constructies verkozen worden tot nieuwe wereldwonderen. De stichting selecteerde tweehonderd bestaande monumenten, waaruit het publiek van 6 augustus 2006 tot 6 juli 2007 een keuze kon maken.
De populariteitspeiling werd geleid door de Canadees-Zwitserse oprichter van de stichting, Bernard Weber en de winnaars van de verkiezing werden op 7 juli 2007 bekendgemaakt in Lissabon. Volgens opgave van de stichting waren via internet of per telefoon meer dan 100 miljoen stemmen uitgebracht.
De peiling maakte een scala aan reacties van overheidsfunctionarissen los. Sommige landen trachtten hun eigen finalist zo hoog mogelijk te laten eindigen, terwijl andere de wedstrijd bekritiseerden of het belang ervan in twijfel trokken. Na de peiling aanvankelijk gesteund te hebben met advies aangaande de selectie van de longlist, distantieerde de internationale organisatie UNESCO zich in 2007 van de onderneming.
De New7Wonders Foundation, opgericht in 2001, was volledig afhankelijk van particuliere schenkingen en de verkoop van de uitzendrechten. Na de bekendmaking van de winnaars stelde de stichting dat ze geen winst uit de onderneming had gemaakt en zelfs maar ternauwernood uit de kosten was gekomen.

## Overzicht van winnaars
| Wonder                                          | Locatie                  | Afbeelding                                                                    |
| ----------------------------------------------- | ------------------------ | ----------------------------------------------------------------------------- |
| Chichén Itzá                                    | Yucatán, Mexico          | El Castillo wordt beklommen door toeristen                                    |
| Cristo Redentor O Cristo Redentor               | Rio de Janeiro, Brazilië | Cristo Redentor in Rio de Janeiro                                             |
| Colosseum                                       | Rome, Italië             | Het Colosseum in de schemering: buitenaanzicht van het bestbewaarde gedeelte. |
| Chinese Muur 万里长城 萬里長城 Wànlǐ Chángchéng | Beijing, China           | De Chinese Muur (Mutianyu-gedeelte)                                           |
| Machu Picchu                                    | Cuzco, Peru              | Gezicht op Machu Picchu                                                       |
| Petra البتراء al-Batrāʾ                         | Ma'an, Jordanië          | Het klooster van Petra                                                        |
| Taj Mahal ताज महल تاج محل                        | Agra, India              | De Taj Mahal                                                                  |

De Piramide van Cheops in Egypte is het enig overgebleven wereldwonder uit de lijst van zeven wereldwonderen van de antieke wereld. Dit bouwwerk werd bekroond met een erepositie in de lijst.
| Wonder                           | Locatie      | Afbeelding          |
| -------------------------------- | ------------ | ------------------- |
| Piramide van Cheops أهرام الجيزة | Giza, Egypte | Piramide van Cheops |

## Reacties

### Verenigde Naties
In 2007 sloten de Verenigde Naties een partnerschap met New7Wonders, uit erkenning voor de inspanningen ter bevordering van de VN-millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling. De VN plaatste de volgende tekst op haar website.

De campagnes van New7Wonders hebben als doel om bij te dragen aan het proces van verbetering van het welzijn en vergroting van het wederzijds respect van burgers over de hele wereld, door het aanmoedigen van interactie, meningsuiting en directe deelname door het stemmen op populaire thema's en wereldwijde onderwerpen die begrijpelijk zijn voor iedereen. --Verenigde Naties

De United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) bevestigde echter in een persbericht van 20 juni 2007 dat die organisatie geen link had met het "particuliere initiatief". Het persbericht eindigde met:

Er is geen vergelijk tussen de mediacampagne van de heer Weber en het wetenschappelijke en educatieve werk die het gevolg zijn van inschrijving van gebieden op de World Heritage List van UNESCO. De lijst van de 7 nieuwe wereldwonderen zal het resultaat zijn van een particuliere onderneming, die slechts de mening weergeeft van diegenen die toegang hebben tot het internet, en niet die van de hele wereld. Dit initiatief kan op geen enkele belangrijke en duurzame wijze een bijdrage leveren aan het behoud van de plaatsen, verkozen door dit publiek. --UNESCO

### Egypte
Egyptische media zagen deze verkiezing als een uitdaging van de status van de Grote Piramide van Gizeh, het enig overgebleven monument van de oorspronkelijke zeven wereldwonderen van de antieke wereld. "Dit is waarschijnlijk een samenzwering tegen Egypte, zijn beschaving en monumenten", schreef redacteur Al-Sayed al-Naggar in een toonaangevend staatsdagblad. De Egyptische minister van cultuur, Farouq Hosni, zei dat het project "absurd" was en beschreef de oprichter van de stichting, Weber, als een man "die zich voornamelijk bezighield met zelfpromotie". Nagib Amin, een Egyptisch expert op het gebied van de World Heritage Sites, heeft erop gewezen dat de stemming niet alleen commercieel was maar daarnaast ook geen wetenschappelijke basis had."
Na deze klachten van Egypte wees New7Wonders de piramiden van Gizeh - als enig overgebleven wereldwonder van de zeven wereldwonderen van de antieke wereld - aan als erekandidaat, en verwijderde ze uit de stemming. De piramiden worden echter niet vermeld op de website met de officiële uitslag.

### Brazilië
In Brazilië werd de campagne Vote no Cristo (Stem voor het Christusbeeld) opgezet, die werd gesteund door particuliere ondernemingen, te weten telefoonmaatschappijen, die geen kosten in rekening brachten voor stemmers die telefoneerderden of sms-ten voor de stemming. Daarnaast gaven belangrijke sponsoren, zoals Banco Bradesco en Rede Globo, miljoenen reals uit, in een poging om het standbeeld in de top zeven te krijgen. Volgens een artikel in Newsweek stemden ongeveer 10 miljoen Brazilianen op het beeld. Dit is een schatting aangezien New7Wonders deze details over de stemming nooit heeft bekendgemaakt.

### Peru
Een intensieve campagne, geleid door het Peruaanse Ministerie van Handel, Toerisme en Industrie, had een grote invloed in de media, als gevolg waarvan Peruanen massaal voor hun nationale wonder stemden. De aankondiging van de nieuwe wereldwonderen maakte grote verwachtingen los, en de verkiezing van Machu Picchu werd door het hele land gevierd, vooral op het belangrijkste plein van Cuzco, en in Lima, waar president Alan García gastheer van een ceremonie was.

### Chili
De Chileense vertegenwoordiger van Paaseiland, Alberto Hotus, ontving een brief van organisator Bernard Weber, waarin stond dat "zijn" Moais, de beelden op het eiland, als achtste geëindigd waren en moreel gezien een van de nieuwe zeven wereldwonderen waren. Hotus verklaarde dat hij de enige deelnemer was die een dergelijke verontschuldiging ontvangen had.

### India
Een campagne om ruchtbaarheid aan de verkiezing te geven in India bereikte een hoogtepunt in juli 2007. Nieuwskanalen, radiostation, en vele beroemdheden drongen er bij mensen op aan om te stemmen op de Taj Mahal.

### Jordanië
Koningin Rania al-Abdullah nam deel aan de campagne voor steun aan Petra. Ondanks het feit dat Jordanië slechts een bevolking van minder dan 7 miljoen mensen heeft, werden er volgens geruchten meer dan 14 miljoen stemmen uitgebracht voor het land. Dit aantal is een schatting aangezien de New7Wonders Foundation nooit zulke gegevens over de verkiezing openbaar heeft gemaakt.

### Mexico
Er was een campagne in verscheidene nieuwsprogramma's om mensen te stimuleren om te stemmen op Chichén Itzá.

## Overige finalisten
De dertien overige finalisten staan hieronder opgesomd.
| Wonder               | Locatie                       | Afbeelding |
| -------------------- | ----------------------------- | ---------- |
| Akropolis van Athene | Athene, Griekenland           |            |
| Alhambra             | Granada, Spanje               |            |
| Angkor Wat           | Angkor, Cambodja              |            |
| Eiffeltoren          | Parijs, Frankrijk             |            |
| Hagia Sophia         | Istanboel, Turkije            |            |
| Kiyomizu-dera        | Kioto, Japan                  |            |
| Moai                 | Paaseiland, Chili             |            |
| Slot Neuschwanstein  | Füssen, Duitsland             |            |
| Rode Plein           | Moskou, Rusland               |            |
| Vrijheidsbeeld       | New York, Verenigde Staten    |            |
| Stonehenge           | Amesbury, Verenigd Koninkrijk |            |
| Sydney Opera House   | Sydney, Australië             |            |
| Timboektoe           | Timboektoe, Mali              |            |

title: New7Wonders of the World

wikitext:
[[Bestand:New7Wonders.jpg|thumb|The New 7 Wonders of the World, van links naar rechts: [[Chichén Itzá]], [[Christus de Verlosser (Rio de Janeiro)|Cristo Redentor]], [[Chinese Muur]], [[Machu Picchu]], [[Petra (historische stad)|Rotswoningen in Petra]], [[Taj Mahal]] en [[Colosseum]]]]
De '''New7Wonders of the World''' (''zeven nieuwe wereldwonderen'') is een lijst van zeven bijzondere gebouwen en constructies. De lijst is het resultaat van een verkiezing. Het initiatief ertoe werd in 2001 genomen door de [[Zwitserland|Zwitserse]] ''New7Wonders Foundation''. Van de [[zeven wereldwonderen van de antieke wereld]] staat er nog slechts één overeind en met de [[populariteitspoll|populariteitspeiling]] moesten zeven intacte constructies verkozen worden tot nieuwe wereldwonderen. De stichting selecteerde tweehonderd bestaande monumenten, waaruit het publiek van 6 augustus 2006 tot 6 juli 2007 een keuze kon maken.

De [[populariteitspoll|populariteitspeiling]] werd geleid door de [[Canada|Canadees]]-[[Zwitserland|Zwitserse]] oprichter van de stichting, Bernard Weber<ref>[https://archive.today/20090723061447/http://www.vote7.com/n7w/about/founder The project founder Bernard Weber - A Short History] (gearchiveerd)</ref> en de winnaars van de verkiezing werden op 7 juli 2007 bekendgemaakt in [[Lissabon]].<ref name="nwVFC">{{Citeer nieuws
| last             = Dwoskin
| first            = Elizabeth
| title            = Vote for Christ
| publication-date = 2007-07-09
| magazine         = [[Newsweek]]
| issn             = 0028-9604
| postscript       = }}</ref> Volgens opgave van de stichting waren via internet of per telefoon meer dan 100 miljoen stemmen uitgebracht.

De peiling maakte een scala aan reacties van overheidsfunctionarissen los. Sommige landen trachtten hun eigen finalist zo hoog mogelijk te laten eindigen, terwijl andere de wedstrijd bekritiseerden of het belang ervan in twijfel trokken.<ref name="nwVFC" /><ref name="LAT">[http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-wonders8jul08,0,299368.story?coll=la-default-underdog The Seven Wonders of the World, 2.0], ''Los Angeles Times'', 2007-07-07]</ref> Na de peiling aanvankelijk gesteund te hebben met advies aangaande de selectie van de ''longlist'', distantieerde de internationale organisatie [[UNESCO]] zich in 2007 van de onderneming.<ref name="N7W&UNESCO">[https://web.archive.org/web/20080422211200/http://www.new7wonders.com/classic/en/press/releases/c/NEW7WONDERSANDUNESCOSEPARATEORGANIZATIONSSUPPORTINGCOMMONGOALS/ New7Wonders and UNESCO - separate organizations supporting common goals - new7wonders.com]</ref><ref name="UNESCO">{{Citeer web|url=http://whc.unesco.org/en/news/352|title=UNESCO confirms that it is not involved in the "New7Wonders of the World" campaign|publisher=UNESCO|date=July 9, 2007}}</ref>

De ''New7Wonders Foundation'', opgericht in 2001, was volledig afhankelijk van particuliere schenkingen en de verkoop van de uitzendrechten. Na de bekendmaking van de winnaars stelde de stichting dat ze geen winst uit de onderneming had gemaakt en zelfs maar ternauwernood uit de kosten was gekomen.

==Overzicht van winnaars==
[[Bestand:New 7 Wonders Winners.png|thumb|Landen met de nieuwe zeven wereldwonderen.]]

{| class="wikitable"
! Wonder
! Locatie
! Afbeelding
|-
|'''[[Chichén Itzá]]'''|| [[Yucatán (schiereiland)|Yucatán]], [[Mexico (land)|Mexico]] || [[Bestand:Chichen-Itza-Castillo-Seen-From-East.JPG|90px|El Castillo wordt beklommen door toeristen]]
|-
|'''[[Christus de Verlosser (Rio de Janeiro)|Cristo Redentor]]'''
''O Cristo Redentor'' || [[Rio de Janeiro (stad)|Rio de Janeiro]], [[Brazilië]] || [[Bestand:CorcovadofotoRJ.jpg|100px|center|''[[Christus de Verlosser|Cristo Redentor]]'' in Rio de Janeiro]]
|-
|'''[[Colosseum]]'''
''Colosseum'' || [[Rome (stad)|Rome]], [[Italië]] || [[Bestand:Colosseum in Rome, Italy - April 2007.jpg|100px|Het Colosseum in de schemering: buitenaanzicht van het bestbewaarde gedeelte.]]
|-
|'''[[Chinese Muur]]'''
万里长城
萬里長城
''Wànlǐ Chángchéng'' || [[Beijing]], [[China]] || [[Bestand:Great Wall of China July 2006.JPG|100px|De Chinese Muur (Mutianyu-gedeelte)]]
|-
|'''[[Machu Picchu]]'''|| [[Cuzco (stad)|Cuzco]], [[Peru]] || [[Bestand:80 - Machu Picchu - Juin 2009 - edit.2.jpg|100px|center|Gezicht op Machu Picchu]]
|-
|'''[[Petra (historische stad)|Petra]]'''
البتراء
''al-Batrāʾ''|| [[Ma'an (gouvernement)|Ma'an]], [[Jordanië]] || [[Bestand:Petra Jordan BW 36.JPG|100px|center|Het [[Ad Deir|klooster]] van Petra]]
|-
|'''[[Taj Mahal]]'''
ताज महल
تاج محل || [[Agra (India)|Agra]], [[India]] || [[Bestand:Taj Mahal in March 2004.jpg|100px|De Taj Mahal]]
|}

De [[Piramide van Cheops]] in [[Egypte (land)|Egypte]] is het enig overgebleven wereldwonder uit de lijst van [[zeven wereldwonderen van de antieke wereld]]. Dit bouwwerk werd bekroond met een erepositie in de lijst.

{| class="wikitable"
! Wonder
! Locatie
! Afbeelding
|-
|'''[[Piramide van Cheops]]'''
أهرام الجيزة || [[Gizeh (stad)|Giza]], [[Egypte (land)|Egypte]] || [[Bestand:Kheops-Pyramid.jpg|90px|Piramide van Cheops]]
|}

== Reacties ==
=== Verenigde Naties ===
In 2007 sloten de [[Verenigde Naties]] een partnerschap met ''New7Wonders'', uit erkenning voor de inspanningen ter bevordering van de VN-millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling. De VN plaatste de volgende tekst op haar website.<ref>{{Citeer web|title=World Votes for New Seven Wonders|url=http://www.un.org/partnerships/YNewsNew7Wonders.htm United Nations Office for Partnerships: "World Votes for New Seven Wonders"}}</ref>
{{cquote|De campagnes van ''New7Wonders'' hebben als doel om bij te dragen aan het proces van verbetering van het welzijn en vergroting van het wederzijds respect van burgers over de hele wereld, door het aanmoedigen van interactie, meningsuiting en directe deelname door het stemmen op populaire thema's en wereldwijde onderwerpen die begrijpelijk zijn voor iedereen. ''--Verenigde Naties''}}

De [[United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization]] (UNESCO) bevestigde echter in een persbericht van 20 juni 2007 dat die organisatie geen link had met het "particuliere initiatief". Het persbericht eindigde met:<ref name="UNESCO" />

{{cquote|Er is geen vergelijk tussen de mediacampagne van de heer Weber en het wetenschappelijke en educatieve werk die het gevolg zijn van inschrijving van gebieden op de [[World Heritage Site|World Heritage List]] van UNESCO. De lijst van de 7 nieuwe wereldwonderen zal het resultaat zijn van een particuliere onderneming, die slechts de mening weergeeft van diegenen die toegang hebben tot het internet, en niet die van de hele wereld. Dit initiatief kan op geen enkele belangrijke en duurzame wijze een bijdrage leveren aan het behoud van de plaatsen, verkozen door dit publiek. ''--UNESCO''}}

===Egypte===
Egyptische media zagen deze verkiezing als een uitdaging van de status van de Grote Piramide van Gizeh, het enig overgebleven monument van de oorspronkelijke [[zeven wereldwonderen van de antieke wereld]]. "Dit is waarschijnlijk een samenzwering tegen Egypte, zijn beschaving en monumenten", schreef redacteur Al-Sayed al-Naggar in een toonaangevend staatsdagblad. De Egyptische minister van cultuur, [[Farouq Hosni]], zei dat het project "absurd" was en beschreef de oprichter van de stichting, Weber, als een man "die zich voornamelijk bezighield met zelfpromotie". [[Nagib Amin]], een Egyptisch expert op het gebied van de [[World Heritage Site]]s, heeft erop gewezen dat de stemming niet alleen commercieel was maar daarnaast ook geen wetenschappelijke basis had."

Na deze klachten van Egypte wees ''New7Wonders'' de piramiden van Gizeh - als enig overgebleven wereldwonder van de zeven wereldwonderen van de antieke wereld - aan als erekandidaat, en verwijderde ze uit de stemming. De piramiden worden echter niet vermeld op de website met de officiële uitslag.<ref>[https://web.archive.org/web/20111031173021/http://world.n7w.com/the-official-new7wonders-of-the-world/ The official New7Wonders of the world] -world.n7w.com</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20111020101631/http://world.n7w.com/finalists/the-pyramids-of-giza-2600-2500-b-c-egypt/ NWOC Pyramids of Gizalojino.]</ref>

===Brazilië===
In Brazilië werd de campagne ''Vote no Cristo'' (Stem voor het Christusbeeld) opgezet, die werd gesteund door particuliere ondernemingen, te weten telefoonmaatschappijen, die geen kosten in rekening brachten voor stemmers die telefoneerderden of sms-ten voor de stemming.<ref>{{Citeer web
| url = http://diariodigital.sapo.pt/news.asp?section_id=4&id_news=284917
| title = Sete Maravilhas: Brasil comemora eleição de Cristo Redentor
| taal = pt
| accessdate = 2007-07-10}}</ref> Daarnaast gaven belangrijke sponsoren, zoals [[Banco Bradesco]] en [[Rede Globo]], miljoenen [[Real (munteenheid)|real]]s uit, in een poging om het standbeeld in de top zeven te krijgen. Volgens een artikel in [[Newsweek]] stemden ongeveer 10 miljoen Brazilianen op het beeld.<ref name="nwVFC" /> Dit is een schatting aangezien ''New7Wonders'' deze details over de stemming nooit heeft bekendgemaakt.

===Peru===
Een intensieve campagne, geleid door het [[Peru]]aanse [[Ministerie van Handel, Toerisme en Industrie]], had een grote invloed in de media, als gevolg waarvan Peruanen massaal voor hun nationale wonder stemden. De aankondiging van de nieuwe wereldwonderen maakte grote verwachtingen los, en de verkiezing van [[Machu Picchu]] werd door het hele land gevierd, vooral op het belangrijkste plein van [[Cuzco (stad)|Cuzco]], en in [[Lima (stad)|Lima]], waar president [[Alan García]] gastheer van een ceremonie was.

===Chili===
De Chileense vertegenwoordiger van [[Paaseiland]], [[Alberto Hotus]], ontving een brief van organisator [[Bernard Weber]], waarin stond dat "zijn" [[Moai]]s, de beelden op het eiland, als achtste geëindigd waren en ''moreel gezien'' een van de nieuwe zeven wereldwonderen waren. Hotus verklaarde dat hij de enige deelnemer was die een dergelijke verontschuldiging ontvangen had.<ref>"[https://web.archive.org/web/20070928055950/http://www.lun.com/modulos/catalogo/paginas/2007/07/10/LUCPRDI04LU1007.htm?tipoPantalla=1024 Líder pascuense furioso porque le dieron a la isla un triunfo moral]" ''Las Últimas Noticias'' 10 juli 2007</ref>

===India===
Een campagne om ruchtbaarheid aan de verkiezing te geven in India bereikte een hoogtepunt in juli 2007. Nieuwskanalen, radiostation, en vele beroemdheden drongen er bij mensen op aan om te stemmen op de [[Taj Mahal]].

===Jordanië===
Koningin [[Rania al-Abdullah]] nam deel aan de campagne voor steun aan Petra. Ondanks het feit dat Jordanië slechts een bevolking van minder dan 7 miljoen mensen heeft, werden er volgens geruchten meer dan 14 miljoen stemmen uitgebracht voor het land.<ref name="nwVFC" /> Dit aantal is een schatting aangezien de ''New7Wonders Foundation'' nooit zulke gegevens over de verkiezing openbaar heeft gemaakt.

===Mexico===
Er was een campagne in verscheidene nieuwsprogramma's om mensen te stimuleren om te stemmen op [[Chichén Itzá]].

==Overige finalisten==
De dertien overige finalisten staan hieronder opgesomd.<ref>[https://web.archive.org/web/20111101071430/http://world.n7w.com/finalists/new7wonders-of-the-world-finalists/ Overzicht van finalisten] ''-world.n7w.com''</ref>

{| class="wikitable"
! Wonder
! Locatie
! Afbeelding
|-
|'''[[Akropolis van Athene]]''' || [[Athene (stad)|Athene]], [[Griekenland]] || [[Bestand:Acropolis of Athens 01361.JPG|90px]]
|-
|'''[[Alhambra (fort)|Alhambra]]''' || [[Granada (stad)|Granada]], [[Spanje]] || [[Bestand:Spain Andalusia Granada BW 2015-10-25 17-22-07.jpg|70px]]
|-
|'''[[Angkor Wat (tempel)|Angkor Wat]]''' || [[Angkor (werelderfgoed)|Angkor]], [[Cambodja]] || [[Bestand:Angkor Wat W-Seite.jpg|90px]]
|-
|'''[[Eiffeltoren]]''' || [[Parijs]], [[Frankrijk]] || [[Bestand:Tour eiffel at sunrise from the trocadero.jpg|70px]]
|-
|'''[[Hagia Sophia]]''' || [[Istanboel]], [[Turkije]] || [[Bestand:2019-07-25 Hagia Sophia, Istanbul.jpg|90px]]
|-
|'''[[Kiyomizu-dera]]''' || [[Kioto (stad)|Kioto]], [[Japan]] || [[Bestand:Kiyomizu-dera beams1.JPG|70px]]
|-
|'''[[Moai]]''' || [[Paaseiland]], [[Chili]] || [[Bestand:Ahu-Akivi-1.JPG|90px]]
|-
|'''[[Slot Neuschwanstein]]''' || [[Füssen]], [[Duitsland]] || [[Bestand:Neuschwanstein castle.jpg|90px]]
|-
|'''[[Rode Plein]]''' || [[Moskou]], [[Rusland]] || [[Bestand:Kremlin 27.06.2008 03.jpg|70px]]
|-
|'''[[Vrijheidsbeeld (New York)|Vrijheidsbeeld]]''' || [[New York (stad)|New York]], [[Verenigde Staten]] || [[Bestand:Statue-de-la-liberte-new-york.jpg|70px]]
|-
|'''[[Stonehenge]]''' || [[Amesbury (Wiltshire)|Amesbury]], [[Verenigd Koninkrijk]] || [[Bestand:Stonehenge Total.jpg|90px]]
|-
|'''[[Sydney Opera House]]''' || [[Sydney]], [[Australië (land)|Australië]] || [[Bestand:Sydneyoperahouse.JPG|90px]]
|-
|'''[[Timboektoe (stad)|Timboektoe]]''' || [[Timboektoe (stad)|Timboektoe]], [[Mali]] || [[Bestand:Timbuktu Mosque Sankore.jpg|90px]]
|}

== Zie ook ==
* [[Wereldwonderen]]
* [[Zeven wereldwonderen van de antieke wereld]]
* [[New7Wonders of Nature]]

==Externe links==
* [http://www.new7wonders.com/ Officiële website - New7wonders.com]

{{Appendix||2=
== Bronnen ==
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=en|titel=New7Wonders of the World|oldid=461458192|datum=20111119}}
== Referenties ==
{{References|2=2}}
}}
{{Navigatie nieuwe wereldwonderen}}
{{Commonscat|New Seven Wonders of the World}}

[[Categorie:Wereldwonderen]]
[[Categorie:Kunstlijsten]]