text:
# Geelwangschildpad
De geelwangschildpad (Trachemys scripta troostii) is een schildpad uit de familie van de moerasschildpadden (Emydidae). De wetenschappelijke naam van de ondersoort werd gepubliceerd in 1836 door John Edwards Holbrook. Hij vernoemde de ondersoort naar de Nederlands-Amerikaanse onderzoeker Gerard Troost. Oorspronkelijk werd de wetenschappelijke naam Emys troosti gebruikt.

## Algemeen
De ondersoort komt voor in de Verenigde Staten in onder andere de staten Tennessee, Kentucky, Georgia, en Alabama. De geelwangschildpad komt ook voor in het noorden van Mexico. De biotoop bestaat uit moerassige gebieden, rivieren en meren met enkele boven het water uitstekende objecten om te kunnen zonnen, wat de schildpadden in groepen doen en waarbij ze vaak op elkaar kruipen. Bij verstoring duikt de groep met veel geplons in het water. Het voedsel bestaat uit vlees, vis en waterplanten.
Deze schildpadden houden geen winterslaap. In de winter moet de temperatuur van het water wel 2 à 3 graden lager zijn dan in de zomer, maar nooit lager dan 18 °C.

## Uiterlijke kenmerken
De geelwangschildpad bereikt een maximale schildlengte van 21 centimeter; mannetjes blijven kleiner en hebben langere nagels en een langere, dikkere staart. Het rugschild is bol van vorm, bij jongere exemplaren wat platter. Ook hebben jongere dieren een sterk afstekende landkaarttekening op het schild die met de jaren vervaagt. Een typisch kenmerk zijn twee evenwijdig lopende strepen op de zijkanten van de kop die eindigen bij het oog. Soms kan dit oranje zijn. Bij de verder sterk gelijkende roodwangschildpad zit hier een opvallende rode vlek.

### Verschil tussen geelbuik- en geelwangschildpad
De geelwangschildpad lijkt sterk op de geelbuikschildpad. De geelwangschildpad heeft twee horizontale gele strepen evenwijdig van elkaar op de zijkant van de kop, en een buik met vele donkerbruine vlekken. De geelbuikschildpad is te herkennen door de "S" vormige, gele streep op de zijkant van de kop, en de buik heeft meestal geen tot enkele vlekken.
Bij 'pure', niet-gekruiste exemplaren zijn deze vaak goed te zien, maar kruisingen hebben vaak kenmerken van beide ondersoorten en zijn moeilijk te onderscheiden. In de Nederlandse en Vlaamse reptielenwereld worden overwegend veel kruisingen tussen deze twee ondersoorten ontdekt; dit omdat de twee ondersoorten veel met elkaar zijn gemixt.

## Exoot
In Nederland en België is de geelwangschildpad op verschillende plaatsen uitgezet waar het een bedreiging kan vormen voor inheemse flora en fauna. Het klimaat in deze landen is te koud voor succesvolle voortplanting, maar sommige dieren kunnen zich jarenlang handhaven. Bij verdere opwarming van het klimaat valt in de toekomst succesvolle voortplanting niet uit te sluiten.

## Gevangenschap
Toen er in 1997 een invoerverbod op de roodwangschildpad (Trachemys scripta elegans) kwam, schakelde de handel over op twee andere ondersoorten van Trachemys scripta; de geelbuikschildpad (Trachemys scripta scripta) en deze ondersoort. Sinds 2017 staat de soort, inclusief de ondersoorten op de lijst van invasieve exoten die zorgwekkend zijn voor de Europese Unie.. Voor alle ondersoorten geldt dus een invoerverbod.

### Huisvesting
Een volwassen koppel geelwangschildpadden heeft een minimale huisvesting nodig van 150 cm lang, 50 cm breed en 50 cm hoog, met een waterdiepte van minimaal 40 cm. Vrouwtjes hebben een vrij groot landgedeelte nodig met zand voor ei-afzet, maar beide seksen houden van zonnen. Naast een landgedeelte worden boven water uitstekende objecten gewaardeerd. Vrouwtjes leggen overigens onbevruchte eieren bij gebrek aan een mannetje. Als het vrouwtje geen eitjes kan leggen, kan ze last krijgen van legnood, waarbij men zich tot een in reptielen gespecialiseerde dierenarts zal moeten wenden om het dier te behouden.
De ideale watertemperatuur van deze soort ligt tussen de 24 en de 28 °C en zou nooit onder de 18 °C mogen zakken. De luchttemperatuur moet ongeveer 2 °C hoger zijn; dit om ziekten te voorkomen. De watertemperatuur is te regelen met een verwarmingselementje, zoals een warmtemat.
Om te voorkomen dat het aquarium iedere week moet worden verschoond - vlees en vis zijn rottingsgevoelig - kan het best een buitenfilter worden geïnstalleerd. Een buitenfilter is vrij prijzig, maar wel makkelijk. Een buitenfilter is een systeem dat het water schoon houdt door het via slangetjes door een ruimte met filtreersubstraat te leiden. Het buitenfilter moet meestal ongeveer elke maand schoongemaakt worden om verstopping te voorkomen, het gefilterde aquarium iedere zes maanden. Het best is om iedere dag de fecaliën en etensresten weg halen.
Op het landgedeelte dient een warmtelamp gericht te worden, waar de schildpad niet bij kan. Een waterschildpad is een koudbloedig dier en moet warmte opnemen om op temperatuur te blijven. Een goede uv-lamp is ook prijzig, maar wel noodzakelijk. Door de uv-straling wordt vitamine D2 deels omgezet in vitamine D3. Deze vitamine is erg belangrijk voor de spijsvertering, het schild en de botten.
Een bodembedekking heeft voor- en nadelen;  voordeel is dat het aquarium er sfeervoller uitziet. Ook eten veel schildpadden vaak kleine steentjes om voedsel beter te verteren. Een groot nadeel is dat vuil en bacteriën zich snel ophopen in het substraat. Zonder bodembedekking zijn vuil en etensresten makkelijk met een netje van de bodem te scheppen.

#### Voedsel
Kleine schildpadden tot ongeveer een half jaar hebben elke dag eten nodig, schildpadden van een half tot twee jaar ongeveer om de dag en volwassen schildpadden van ouder dan twee jaar één à twee keer per week.
In de natuur eten waterschildpadden vooral vlees, vis en waterplanten. De liefhebber bootst dit na om het natuurlijk gedrag te stimuleren en de gezondheid te handhaven. In gespecialiseerde dierenwinkels is ook 'kant-en-klaar' schildpaddenvoer verkrijgbaar. Dit bestaat vaak uit gedroogde insecten en garnaalachtige kreeftjes, en is niet voldoende voor de geelwangschildpad. Het is een tussendoortje en er zitten niet genoeg vitamines in.
In gevangenschap eet de schildpad van alles, vlees als biefstuk, tartaar, geweekte kattenbrokken (voor vitamine D3) en vis (liefst levend) worden zeer op prijs gesteld, naast de benodigde groenten als andijvie en fruit als appel. Daarnaast kunnen ook pinkies (baby-muisjes), garnalen, krekels, regenwormen, muggenlarven (rode, dit zijn larven van de dansmug en steken niet), wasmotten (niet te veel, worden ze dik van) en moriowormen worden aangeboden, eens in de week een halve eierschaal aanbieden is goed voor de calciumhuishouding. Geef eierschalen nooit als volledige maaltijd.
Een aantal voedsel soorten is minder geschikt; banaan heeft een te hoog suikergehalte, levende insecten zoals steekvliegen en wespen kunnen bijten of steken, sla veroorzaakt diarree en hondenvoer is ook niet goed voor ze. Kant-en-klare schildpaddenvoer is niet geschikt als hoofdmaaltijd. Ook bepaalde planten zijn giftig voor de schildpad, zoals klimop.

title: Geelwangschildpad

wikitext:
{{Taxobox reptiel
| status              = NA
| afbeelding          = Geelwangschildpadden%2C_Cumberland_slider%2C_Trachemys_scripta_troosti_Diergaarde_Blijdorp_Rotterdam_december_2007.jpg
| afbeeldingtekst     = Geelwangschildpadden in [[Diergaarde Blijdorp]]
| orde                = [[Schildpadden|Testudines]] (Schildpadden)
| onderorde           = [[Halsbergers|Cryptodira]] (Halsbergers)
| superfamilie        = [[Testudinoidea]]
| familie             = [[Moerasschildpadden|Emydidae]] (Moerasschildpadden)
| geslacht            = ''[[Trachemys]]''
| soort               = ''[[lettersierschildpad|Trachemys scripta]]'' (Lettersierschildpad)
| taxon               = [[Ondersoort]]
| w-naam              = ''Trachemys scripta troostii''
| auteur              = [[John Edwards Holbrook|Holbrook]]
| datum               = 1836
| afbeeldingII        = Trachemys_scripta_troostii_qtl2.jpg
}}
De '''geelwangschildpad'''<ref name="FAUNA">{{Citeer boek | achternaam = Raymond C M Creemers, Jeroen J C W van Delft, en anderen - Reptielen Amfibieën Vissen Onderzoek Nederland ism Nationaal Natuurhistorisch Museum Naturalis en European Invertebrate Survey Nederland | titel = '''De Nederlandse Fauna 9: De Amfibieën en Reptielen van Nederland''' | pagina's = Pagina 334, 335| datum = 2009 | uitgever = KNNV Uitgeverij (distributie) | ISBN = 978 9050 113007}}</ref> (''Trachemys scripta troostii'') is een [[schildpadden|schildpad]] uit de familie van de [[moerasschildpadden]] (Emydidae).<ref name="EMBL">{{Citeer web | url = http://reptile-database.reptarium.cz/species.php?genus=Trachemys&species=scripta | titel = The Reptile Database – ''Trachemys scripta'' | auteur = Peter Uetz & Jakob Hallermann}}</ref> De wetenschappelijke naam van de ondersoort werd gepubliceerd in 1836 door [[John Edwards Holbrook]]. Hij vernoemde de ondersoort naar de Nederlands-Amerikaanse onderzoeker [[Gerard Troost]]. Oorspronkelijk werd de wetenschappelijke naam ''Emys troosti'' gebruikt.

==Algemeen==
De ondersoort komt voor in de [[Verenigde Staten]] in onder andere de staten [[Tennessee]], [[Kentucky]], [[Georgia (staat)|Georgia]], en [[Alabama]]. De geelwangschildpad komt ook voor in het noorden van Mexico. De biotoop bestaat uit moerassige gebieden, rivieren en meren met enkele boven het water uitstekende objecten om te kunnen zonnen, wat de schildpadden in groepen doen en waarbij ze vaak op elkaar kruipen. Bij verstoring duikt de groep met veel geplons in het water. Het voedsel bestaat uit vlees, vis en waterplanten.
Deze schildpadden houden geen winterslaap. In de winter moet de temperatuur van het water wel 2 à 3 graden lager zijn dan in de zomer, maar nooit lager dan 18 °C.

==Uiterlijke kenmerken==
De geelwangschildpad bereikt een maximale schildlengte van 21 centimeter; mannetjes blijven kleiner en hebben langere nagels en een langere, dikkere staart.<ref name="WORLD">{{Citeer web | url = http://wbd.etibioinformatics.nl/bis/turtles.php?selected=beschrijving&menuentry=soorten&record=Trachemys%20scripta | titel = Turtles of the World | auteur = C.H. Ernst, R.G.M. Altenburg & R.W. Barbour}}</ref> Het rugschild is bol van vorm, bij jongere exemplaren wat platter. Ook hebben jongere dieren een sterk afstekende landkaarttekening op het schild die met de jaren vervaagt. Een typisch kenmerk zijn twee evenwijdig lopende strepen op de zijkanten van de kop die eindigen bij het oog. Soms kan dit oranje zijn. Bij de verder sterk gelijkende [[roodwangschildpad]] zit hier een opvallende rode vlek.

=== Verschil tussen geelbuik- en geelwangschildpad ===
De geelwangschildpad lijkt sterk op de geelbuikschildpad. De '''geelwangschildpad''' heeft twee horizontale gele strepen evenwijdig van elkaar op de zijkant van de kop, en een buik met vele donkerbruine vlekken. De '''[[geelbuikschildpad]]''' is te herkennen door de "S" vormige, gele streep op de zijkant van de kop, en de buik heeft meestal geen tot enkele vlekken.

Bij 'pure', niet-gekruiste exemplaren zijn deze vaak goed te zien, maar kruisingen hebben vaak kenmerken van beide ondersoorten en zijn moeilijk te onderscheiden. In de Nederlandse en Vlaamse reptielenwereld worden overwegend veel kruisingen tussen deze twee ondersoorten ontdekt; dit omdat de twee ondersoorten veel met elkaar zijn gemixt.

== Exoot ==
[[Bestand:Tracheymys_scripta_range.png|miniatuur|260x260px|Natuurlijk verspreidingsgebied in de Verenigde Staten van :{{legenda|#FF0000|''roodwangschildpad''}}{{legenda|#FFFF00|''geelbuikschildpad''}}{{legenda|#00FF00|''geelwangschildpad''}}]]

In Nederland en België is de geelwangschildpad op verschillende plaatsen uitgezet waar het een bedreiging kan vormen voor inheemse flora en fauna. Het klimaat in deze landen is te koud voor succesvolle voortplanting, maar sommige dieren kunnen zich jarenlang handhaven. Bij verdere opwarming van het klimaat valt in de toekomst succesvolle voortplanting niet uit te sluiten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.ravon.nl/Soorten/Soortinformatie/geelwangschildpad-exoot |titel=Geelwangschildpad (Exoot) |bezochtdatum=2025-06-30 |werk=RAVON |taal=nl-NL}}</ref>

==Gevangenschap==
Toen er in 1997 een invoerverbod op de [[roodwangschildpad]] (''Trachemys scripta elegans'') kwam, schakelde de handel over op twee andere ondersoorten van ''Trachemys scripta''; de [[geelbuikschildpad]] (''Trachemys scripta scripta'') en deze ondersoort. Sinds 2017 staat de soort, inclusief de ondersoorten op de [[Unielijst voor invasieve uitheemse soorten|lijst van invasieve exoten die zorgwekkend zijn voor de Europese Unie]].<ref>{{Citeer web |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex%3A32014R1143 |titel=Europese IUS Verordening |bezochtdatum=8 juni 2021}}</ref>. Voor alle ondersoorten geldt dus een invoerverbod.

=== Huisvesting ===
Een volwassen koppel geelwangschildpadden heeft een minimale huisvesting nodig van 150 cm lang, 50 cm breed en 50 cm hoog, met een waterdiepte van minimaal 40 cm. Vrouwtjes hebben een vrij groot landgedeelte nodig met zand voor ei-afzet, maar beide seksen houden van zonnen. Naast een landgedeelte worden boven water uitstekende objecten gewaardeerd. Vrouwtjes leggen overigens onbevruchte eieren bij gebrek aan een mannetje. Als het vrouwtje geen eitjes kan leggen, kan ze last krijgen van legnood, waarbij men zich tot een in reptielen gespecialiseerde dierenarts zal moeten wenden om het dier te behouden.

De ideale watertemperatuur van deze soort ligt tussen de 24 en de 28 °C en zou nooit onder de 18 °C mogen zakken. De luchttemperatuur moet ongeveer 2 °C hoger zijn; dit om ziekten te voorkomen{{Bron?||2012|08|29}}. De watertemperatuur is te regelen met een verwarmingselementje, zoals een warmtemat.

Om te voorkomen dat het aquarium iedere week moet worden verschoond - vlees en vis zijn rottingsgevoelig - kan het best een buitenfilter worden geïnstalleerd. Een buitenfilter is vrij prijzig, maar wel makkelijk. Een buitenfilter is een systeem dat het water schoon houdt door het via slangetjes door een ruimte met filtreersubstraat te leiden. Het buitenfilter moet meestal ongeveer elke maand schoongemaakt worden om verstopping te voorkomen, het gefilterde aquarium iedere zes maanden. Het best is om iedere dag de [[Ontlasting|fecaliën]] en etensresten weg halen.

Op het landgedeelte dient een warmtelamp gericht te worden, waar de schildpad niet bij kan. Een waterschildpad is een [[koudbloedig]] dier en moet warmte opnemen om op temperatuur te blijven. Een goede [[Ultraviolet|uv]]-lamp is ook prijzig, maar wel noodzakelijk. Door de uv-straling wordt vitamine D2 deels omgezet in vitamine D3. Deze vitamine is erg belangrijk voor de spijsvertering, het schild en de botten.

Een bodembedekking heeft voor- en nadelen;  voordeel is dat het aquarium er sfeervoller uitziet. Ook eten veel schildpadden vaak kleine steentjes om voedsel beter te verteren. Een groot nadeel is dat vuil en bacteriën zich snel ophopen in het substraat. Zonder bodembedekking zijn vuil en etensresten makkelijk met een netje van de bodem te scheppen.

==== Voedsel ====
Kleine schildpadden tot ongeveer een half jaar hebben elke dag eten nodig, schildpadden van een half tot twee jaar ongeveer om de dag en volwassen schildpadden van ouder dan twee jaar één à twee keer per week.

In de natuur eten waterschildpadden vooral vlees, vis en waterplanten. De liefhebber bootst dit na om het natuurlijk gedrag te stimuleren en de gezondheid te handhaven. In gespecialiseerde [[dierenwinkel]]s is ook 'kant-en-klaar' schildpaddenvoer verkrijgbaar. Dit bestaat vaak uit gedroogde insecten en garnaalachtige kreeftjes, en is niet voldoende voor de geelwangschildpad. Het is een tussendoortje en er zitten niet genoeg vitamines in.

In gevangenschap eet de schildpad van alles, vlees als [[biefstuk]], [[Tartaar (vlees)|tartaar]], geweekte kattenbrokken (voor vitamine D3) en vis (liefst levend) worden zeer op prijs gesteld, naast de benodigde groenten als [[andijvie]] en fruit als [[Appel (plant)|appel]]. Daarnaast kunnen ook [[pinkies]] (baby-muisjes), [[garnalen]], [[krekels]], [[regenwormen]], muggenlarven (rode, dit zijn larven van de dansmug en steken niet), wasmotten (niet te veel, worden ze dik van) en [[Moriokever|moriowormen]] worden aangeboden, eens in de week een halve eierschaal aanbieden is goed voor de calciumhuishouding. Geef eierschalen nooit als volledige maaltijd.

Een aantal voedsel soorten is minder geschikt; banaan heeft een te hoog suikergehalte, levende insecten zoals [[dazen|steekvliegen]] en [[Wespachtigen|wespen]] kunnen bijten of steken, sla veroorzaakt diarree en hondenvoer is ook niet goed voor ze. Kant-en-klare schildpaddenvoer is niet geschikt als hoofdmaaltijd. Ook bepaalde planten zijn giftig voor de schildpad, zoals [[klimop]].

== Externe links ==
* [http://www.trionyx.nl/ Website van de Nederlandse Schildpadden Vereniging]
* [https://www.huisdieren.nu/reptielen-en-amfibieen/soorten/schildpadden/sierschildpad-chrysemys-picta-ondersoorten/ Informatie over sierschildpadden]

{{Clearboth}}
==Bronvermelding==
{{Appendix||2=
'''Referenties'''
{{References|2=2}}
'''Bronnen'''
* {{en}} Peter Uetz & Jakob Hallermann - The Reptile Database – ''Trachemys scripta'' - [http://reptile-database.reptarium.cz/species.php?genus=Trachemys&species=scripta Website] Geconsulteerd 19 mei 2015
* {{en}} - Peter Paul van Dijk, John B. Iverson, Anders G. J. Rhodin, H. Bradley Shaffer & Roger Bour - Turtles of the World, 7th Edition: Annotated Checklist of Taxonomy, Synonymy, Distribution with Maps, and Conservation Status - ISSN 10887105 (2014) - [https://www.iucn-tftsg.org/wp-content/uploads/file/Accounts/crm_5_000_checklist_v7_2014.pdf Website]
* {{en}} C.H. Ernst, R.G.M. Altenburg & R.W. Barbour - '''Turtles of the World''' - [http://wbd.etibioinformatics.nl/bis/turtles.php?menuentry=soorten Website]
}}

[[Categorie:Moerasschildpadden]]
[[Categorie:IUCN-status niet geëvalueerd]]

title: Geelwangschildpad · IUCN-status: Niet geëvalueerd

Klasse: Reptilia (Reptielen)

Orde: Testudines (Schildpadden)

Onderorde: Cryptodira (Halsbergers)

Superfamilie: Testudinoidea

Familie: Emydidae (Moerasschildpadden)

Geslacht: Trachemys

Soort: Trachemys scripta (Lettersierschildpad)

title: Ondersoort

Portaal: Biologie · Herpetologie


text:
# Nemeskisfalud
Nemeskisfalud is een plaats (község) en gemeente in het Hongaarse comitaat Somogy. Nemeskisfalud telt 58 inwoners (2001).

wikiname: nlwiki

title: Nemeskisfalud

in_language: nl

wikitext:
{{Infobox plaats in Hongarije
| land        =Hongarije
| soort       =Plaats
| naam        =Nemeskisfalud
| area        =[[Somogy]]
| subarea     =Marcali
| situering3  =Dél-Dunántúl
| situeringnaam3 = [[NUTS]]-regio
| inwoners    =58
| km2         =2,82
| dichtheid   =20,57
| jaar        =2001
| vlag        =
| wapen       =
| postcode    =8717
| netnummer   =85
| kenteken    =
| lat         = 46.43978
| lon         = 17.36535
| image       =
| caption     =
}}
'''Nemeskisfalud''' is een plaats (''község'') en [[Hongaarse gemeente|gemeente]] in het [[Hongarije|Hongaarse]] [[Bestuurlijke indeling van Hongarije|comitaat]] [[Somogy]]. Nemeskisfalud telt 58 inwoners (2001).

{{Beginnetje|landen & volken|land=Hongarije|2=2008|3=07|4=09}}
{{Coor title dms|46|26|23.208|N|17|21|55.26|E|type:city_region:HU}}

[[Categorie:Plaats in Hongarije]]

title: Situering

Comitaat: Somogy

District: Marcali

NUTS-regio: Dél-Dunántúl

title: Algemeen

title: Overig

Portaal: Hongarije


text:
# Parijs-Tours 2020
De 114e editie van de wielerwedstrijd Parijs-Tours werd gehouden op 11 oktober 2020. De wedstrijd startte in Chartres en eindigt in Tours. De wedstrijd maakte deel uit van de UCI ProSeries 2020, in de categorie 1.Pro. Titelverdediger was de Belg Jelle Wallays, hij wordt opgevolgd door de Deen Casper Pedersen.

## Uitslag
| Parijs–Tours 2020 (213 km) |                    |                             |          |
| Plaats                     | Naam               | Ploeg                       | Tijd     |
| Winnaar                    | Casper Pedersen    | Team Sunweb                 | 4u54'44" |
| 2                          | Benoît Cosnefroy   | AG2R La Mondiale            | z.t.     |
| 3                          | Joris Nieuwenhuis  | Team Sunweb                 | + 30"    |
| 4                          | Valentin Madouas   | Groupama-FDJ                | z.t.     |
| 5                          | Warren Barguil     | Arkéa Samsic                | z.t.     |
| 6                          | Petr Vakoč         | Alpecin-Fenix               | z.t.     |
| 7                          | Romain Bardet      | AG2R La Mondiale            | z.t.     |
| 8                          | August Jensen      | Riwal-Readynez Cycling Team | + 2'11"  |
| 9                          | Maurits Lammertink | Circus-Wanty Gobert         | z.t.     |
| 10                         | Rudy Molard        | Groupama-FDJ                | z.t.     |
|                            |                    |                             |          |
| 14                         | Eliot Lietaer      | Bingoal-Wallonie Bruxelles  | z.t.     |

1896 ·
1897-1900 ·
1901 ·
1902-1905 ·
1906 ·
1907 ·
1908 ·
1909 ·
1910 ·
1911 ·
1912 ·
1913 ·
1914 ·
1915-1916 ·
1917 ·
1918 ·
1919 ·
1920 ·
1921 ·
1922 ·
1923 ·
1924 ·
1925 ·
1926 ·
1927 ·
1928 ·
1929 ·
1930 ·
1931 ·
1932 ·
1933 ·
1934 ·
1935 ·
1936 ·
1937 ·
1938 ·
1939 ·
1940 ·
1941 ·
1942 ·
1943 ·
1944 ·
1945 ·
1946 ·
1947 ·
1948 ·
1949 ·
1950 ·
1951 ·
1952 ·
1953 ·
1954 ·
1955 ·
1956 ·
1957 ·
1958 ·
1959 ·
1960 ·
1961 ·
1962 ·
1963 ·
1964 ·
1965 ·
1966 ·
1967 ·
1968 ·
1969 ·
1970 ·
1971 ·
1972 ·
1973 ·
1974 ·
1975 ·
1976 ·
1977 ·
1978 ·
1979 ·
1980 ·
1981 ·
1982 ·
1983 ·
1984 ·
1985 ·
1986 ·
1987 ·
1988 ·
1989 ·
1990 ·
1991 ·
1992 ·
1993 ·
1994 ·
1995 ·
1996 ·
1997 ·
1998 ·
1999 ·
2000 ·
2001 ·
2002 ·
2003 ·
2004 ·
2005 ·
2006 ·
2007 ·
2008 ·
2009 ·
2010 ·
2011 ·
2012 ·
2013 ·
2014 ·
2015 ·
2016 ·
2017 ·
2018 ·
2019 ·
2020 ·
2021 ·
2022 ·
2023 ·
2024 ·

title: Parijs-Tours 2020

wikitext:
{{Infobox editie wielerwedstrijd
| titel      = {{FR-VLAG}} [[Parijs-Tours]] [[2020]]
| editie     = 114
| routekaart =
| afbeelding =
| onderschrift=
| datum      = [[11 oktober]] [[2020]]
| start      = [[Chartres]]
| finish     = [[Tours (Indre-et-Loire)|Tours]]
| afstand    = 213 km
| snelheid   =
| deelnemers =
| etappe     =
| klass1     = Eerste
| leider1    = {{DK-VLAG}} '''[[Casper Pedersen]]'''
| klass2     = Tweede
| leider2    = {{FR-VLAG}} [[Benoît Cosnefroy]]
| klass3     = Derde
| leider3    = {{NL-VLAG}} [[Joris Nieuwenhuis]]
| vorige     = [[Parijs-Tours 2019]]
| volgende   = [[Parijs-Tours 2021]]
}}
De 114e editie van de [[Wegwielrennen|wielerwedstrijd]] '''[[Parijs-Tours]]''' werd gehouden op 11 oktober '''2020'''. De wedstrijd startte in [[Chartres]] en eindigt in [[Tours (Indre-et-Loire)|Tours]]. De wedstrijd maakte deel uit van de [[UCI ProSeries 2020]], in de [[UCI Wedstrijdcategorieën|categorie 1.Pro]]. Titelverdediger was de Belg [[Jelle Wallays]], hij wordt opgevolgd door de Deen [[Casper Pedersen]].

==Uitslag==
{{Tabel klassement wielerwedstrijd
| hoofding= '''Parijs–Tours 2020 (213 km)'''
| breedte= 600
| eenheid= Tijd
| trui   = krans
| jaar   = 2020
| ploegen= ja
| e1     = {{DK-VLAG}} '''[[Casper Pedersen]]'''
| e1plg  = {{DE-VLAG}} '''[[Team Sunweb]]'''
| e1res  = '''4u54'44"'''
| e2     = {{FR-VLAG}} [[Benoît Cosnefroy]]
| e2plg  = {{FR-VLAG}} [[AG2R La Mondiale]]
| e2res  = z.t.
| e3     = {{NL-VLAG}} [[Joris Nieuwenhuis]]
| e3plg  = {{DE-VLAG}} [[Team Sunweb]]
| e3res  = + 30"
| e4     = {{FR-VLAG}} [[Valentin Madouas]]
| e4plg  = {{FR-VLAG}} [[Groupama-FDJ]]
| e4res  = z.t.
| e5     = {{FR-VLAG}} [[Warren Barguil]]
| e5plg  = {{FR-VLAG}} [[Arkéa Samsic]]
| e5res  = z.t.
| e6     = {{CZ-VLAG}} [[Petr Vakoč]]
| e6plg  = {{BE-VLAG}} [[Alpecin-Fenix]]
| e6res  = z.t.
| e7     = {{FR-VLAG}} [[Romain Bardet]]
| e7plg  = {{FR-VLAG}} [[AG2R La Mondiale]]
| e7res  = z.t.
| e8     = {{NO-VLAG}} [[August Jensen]]
| e8plg  = {{DK-VLAG}} [[Riwal-Readynez Cycling Team]]
| e8res  = + 2'11"
| e9     = {{NL-VLAG}} [[Maurits Lammertink]]
| e9plg  = {{BE-VLAG}} [[Circus-Wanty Gobert]]
| e9res  = z.t.
| e10    = {{FR-VLAG}} [[Rudy Molard]]
| e10plg = {{FR-VLAG}} [[Groupama-FDJ]]
| e10res = z.t.
| e1bel  = [[Eliot Lietaer]]
| e1bp   = 14
| e1bplg = {{BE-VLAG}} [[Bingoal-Wallonie Bruxelles]]
| e1bres = z.t.
}}

{{Appendix|2=
* [https://www.procyclingstats.com/race/paris-tours/2020 Parijs-Tours 2020 op procyclingstats.com]
{{References}}
}}
{{Navigatie Parijs-Tours}}

[[Categorie:Parijs-Tours|2020]]
[[Categorie:UCI Europe Tour 2020]]
[[Categorie:Eendagswielerwedstrijd in 2020]]

title: 114e editie

Datum: 11 oktober 2020

Startplaats: Chartres

Finishplaats: Tours

title: Eindklassementen

Eerste: Casper Pedersen

Tweede: Benoît Cosnefroy

Derde: Joris Nieuwenhuis

title: Navigatie

← Parijs-Tours 2019: Parijs-Tours 2021 →

Portaal: Wielersport


text:
# Harpactea azowensis
Harpactea azowensis is een spinnensoort in de taxonomische indeling van de celspinnen (Dysderidae).
Het dier behoort tot het geslacht Harpactea. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1956 door Charitonov.

title: Harpactea azowensis

wikitext:
{{Taxobox spin
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| familie = [[Celspinnen|Dysderidae]] (Celspinnen)
| geslacht = ''[[Harpactea]]''
| auteur = Charitonov
| datum = 1956
| haakjes =
}}
'''''Harpactea azowensis''''' is een [[spinnen (dieren)|spinnen]][[soort]] in de taxonomische indeling van de [[celspinnen|celspinnen (Dysderidae)]].<ref>{{aut|Platnick, Norman I.}} (2010): [http://research.amnh.org/entomology/spiders/catalog/ The world spider catalog], version 10.5. ''American Museum of Natural History''. [https://web.archive.org/web/20090312050907/http://research.amnh.org:80/entomology/spiders/catalog/ Gearchiveerd] op 12 maart 2009.</ref>

Het dier behoort tot het geslacht ''[[Harpactea]]''. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1956 door Charitonov.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|10|14}}

[[Categorie:Harpactea|azowensis]]

title: Harpactea azowensis

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Arachnida (Spinachtigen)

Orde: Araneae (Spinnen)

Familie: Dysderidae (Celspinnen)

Geslacht: Harpactea

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Ri Se-gwang
Ri Se-gwang (Koreaans: 한국어) (Hamgyŏng-namdo, 21 januari 1985) is een Noord-Koreaans turner.
Ri won in 2007 de bronzen medaille op sprong tijdens de wereldkampioenschap. In 2009 kreeg Ri een sprong naar zich vernoemd, deze sprong was op dat moment de op een na moeilijkste sprong.
Ri werd in 2014, 2015 en 2018 wereldkampioen op sprong. Ri behaalde zijn grootste succes met het winnen van olympisch goud in 2016.

## Resultaten

### Olympische Zomerspelen
| Jaar | Plaats         | Resultaten |
| ---- | -------------- | ---------- |
| 2016 | Rio de Janeiro | op sprong  |

### Wereldkampioenschappen turnen
| Jaar | Plaats    | Resultaten   |
| ---- | --------- | ------------ |
| 2007 | Stuttgart | op sprong    |
| 2009 | Londen    | 7e op sprong |
| 2014 | Nanning   | op sprong    |
| 2015 | Glasgow   | op sprong    |
| 2018 | Doha      | op sprong    |

1896: Carl Schuhmann ·
1904: Anton Heida, George Eyser ·
1924: Frank Kriz ·
1928: Eugen Mack ·
1932: Savino Guglielmetti ·
1936: Alfred Schwarzmann ·
1948: Paavo Aaltonen ·
1952: Viktor Tsjoekarin ·
1956: Helmut Bantz, Valentin Moeratov ·
1960: Takashi Ono, Boris Sjachlin ·
1964: Haruhiro Yamashita ·
1968: Mikhail Voronin ·
1972: Klaus Köste ·
1976: Nikolaj Andrianov ·
1980: Nikolaj Andrianov ·
1984: Lou Yun ·
1988: Lou Yun ·
1992: Vitali Tsjerbo ·
1996: Aleksej Nemov ·
2000: Gervasio Deferr ·
2004: Gervasio Deferr ·
2008: Leszek Blanik ·
2012: Yang Hak-seon ·
2016: Ri Se-gwang ·
2020: Shin Jea-hwan ·
2024: Carlos Yulo

title: Ri Se-gwang

wikitext:
{{Infobox sporter
| afbeelding        =
| afbeeldingbreedte =
| onderschrift      =
| naam              =
| bijnaam           =
| geboortedatum     = [[21 januari]] [[1985]]
| geboorteplaats    =
| geboorteland      =
| overlijdensdatum  =
| overlijdensplaats =
| nationaliteit     = {{KP}}
| lengte            = 1,55 m
| gewicht           =
| discipline        = [[Bestand:Gymnastics (artistic) pictogram.svg|20px|left|Pictogram turnen]] [[Turnen]]
| onderdeel         =
| trainer           =
| club              =
| graduatie         =
| 1etitel           =
| OS                = 2016
| PS                =
| extra             =
| debuut            =
| carrière-einde    =
| prestaties        = Olympische Spelen: [[Bestand:Gold medal.svg|16px|Gouden medaille]] (2016)
}}

[[Bestand:Incheon_AsianGames_Gymnastics_08_(15164529567).jpg|miniatuur|Ri-Se gwang]]
'''Ri Se-gwang''' ([[Koreaans]]: 한국어) ([[Hamgyŏng-namdo]], [[21 januari]] [[1985]]) is een [[Noord-Korea|Noord-Koreaans]] [[turnen|turner]].

Ri won in 2007 de bronzen medaille op sprong tijdens de wereldkampioenschap. In 2009 kreeg Ri een sprong naar zich vernoemd, deze sprong was op dat moment de op een na moeilijkste sprong.

Ri werd in 2014, 2015 en 2018 wereldkampioen op sprong. Ri behaalde zijn grootste succes met het winnen van olympisch goud in [[Gymnastiek op de Olympische Zomerspelen 2016|2016]].

==Resultaten==
=== Olympische Zomerspelen ===
{| class="wikitable"
! Jaar
! Plaats
! Resultaten
|-
|[[Gymnastiek op de Olympische Zomerspelen 2016|2016]]||{{BR-VLAG}} [[Rio de Janeiro (stad)|Rio de Janeiro]]||[[Bestand:Gold medal.svg|16px|Gouden medaille]] op sprong
|}

===[[Wereldkampioenschappen turnen]]===
{| class="wikitable"
! Jaar
! Plaats
! Resultaten
|-
|[[Wereldkampioenschappen turnen 2007|2007]]||{{DE-VLAG}} [[Stuttgart]]||{{brons}} op sprong
|-
|[[Wereldkampioenschappen turnen 2009|2009]]||{{GB-VLAG}} [[Londen]]||7e op sprong
|-
|[[Wereldkampioenschappen turnen 2014|2014]]||{{CN-VLAG}} [[Nanning]]||{{goud}} op sprong
|-
|[[Wereldkampioenschappen turnen 2015|2015]]||{{GB-VLAG}} [[Glasgow]]||{{goud}} op sprong
|-
|[[Wereldkampioenschappen turnen 2018|2018]]||{{QA-VLAG}} [[Doha]]||{{goud}} op sprong
|}

{{Appendix|2=
* {{Link SRO-profiel|id=ri/ri-se-gwang-1}}
}}

{{Navigatie olympisch kampioen|inhoud=
{{Navigatie olympisch kampioen/turnen sprong heren}}
}}

{{DEFAULTSORT:Ri, Se-gwang}}
[[Categorie:Noord-Koreaans gymnast]]
[[Categorie:Noord-Koreaans olympisch kampioen]]

title: Persoonlijke informatie

Geboortedatum: 21 januari 1985

Geboorteplaats: Hamgyŏng-namdo

Nationaliteit: Noord-Korea

title: Sportieve informatie

Discipline: Turnen

title: Belangrijkste prestaties

Belangrijkste prestaties: Olympische Spelen: (2016)

Portaal: Sport


text:
# Gonatopus europaeus
Gonatopus europaeus is een vliesvleugelig insect uit de familie van de tangwespen (Dryinidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1986 door Olmi.

title: Gonatopus europaeus

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Gonatopus europaeus''
| afbeelding =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| onderorde =
| familie = [[Tangwespen|Dryinidae]] (Tangwespen)
| geslacht = ''[[Gonatopus]]''
| w-naam = ''Gonatopus europaeus''
| auteur = Olmi
| datum = 1986
| haakjes = ja
| commons =
| species =
}}
'''''Gonatopus europaeus''''' is een [[Vliesvleugeligen|vliesvleugelig insect]] uit de familie van de [[Tangwespen|tangwespen (Dryinidae)]].<ref>{{Link Fauna Europaea|id=79576|naam=''Gonatopus europaeus''}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1986 door Olmi.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|07|07}}

[[Categorie:Tangwespen]]

title: Gonatopus europaeus

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Hymenoptera (Vliesvleugeligen)

Familie: Dryinidae (Tangwespen)

Geslacht: Gonatopus

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Carlo Ferdinando Scholta
Carlo Ferdinando Scholta (Pula, 8 april 1900 - Wiesbaden, 1984) was een componist en muziekleraar van Italiaans-Oostenrijkse geboorte. Zijn composities worden gekenmerkt door de twaalftoonstechniek en atonaliteit: het ontbreken van een vaste toonsoort. Hij studeerde in Wenen en werkte onder meer in Parijs, Brussel, Den Haag en Londen.

## Biografische schets
Carlo Ferdinando Scholta werd op 8 april 1900 geboren in Pula als zoon van Venceslao Scholta en Guissepina Holzer. De stad Pula op het Italiaanse schiereiland Istrië was toen Oostenrijks gebied. De jongen bleek muzikale aanleg te hebben en werd naar Wenen gestuurd voor een opleiding als musicus. Hij studeerde er viool, compositie en directie bij Arnold Schönberg, Franz Schreker en Franz Salmhofer. 'Als typisch exempel van deze school (dodecafonisch, atonaal, etc.) was hij niet alleen wereldvreemd, maar ook niet geïnteresseerd om zijn werken uitgevoerd te krijgen.'
Om in zijn levensonderhoud te voorzien werkte Scholta waar mogelijk als muziekleraar, maar bij zijn huwelijk op 10 november 1928 gaf hij daarnaast als beroep op: hotelbediende. Hij huwde te Antwerpen de Nederlandse Maria Elisabeth Antonia (Mieke) Verbruggen (1908-2004), dochter van een bakker te Grathem in Nederlands-Limburg. Zij werkte in Antwerpen als huishoudster en ‘buffetjuffer’. Hun voertaal lijkt het Duits te zijn geweest.
Vanuit Brussel vestigde Scholta zich in februari 1929 als muziekleraar in Den Haag. Op een korte periode in Antwerpen na, zou hij er tot midden 1939 op wisselende adressen verblijven. In Nederland raakte hij bevriend met de componisten Marius Monnikendam, voor wie hij orkestreerde, en Willem Pijper. Ook de Vlaamse schrijver Felix Timmermans behoorde tot zijn vriendenkring. Naar aanleiding van diens immens populaire, maar door de geestelijkheid met gemengde gevoelens bekeken streekroman Pallieter uit 1916, schreef hij de opera 'Pallieter'. Deze schijnt nooit te zijn uitgevoerd.
In het begin van de Tweede Wereldoorlog, mogelijk eerst in 1941-42, werd Carlo Scholta, die nog steeds de Oostenrijkse nationaliteit had, onder de wapenen geroepen om als kok te dienen in het (dan) Duitse leger. Hij vestigde zich vervolgens in Wenen. In die periode schreef hij muziek bij het theaterstuk Antigone, een in 1942 door de Franse schrijver Jean Anouilh herschreven versie van een toneelstuk uit de vijfde eeuw voor Christus, van de hand van de Griekse tragedieschrijver Sophocles. Anouilhs toneelstuk werd voor het eerst opgevoerd in Parijs, op 6 februari 1944. Carlo Scholta's operaversie is, onder zijn leiding, eind jaren 1940 ten minste eenmaal uitgevoerd.
Inmiddels, mogelijk reeds voor 1939, had Mieke Verbruggen zich van Scholta laten scheiden en was verhuisd naar Londen. Het bloed kroop echter waar het niet gaan kon. Na de oorlog trok Scholta eveneens naar Londen, waar het stel opnieuw trouwde. Ze besloten via Nederland naar Wenen te verhuizen, maar bleven uiteindelijk hangen in Wiesbaden. Mieke werkte er in de bibliotheek van het Amerikaanse leger, Carlo Scholta nam de Duitse nationaliteit aan en mocht zijn tijd besteden aan het schrijven van muziek. In 1984 overleed hij, halverwege een Magnificat. Hij werd 84 jaar. Mieke Scholta-Verbruggen keerde terug naar haar geboorteplaats Grathem. Zij overleefde haar echtgenoot twintig jaar en stierf op 9 december 2004 te Thorn, een dag na haar 96e verjaardag.

## Nalatenschap
Het echtpaar Scholta-Verbruggen had geen kinderen. Na het overlijden van haar echtgenoot zocht Mieke Scholta-Verbruggen naar een mogelijkheid zijn werk meer bekendheid te geven. In 1987 werd contact opgenomen met de Maastrichtse componist en conservatoriumdocent Henri Delnooz (*1942), die enthousiast was over Scholta's composities. Hij adviseerde de muzikale nalatenschap onder te brengen in een stichting. Deze is door omstandigheden niet van de grond gekomen. De huidige verblijfplaats van Carlo Scholta's werk is onbekend.
Bekend werk:
- 'Pallieter', opera, onuitgevoerd, circa 1932-1938
- 'Antigone', opera, uitgevoerd (te Wenen?), circa 1945-1950
- 'De Kerstsater', ballet, vóór 1978
- 'Magnificat', onvoltooid, 1984

### Genealogische aanvulling
Mieke Verbruggen was een nicht van het echtpaar Jacques H.G. van den Berk (1919-1992) en Mieke Mertens (1919-2008) te Grathem. Antony Mertens, een oudere broer van Mieke Mertens, bracht Carlo Scholta in contact met Felix Timmermans.

title: Carlo Ferdinando Scholta

wikitext:
{{Infobox kunstenaar
| naam              = Carlo Scholta
| afbeelding        =
| onderschrift      =
| volledige naam    = Carlo Ferdinando Scholta
| bijnaam           =
| pseudoniem        =
| geboren           = [[8 april]] [[1900]]
| geboorteplaats    = [[Pula (Kroatië)|Pula]] (Istrië), dan Oostenrijk
| doopplaats        = idem
| gedoopt           = [[Rooms-Katholieke Kerk|rooms-katholiek]]
| overleden         = [[1984]]
| overlijdensplaats = [[Wiesbaden]]
| land              = Oostenrijk
| nationaliteit     = [[Oostenrijkse]], later [[Duitse]]
| opleiding         = [[Wenen]]
| beroep            = [[muziekleraar]] en [[componist]]
| signatuur         =
| leermeester       = [[Arnold Schönberg]], [[Franz Schreker]], [[Franz Salmhofer]]
| leerling          =
| jaren-actief      = ca. 1920-1984
| periode           =
| stijl             = [[Dodecafonie|dodecafonisch]] en [[Atonaliteit|atonaal]]
| bekende-werken    =
| invloeddoor       =
| invloedop         =
| RKD               =
| website           =
| heraldiek         =
| heraldiek-uitleg  =
}}
'''Carlo Ferdinando Scholta''' ([[Pula (Kroatië)|Pula]], [[8 april]] [[1900]] - [[Wiesbaden]], [[1984]]) was een [[componist]] en muziekleraar van Italiaans-Oostenrijkse geboorte. Zijn composities worden gekenmerkt door de [[Dodecafonie|twaalftoonstechniek]] en [[atonaliteit]]: het ontbreken van een vaste [[toonsoort]]. Hij studeerde in [[Wenen]] en werkte onder meer in [[Parijs]], [[Brussel (stad)|Brussel]], [[Den Haag]] en [[Londen]].

== Biografische schets ==
Carlo Ferdinando Scholta werd op 8 april 1900 geboren in [[Pula (Kroatië)|Pula]] als zoon van Venceslao Scholta en Guissepina Holzer. De stad Pula op het Italiaanse schiereiland [[Istrië (schiereiland)|Istrië]] was toen [[Keizerrijk Oostenrijk|Oostenrijks]] gebied.{{Refn|group=noot|Na de Eerste Wereldoorlog werd Istrië aan [[Koninkrijk Italië (1861-1946)|Italië]] toegewezen en Pula hernoemd naar Pola. In 1947 kwam het aan Joegoslavië en werd de naamsverandering weer teruggedraaid. Sinds 1991 is Pula [[Kroatië|Kroatisch]].}} De jongen bleek muzikale aanleg te hebben en werd naar Wenen gestuurd voor een opleiding als musicus. Hij studeerde er viool, compositie en [[dirigent|directie]] bij [[Arnold Schönberg]], [[Franz Schreker]] en [[Franz Salmhofer]].<ref>Zie [[:de:Franz Salmhofer|Franz Salmhofer]] op Duitstalige Wikipedia.</ref> 'Als typisch exempel van deze school (dodecafonisch, atonaal, etc.) was hij niet alleen wereldvreemd, maar ook niet geïnteresseerd om zijn werken uitgevoerd te krijgen.'<ref>Citaat uit een biografische notitie door dr. J.H.G. van den Berk (Grathem), dd. 30 augustus 1987; particuliere collectie.</ref>

Om in zijn levensonderhoud te voorzien werkte Scholta waar mogelijk als muziekleraar, maar bij zijn huwelijk op 10 november 1928 gaf hij daarnaast als beroep op: hotelbediende. Hij huwde te Antwerpen de Nederlandse Maria Elisabeth Antonia (Mieke) Verbruggen (1908-2004), dochter van een bakker te [[Grathem]] in [[Nederlands-Limburg]]. Zij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] als huishoudster en ‘buffetjuffer’.<ref>'Oos Naer', gezinsoverzichten: Ludovicus Verbruggen. Geraadpleegd 7 maart 2021.</ref> Hun voertaal lijkt het Duits te zijn geweest.

Vanuit Brussel vestigde Scholta zich in februari 1929 als muziekleraar in Den Haag. Op een korte periode in Antwerpen na, zou hij er tot midden 1939 op wisselende adressen verblijven.{{Refn|group=noot|Van 22 maart 1930 tot 15 juni 1931 verbleef het echtpaar te Antwerpen. Bron: www.wiewaswie.nl.}} In Nederland raakte hij bevriend met de componisten [[Marius Monnikendam]], voor wie hij [[Orkestratie|orkestreerde]], en [[Willem Pijper]]. Ook de Vlaamse schrijver [[Felix Timmermans]] behoorde tot zijn vriendenkring. Naar aanleiding van diens immens populaire, maar door de geestelijkheid met gemengde gevoelens bekeken streekroman [[Pallieter (roman)|Pallieter]] uit 1916, schreef hij de opera 'Pallieter'.{{Refn|group=noot|De partituur woog acht kilo en was te zien op een tentoonstelling over leven en werk van Felix Timmermans in [[De Brakke Grond]] te Amsterdam, op 2 augustus 1986.}} Deze schijnt nooit te zijn uitgevoerd.{{Refn|group=noot|De roman inspireerde overigens ook Vlaamse musici. Al in 1919 voltooide de componist [[Renaat Veremans]] een symfonisch gedicht. [[Flor Alpaerts]] componeerde in de jaren 1920 eveneens rond Pallieter. ([https://lier.n-va.be/nieuws/stad-herdenkt-pallieter-met-twintigtal-projecten online tekst])}}

In het begin van de [[Tweede Wereldoorlog]], mogelijk eerst in 1941-42, werd Carlo Scholta, die nog steeds de Oostenrijkse nationaliteit had, onder de wapenen geroepen om als kok te dienen in het (dan) Duitse leger.{{Refn|group=noot|In de 'Adresboeken voor 's-Gravenhage, Scheveningen en Loosduinen' staat hij van 1938 tot 1940 als muziekleraar vermeld op het adres Barentszstraat 39. De 'Naamlijst(en) voor de Telefoondienst' noemen hem in 1941 én 1942 als Scholta, C.F., Vondelstraat 53, tel. 33.75.64.}} Hij vestigde zich vervolgens in Wenen. In die periode schreef hij muziek bij het theaterstuk [[Antigone (Anouilh)|Antigone]], een in 1942 door de Franse schrijver [[Jean Anouilh]] herschreven versie van een toneelstuk uit de vijfde eeuw voor Christus, van de hand van de Griekse tragedieschrijver [[Sophocles (tragicus)|Sophocles]]. Anouilhs toneelstuk werd voor het eerst opgevoerd in Parijs, op 6 februari 1944. Carlo Scholta's operaversie is, onder zijn leiding, eind jaren 1940 ten minste eenmaal uitgevoerd.<ref>Van den Berk, passim</ref>

Inmiddels, mogelijk reeds voor 1939, had Mieke Verbruggen zich van Scholta laten scheiden en was verhuisd naar Londen. Het bloed kroop echter waar het niet gaan kon. Na de oorlog trok Scholta eveneens naar Londen, waar het stel opnieuw trouwde. Ze besloten via Nederland naar Wenen te verhuizen, maar bleven uiteindelijk hangen in [[Wiesbaden]]. Mieke werkte er in de bibliotheek van het Amerikaanse leger, Carlo Scholta nam de Duitse nationaliteit aan en mocht zijn tijd besteden aan het schrijven van muziek. In 1984 overleed hij, halverwege een [[Magnificat]]. Hij werd 84 jaar. Mieke Scholta-Verbruggen keerde terug naar haar geboorteplaats Grathem. Zij overleefde haar echtgenoot twintig jaar en stierf op 9 december 2004 te [[Thorn (Limburg)|Thorn]], een dag na haar 96e verjaardag.

== Nalatenschap ==
Het echtpaar Scholta-Verbruggen had geen kinderen. Na het overlijden van haar echtgenoot zocht Mieke Scholta-Verbruggen naar een mogelijkheid zijn werk meer bekendheid te geven. In 1987 werd contact opgenomen met de Maastrichtse componist en conservatoriumdocent Henri Delnooz (*1942),<ref>Stichting Matty Niël ([https://mattynielcomposer.nl/comp/Delnooz.htm tekst online]). [https://web.archive.org/web/20220125081905/https://mattynielcomposer.nl/comp/Delnooz.htm Gearchiveerd] op 25 januari 2022.</ref> die enthousiast was over Scholta's composities. Hij adviseerde de muzikale nalatenschap onder te brengen in een stichting. Deze is door omstandigheden niet van de grond gekomen. De huidige verblijfplaats van Carlo Scholta's werk is onbekend.

''Bekend werk'':
* 'Pallieter', opera, onuitgevoerd, circa 1932-1938
* 'Antigone', opera, uitgevoerd (te Wenen?), circa 1945-1950
* 'De Kerstsater', ballet, vóór 1978
* 'Magnificat', onvoltooid, 1984

=== Genealogische aanvulling ===
Mieke Verbruggen was een nicht van het echtpaar Jacques H.G. van den Berk (1919-1992) en Mieke Mertens (1919-2008) te Grathem.{{Refn|group=noot|Hiëronymus Karel (Jerôme) Mertens (1881-1956) huwde in 1909 Maria Catharina Louise Verbruggen (1879-1956). Zijn kinderen, waaronder Theodorus Antonius (Antony) en Agnes Maria Antoinette (Mieke/Maria) Mertens, waren rechtstreeks aan Mieke Scholta-Verbruggen verwant. ([https://www.oosnaer.nl/genealogie/persoon/052267/] tekst online.)}} Antony Mertens, een oudere broer van Mieke Mertens, bracht Carlo Scholta in contact met Felix Timmermans.<ref>J.D. (mogelijk José De Ceulenaer) (1978), p. 15.</ref>

{{Appendix||2=
== Bronnen, noten en verwijzingen ==
* {{aut|Berk, J.H.G. van den}} (1987): biografische notitie, dd. 30 augustus 1987 (particuliere collectie).
* {{aut|J.D.}} (1978): 'Felix Timmermans en O.K. de Laey', in: '' 't Pallieterke, Weekblad voor mensen met een goed hart en een slecht karakter'', donderdag 9 februari 1978, p. 15. ([https://pallieterke.advn.be/pdf/1978/19780209_034_006.pdf online tekst])
* Heemkundevereniging Oos Naer, Gezinsoverzichten: Ludovicus Verheggen ([https://www.oosnaer.nl/genealogie/persoon/101778/ online tekst])
----
{{References|group=noot}}
----
{{References}}
}}
{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Scholta, Carlo}}
[[Categorie:Oostenrijks muziekpedagoog]]
[[Categorie:Oostenrijks componist]]
[[Categorie:20e-eeuws componist]]

title: Persoonsgegevens

Volledige naam: Carlo Ferdinando Scholta

Geboren: Pula (Istrië), dan Oostenrijk, 8 april 1900

Gedoopt: idem, rooms-katholiek

Overleden: Wiesbaden, 1984

Geboorteland: Oostenrijk

Nationaliteit: Oostenrijkse, later Duitse

Opleiding: Wenen

Beroep(en): muziekleraar en componist

title: Oriënterende gegevens

Leermeester: Arnold Schönberg, Franz Schreker, Franz Salmhofer

Stijl(en): dodecafonisch en atonaal

Portaal: Kunst & Cultuur


text:
# Locris godinai
Locris godinai is een halfvleugelig insect uit de familie schuimcicaden (Cercopidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1920 door Lallemand.

title: Locris godinai

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Locris godinai''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Halfvleugeligen|Hemiptera]] (Halfvleugeligen)
| onderorde = [[Cicaden|Auchenorrhyncha]] (Cicaden)
| familie = [[Schuimcicaden|Cercopidae]] (Schuimcicaden)
| geslacht = ''[[Locris (geslacht)|Locris]]''
| w-naam = ''Locris godinai''
| auteur = Lallemand
| datum = 1920
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Locris godinai''''' is een [[halfvleugeligen|halfvleugelig insect]] uit de familie [[schuimcicaden]] (Cercopidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1920 door Lallemand.

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|9999-Cercopoidea}} [bezocht 9 juni 2013]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|06|10}}

[[Categorie:Locris (geslacht)|godinai]]

title: Locris godinai

Orde: Hemiptera (Halfvleugeligen)

Onderorde: Auchenorrhyncha (Cicaden)

Familie: Cercopidae (Schuimcicaden)

Geslacht: Locris

title: Soort


text:
# Villedieu-les-Poêles-Rouffigny
Villedieu-les-Poêles-Rouffigny is een gemeente in het Franse departement Manche in de regio Normandië en maakt deel uit van het arrondissement Saint-Lô.  De gemeente telde 3.845 inwoners op 1 januari 2022.

## Geschiedenis
Villedieu-les-Poêles-Rouffigny is op 1 januari 2016 ontstaan door de fusie van de gemeenten Rouffigny en Villedieu-les-Poêles.

## Geografie
De oppervlakte van Villedieu-les-Poêles-Rouffigny bedraagt 14,77 vierkante kilometer; Op 1 januari 2022 was de bevolkingsdichtheid 260,3 inwoners per km².

## verkeer en vervoer
In de gemeente ligt spoorwegstation Villedieu-les-Poêles.
Beslon · La Bloutière · Boisyvon · Bourguenolles · Champrepus · La Chapelle-Cécelin · Le Chefresne · Chérencé-le-Héron · La Colombe · Coulouvray-Boisbenâtre · Fleury · Le Guislain ·La Haye-Bellefond · La Lande-d'Airou · Margueray · Maupertuis · Montabot · Montbray · Morigny · Percy · Sainte-Cécile · Saint-Martin-le-Bouillant · Saint-Maur-des-Bois · Saint-Pois · Le Tanu · La Trinité · Villebaudon · Villedieu-les-Poêles-Rouffigny

title: Villedieu-les-Poêles-Rouffigny

wikitext:
{{Infobox gemeente Frankrijk
| plaatsnaam             = Villedieu-les-Poêles-Rouffigny
| vlag                   =
| wapen                  =
| kaart                  =
| regio                  = [[Normandië (regio)|Normandië]]
| departement            = [[Manche (departement)|Manche]] (50)
| depnr                  = 50
| arrondissement         = [[Arrondissement Saint-Lô|Saint-Lô]]
| kanton                 = [[Kanton Villedieu-les-Poêles-Rouffigny|Villedieu-les-Poêles-Rouffigny]]
| intercommunalite       =
| cultuurregio           =
| landstreek             =
| landschap              =
| eiland                 =
| oppervlakte            = 14,77
| water                  =
| latitudeGraden         = 48
| latitudeMinuten        = 50
| latitudeSeconden       = 19
| longitudeGraden        = 1
| longitudeMinuten       = 13
| longitudeSeconden      = 21
| E of W                 = W
| code                   = 50639
| postcode               = 50800
| netnummer              =
| hoogteligging          = 98-217
| aangrenzende gemeenten =
| burgemeester           =
| image = FranceNormandieVilledieuLesPoelesHotelDeVille.jpg
| caption = Het gemeentehuis in [[Villedieu-les-Poêles]]
}}
'''Villedieu-les-Poêles-Rouffigny''' is een gemeente in het [[Frankrijk|Franse]] departement [[Manche (departement)|Manche]] in de regio [[Normandië (regio)|Normandië]] en maakt deel uit van het [[arrondissement Saint-Lô]].  {{Inwonertal|soort=zin|locatie=gemeente}}

==Geschiedenis==
Villedieu-les-Poêles-Rouffigny is op 1 januari 2016 ontstaan door de fusie van de gemeenten [[Rouffigny]] en [[Villedieu-les-Poêles]].

==Geografie==
De oppervlakte van Villedieu-les-Poêles-Rouffigny bedraagt {{inwonertal|soort=oppervlakte}}; Op {{Inwonertal|soort=datum}} was de [[bevolkingsdichtheid]] {{inwonertal|soort=dichtheid}} inwoners per km².
[[Bestand:50639-Villedieu-les-Poêles-Rouffigny-Sols.png|thumb |left |350px|Kaart van de gemeente met de belangrijkste infrastructuur, bodemgebruik en omliggende gemeenten]]{{Clearleft}}

==verkeer en vervoer==
In de gemeente ligt spoorwegstation [[Station Villedieu-les-Poêles|Villedieu-les-Poêles]].

{{Appendix}}
{{Navigatie kanton Villedieu-les-Poêles-Rouffigny}}
{{Commonscat}}

[[Categorie:Villedieu-les-Poêles-Rouffigny| ]]

title: Situering

Regio: Normandië

Departement: Manche (50)

Arrondissement: Saint-Lô

Kanton: Villedieu-les-Poêles-Rouffigny

Coördinaten: 48° 50′ NB, 1° 13′ WL

title: Algemeen

title: Overig

Website: Officiële website

title: Detailkaart

Detailkaart: · Locatie in Frankrijk Manche

title: Foto's

Foto's: Het gemeentehuis in Villedieu-les-Poêles

Portaal: Frankrijk


text:
# Punasierragors
De punasierragors (Phrygilus punensis) is een zangvogel uit de familie Thraupidae (tangaren).

## Verspreiding en leefgebied
Deze soort telt 2 ondersoorten:
- P. p. chloronotus: noordelijk en centraal Peru.
- P. p. punensis: zuidelijk Peru en westelijk Bolivia.

title: Punasierragors

wikitext:
{{Taxobox vogel
| status               = LC
| statusbron           = 2024
| rl-id                = 22723064
| afbeelding           = Phrygilus punensis -near Cusco, Peru-8.jpg
| orde                 = [[Zangvogels|Passeriformes]] (Zangvogels)
| familie              = [[Tangaren|Thraupidae]] (Tangaren)
| geslacht             = ''[[Phrygilus]]'' (Sierragorzen)
| w-naam               = ''Phrygilus punensis''
| auteur               = [[Robert Ridgway|Ridgway]]
| datum                = 1887
| haakjes              =
| commons              =
| species              = Phrygilus punensis
}}
De '''punasierragors''' (''Phrygilus punensis'') is een [[Zangvogels|zangvogel]] uit de [[Familie (biologie)|familie]] [[Tangaren|Thraupidae]] (tangaren).

==Verspreiding en leefgebied==
Deze soort telt 2 ondersoorten:
* ''P. p. chloronotus'': noordelijk en centraal [[Peru]].
* ''P. p. punensis'': zuidelijk Peru en westelijk [[Bolivia]].

{{Taxonbalk}}
{{Appendix}}
[[Categorie:Thraupidae]]
[[Categorie:Dier uit het Neotropisch gebied]]
[[Categorie:IUCN-status niet bedreigd]]

title: Punasierragors · IUCN-status: Niet bedreigd (2024)

Stam: Chordata (Chordadieren)

Klasse: Aves (Vogels)

Orde: Passeriformes (Zangvogels)

Familie: Thraupidae (Tangaren)

Geslacht: Phrygilus (Sierragorzen)

title: Soort

Portaal: Biologie · Vogels


text:
# Kanton Betz
Betz is een voormalig kanton van het Franse departement Oise. Het kanton maakte deel uit van het arrondissement Senlis.
Het werd opgeheven bij decreet van 20 februari 2014 met uitwerking in maart 2015.

## Gemeenten
Het kanton Betz omvatte de volgende gemeenten:
- Acy-en-Multien
- Antilly
- Autheuil-en-Valois
- Bargny
- Betz (hoofdplaats)
- Bouillancy
- Boullarre
- Boursonne
- Brégy
- Cuvergnon
- Étavigny
- Gondreville
- Ivors
- Lévignen
- Mareuil-sur-Ourcq
- Marolles
- Neufchelles
- Ormoy-le-Davien
- Réez-Fosse-Martin
- Rosoy-en-Multien
- Rouvres-en-Multien
- Thury-en-Valois
- Varinfroy
- La Villeneuve-sous-Thury
- Villers-Saint-Genest

title: Kanton Betz

wikitext:
{{Infobox kanton Frankrijk
| naam=Betz
| kaart=[[Bestand:Arrondissement de Senlis - Canton de Betz.PNG|255px]]
| regio=[[Hauts-de-France]]
| departement=[[Oise (departement)|Oise]]
| arrondissement=[[Arrondissement Senlis|Senlis]]
| aantal=25
| hoofdplaats=[[Betz (plaats)|Betz]]
| insee=60 05
| insee_dep=60
| insee_kanton=05
}}
'''Betz''' is een voormalig [[kanton (Frankrijk)|kanton]] van het [[Frankrijk|Franse]] departement [[Oise (departement)|Oise]]. Het kanton maakte deel uit van het arrondissement [[Arrondissement Senlis|Senlis]].
Het werd opgeheven bij decreet van 20 februari 2014 met uitwerking in maart 2015.

==Gemeenten==
Het kanton Betz omvatte de volgende [[gemeente (Frankrijk)|gemeenten]]:

* [[Acy-en-Multien]]
* [[Antilly (Oise)|Antilly]]
* [[Autheuil-en-Valois]]
* [[Bargny]]
* [[Betz (plaats)|Betz]] (hoofdplaats)
* [[Bouillancy]]
* [[Boullarre]]
* [[Boursonne]]
* [[Brégy]]
* [[Cuvergnon]]
* [[Étavigny]]
* [[Gondreville (Oise)|Gondreville]]
* [[Ivors]]
* [[Lévignen]]
* [[Mareuil-sur-Ourcq]]
* [[Marolles (Oise)|Marolles]]
* [[Neufchelles]]
* [[Ormoy-le-Davien]]
* [[Réez-Fosse-Martin]]
* [[Rosoy-en-Multien]]
* [[Rouvres-en-Multien]]
* [[Thury-en-Valois]]
* [[Varinfroy]]
* [[La Villeneuve-sous-Thury]]
* [[Villers-Saint-Genest]]

[[Categorie:Voormalig kanton van Oise|Betz]]

title: Situering

Regio: Hauts-de-France

Departement: Oise

Arrondissement(en): Senlis

title: Algemeen

title: Overig

Omvat: 25 gemeenten

Kantoor kieskring: Betz

Website: Detailkaart en info op Insee


text:
# Carabus pseudoguizhouensis
Carabus pseudoguizhouensis is een keversoort uit de familie van de loopkevers (Carabidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2006 door Kleinfeld.

title: Carabus pseudoguizhouensis

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Carabus pseudoguizhouensis''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Loopkevers|Carabidae]] (Loopkevers)
| onderfamilie = [[Carabinae]]
| geslacht = ''[[Schallebijters|Carabus]]'' (Schallebijters)
| w-naam = ''Carabus pseudoguizhouensis''
| auteur = Kleinfeld
| datum = 2006
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Carabus pseudoguizhouensis''''' is een [[kevers|kever]]soort uit de familie van de [[Loopkevers|loopkevers (Carabidae)]].<ref>Anichtchenko A. et al., (editors): [https://carabidae.org/search?rank=0&text=Carabus+pseudoguizhouensis Carabidae of the World] (bezocht: 20 tot 28 maart 2013)</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2006 door Kleinfeld.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|28}}

[[Categorie:Carabus|pseudoguizhouensis]]

title: Carabus pseudoguizhouensis

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Carabidae (Loopkevers)

Onderfamilie: Carabinae

Geslacht: Carabus (Schallebijters)

title: Soort


text:
# Kerkorgel
Een kerkorgel is een orgel, doorgaans een pijporgel, dat zich in een kerkgebouw bevindt, met als voornaamste doel het muzikaal begeleiden van kerkdiensten.

## Gebruik

### Geschiedenis
In grote delen van de kerkgeschiedenis was instrumentale muziek tijdens de kerkdienst verboden. De instrumenten waren namelijk een te pijnlijke herinnering aan de vervolging van christenen in het Romeinse circus, waar het geluid van een trompet of orgel te horen was. Aan het eind van de achtste eeuw, vond het orgel langzaam zijn weg naar de kerken. Ze werden oorspronkelijk niet gebruikt als begeleidingsinstrument, maar om op geëigende plekken in de liturgie muziekstukken te laten horen. Met name in de zestiende- en zeventiende-eeuwse Nederlanden werd het kerkorgel zelfs überhaupt niet gebruikt tijdens kerkdiensten of Heilige Missen, maar alleen voor concerten, en ter opluistering van seculiere evenementen. De reformatoren Huldrych Zwingli en Johannes Calvijn waren bepaald niet enthousiast over het orgelspel tijdens de dienst. In Genève werd het orgel in 1536 zelfs uit de kerk gesloopt. In Nederland wilde de Nationale Synode van 1578 te Dordrecht dat de orgels uit de kerken zouden worden gesloopt. Gisbertus Voetius was een groot tegenstander van het orgel; hij vond dat het tot de joodse en roomse gebruiken behoorde en dat muziekinstrumenten te veel afleidden van de inhoud.
Dat veel orgels niet gesloopt werden, wordt verklaard doordat het orgel in de belangrijkste kerk(en) vaak het eigendom was van het stadsbestuur, en de organist in dienst was van de wereldlijke overheid. Aan kerkorgels werd al in de 17e eeuw ook een sociale status toegekend, waarmee steden elkaar probeerden te overtroeven. Toch werd de voornaamste taak van het kerkorgel het begeleiden van de volkszang, allereerst in de protestantse kerken, en later ook in de meeste Rooms-katholieke kerken. Hoofddoel werd het begeleiden van menselijke stemmen (een koor of solist) en het kerkorgel werd dan ook voor deze taak uitgerust.

### Kerkorgeltypes
De meeste kerkorgels zijn pijporgels. Grotere kerken hebben vaak meerdere orgels. Naast het hoofdorgel staat er dan vaak ook een koororgel en soms ook nog een kistorgel. In de Evangelische kerken (lidkerken van de Gemeenschap van Protestantse Kerken in Europa) staat soms een altaarorgel.

## Techniek

### Pijporgel
Het orgel is een blaasinstrument. Dat betekent dat het geluid in een pijporgel wordt voortgebracht doordat er geperste lucht (in vakkringen ‘wind’ genoemd) door een (aantal) pijp(en) wordt geblazen. Het lijkt qua principe dus erg op een blokfluit, behalve dat de windvoorziening mechanisch of elektrisch tot stand komt. Het soort geluid, de klankkleur, hangt af van de wijze van klankopwekking, de vorm van de pijp en het materiaal waar de pijp van gemaakt is. Wanneer een fluitist van toonhoogte wil veranderen sluit hij één of meerdere gaatjes. Eigenlijk verandert hij daarmee voortdurend de lengte van de trillende luchtkolom in de fluit (zodat men verschillende toonhoogtes hoort). Bij een orgelpijp is dit niet mogelijk. Voor iedere toonhoogte moet dus een pijp met een andere lengte worden aangeblazen (vergelijk de panfluit). Heeft een toetsenbord (klavier) 51 toetsen, dan moet elk register ook 51 pijpen hebben. Deze pijpen worden van hout (eik dan wel den) of metaal (lood dan wel tin) gemaakt.

### Nieuwe techniek
Al sinds de jaren zestig worden pijporgels via elektronische weg nagebootst. Ook in kerken heeft die techniek ingang gevonden. Daarbij wordt de klank via een digitale techniek verkregen, namelijk door sampling. De klank is dan redelijk natuurgetrouw. Een andere techniek die gebruikt wordt om een pijporgel na te bootsen wordt acoustic modelling genoemd. Eigenlijk vallen dit soort digitale orgels onder de synthesizers.

## Galerij
- Arp Schnitger-orgel uit 1661, Hervormde kerk (Nieuw-Scheemda)
- Kerkorgel van Aristide Cavaillé-Coll in de Église Saint-Maurice de Bécon in Courbevoie
- Schnitger-Adema-kerkorgel in de Sint-Martinuskerk (Ferwerd)
- Lohman-hoofdorgel en Meijer-koororgel in de kerk van Farmsum
- Orgel van de kathedraal van Ely
- Kerkorgel van F.C. Smits in de Sint-Servatiuskerk (Schijndel)
- Het Pels-orgel uit 1956 in de Groote Kerk (Kaapstad)
- Kerkorgel van Jean-Baptiste Le Picard in de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek (Tongeren)
- Kerkorgel in de Basilique Saint-Andoche in Saulieu in Bourgondië
- Jensen & Thomsen-orgel, Jezuskerk (Kopenhagen), Valby
- Van den Heuvel-orgel uit 2000, Katarinakerk, Stockholm

title: Kerkorgel

wikitext:
[[Bestand:Krewerd - Mariakerk - interieur (3).jpg|thumb|[[Orgel van de Mariakerk in Krewerd]], een van de oudste kerkorgels in Nederland]]
[[Bestand:Notre-Dame de Paris - La voute de la nef - 001.jpg|thumb|Hoofdorgel van de [[Notre-Dame van Parijs]]]]
Een '''kerkorgel''' is een [[orgel]], doorgaans een [[pijporgel]], dat zich in een [[kerkgebouw]] bevindt, met als voornaamste doel het muzikaal begeleiden van [[kerkdienst]]en.

== Gebruik ==
=== Geschiedenis ===
In grote delen van de kerkgeschiedenis was instrumentale muziek tijdens de kerkdienst verboden. De instrumenten waren namelijk een te pijnlijke herinnering aan de vervolging van christenen in het Romeinse circus, waar het geluid van een trompet of orgel te horen was. Aan het eind van de achtste eeuw, vond het orgel langzaam zijn weg naar de kerken. Ze werden oorspronkelijk niet gebruikt als begeleidingsinstrument, maar om op geëigende plekken in de [[liturgie]] muziekstukken te laten horen. Met name in de [[16e eeuw|zestiende]]- en [[17e eeuw|zeventiende-eeuwse]] Nederlanden werd het kerkorgel zelfs überhaupt niet gebruikt tijdens kerkdiensten of [[Heilige Mis]]sen, maar alleen voor concerten, en ter opluistering van seculiere evenementen. De reformatoren [[Huldrych Zwingli]] en [[Johannes Calvijn]] waren bepaald niet enthousiast over het orgelspel tijdens de dienst. In Genève werd het orgel in 1536 zelfs uit de kerk gesloopt. In Nederland wilde de Nationale [[Synode]] van 1578 te [[Dordrecht]] dat de orgels uit de kerken zouden worden gesloopt. [[Gisbertus Voetius]] was een groot tegenstander van het orgel;<ref> [https://www.digibron.nl/inkijken/eyJpdiI6InNCbVc1S2N4RDlhanZkTUkxZVd2RUE9PSIsInZhbHVlIjoiL1IzRVdwQlB6U2QrZ3A1K0UrbkdDelg5SFBqL3VPbklBRk5SaGJlL3pleCs0UVNqaGJHWTV3VTgzYTdVclhUTTdrTWQyMHRYa0pycDdsUEhUSEt4NExXVnJSVmZXZTlwZ3hHWXQwZmI0SlVQMmRXY29wNGlZalhwbEJOUllMazFkSm81UmcrdnVxRHNyb1lEamxYNTdQTStoK0h6dHcxWjJlT3Vuem5zUWNPRGxGVmR1c2xrS1Nudm9JRU95RmJlcmtMUkRWRUd3VUJ6SHA3OUVHd2ZRUWN3aDlUZjludU9PQ2cwUjNTc05rY0l2Q1pGWGFxS2pBc0xYWEk3ZjkybEFOTkM0RmdueDN1SW9nY282RkZYM0E2cmdSR1c2QlBUR1Z6SUZBZnpiRWx0ZHY1S2M5UTl6b1BEa3pWdFJmYThsdlBnTUQ1cG9rWGc2MG5zM1JESkVwZFRWa1Z0SEZsMzNXMjRLN2JrV1lYNzh3ajlBMGszcGl2OWNNeGpNdUFZM0lTWWkxV0JDK3VYWXM5cDFPUHgwcUtkK0U5bUtabFVDcC9LMncyR2VLWT0iLCJtYWMiOiI2YzZlOWYzMGE3MjA4ZGFhOTdkMzY1MzJkNzk2Y2FmYzhhNzhmOWZiMjU4NTg4YTU2ZDMxZWM3NWM2MTViNjhhIiwidGFnIjoiIn0=  ''Gisbertus Voetius, 350 jaar geleden: "Geen orgelgebruik tijdens eredienst"''], Reformatorisch Dagblad, 18 juni 1986</ref> hij vond dat het tot de joodse en roomse gebruiken behoorde en dat muziekinstrumenten te veel afleidden van de inhoud.<ref>{{Aut|Van den Berg, M.}} (2015, 13 april). [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20150413:newsml_f6466e43174c9ababab8600b480d87dc Kerkorgel niet zo vanzelfsprekend in de eredienst.] ''Reformatorisch Dagblad'', 2. Geraadpleegd van digibron.nl. [https://web.archive.org/web/20230319193640/https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/tag:RD.nl,20150413:newsml_f6466e43174c9ababab8600b480d87dc Gearchiveerd] op 19 maart 2023.</ref>

Dat veel orgels niet gesloopt werden, wordt verklaard doordat het orgel in de belangrijkste kerk(en) vaak het eigendom was van het stadsbestuur, en de organist in dienst was van de wereldlijke overheid. Aan kerkorgels werd al in de 17e eeuw ook een [[sociale status]] toegekend, waarmee steden elkaar probeerden te overtroeven.<ref>{{Aut|Dijkhuis, H.}} (2022). [https://www.google.nl/books/edition/Descartes/eSRmEAAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=kerkorgel+rooms+voetius&pg=PT199 ''Descartes: Zijn Nederlandse jaren''], p. 199. Singel Uitgeverijen. [https://web.archive.org/web/20230816094710/https://www.google.nl/books/edition/Descartes/eSRmEAAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=kerkorgel+rooms+voetius&pg=PT199 Gearchiveerd] op 16 augustus 2023.</ref> Toch werd de voornaamste taak van het kerkorgel het begeleiden van de volkszang, allereerst in de protestantse kerken, en later ook in de meeste ''Rooms-katholieke'' kerken. Hoofddoel werd het begeleiden van menselijke stemmen (een [[koor (zang)|koor]] of solist) en het kerkorgel werd dan ook voor deze taak uitgerust.

=== Kerkorgeltypes ===
De meeste kerkorgels zijn [[pijporgels]].<ref>[https://anw.ivdnt.org/article/kerkorgel#520289 ''Kerkorgel 2.0''] in ''Algemeen Nederlands Woordenboek''. Geraadpleegd van anw.ivdnt.org</ref> Grotere kerken hebben vaak meerdere orgels. Naast het hoofdorgel staat er dan vaak ook een [[koor (priesterkoor)|koor]]orgel en soms ook nog een [[kistorgel]]. In de ''Evangelische'' [[Kerkgebouw|kerk]]en (lidkerken van de [[Gemeenschap van Protestantse Kerken in Europa]]) staat soms een [[altaar (religie)|altaar]]orgel.

==Techniek==
{{Zie hoofdartikel|pijporgel}}

=== Pijporgel ===
Het [[orgel]] is een blaasinstrument. Dat betekent dat het geluid in een pijporgel wordt voortgebracht doordat er geperste lucht (in vakkringen ‘wind’ genoemd) door een (aantal) pijp(en) wordt geblazen. Het lijkt qua principe dus erg op een [[blokfluit]], behalve dat de windvoorziening mechanisch of elektrisch tot stand komt. Het soort geluid, de [[timbre|klankkleur]], hangt af van de wijze van klankopwekking, de vorm van de pijp en het materiaal waar de pijp van gemaakt is. Wanneer een fluitist van toonhoogte wil veranderen sluit hij één of meerdere gaatjes. Eigenlijk verandert hij daarmee voortdurend de lengte van de trillende luchtkolom in de fluit (zodat men verschillende toonhoogtes hoort). Bij een orgelpijp is dit niet mogelijk. Voor iedere toonhoogte moet dus een pijp met een andere lengte worden aangeblazen (vergelijk de [[panfluit]]). Heeft een [[klavier (toetsen)|toetsenbord]] (klavier) 51 toetsen, dan moet elk [[Register (orgel)|register]] ook 51 pijpen hebben. Deze pijpen worden van hout ([[eik]] dan wel [[pinus|den]]) of metaal ([[lood (element)|lood]] dan wel [[tin (element)|tin]]) gemaakt.

=== Nieuwe techniek ===
{{Zie hoofdartikel|elektronisch orgel}}
{{Zie hoofdartikel|hybride orgel}}
{{Zie hoofdartikel|virtueel pijporgel}}
Al sinds de jaren zestig worden pijporgels via elektronische weg nagebootst. Ook in kerken heeft die techniek ingang gevonden. Daarbij wordt de klank via een digitale techniek verkregen, namelijk door [[sample|sampling]]. De klank is dan redelijk natuurgetrouw. Een andere techniek die gebruikt wordt om een pijporgel na te bootsen wordt [[acoustic modelling]] genoemd. Eigenlijk vallen dit soort digitale orgels onder de synthesizers.

==Galerij==
<gallery mode="packed" heights="150" style="font-size:80%">
4760090 Nieuw Scheemda Orgel.jpg|[[Arp Schnitger]]-orgel uit 1661, [[Hervormde kerk (Nieuw-Scheemda)]]
Courbevoie - Église Saint-Maurice de Bécon - orgue.JPG|Kerkorgel van [[Aristide Cavaillé-Coll]] in de Église Saint-Maurice de Bécon in [[Courbevoie]]
4784380 Ferwert Orgel.jpg|[[Arp Schnitger|Schnitger]]-[[Adema (orgels)|Adema]]-kerkorgel in de [[Sint-Martinuskerk (Ferwerd)]]
Interieur, aanzicht orgel, orgelnummer 454 - Farmsum - 20348348 - RCE.jpg|[[Lohman (orgelbouwer)|Lohman]]-hoofdorgel en [[Roelf Meijer|Meijer]]-koororgel in de [[kerk van Farmsum]]
Ely Cathedral Organ, Cambridgeshire, UK - Diliff.jpg|Orgel van de [[kathedraal van Ely]]
Schijndel-067.jpg|Kerkorgel van [[Franciscus Cornelius Smits|F.C. Smits]] in de [[Sint-Servatiuskerk (Schijndel)]]
9-2-018-0106 Grootte Kerk Adderley street Cape Town.JPG|Het [[Pels & Van Leeuwen|Pels]]-orgel uit 1956 in de [[Groote Kerk (Kaapstad)]]
20100706 tongeren33.JPG|Kerkorgel van [[Jean-Baptiste Le Picard]] in de [[Onze-Lieve-Vrouwebasiliek (Tongeren)]]
Saulieu - Saint-Andoche - Orgues.jpg|Kerkorgel in de Basilique Saint-Andoche in [[Saulieu]] in [[Bourgondië (regio)|Bourgondië]]
Jesuskirken Copenhagen mainorgan.jpg|Jensen & Thomsen-orgel, [[Jezuskerk (Kopenhagen)]], [[Valby (stadsdeel)|Valby]]
NZ7 3395 (52484776140).jpg|[[Jan van den Heuvel (orgelbouwer)|Van den Heuvel]]-orgel uit 2000, Katarinakerk, [[Stockholm]]
</gallery>

==Zie ook==
* [[Lijst van Nederlandse orgels]]
* [[Lijst van Belgische orgels]]
* [[Orgelbouwer]]
* [[Lijst van orgelbouwers]]
* [[Concertorgel]]

== Externe links ==
* [https://www.hetorgel.nl/ Internettijdschrift ''Het Orgel'' over orgelmuziek en orgelbouw]
* [https://www.orgelkunst.be/ Vlaams tijdschrift voor orgelcultuur]

{{Appendix|1=bron|2=
{{References}}
}}
{{Zusterproject
| commons     =
| commonscat  = Church organs
| wikiatlas   =
| wikispecies =
| wiktionary  = kerkorgel
| wikibooks   =
| wikisource  =
| wikiquote   =
| wikinews    =
| wikinewscat =
| wikivoyage  =
}}

[[Categorie:Orgel naar type]]
[[Categorie:Onderdeel van een kerkgebouw]]
[[Categorie:Kerkmuziek]]


text:
# Pylopagurus pattiae
Pylopagurus pattiae is een tienpotigensoort uit de familie van de Paguridae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1993 door Lemaitre & Campos.

title: Pylopagurus pattiae

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Pylopagurus pattiae''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Geleedpotigen|Arthropoda]] ([[Geleedpotigen]])
| klasse = [[Malacostraca]]
| orde = [[Decapoda]]
| familie = [[Paguridae]]
| geslacht = ''[[Pylopagurus]]''
| w-naam = ''Pylopagurus pattiae''
| auteur = Lemaitre & Campos
| datum = 1993
| haakjes =
| commons =
| species =
| worms = 366935
}}
'''''Pylopagurus pattiae''''' is een [[tienpotigen]]soort uit de familie van de [[Paguridae]].<ref>McLaughlin, P. (2012). Pylopagurus pattiae. In: Lemaitre, R.; McLaughlin, P. (2012) World Paguroidea & Lomisoidea database. Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=366935</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1993 door Lemaitre & Campos.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|22}}

[[Categorie:Paguridae]]

title: Pylopagurus pattiae

Klasse: Malacostraca

Orde: Decapoda

Familie: Paguridae

Geslacht: Pylopagurus

title: Soort


text:
# Apanteles sophrosine
Apanteles sophrosine is een insect dat behoort tot de orde vliesvleugeligen (Hymenoptera) en de familie van de schildwespen (Braconidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Nixon in 1976.

title: Apanteles sophrosine

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Apanteles sophrosine''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie= [[Schildwespen|Braconidae]] (Schildwespen)
| geslacht = ''[[Apanteles]]''
| w-naam = ''Apanteles sophrosine''
| auteur = Nixon
| datum = 1976
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Apanteles sophrosine''''' is een [[insecten|insect]] dat behoort tot de orde [[vliesvleugeligen]] (Hymenoptera) en de familie van de [[Schildwespen|schildwespen (Braconidae)]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Nixon in 1976.

{{Beginnetje|biologie|2012|09|08}}

[[Categorie:Apanteles|sophrosine]]

title: Apanteles sophrosine

Familie: Braconidae (Schildwespen)

Geslacht: Apanteles

title: Soort


text:
# Europese kampioenschappen judo 1991
De Europese kampioenschappen judo 1991 werden van 16 tot en met 19 mei 1991 gehouden in Praag, Tsjecho-Slowakije. Het toernooi werd een succes voor het Nederlandse team, dat het medailleklassement leidde met een totaal van vier gouden, een zilveren en drie bronzen medailles.

## Resultaten

### Mannen
| Gewichtsklasse | Goud             | Zilver            | Brons                                |
| -------------- | ---------------- | ----------------- | ------------------------------------ |
| – 60 kg        | Philip Pradayrol | Piotr Kamrowski   | József Wagner Marino Cattedra        |
| – 65 kg        | Eric Born        | József Csák       | Martin Schmidt Ian Freeman           |
| – 71 kg        | Stefan Dott      | Josef Vensek      | Christophe Gagliano Magomedbek Aliev |
| – 78 kg        | Anthonie Wurth   | Johan Laats       | Krzysztof Kamiński Bashir Varaev     |
| – 86 kg        | Axel Lobenstein  | Giorgio Vismara   | Adrian Croitoru León Villar          |
| – 95 kg        | Theo Meijer      | Givi Gaurgashvili | Stéphane Traineau Detlef Knorrek     |
| +95 kg         | Henry Stoehr     | Sergey Kosorotov  | Rafal Kubacki David Douillet         |
| Open           | Igor Bereznitsky | Bernd Von Eitzen  | Patrice Rognon Stefano Venturelli    |

### Vrouwen
| Gewichtsklasse | Goud                | Zilver             | Brons                                 |
| -------------- | ------------------- | ------------------ | ------------------------------------- |
| – 48 kg        | Cécile Nowak        | Karen Briggs       | Yolanda Soler Giovanna Tortora        |
| – 52 kg        | Jessica Gal         | Loretta Doyle      | Alessandra Giungi Fabienne Boffin     |
| – 56 kg        | Miriam Blasco       | Gooitske Marsman   | Cathérine Arnaud Gudrun Hausch        |
| – 61 kg        | Zsuzsa Nagy         | Frauke Eickhoff    | Yael Arad Susanne Profanter           |
| – 66 kg        | Isabelle Beauruelle | Kate Howey         | Chantal Han Emanuela Pierantozzi      |
| – 72 kg        | Laëtitia Meignan    | Elisabeth Karlsson | Ulla Werbrouck Marion van Dorssen     |
| +72 kg         | Beáta Maksymow      | Claudia Weber      | Svetlana Gundarenko Angelique Seriese |
| Open           | Monique van der Lee | Renata Szal        | Karin Kutz Natalina Lupino            |

## Medailleklassement
| Plaats | Land                | Goud | Zilver | Brons | Totaal |
| 1      | Nederland           | 4    | 1      | 3     | 8      |
| 2      | Frankrijk           | 4    | –      | 7     | 11     |
| 3      | Duitsland           | 3    | 3      | 4     | 10     |
| 4      | Sovjet-Unie         | 1    | 2      | 3     | 6      |
| 5      | Polen               | 1    | 2      | 2     | 5      |
| 6      | Hongarije           | 1    | 1      | 1     | 3      |
| 7      | Spanje              | 1    | –      | 2     | 3      |
| 8      | Zwitserland         | 1    | –      | –     | 1      |
| 9      | Verenigd Koninkrijk | –    | 3      | 1     | 4      |
| 10     | Italië              | -    | 1      | 5     | 6      |
| 11     | België              | -    | 1      | 1     | 2      |
| 12     | Zweden              | -    | 1      | –     | 1      |
| 12     | Tsjecho-Slowakije   | –    | 1      | –     | 1      |
| 14     | Israël              | –    | -      | 1     | 1      |
| 14     | Oostenrijk          | –    | -      | 1     | 1      |
| 14     | Roemenië            | –    | -      | 1     | 1      |
|        | Totaal              | 16   | 16     | 32    | 64     |

title: Europese kampioenschappen judo 1991

wikitext:
De '''[[Europese kampioenschappen judo]] 1991''' werden van 16 tot en met 19 mei 1991 gehouden in [[Praag]], [[Tsjecho-Slowakije]]. Het toernooi werd een succes voor het Nederlandse team, dat het medailleklassement leidde met een totaal van vier gouden, een zilveren en drie bronzen medailles.<ref name="De Volkskrant, 21 mei 1991">{{Citeer web |titel=In de roes van het succes is de strijdbijl begraven |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010867244:mpeg21:p022 |werk=De Volkskrant |uitgever=Geraadpleegd op Delpher |datum=21 mei 1991 |bezochtdatum=24 maart 2022}}</ref>

== Resultaten ==

=== Mannen ===
{| {{Tabelkop medaillelijst|type=Gewichtsklasse}}
|-
| – 60 kg
| {{FR-VLAG}} [[Philip Pradayrol]]
| {{PL-VLAG}} [[Piotr Kamrowski]]
| {{HU-VLAG}} [[József Wagner]]
{{IT-VLAG}} [[Marino Cattedra]]
|-
| – 65 kg
| {{CH-VLAG}} [[Eric Born]]
| {{HU-VLAG}} [[József Csák]]
| {{DE-VLAG}} [[Martin Schmidt]]
{{GB-VLAG}} [[Ian Freeman]]
|-
| – 71 kg
| {{DE-VLAG}} [[Stefan Dott]]
| {{CSHH-VLAG}} [[Josef Vensek]]
| {{FR-VLAG}} [[Christophe Gagliano]]
{{SU-VLAG}} [[Magomedbek Aliev]]
|-
| – 78 kg
| {{NL-VLAG}} [[Anthonie Wurth]]
| {{BE-VLAG}} [[Johan Laats]]
| {{PL-VLAG}} [[Krzysztof Kamiński]]
{{SU-VLAG}} [[Bashir Varaev]]
|-
| – 86 kg
| {{DE-VLAG}} [[Axel Lobenstein]]
| {{IT-VLAG}} [[Giorgio Vismara]]
| {{RO-VLAG}} [[Adrian Croitoru]]
{{ES-VLAG}} [[León Villar]]
|-
| – 95 kg
| {{NL-VLAG}} [[Theo Meijer (judoka)|Theo Meijer]]
| {{SU-VLAG}} [[Givi Gaurgashvili]]
| {{FR-VLAG}} [[Stéphane Traineau]]
{{DE-VLAG}} [[Detlef Knorrek]]
|-
| +95 kg
| {{DE-VLAG}} [[Henry Stoehr]]
| {{SU-VLAG}} [[Sergey Kosorotov]]
| {{PL-VLAG}} [[Rafal Kubacki]]
{{FR-VLAG}} [[David Douillet]]
|-
| Open
| {{SU-VLAG}} [[Igor Bereznitsky]]
| {{DE-VLAG}} [[Bernd Von Eitzen]]
| {{FR-VLAG}} [[Patrice Rognon]]
{{IT-VLAG}} [[Stefano Venturelli]]
|}

=== Vrouwen ===
{| {{Tabelkop medaillelijst|type=Gewichtsklasse}}
|-
| – 48 kg
| {{FR-VLAG}} [[Cécile Nowak]]
| {{GB-VLAG}} [[Karen Briggs (judoka)|Karen Briggs]]
| {{ES-VLAG}} [[Yolanda Soler]]
{{IT-VLAG}} [[Giovanna Tortora]]
|-
| – 52 kg
| {{NL-VLAG}} [[Jessica Gal]]
| {{GB-VLAG}} [[Loretta Doyle]]
| {{IT-VLAG}} [[Alessandra Giungi]]
{{FR-VLAG}} [[Fabienne Boffin]]
|-
| – 56 kg
| {{ES-VLAG}} [[Miriam Blasco]]
| {{NL-VLAG}} [[Gooitske Marsman]]
| {{FR-VLAG}} [[Cathérine Arnaud]]
{{DE-VLAG}} [[Gudrun Hausch]]
|-
| – 61 kg
| {{HU-VLAG}} [[Zsuzsa Nagy]]
| {{DE-VLAG}} [[Frauke Eickhoff]]
| {{IL-VLAG}} [[Yael Arad]]
{{AT-VLAG}} [[Susanne Profanter]]
|-
| – 66 kg
| {{FR-VLAG}} [[Isabelle Beauruelle]]
| {{GB-VLAG}} [[Kate Howey]]
| {{NL-VLAG}} [[Chantal Han]]
{{IT-VLAG}} [[Emanuela Pierantozzi]]
|-
| – 72 kg
| {{FR-VLAG}} [[Laëtitia Meignan]]
| {{SE-VLAG}} [[Elisabeth Karlsson]]
| {{BE-VLAG}} [[Ulla Werbrouck]]
{{NL-VLAG}} [[Marion van Dorssen]]
|-
| +72 kg
| {{PL-VLAG}} [[Beáta Maksymow]]
| {{DE-VLAG}} [[Claudia Weber]]
| {{SU-VLAG}} [[Svetlana Gundarenko]]
{{NL-VLAG}} [[Angelique Seriese]]
|-
| Open
| {{NL-VLAG}} [[Monique van der Lee]]
| {{PL-VLAG}} [[Renata Szal]]
| {{DE-VLAG}} [[Karin Kutz]]
{{FR-VLAG}} [[Natalina Lupino]]
|}

== Medailleklassement ==
{| {{Tabelkop medailleklassement}}
|-
| 1 ||align=left| {{NL}} || 4 || 1 || 3 || 8
|-
| 2 ||align=left| {{FR}} || 4 || – || 7 || 11
|-
| 3 ||align=left| {{DE}} || 3 || 3 || 4  || 10
|-
| 4 ||align=left| {{SU}} || 1 || 2 || 3 || 6
|-
| 5 ||align=left| {{PL}} || 1 || 2 || 2 || 5
|-
| 6 ||align=left| {{HU}} || 1 || 1 || 1 || 3
|-
| 7 ||align=left| {{ES}} || 1 || – || 2 || 3
|-
| 8 ||align=left| {{CH}} || 1 || – || –  || 1
|-
| 9 ||align=left| {{GB}} || – || 3 || 1 || 4
|-
| 10 ||align=left| {{IT}} || - || 1 || 5  || 6
|-
| 11 ||align=left| {{BE}} || - || 1 || 1 || 2
|-
| rowspan=2 |12 ||align=left| {{SE}} || - || 1 || – || 1
|-
| align=left| {{CSHH-1990}} || – || 1 || – || 1
|-
| rowspan=3 |14 ||align=left| {{IL}} || – || - || 1 || 1
|-
| align=left| {{AT}} || – || - || 1 || 1
|-
| align=left| {{RO}} || – || - || 1 || 1
|-
|- class="sortbottom"
!  || Totaal || 16 || 16 || 32 || 64
|}

{{Appendix|2=
{{References}}
* {{Citeer web |titel=European Championships Prague, 1991 |url=https://www.judoinside.com/event/44/1991_European_Championships_Prague/judo-results |website=judoinside.com |uitgever= |datum= |bezochtdatum=24 maart 2022 |taal=en|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230702154146/https://www.judoinside.com/event/44/1991_European_Championships_Prague/judo-results|archiefdatum=2023-07-02}}
}}

{{Navigatie Europese kampioenschappen judo}}

[[Categorie:Europese kampioenschappen judo]]
[[Categorie:Judo in 1991]]
[[Categorie:Judo in Tsjechië]]
[[Categorie:Sportevenement in Praag]]
[[Categorie:Europees kampioenschap in Tsjechië|Judo]]


text:
# Machaeritis oxytora
Machaeritis oxytora is een vlinder uit de familie van de sikkelmotten (Oecophoridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1885 door Meyrick.

title: Machaeritis oxytora

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Machaeritis oxytora''
| afbeelding =
| familie = [[Sikkelmotten|Oecophoridae]] (Sikkelmotten)
| onderfamilie = [[Oecophorinae]]
| tribus =
| geslacht = ''[[Machaeritis]]''
| w-naam = ''Machaeritis oxytora''
| auteur = Meyrick
| datum = 1885
| haakjes = ja
| commons =
| species =
}}
'''''Machaeritis oxytora''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Sikkelmotten|sikkelmotten (Oecophoridae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1885 door Meyrick.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|04|09}}

[[Categorie:Machaeritis|oxytora]]

title: Machaeritis oxytora

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Oecophoridae (Sikkelmotten)

Onderfamilie: Oecophorinae

Geslacht: Machaeritis

title: Soort


text:
# Sint-Augustinuskerk (Antwerpen)
De Sint-Augustinuskerk in de Antwerpse Kammenstraat 73, is een barokkerk naar een ontwerp van Wenceslas Cobergher. Het geheel werd ingrijpend verbouwd tot muziekcentrum vzw AMUZ (Augustinus Muziekcentrum).

## Kerkgebouw en interieur
Deze kerk gebouwd tussen 1615 en 1618 tijdens het Twaalfjarig Bestand, is een voormalige kloosterkerk van de orde van de augustijnen. De bouwstijl van de kerk die in 1939 beschermd werd als monument, rekent men tot de vroegbarok. In de gevel vindt men nog duidelijke kenmerken van de lokale renaissancetradities terug. Deze zogenoemde schermgevel verbergt een driebeukig schip zonder transept met een relatief groot koorgedeelte. Op de gevel bevinden zich brede horizontale en verticale stroken van steen die het metselwerk verdelen in rechthoekige secties, herinnerend aan de stijl van Hans Vredeman de Vries. De kerk heeft een vlakke gevelbehandeling die de verticaliteit benadrukt.
Rondom het centraal gelegen kerkgebouw bevinden zich een aantal bijgebouwen. Achter het koor ligt een ruime sacristie. Aan de noordzijde is er een kosterwoning stammend uit de tijd toen deze kerk een parochiekerk was. Aan de zuidzijde geeft een poort toegang tot de Onze-Lieve-Vrouwekapel, de vroegere kapittelzaal omgebouwd als winterkapel uit 1857, in neobyzantijnse stijl met opmerkelijke muurschilderingen. Het interieur van het kerkgebouw is zonder meer als barok te bestempelen, destijds de nieuwe stijl van de contrareformatie.
Antwerpens grootste barokschilders maakten voor deze kerk in 1628 op bestelling van de Orde van de Augustijnen elk een altaarstuk: Pieter Paul Rubens schilderde het doek voor het hoofdaltaar voorstellende De H. Familie en veertien heiligen (ook genoemd Mystiek huwelijk van de Heilige Catharina of De tronende madonna), Jordaens en Antoon van Dyck verfraaiden het Apollonia- en het Augustinusaltaar in de rechter- en linkerzijbeuk. De doeken boven de altaren zijn kopies van de originelen die sinds de ontwijding van de kerk in 1974 een vaste stek vonden in het depot van het Antwerpens Museum voor Schone Kunsten. Naar aanleiding van het Antwerpse Barokjaar 2018 kreeg Jan Fabre de opdracht om het hoofdaltaar en de twee zijaltaren van nieuw werk te voorzien. Met deze opdracht is de discussie afgesloten of de oorspronkelijke werken naar hun vroegere locatie zouden terugkeren. Een 450.000-tal dekschilden van de scarabee vormt het materiaal waaruit Fabres installaties opgebouwd zijn. Fabre verwerkte in zijn werk, dat vanaf juli 2018 te bezichtigen is, motieven van de oorspronkelijke altaarstukken en vormde ze om naar zijn eigen beeldtaal met elementen van de hedendaagse muziekcultuur. De werken krijgen de volgende titels mee: het Monastieke Optreden voor het hoofdtaltaar (vroeger P.P. Rubens), de Extatische Opname voor het linkerzijaltaar (vroeger A. Van Dyck) en voor het rechterzijaltaar het Hemelse Vooruitzicht (vroeger Jordaens).
Verder zijn er veertien schilderijen te zien met voorstellingen uit het leven van Sint-Augustinus van Jacob Jordaens, J. Cossiers en W. Van Herp. De glasramen dateren van het eerste kwart van de 20ste eeuw.
- Antoon Van Dijck, De extase van de H.Augustinus, linkerzijaltaar Sint-Augustinuskerk
- Pieter Paul Rubens, H.Familie en veertien heiligen, in het koor boven hoofdaltaar Sint-Augustinuskerk
- Jacob Jordaens, De Marteling van de H. Apollonia, rechterzijaltaar Sint-Augustinuskerk
- Onze-Lieve-Vrouwekapel aan de Sint-Augustinuskerk (nu foyer AMUZ)
- Koor Sint-Augustinuskerk
- Zicht op Augustinuskerk als concertruimte AMUZ met bovenaan links en rechts 14 schilderijen over het leven van de H. Augustinus

## vzw AMUZ
Het ingrijpend aangepaste gebouw doet sinds 2006 dienst als muziekcentrum en is de vaste stek van de vzw AMUZ. Het is een internationaal centrum waar culturele en educatieve (muziek-)activiteiten plaatsvinden waaronder het sinds 1994 jaarlijks terugkerende Laus Polyphoniae. Het centraal gelegen kerkgebouw doet nu dienst als een concertzaal. De zuidelijk gelegen Onze-Lieve-Vrouwekapel is heringericht als foyer. De kosterwoning aan de noordzijde bevat nu de kantoren van AMUZ.
Ook voegde men enkele nieuwbouwprojecten toe aan het geheel. Er is een nieuw met de foyer verbonden en op de Kammenstraat uitgevend toegangsgebouw voor het publiek toegevoegd dat dienstdoet als herkenningspunt voor de vzw. De foyer naast de winterkapel breidde men uit en achteraan kwamen goed uitgeruste artiestenloges.

title: Sint-Augustinuskerk (Antwerpen)

wikitext:
De '''Sint-Augustinuskerk''' in de [[Antwerpen stad|Antwerpse]] [[Kammenstraat]] 73, is een [[Barok (stijlperiode)|barokkerk]] naar een ontwerp van [[Wenceslas Cobergher]]. Het geheel werd ingrijpend verbouwd tot muziekcentrum vzw AMUZ (Augustinus Muziekcentrum).

==Kerkgebouw en interieur==
[[Bestand:Antwerpen 8.JPG|thumb|Schermgevel van de Sint-Augustinuskerk]]
Deze kerk gebouwd tussen 1615 en 1618 tijdens het [[Twaalfjarig Bestand]], is een voormalige kloosterkerk van de orde van de [[augustijnen (kloosterorde)|augustijnen]]. De bouwstijl van de kerk die in 1939 beschermd werd als monument, rekent men tot de vroegbarok. In de gevel vindt men nog duidelijke kenmerken van de lokale renaissancetradities terug. Deze zogenoemde [[schermgevel]] verbergt een driebeukig schip zonder [[transept]] met een relatief groot koorgedeelte. Op de gevel bevinden zich brede horizontale en verticale stroken van steen die het metselwerk verdelen in rechthoekige secties, herinnerend aan de stijl van [[Hans Vredeman de Vries]]. De kerk heeft een vlakke gevelbehandeling die de verticaliteit benadrukt.

Rondom het centraal gelegen kerkgebouw bevinden zich een aantal bijgebouwen. Achter het koor ligt een ruime [[sacristie]]. Aan de noordzijde is er een kosterwoning stammend uit de tijd toen deze kerk een parochiekerk was. Aan de zuidzijde geeft een poort toegang tot de Onze-Lieve-Vrouwekapel, de vroegere [[kapittelzaal]] omgebouwd als winterkapel uit 1857, in neobyzantijnse stijl met opmerkelijke muurschilderingen. Het interieur van het kerkgebouw is zonder meer als [[barok (stijlperiode)|barok]] te bestempelen, destijds de nieuwe stijl van de [[contrareformatie]].

Antwerpens grootste barokschilders maakten voor deze kerk in 1628 op bestelling van de Orde van de Augustijnen elk een altaarstuk: [[Pieter Paul Rubens]] schilderde het doek voor het hoofdaltaar voorstellende ''De H. Familie en veertien heiligen'' (ook genoemd ''Mystiek huwelijk van de Heilige Catharina'' of ''De tronende madonna''), [[Jacob Jordaens|Jordaens]] en [[Antoon van Dyck]] verfraaiden het Apollonia- en het Augustinusaltaar in de rechter- en linkerzijbeuk. De doeken boven de altaren zijn kopies van de originelen die sinds de ontwijding van de kerk in 1974 een vaste stek vonden in het depot van het [[Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen|Antwerpens Museum voor Schone Kunsten]].<ref>Frank Heirman, ''Komt Rubens terug of niet?'' in: [[De Standaard]], 1 februari 2017, p. 25.</ref> Naar aanleiding van het Antwerpse Barokjaar 2018 kreeg [[Jan Fabre]] de opdracht om het [[altaar (religie)|hoofdaltaar]] en de twee zijaltaren van nieuw werk te voorzien. Met deze opdracht is de discussie afgesloten of de oorspronkelijke werken naar hun vroegere locatie zouden terugkeren.<ref>Geert Van der Speeten, ''Rubens als gids en inspirator. Antwerpen onthult programma barokjaar 2018'', in: De Standaard, 7 maart 2017, p. D5.</ref> Een 450.000-tal dekschilden van de [[scarabee]] vormt het materiaal waaruit Fabres [[installatie (kunst)|installaties]] opgebouwd zijn. Fabre verwerkte in zijn werk, dat vanaf juli 2018 te bezichtigen is, motieven van de oorspronkelijke altaarstukken en vormde ze om naar zijn eigen beeldtaal met elementen van de hedendaagse muziekcultuur. De werken krijgen de volgende titels mee: ''het [[Monastiek]]e Optreden'' voor het hoofdtaltaar (vroeger P.P. Rubens), ''de [[Extase (toestand)|Extatische]] Opname'' voor het linkerzijaltaar (vroeger A. Van Dyck) en voor het rechterzijaltaar ''het Hemelse Vooruitzicht'' (vroeger Jordaens).<ref>[http://www.standaard.be/cnt/dmf20180627_03586478 Jan Fabres mystieke huwelijk met Antwerpen], De Standaard, geraadpleegd op 28 juni 2018.</ref>
Verder zijn er veertien schilderijen te zien met voorstellingen uit het leven van [[Sint-Augustinus]] van Jacob Jordaens, J. Cossiers en W. Van Herp. De glasramen dateren van het eerste kwart van de 20ste eeuw.

<gallery widths="200" heights="200">
Antwerpen 14.JPG|Antoon Van Dijck, ''De extase van de H.Augustinus'', linkerzijaltaar Sint-Augustinuskerk
Antwerpen 12.JPG|Pieter Paul Rubens, ''H.Familie en veertien heiligen'', in het [[koor (priesterkoor)|koor]] boven hoofdaltaar Sint-Augustinuskerk
Antwerpen 13.JPG|Jacob Jordaens, ''De Marteling van de H. [[Apollonia van Alexandrië|Apollonia]]'', rechterzijaltaar Sint-Augustinuskerk
Antwerpen 15.JPG|Onze-Lieve-Vrouwekapel aan de Sint-Augustinuskerk (nu foyer AMUZ)
Antwerpen 16.JPG|Koor Sint-Augustinuskerk
Antwerpen 17.JPG|Zicht op Augustinuskerk als concertruimte AMUZ met bovenaan links en rechts 14 schilderijen over het leven van de H. Augustinus
</gallery>

==vzw AMUZ==
[[Bestand:Antwerpen 9.JPG|thumb|Voorgevel vzw AMUZ, Kammenstraat, Antwerpen]]
Het ingrijpend aangepaste gebouw doet sinds 2006 dienst als muziekcentrum en is de vaste stek van de vzw [[AMUZ]]. Het is een internationaal centrum waar culturele en educatieve (muziek-)activiteiten plaatsvinden waaronder het sinds 1994 jaarlijks terugkerende [[Laus Polyphoniae]]. Het centraal gelegen kerkgebouw doet nu dienst als een concertzaal. De zuidelijk gelegen Onze-Lieve-Vrouwekapel is heringericht als foyer. De kosterwoning aan de noordzijde bevat nu de kantoren van AMUZ.
Ook voegde men enkele nieuwbouwprojecten toe aan het geheel. Er is een nieuw met de foyer verbonden en op de Kammenstraat uitgevend toegangsgebouw voor het publiek toegevoegd dat dienstdoet als herkenningspunt voor de vzw. De foyer naast de winterkapel breidde men uit en achteraan kwamen goed uitgeruste artiestenloges.

==Externe link==
* [https://inventaris.onroerenderfgoed.be/dibe/relict/5092 Inventaris bouwkundig erfgoed]
* [http://www.amuz.be/nl/over-amuz/ vzw AMUZ]

==Referenties==
{{References}}

[[Categorie:Rooms-katholiek kerkgebouw in Antwerpen (stad)|Augustinus]]


text:
# Geoffroys zadelrugtamarin
De Geoffroys zadelrugtamarin (Leontocebus nigrifrons)  is een zoogdier uit de familie van de klauwaapjes (Callitrichidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Isidore Geoffroy Saint-Hilaire in 1850. Vroeger werd de soort gerekend als een ondersoort van de bruinrugtamarin, maar het is gebleken dat dit een aparte soort is.

## Voorkomen
De soort komt voor in het westen van het Amazonegebied in het noordelijke grensgebied van Brazilië en Peru.

title: Geoffroys zadelrugtamarin

wikitext:
{{Taxobox zoogdier
| status = LC
| statusbron = 2015
| rl-id = 43953
| afbeelding =
| orde = [[Primaten|Primates]] (Primaten)
| familie = [[Klauwaapjes|Callitrichidae]] (Klauwaapjes)
| geslacht = ''[[Leontocebus]]'' (Zadelrugtamarins)
| w-naam = ''Leontocebus nigrifrons''
| auteur = [[Isidore Geoffroy Saint-Hilaire|I. Geoffroy Saint-Hilaire]]
| datum = 1850
| haakjes = ja
| origineel = ''Hapale nigrifrons''
| afbeelding2 = Saguinus nigrifrons MDD Range.png
| afbeelding2tekst = [[Verspreidingsgebied]] van Geoffroys zadelrugtamarin
}}
De '''Geoffroys zadelrugtamarin''' (''Leontocebus nigrifrons'')  is een [[Zoogdieren|zoogdier]] uit de [[familie (biologie)|familie]] van de [[Klauwaapjes|klauwaapjes (Callitrichidae)]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door [[Isidore Geoffroy Saint-Hilaire]] in 1850.<ref name="Rylands2016">{{aut|Rylands, A. B., Heymann, E. W., Lynch Alfaro, J., Buckner, J. C., Roos, C., Matauschek, C., Boubli, J. P., Sampaio, R., & Mittermeier, R. A.}} (2016). Taxonomic review of the New World tamarins (Primates: Callitrichidae). [https://academic.oup.com/zoolinnean/article/177/4/1003/3079479#84964065 ''Zoological Journal of the Linnean Society'' '''177''' (4): 1003–1028] {{DOI|10.1111/zoj.12386}}</ref><ref name="MDD">{{citeer journal|author=Mammal Diversity Database|date=2023|title=Saguinus nigrifrons (I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1850)|journal=Mammal Diversity Database (Version 1.11)|doi=10.5281/zenodo.7830771|url=https://www.mammaldiversity.org/explore.html#genus=Saguinus&species=nigrifrons&id=1000823|accessdate=22-12-2023|archiefdatum=28-10-2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201028140029/https://www.mammaldiversity.org/explore.html#genus=Saguinus&species=nigrifrons&id=1000823|dodeurl=ja}}</ref> Vroeger werd de soort gerekend als een ondersoort van de [[bruinrugtamarin]], maar het is gebleken dat dit een aparte soort is.<ref name="Rylands2016"/>

== Voorkomen ==
De soort komt voor in het westen van het [[Amazonegebied]] in het noordelijke grensgebied van [[Brazilië]] en [[Peru]].

{{Appendix}}
{{Navigatie Callitrichidae}}

[[Categorie:Klauwaapjes]]
[[Categorie:Dier uit het Neotropisch gebied]]
[[Categorie:IUCN-status niet bedreigd]]

title: Geoffroys zadelrugtamarin · IUCN-status: Niet bedreigd (2015)

Klasse: Mammalia (Zoogdieren)

Orde: Primates (Primaten)

Familie: Callitrichidae (Klauwaapjes)

Geslacht: Leontocebus (Zadelrugtamarins)

title: Soort

Portaal: Biologie · Zoogdieren


text:
# Ugashik
Ugashik is een plaats (census-designated place) in de Amerikaanse staat Alaska, en valt bestuurlijk gezien onder Lake and Peninsula Borough.

## Demografie
Bij de volkstelling in 2000 werd het aantal inwoners vastgesteld op 11.

## Geografie
Volgens het United States Census Bureau beslaat de plaats een oppervlakte van
644,1 km², waarvan 605,9 km² land en 38,2 km² water.

## Plaatsen in de nabije omgeving
De onderstaande figuur toont nabijgelegen plaatsen in een straal van 112 km rond Ugashik.

title: Ugashik

wikitext:
{{Infobox plaats Verenigde Staten
| naam=Ugashik
| staat=Alaska
| county=[[Lake and Peninsula Borough]]
| bevolking=11
| datum=2000
| oppervlak=605.9
| water=38.2
| lat_deg = 57
| lat_min = 32
| lat_sec = 2
| lon_deg = 157
| lon_min = 16
| lon_sec = 7
| hoogte=
| code=80100
| type=CDP
| detailkaart=
}}
'''Ugashik''' is een plaats ([[census-designated place]]) in de [[Verenigde Staten|Amerikaanse]] staat [[Alaska]], en valt bestuurlijk gezien onder [[Lake and Peninsula Borough]].

==Demografie==
Bij de volkstelling in 2000 werd het aantal inwoners vastgesteld op 11<ref>{{Bronvermelding inwonertal plaats Verenigde Staten/2000}}</ref>.

==Geografie==
Volgens het United States Census Bureau beslaat de plaats een [[oppervlakte]] van
644,1 km², waarvan 605,9 km² land en 38,2 km² [[oppervlaktewater|water]].

==Plaatsen in de nabije omgeving==
De onderstaande figuur toont nabijgelegen [[woonplaats|plaatsen]] in een [[Straal (wiskunde)|straal]] van 112 km rond Ugashik.
{{Afbeelding label begin|image=Blank map.svg|position= relative| float=left|width=400|caption=Plaatsen in de omgeving}}
{{Afbeelding label|x=0.5|y=0.5|scale=400|text=[[Bestand:Map pointer black.svg|20px|Ugashik]]'''Ugashik'''}}
{{Afbeelding label|x=0.479|y=0.194|scale=400|text=[[Bestand:Small-city-symbol.svg|6px|Plaats met 116 inwoners (2000).]] <small>[[Egegik (Alaska)|Egegik]] (76 km) </small>}}
{{Afbeelding label|x=0.425|y=0.488|scale=400|text=[[Bestand:Small-city-symbol.svg|6px|Plaats met 100 inwoners (2000).]] <small>[[Pilot Point (Alaska)|Pilot Point]] (19 km) </small>}}
{{Afbeelding label|x=0.167|y=0.761|scale=400|text=[[Bestand:Small-city-symbol.svg|6px|Plaats met 119 inwoners (2000).]] <small>[[Port Heiden (Alaska)|Port Heiden]] (106 km) </small>}}
{{Afbeelding label eind}}{{Clearleft}}

== Externe link ==
* {{Link city-data.com|Ugashik|Alaska}}

{{Appendix}}
{{Coor title dms|57|32|2|N|157|16|7|W|region:US_type:city(11)_scale:25000}}

[[Categorie:Plaats in Alaska]]

title: Situering

Borough: Lake and Peninsula Borough

Type plaats: Census-designated place

Staat: Alaska

title: Algemeen

Hoogte: 9 m

title: Overig

Portaal: Verenigde Staten


text:
# Cnemidocarpa floccosa
Cnemidocarpa floccosa is een zakpijpensoort uit de familie van de Styelidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1904 door Sluiter.

title: Cnemidocarpa floccosa

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Cnemidocarpa floccosa''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Chordadieren|Chordata]] (Chordadieren)
| klasse = [[Zakpijpen|Ascidiacea]] (Zakpijpen)
| orde = [[Stolidobranchia]]
| familie = [[Styelidae]]
| geslacht = ''[[Cnemidocarpa]]''
| w-naam = ''Cnemidocarpa floccosa''
| auteur = Sluiter
| datum = 1904
| haakjes = ja
| worms = 250343
| synoniem = * ''Styela floccosa''  Sluiter, 1904
}}
'''''Cnemidocarpa floccosa''''' is een [[zakpijpen]]soort uit de familie van de [[Styelidae]].<ref>Sanamyan, K. (2012). <i>Cnemidocarpa floccosa</i> (Sluiter, 1904). In: Shenkar, N.;  Gittenberger, A.; Lambert, G.; Rius, M.; Moreira Da Rocha, R.; Swalla, B.J.; Turron, X. (2012) Ascidiacea World Database. Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=250343</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1904 door Sluiter.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|16}}

[[Categorie:Styelidae]]

title: Cnemidocarpa floccosa

Klasse: Ascidiacea (Zakpijpen)

Orde: Stolidobranchia

Familie: Styelidae

Geslacht: Cnemidocarpa

title: Synoniemen