text:
# The Fairly OddParents
The Fairly OddParents, in Nederland vaak gewoon kortweg Fairly Odd Parents genoemd, is een Amerikaanse voormalige tekenfilmserie, geproduceerd door de televisiezender Nickelodeon. In Nederland wordt de serie over het algemeen nagesynchroniseerd uitgezonden. De serie is bedacht door Butch Hartman, die ook de serie Danny Phantom en T.U.F.F. Puppy bedacht heeft.
De serie gaat over een tienjarig jongetje dat in het geheim drie feeënpeetouders heeft (in de oude afleveringen twee), Cosmo, Wanda en hun baby Poof. Zij vervullen al zijn wensen.
De serie was de op één na langst lopende serie van Nickelodeon, na SpongeBob SquarePants. Op 26 juli 2017 werd de laatste aflevering uitgezonden: na tien seizoenen werd door Nickelodeon besloten niet meer door te gaan met de serie.

## Geschiedenis
Producer Butch Hartman bedacht The Fairly OddParents oorspronkelijk als een 7-minuten durende korte film voor het eerste seizoen van Fred Seibert's Oh Yeah! Cartoons. De film sloeg aan en Butch Hartman maakte er nog zes voor dezelfde serie. De animatie in deze films was duidelijk minder gedetailleerd dan in de latere serie, en veel van de personages hadden een iets ander uiterlijk.
Na deze zeven films werd het idee opgepikt door Nickelodeon, die Hartman de opdracht gaf om zes afleveringen te maken bestaande uit telkens twee verhalen van 11 minuten. De serie sloeg vrijwel direct aan bij het grote publiek, ook buiten de oorspronkelijke doelgroep. Naast Spongebob Squarepants werd het een van de best bekeken series van Nickelodeon. In 2003 kreeg de serie zijn eerste tv-film; Abra-Catastrophe!.
Eind 2005 werd de productie van de serie stopgezet. De The Jimmy Timmy Power Hour (cross-overs met de serie Jimmy Neutron) specials was bedoeld als afsluiter van de serie. Wel werden er plannen gemaakt voor een bioscoopfilm in samenwerking met Paramount Pictures, maar deze werden uiteindelijk geschrapt. Na een pauze van een jaar pakte Nickelodeon de draad echter toch weer op met de special Fairly OddBaby. Hierin maakte een nieuw personage, Poef, zijn debuut. Nickelodeon gaf tevens aan de serie in elk geval tot 2011 te hernieuwen.
Op 24 februari 2021 werd aangekondigd dat er een live-action-serie in ontwikkeling was voor Paramount+. De serie The Fairly OddParents: Fairly Odder ging in première op 31 maart 2022.

## Plot
De hoofdpersoon is het tienjarig jongetje Timmy Turner dat in de fictieve stad Dimmsdale woont.
Hij heeft het zwaar te verduren: ouders die nooit naar hem luisteren, een gemene oppas genaamd Vicky, die hem onderdrukt als een slaaf, en een leraar (Crocker) die hem constant een onvoldoende geeft voor de toetsen die Timmy op school maakt.
Doordat men in de feeënwereld merkt dat hij ongelukkig is, krijgt hij op een dag twee feeënpeetouders toegewezen; de slimme fee Wanda en haar onnozele man Cosmo.
Zij vervullen elke wens van Timmy die uitvoerbaar is (wat niet voor elke wens blijkt te gelden).
Steeds blijkt dat die vervulling van de wens toch niet het gewenste resultaat oplevert, maar integendeel allerlei ongedachte moeilijkheden oplevert, waarna Timmy de wens weer ongedaan gemaakt wenst.
De serie wordt daarnaast opgekleurd door onafzienbare moeilijkheden in de persoonlijke sfeer, bijvoorbeeld jaloezie, de baas spelen, verliefdheid, verongelijktheid, en de domheid van alle volwassenen in de serie.
Timmy moet het feit dat hij feeënpeetouders heeft goed verborgen houden, want als iemand erachter komt zullen ze bij hem worden weggehaald. Cosmo en Wanda vermommen zich altijd als goudvissen of voorwerpen als er iemand in Timmy's buurt komt. Timmy krijgt het vooral aan de stok met zijn leraar, meneer Crocker, die koste wat het kost een fee wil vangen voor zijn eigen doeleinden.
De meeste afleveringen van de serie bevatten twee verhalen, maar er zijn enkele afleveringen met een groot verhaal. Afleveringen bevatten altijd een afgerond verhaal, maar gebeurtenissen uit een aflevering kunnen wel van invloed zijn op een latere aflevering.
In het zesde seizoen krijgt Cosmo een baby (bij feeën worden de mannen zwanger), die Poof wordt genoemd. Ook deze baby-fee zorgt voor veel opschudding. In tegenstelling tot die van andere feeën is zijn toverstok een rammelaar.

## Personages

### Hoofdpersonen
Timmy TurnerTimmy is een klein jongetje van 10 jaar, met een roze petje en enorme voortanden. Zijn ouders geven hem weinig aandacht en zijn oppas Vicky geeft hem de hele tijd vervelende klusjes. Maar gelukkig heeft hij op zijn kamer een vissenkom met twee goudvissen, die - zonder dat iemand anders het weet - zijn feeënpeetouders zijn, die vrijwel al zijn wensen kunnen vervullen. Timmy is heimelijk verliefd op Trixie Tang, een meisje dat alleen maar valt op jongens die rijk en populair zijn. Timmy's beste vrienden zijn zijn klasgenoten Chester Mc Badbat en AJ. Hoewel hij best slim is, haat hij leren en haalt hij alleen onvoldoendes. Timmy doet geregeld wensen uit eigenbelang, maar is altijd bereid om te helpen zijn fouten goed te maken als een wens verkeerd uitpakt. Bovendien probeert hij soms ook anderen met zijn wensen te helpen, al pakt dat niet altijd even goed uit. Wanneer iemand hem vraagt hoe hij aan bepaalde spullen komt die hij gewenst heeft, is zijn antwoord "Internet" of Erfenis. Zijn volledige naam is Timothy Tiberius "Timmy" Turner.
Cosmo en WandaDe feeën Cosmo en Wanda zijn afkomstig uit de feeënwereld. Hun lotsbestemming is het helpen van kinderen die om wat voor reden dan ook ongelukkig zijn, en zij zijn dan ook toegewezen aan Timmy zelf. Cosmo scoort op de schaal van hersens niet hoog. Eigenlijk is 'hersens' wel het laatste woord dat je zou gebruiken om Cosmo te beschrijven. Desondanks bedoelt hij alles goed en houdt hij zielsveel van Timmy en Wanda. Hij en Wanda zijn al zo'n 10.000 jaar getrouwd. Wanda is geen genie, maar toch vele malen slimmer dan haar man. Ze kan goed met haar toverstaf overweg en zeurt heel veel over het onverantwoordelijke gedrag van haar man en petekind. Cosmo's moeder heeft een hekel aan Wanda en probeert van haar af te komen omdat ze wil dat Cosmo voor altijd haar baby blijft. Samen heeft het stel door de jaren heen vele, vele kinderen gelukkig proberen te maken. Zo waren ze in de jaren 70 onder meer de feeënpeetouders van Bill Gates, maar ook van Denzel Crocker, de gevreesde leraar van Timmy. Verder ook van o.a. Walt Disney, Tina Turner en Vanilla Ice. Cosmo en Wanda kunnen vrijwel alle wensen vervullen, behalve wanneer deze ingaan tegen "De Regels". Deze staan opgetekend in een wetboek waar iedere fee zich aan moet houden. Vaak worden de wensen van Timmy een puinhoop en in een poging de puinhoop te verhelpen wordt het een nog grotere puinhoop. Ook wordt hun de toverkracht tijdelijk ontnomen als ze opgesloten raken onder een vlindernetje. In het vervolg van de serie krijgen Cosmo en Wanda een feeënbaby genaamd Poof en later ook nog een feeënhond genaamd Sparky.
Timmy's oudersTimmy's ouders worden in de serie altijd Pap en Mam of meneer en mevrouw Turner genoemd. Hun echte voornamen zijn niet bekend. Mam is makelaar van beroep en Pap heeft een kantoorbaan. Van Pap is bekend dat hij 42 jaar is, aangezien hij in een aflevering zegt dat hij over 23 jaar thuiskomt als 65-jarige. Van Mam is bekend dat ze in de aflevering Poltergeeks  (Poltergekken) zegt dat ze eerst Barnarby heette. Over hoe Pap en Mam elkaar leerden kennen bestaan meerdere verhalen. Zo wordt in een aflevering getoond dat ze elkaar leerden kennen tijdens een hardloopwedstrijd voor kinderen. Pap werd meteen verliefd op Mam toen hij haar zag touwtje springen en gaf haar de trofee die hij won na afloop van deze hardloopwedstrijd. Een andere aflevering toont echter dat Mam eerst een relatie had met Dinkelberg en pas met Pap op ging trekken toen hij haar dumpte. Pap is kampioen in het spelen van hints. Telkens als iemand op het punt staat Pap of Mams echte naam te noemen, rijdt er een luidruchtige vrachtwagen voorbij (in een andere serie viel alleen een boek dicht). Een grote hekel heeft Pap aan de Dinklebergen (de buren) die in zijn ogen altijd een perfect leven leiden.
Mark ChangEen buitenaards wezen van de planeet Yugopotamië. Hij is een groen wezen met tentakels in plaats van armen. Net als alle Yugopotamiërs houdt hij juist van slechte en vieze dingen en vindt mooie dingen vreselijk. Hij is stapelverliefd op Vicky omdat haar nare persoonlijkheid bij zijn volk een schoonheidsideaal is. Hij verscheen voor het eerst in de serie toen Timmy een ruimtemonster wenste voor hem en zijn vrienden om mee te spelen. Aanvankelijk kan hij niet goed met Timmy overweg, maar later in de serie staat hij op betere voet met hem. Regelmatig als hij bij Timmy is, vermomt hij zich als een mensenkind.
VickyVicky is de gemene babysitter van Timmy en doet er alles aan om hem het leven zuur te maken en veel geld te 'verdienen'. Zo laat ze hem bijvoorbeeld werken terwijl zij in de stoel naar de televisie kijkt, zonder dat Timmy's ouders dit weten. Ook andere kinderen zijn niet veilig voor haar. De enige persoon die haar mag is Mark Chang, een buitenaards wezen van de planeet Yugopotamië. Ze zegt meerdere keren dat hij uit Europa komt. De slechtheid van Vicky komt doordat ze in haar jeugd gebeten is door een gevaarlijke kever. In de aflevering 'Vicky Loses Her icky' wordt dit duidelijk. Iedereen die door deze kever gebeten wordt krijgt een gevaarlijk geweten.
TootieTootie is het zusje van Vicky. Ze is verliefd op Timmy en doet altijd pogingen om Timmy voor zich te winnen. Ze heeft een bloedhekel aan Trixie omdat Timmy op haar verliefd is, in plaats van op Tootie. Een keer toen niemand op haar feestje wilde komen, wenste Timmy dat ze feënpeetouders had om van haar verjaardag een geweldig feestje te maken. Tootie had bijna aan Crocker verraden dat er feënpeetouders bestonden.
Jurgen Von StrengelJurgen is de baas van de feeënwereld en alle feeën. Hij zorgt er onder andere voor dat "de regels" worden nageleefd. Hij is zeer makkelijk te herkennen aan zijn enorme lengte (hij is zo groot als een volwassen mens terwijl de meeste feeën het formaat van een mensenkind hebben), gigantische staf, legerachtige kleding en het feit dat hij geen vleugels heeft. Ondanks dat hij van geweld houdt en het leuk vindt om mensen en/of feeën te zien zwoegen, is hij rechtvaardig en van nature geen slecht persoon. Hij wil gewoon orde houden.
Chester McBadbatTimmy's beste vriend. Hij heeft altijd een beugel en zo niet dan krijgt hij er binnen een dag wel weer een. Hij is slecht in honkbal, net als zijn vader bij wie hij in een woonwagenkamp verblijft. Zijn beugel bevat vaak geheime hulpmiddelen zoals een boor of een schoolbord. Hij woont in een caravan met zijn vader die altijd een zak op zijn hoofd draagt
AJTimmy's andere vriend. Hij is een Afro-Amerikaans wonderkind met onder andere een eigen laboratorium. Hij krijgt van meneer Crocker (de leraar van het trio) altijd tienen. Ondanks zijn intelligentie houdt hij wel zoals andere kinderen van videospelletjes en strips.
Franciseen jongen uit dezelfde klas als Timmy, Chester en AJ. Hij is de grootste pestkop van de school. Hij is duidelijk ouder en groter dan de andere kinderen in de klas, vermoedelijk omdat hij minimaal één keer is blijven zitten. In een aflevering werd bekend dat hij twaalf jaar is.
Meneer Denzel Crockerde gemene leraar van Timmy die een enorme obsessie heeft voor feeën. Op Timmy's school kent (of in elk geval vermoedt) alleen meneer Crocker Timmy's geheim. Altijd als hij in de klas iets ziet wat door Timmy's feeën gebeurd is, roept hij zijn bekende uitspraak "Feeënpeetouders!", waarbij hij allerlei spastische bewegingen maakt. Toen hij nog een kind was had Crocker zelf Cosmo en Wanda als feeënpeetouders, maar door toedoen van de tijdreizende Timmy verloor hij ze en werden zijn herinneringen aan zijn feeën gewist. Sindsdien is hij wanhopig op zoek naar bewijzen dat feeën echt bestaan, wat hem tot een buitenbeentje maakt bij de andere docenten. In seizoen 7 blijkt echter dat Crockers obsessie voor feeën door de feeënwereld als krachtbron wordt gebruikt, net zoals de obsessie van andere volwassenen voor feeën. Crockers volledige naam is Denzel Quincy Crocker.
Trixie TangEen knap meisje van Timmy's school dat heel populair is. Timmy is verliefd op haar. Ze draagt altijd een roze shirt, een kort rokje en een roze haarband. Ze vormt samen met Veronica, Tad en Chad het rijke, populaire viertal dat in de schoolkantine een aparte tafel heeft. Timmy probeert de raarste dingen om met haar te praten en of verkering te krijgen, zoals:
- iedereen behalve Trixie op aarde weg wensen;
- wensen dat hij een meisje is om zo met haar te kunnen praten;
- klassenvoorzitter worden;
- een domme film maken;
- een you-doo-poppetje (soort van voodoo) maken en haar besturen;
- wensen dat ze van Timmy Turner houdt (aflevering: Geesten Genen)
- en nog veel meer. In de aflevering Love Struck wil Trixie met hem, maar dan wijst Timmy haar af om Tootie gelukkig te maken.

Baby PoofDe baby van Cosmo en Wanda, die zijn debuut maakt in de special Fairly Oddbaby. Hij is de eerste feeënbaby in 10.000 jaar. Cosmo en Wanda kregen hem toen Timmy dat wenste. Poof kan toveren met zijn rammelaar net als Cosmo of Wanda met hun toverstaf. Zijn emoties brengen altijd een magisch effect met zich mee. Zo gebeurt er iets goeds als hij lacht, en iets slechts als hij huilt.
SparkyDe magische hond van Timmy Sparkey en de beste vriend van Timmy. Hij heeft veel baasjes gehad, maar die hebben hem allemaal gedumpt omdat hij zo druk was.
Chloe CarmichaelTimmy's nieuwe buurmeisje in het tiende en laatste seizoen van de serie. Aanvankelijk kon Timmy niet zo goed met haar overweg, maar nu ze Cosmo en Wanda moeten delen zijn ze best goede vrienden geworden.

### Bijpersonen
De elfenDe elfen zijn magisch wezens die qua magie net zo sterk zijn als feeën. Zij zien magie echter als een zakelijk iets. Ze hebben ook een eigen regelboek; Pixie Rules. In zomervakantie, de musical zien we dat de elfen ook heel goed kunnen rappen. De hoofdelf, HP, heeft een erg lang hoofd en is de baas van alle elfen. De rest van de elfen ziet er allemaal hetzelfde uit als HP's handlanger Sanderson. Ze hebben allemaal vierkante hoofden en punthoedjes en een zonnebril op. Verder zijn er nog de bodyguardelfen. Alle elfen praten erg monotoon, op hun gezicht is nooit emotie te zien en ze zijn vreselijk saai. Hun doel is de feeënwereld te veroveren om zo macht te krijgen over alle magie. Ze gebruiken mobiele telefoons in plaats van stafjes.
De Anti-FeeënDe anti-feeën zijn kwaadaardige dubbelgangers van de feeën. Elke fee heeft een anti-fee tegenhanger. Behalve dat ze slecht zijn, zijn ze qua persoonlijkheid ook de omgekeerde versie van hun normale tegenhangers. Anti-Wanda is daarom een onnozele oen (die brood eet met haar voeten) en Anti-Cosmo is een kwaadaardig genie. De tegenhanger van baby Poof is baby Foop, hij doet er alles aan om baby Poof te vernietigen. De anti-feeën zijn meestal onzichtbaar voor mensen, en je hebt een speciale bril nodig om ze te kunnen zien. Maar in de afleveringen Fairly odd baby deel 1, 2, 3, 4 zijn ze met het blote oog te zien. Op vrijdag de 13de zijn zij de oorzaak van alle pech en ongeluk dat mensen overkomt.
De DinkelbergenDe buren van Timmy. Ze hebben vaak ruzie met Timmy's vader, die zich stoort aan het feit dat zij vaak betere en duurdere spullen hebben dan hij. De vader van het gezin heet Sheldon.
NormNorm is een kwade lampgeest van 50.000 jaar oud. Hij woont in een paarse lavalamp, uit de jaren 70. Hij houdt ervan om mensen te neppen, milkshakes en niet van "smoof" dingen. Hij komt in 4 afleveringen voor:
- Geesten Genen
- Terug naar de Norm
- Feeën Idool
- Norms last stand (Nog niet uitgezonden in Nederland en de Verenigde Staten)

JoenJoen is een neef van Timmy. Hij is net als Timmy ook verliefd op Trixie. Zijn liefde voor Adam West van TV is soms een beetje obscuur maar voor de rest lijkt hij een normale jongen te zijn. Hij was al eerst te zien in een aflevering van seizoen 7 waarin Joen bekendstond als de zoon van meneer Crocker, later bleek Francis dit te zijn.
VeronicaVeronica is een best knap blond meisje en de beste vriendin van Trixie (maar net niet zo populair). Ze loopt altijd achter Trixie aan. Veronica is in het geheim verliefd op Timmy. Veronica zou het liefst Trixie willen zijn. Ze is stik jaloers op Trixie omdat Trixie zo populair is. De hele kamer van Veronica hangt vol met spullen van Trixie en het liefst wil ze thuis door haar moeder Trixie worden genoemd.
Tad en ChadTad en Chad zijn twee populaire en rijke jongens uit Timmy's klas, die door hun rijkdom altijd overal mee weg komen. In een aflevering strijdt Timmy tegen Tad en Chad om het klassenpresidentschap.
Remy Buxaplenty en JuandissimoRemy is een verwaande jongen met steenrijke ouders. Remy is de geboren aartsrivaal van Timmy. Remy heeft ook een fee; Juandisimo, de ex van Wanda. Juandissimo spreekt met een Spaans accent, en is erg gesteld op zijn uiterlijk. Remy probeert altijd van Timmy's feeën af te komen; bij deze gebeurtenissen wedden Cosmo en Juandissimo bijna altijd om Wanda:
- De eerste aflevering dat Remy verschijnt gaat hij met Timmy een feeënduel aan met de inzet dat een van hen zijn feeën verliest. Juandisimo en Cosmo wedden hier om Wanda.
- In een andere aflevering wil Remy de regelloze wens gebruiken van Cupido's itemjacht. Guandizimo en Cosmo wedden om Wanda en een stuiver.
- In een andere aflevering komt Remy terug van een verlaten eiland en maakt Timmy zo gelukkig dat hij Cosmo en Wanda niet meer nodig heeft.
- In een andere aflevering zorgt Remy ervoor dat hij, Timmy, Chester en AJ naar een zomerkamp gaan.(Dit blijkt uiteindelijk de junior militaire school te zijn.) Remy pakt daar de vissenkom van Timmy af zet er een vlindernetje over zodat Cosmo en Wanda niet meer kunnen toveren.

De Crimson Chineen fictieve superheld uit Timmy's favoriete stripserie. Hij valt op door zijn enorme kin en felrode kostuum. Zijn krachten lijken sterk op die van superman. In de serie wenst Timmy zichzelf geregeld naar de stripwereld, waar hij de helper wordt van de Crimson Chin. Ook bezoekt de Crimson Chin een paar maal de echte wereld door Cosmo en Wanda's toedoen.
Crash Nebulaeen fictieve ruimteheld uit een televisieserie die Timmy, Chester en A.J. vaak kijken.
Dark Lasereen op Darth Vader gebaseerde schurk die in de serie geregeld probeert de aarde te vernietigen. Hij verscheen eerst in de aflevering "Hard Copy" toen Timmy hem per ongeluk tot leven bracht vanuit een speelgoedfolder. Hoewel hij aan het eind van die aflevering weer terug werd gestopt in de folder keert hij later in de serie toch weer terug. Hij is vooral in seizoen 6 een regelmatig terugkerende schurk.
Chip Skylarkeen popartiest die vooral bekendstaat om zijn gave gebit.
Britney BritneyVerbastering van Britney Spears ze is een popartiest die meestal drie (mannelijke) dansers bij zich heeft.
Chet Ubetchaeen tv-presentator en een van de bekendste televisiepersoonlijkheden van Dimmsdale. Hij is klein van stuk.
Cupidode fee van de liefde. Ondanks dat het zijn taak is de liefde te verspreiden, is hij soms behoorlijk arrogant.
Mama CosmaCosmo's moeder en Wanda's schoonmoeder. Ze haat Wanda omdat ze Cosmo graag voor zichzelf wil houden. Regelmatig probeert ze dan ook Cosmo en Wanda te laten scheiden.
Vader van CosmoHij is maar in één aflevering voorgekomen, toen Cosmo nog een baby was, vroeg hij Cosmo om iets te toveren, Cosmo toverde hem in een vlieg, en hij sloeg te pletter.
Big DaddyWanda's vader. Hij leidt een magisch afvalverwerkingsbedrijf, en is doorgaans zo met zijn zaak bezig dat hij geen tijd heeft voor Wanda. Hij is gekleed als een stereotiepe maffialeider uit de jaren 30. Net als Mama Cosma heeft hij een hekel aan zijn schoonkind, Cosmo.
Doug Dimmadomede rijkste man van Dimmsdale. Hij is eigenaar van veel belangrijke gebouwen, waaronder een stadion. hij draagt altijd een wit pak met een erg hoge hoed.
Rip StudwellDokter in Feënwereld, hij is erg op zijn uiterlijk gericht en houdt van golf. Hij was erbij toen Baby Poof werd geboren, en toen Cosmo last had van zijn fakireliklier.
Adam WestBeroemd filmacteur, vooral bekend om zijn rol als Catman. Hij is naïef van persoonlijkheid en lijkt in het heden niet meer in films te spelen, maar vooral onrust te veroorzaken. Zijn personage is gebaseerd op de acteur Adam West die Batman speelde.

## Stemmen
| Personage            | Engelse stemmen         | Nederlandse stemmen           |
| -------------------- | ----------------------- | ----------------------------- |
| Timmy Turner         | Tara Strong             | Lot Lohr                      |
| Wanda                | Susanne Blakeslee       | Marloes van den Heuvel        |
| Cosmo                | Daran Norris            | Robin van der Velden          |
| Pap Turner           | Daran Norris            | Louis van Beek                |
| Mam Turner           | Susanne Blakeslee       | Hetty Heyting                 |
| Vicky                | Grey DeLisle            | Marlies Somers                |
| Francis              | Faith Abrahams          | Ajolt Elsakkers               |
| Chester              | Jason Marsden           | Hetty Heyting                 |
| AJ                   | Ibrahim Haneef Muhammad | Niki Romijn                   |
| Mark Chang           | Rob Paulsen             | Patrick van Balen             |
| Denzel Crocker       | Carlos Alazraqui        | Jan Nonhof                    |
| Directrice Waxelplax | Grey DeLisle            | Hetty Heyting                 |
| Trixie Tang          | Dionne Quan             | Niki Romijn                   |
| Tad                  | Tara Strong             | Ajolt Elsakkers               |
| Chad                 | Grey DeLisle            | Louis van Beek                |
| Veronica             | Grey DeLisle            | Sophie Hoebrechts             |
| Elmer                | Dee Bradley Baker       | Ajolt Elsakkers               |
| Jurgen Von Strengel  | Daran Norris            | Bas Keijzer, Daan van Rijssel |
| Cupido               | Tom Kenny               | Louis van Beek                |
| Chet Ubetscha        | Jim Ward                | Patrick van Balen, Onbekend   |
| Chip Skylark         | Chris Kirkpatrick       | Ajolt Elsakkers               |
| Tootie               | Grey DeLisle            | Niki Romijn                   |
| Anti-Cosmo           | Daran Norris            | Robin van der Velden          |
| Anti-Wanda           | Susanne Blakeslee       | Marloes van den Heuvel        |
| Juandissimo          | Carlos Alazraqui        | Jan Nonhof                    |
| Sanjay               | Dee Bradley Baker       | Robin van der Velden          |
| Norm de Geest        | Norm MacDonald          | Marcel Jonker                 |
| Mr Bickels           | Jim Ward                | Hein van Beem                 |
| Sparky               | Maddie Taylor           | Jop Joris                     |
| Chloe Carmichael     | Kari Wahlgren           | Nicoline Pouwer               |

## Media

### Specials en televisiefilms
- The Fairly OddParents: Abra-Catastrophe! (drieluik, 2002/2003)
- The Fairly OddParents: Channel Chasers (drieluik, 2003/2004)
- School's Out! The Musical (tweeluik, 2004/2005)
- Fairy Idol (tweeluik, 2006)
- Fairly OddBaby (tweeluik, 2008)
- The Fairly Oddlympics (tweeluik, 2008)
- The Fairly OddParents: Wishology (drie afleveringen van een uur, 2009)

### Cross-overs
De serie bevat drie cross-overs met de serie Jimmy Neutron:
- The Jimmy Timmy Power Hour (2004)
- The Jimmy Timmy Power Hour 2: When Nerds Collide (2006)
- The Jimmy Timmy Power Hour 3: The Jerkinators (2006)

### Live-action films
Een live-action film getiteld A Fairly Odd Movie: Grow Up, Timmy Turner! verscheen in juli 2011. Drake Bell vertolkt hierin de rol van Timmy Turner, naast Cheryl Hines en Jason Alexander als Cosmo en Wanda.
In de film is Timmy inmiddels volwassen, maar gedraagt zich nog altijd als een kind om zo zijn feeën te kunnen behouden. Wanneer hij echter de nu ook volwassen Tootie tegenkomt en verliefd op haar wordt, moet hij kiezen tussen haar of zijn feeën. Ondertussen wil een rijke olietycoon samen met meneer Crocker de krachten van Cosmo en Wanda stelen.
Hierna verschenen er nog twee films: A Fairly Odd Christmas in 2012 en A Fairly Odd Summer in 2014.

## Bloopers
In de aflevering "Machtige Mam en Dyno-Pap" beweegt in de scene in de slaapkamer van Timmy's ouders de mond van Wanda, maar tijdens de nasynchronisatie in 2003 was er vergeten de bijhorende dialogen in te spreken.

title: The Fairly OddParents

wikitext:
{{Infobox televisieprogramma
| titel        = Fairly Odd Parents
| afbeelding   =
| onderschrift =
| genre        = Animatie
| speelduur    =
| bedenker     = [[Butch Hartman]]
| producer     = [[Nickelodeon Animation Studios]]
[[Paramount Pictures]]
| muziek       = [[Ron Jones]]
| land         = {{VS}}
| taal         = [[Engels]] en nasynchronisatietalen
| netwerk      = [[MTV Networks]]
| zender       =  {{US-VLAG}} [[Nickelodeon (televisiezender)|Nickelodeon]]
 {{IT-VLAG}} [[Fox Kids]]/[[Jetix]] (seizoenen 1-5)
  {{IT-VLAG}} [[Nickelodeon Italië|Nickelodeon]] (seizoenen 6-10)
 {{ES-VLAG}} [[Telecinco]], [[Canal Sur]], [[Nickelodeon]]
| start        = {{US-VLAG}} [[30 maart]] [[2001]]
{{IT-VLAG}}  [[2 december]] [[2002]]
{{NL-VLAG}}  [[29 september]] [[2003]]
| einde        = [[26 juli]] [[2017]]
| seizoenen    = 10
| afleveringen = [[Lijst van afleveringen van The Fairly OddParents|310 (incl. 10 shorts)]]
| gerelateerd  = [[Danny Phantom]] en [[T.U.F.F. Puppy]] (zelfde makers)
| website      =
| imdb         = 0235918
| tv_com       = the-fairly-oddparents
}}
'''The Fairly OddParents''', in Nederland vaak gewoon kortweg ''Fairly Odd Parents'' genoemd, is een [[Verenigde Staten|Amerikaanse]] voormalige [[tekenfilm]]serie, geproduceerd door de televisiezender [[Nickelodeon (televisiezender)|Nickelodeon]]. In Nederland wordt de serie over het algemeen [[nasynchronisatie|nagesynchroniseerd]] uitgezonden. De serie is bedacht door [[Butch Hartman]], die ook de serie ''[[Danny Phantom]]'' en ''[[T.U.F.F. Puppy]]'' bedacht heeft.
De serie gaat over een tienjarig jongetje dat in het geheim drie ''feeënpeetouders'' heeft (in de oude afleveringen twee), Cosmo, Wanda en hun baby Poof. Zij vervullen al zijn wensen.

De serie was de op één na langst lopende serie van Nickelodeon, na ''[[SpongeBob SquarePants]]''. Op 26 juli 2017 werd de laatste aflevering uitgezonden: na tien seizoenen werd door Nickelodeon besloten niet meer door te gaan met de serie.<ref>{{Citeer web|url=https://www.polygon.com/tv/2018/3/1/17067542/fairly-oddparents-nickelodeon-butch-hartman-spongebob-squarepants|titel=Fairly OddParents creator explains why Nickelodeon canceled series five times|bezochtdatum=1 januari 2019|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=1 maart 2018|uitgever=Polygon.nl|taal=}}</ref>

== Geschiedenis ==
Producer Butch Hartman bedacht ''The Fairly OddParents'' oorspronkelijk als een 7-minuten durende [[korte film]] voor het eerste seizoen van [[Fred Seibert]]'s ''[[Oh Yeah! Cartoons]]''. De film sloeg aan en Butch Hartman maakte er nog zes voor dezelfde serie. De animatie in deze films was duidelijk minder gedetailleerd dan in de latere serie, en veel van de personages hadden een iets ander uiterlijk.

Na deze zeven films werd het idee opgepikt door Nickelodeon, die Hartman de opdracht gaf om zes afleveringen te maken bestaande uit telkens twee verhalen van 11 minuten. De serie sloeg vrijwel direct aan bij het grote publiek, ook buiten de oorspronkelijke doelgroep. Naast [[Spongebob Squarepants]] werd het een van de best bekeken series van Nickelodeon. In 2003 kreeg de serie zijn eerste tv-film; Abra-Catastrophe!.

Eind 2005 werd de productie van de serie stopgezet. De '''[[The Jimmy Timmy Power Hour]]''' (cross-overs met de serie Jimmy Neutron) specials was bedoeld als afsluiter van de serie. Wel werden er plannen gemaakt voor een bioscoopfilm in samenwerking met [[Paramount Pictures]], maar deze werden uiteindelijk geschrapt. Na een pauze van een jaar pakte Nickelodeon de draad echter toch weer op met de special Fairly OddBaby. Hierin maakte een nieuw personage, Poef, zijn debuut. Nickelodeon gaf tevens aan de serie in elk geval tot 2011 te hernieuwen.

Op 24 februari 2021 werd aangekondigd dat er een live-action-serie in ontwikkeling was voor [[Paramount+]]. De serie [[The Fairly OddParents: Fairly Odder]] ging in première op 31 maart 2022.

== Plot ==
{{Leeswaarschuwing}}
De hoofdpersoon is het tienjarig jongetje Timmy Turner dat in de fictieve stad Dimmsdale woont.
Hij heeft het zwaar te verduren: ouders die nooit naar hem luisteren, een gemene [[oppas]] genaamd Vicky, die hem onderdrukt als een [[slavernij|slaaf]], en een leraar (Crocker) die hem constant een onvoldoende geeft voor de toetsen die Timmy op school maakt.

Doordat men in de [[fee]]ënwereld merkt dat hij ongelukkig is, krijgt hij op een dag twee feeënpeetouders toegewezen; de slimme [[fee]] Wanda en haar onnozele man Cosmo.
Zij vervullen elke wens van Timmy die uitvoerbaar is (wat niet voor elke wens blijkt te gelden).
Steeds blijkt dat die vervulling van de wens toch niet het gewenste resultaat oplevert, maar integendeel allerlei ongedachte moeilijkheden oplevert, waarna Timmy de wens weer ongedaan gemaakt wenst.
De serie wordt daarnaast opgekleurd door onafzienbare moeilijkheden in de persoonlijke sfeer, bijvoorbeeld jaloezie, de baas spelen, verliefdheid, verongelijktheid, en de domheid van alle volwassenen in de serie.

Timmy moet het feit dat hij feeënpeetouders heeft goed verborgen houden, want als iemand erachter komt zullen ze bij hem worden weggehaald. Cosmo en Wanda vermommen zich altijd als [[Goudvis (dier)|goudvissen]] of voorwerpen als er iemand in Timmy's buurt komt. Timmy krijgt het vooral aan de stok met zijn leraar, meneer Crocker, die koste wat het kost een fee wil vangen voor zijn eigen doeleinden.

De meeste afleveringen van de serie bevatten twee verhalen, maar er zijn enkele afleveringen met een groot verhaal. Afleveringen bevatten altijd een afgerond verhaal, maar gebeurtenissen uit een aflevering kunnen wel van invloed zijn op een latere aflevering.

In het zesde seizoen krijgt Cosmo een baby (bij feeën worden de mannen zwanger), die Poof wordt genoemd. Ook deze baby-fee zorgt voor veel opschudding. In tegenstelling tot die van andere feeën is zijn toverstok een rammelaar.

== Personages ==
=== Hoofdpersonen ===
;Timmy Turner: Timmy is een klein jongetje van 10 jaar, met een roze petje en enorme voortanden. Zijn ouders geven hem weinig aandacht en zijn oppas ''Vicky'' geeft hem de hele tijd vervelende klusjes. Maar gelukkig heeft hij op zijn kamer een vissenkom met twee goudvissen, die - zonder dat iemand anders het weet - zijn feeënpeetouders zijn, die vrijwel al zijn wensen kunnen vervullen. Timmy is heimelijk verliefd op Trixie Tang, een meisje dat alleen maar valt op jongens die rijk en populair zijn. Timmy's beste vrienden zijn zijn klasgenoten Chester Mc Badbat en AJ. Hoewel hij best slim is, haat hij leren en haalt hij alleen onvoldoendes. Timmy doet geregeld wensen uit eigenbelang, maar is altijd bereid om te helpen zijn fouten goed te maken als een wens verkeerd uitpakt. Bovendien probeert hij soms ook anderen met zijn wensen te helpen, al pakt dat niet altijd even goed uit. Wanneer iemand hem vraagt hoe hij aan bepaalde spullen komt die hij gewenst heeft, is zijn antwoord "Internet" of [[Nalatenschap (algemeen)|Erfenis]]. Zijn volledige naam is ''Timothy Tiberius "Timmy" Turner''.
;Cosmo en Wanda: De feeën Cosmo en Wanda zijn afkomstig uit de feeënwereld. Hun lotsbestemming is het helpen van kinderen die om wat voor reden dan ook ongelukkig zijn, en zij zijn dan ook toegewezen aan Timmy zelf. Cosmo scoort op de schaal van hersens niet hoog. Eigenlijk is 'hersens' wel het laatste woord dat je zou gebruiken om Cosmo te beschrijven. Desondanks bedoelt hij alles goed en houdt hij zielsveel van Timmy en Wanda. Hij en Wanda zijn al zo'n 10.000 jaar getrouwd. Wanda is geen genie, maar toch vele malen slimmer dan haar man. Ze kan goed met haar toverstaf overweg en zeurt heel veel over het onverantwoordelijke gedrag van haar man en petekind. Cosmo's moeder heeft een hekel aan Wanda en probeert van haar af te komen omdat ze wil dat Cosmo voor altijd haar baby blijft. Samen heeft het stel door de jaren heen vele, vele kinderen gelukkig proberen te maken. Zo waren ze in de jaren 70 onder meer de feeënpeetouders van [[Bill Gates]], maar ook van Denzel Crocker, de gevreesde leraar van Timmy. Verder ook van o.a. [[Walt Disney]], [[Tina Turner]] en [[Vanilla Ice]]. Cosmo en Wanda kunnen vrijwel alle wensen vervullen, behalve wanneer deze ingaan tegen "De Regels". Deze staan opgetekend in een wetboek waar iedere fee zich aan moet houden. Vaak worden de wensen van Timmy een puinhoop en in een poging de puinhoop te verhelpen wordt het een nog grotere puinhoop. Ook wordt hun de toverkracht tijdelijk ontnomen als ze opgesloten raken onder een vlindernetje. In het vervolg van de serie krijgen Cosmo en Wanda een feeënbaby genaamd Poof en later ook nog een feeënhond genaamd Sparky.
;Timmy's ouders: Timmy's ouders worden in de serie altijd Pap en Mam of meneer en mevrouw Turner genoemd. Hun echte voornamen zijn niet bekend. Mam is [[makelaar]] van beroep en Pap heeft een kantoorbaan. Van Pap is bekend dat hij 42 jaar is, aangezien hij in een aflevering zegt dat hij over 23 jaar thuiskomt als 65-jarige. Van Mam is bekend dat ze in de aflevering Poltergeeks  (Poltergekken) zegt dat ze eerst Barnarby heette. Over hoe Pap en Mam elkaar leerden kennen bestaan meerdere verhalen. Zo wordt in een aflevering getoond dat ze elkaar leerden kennen tijdens een hardloopwedstrijd voor kinderen. Pap werd meteen verliefd op Mam toen hij haar zag touwtje springen en gaf haar de trofee die hij won na afloop van deze hardloopwedstrijd. Een andere aflevering toont echter dat Mam eerst een relatie had met Dinkelberg en pas met Pap op ging trekken toen hij haar dumpte. Pap is kampioen in het spelen van [[Hints (spel)|hints]]. Telkens als iemand op het punt staat Pap of Mams echte naam te noemen, rijdt er een luidruchtige [[vrachtwagen]] voorbij (in een andere serie viel alleen een boek dicht). Een grote hekel heeft Pap aan de Dinklebergen (de buren) die in zijn ogen altijd een perfect leven leiden.
;Mark Chang: Een buitenaards wezen van de planeet Yugopotamië. Hij is een groen wezen met tentakels in plaats van armen. Net als alle Yugopotamiërs houdt hij juist van slechte en vieze dingen en vindt mooie dingen vreselijk. Hij is stapelverliefd op Vicky omdat haar nare persoonlijkheid bij zijn volk een schoonheidsideaal is. Hij verscheen voor het eerst in de serie toen Timmy een ruimtemonster wenste voor hem en zijn vrienden om mee te spelen. Aanvankelijk kan hij niet goed met Timmy overweg, maar later in de serie staat hij op betere voet met hem. Regelmatig als hij bij Timmy is, vermomt hij zich als een mensenkind.
;Vicky: Vicky is de gemene babysitter van Timmy en doet er alles aan om hem het leven zuur te maken en veel geld te 'verdienen'. Zo laat ze hem bijvoorbeeld werken terwijl zij in de stoel naar de televisie kijkt, zonder dat Timmy's ouders dit weten. Ook andere kinderen zijn niet veilig voor haar. De enige persoon die haar mag is Mark Chang, een [[Buitenaards leven|buitenaards wezen]] van de planeet Yugopotamië. Ze zegt meerdere keren dat hij uit Europa komt. De slechtheid van Vicky komt doordat ze in haar jeugd gebeten is door een gevaarlijke kever. In de aflevering 'Vicky Loses Her icky' wordt dit duidelijk. Iedereen die door deze kever gebeten wordt krijgt een gevaarlijk geweten.
;Tootie: Tootie is het zusje van Vicky. Ze is verliefd op Timmy en doet altijd pogingen om Timmy voor zich te winnen. Ze heeft een bloedhekel aan Trixie omdat Timmy op haar verliefd is, in plaats van op Tootie. Een keer toen niemand op haar feestje wilde komen, wenste Timmy dat ze feënpeetouders had om van haar verjaardag een geweldig feestje te maken. Tootie had bijna aan Crocker verraden dat er feënpeetouders bestonden.
;Jurgen Von Strengel: Jurgen is de baas van de feeënwereld en alle feeën. Hij zorgt er onder andere voor dat "de regels" worden nageleefd. Hij is zeer makkelijk te herkennen aan zijn enorme lengte (hij is zo groot als een volwassen mens terwijl de meeste feeën het formaat van een mensenkind hebben), gigantische staf, legerachtige kleding en het feit dat hij geen vleugels heeft. Ondanks dat hij van geweld houdt en het leuk vindt om mensen en/of feeën te zien zwoegen, is hij rechtvaardig en van nature geen slecht persoon. Hij wil gewoon orde houden.
;Chester McBadbat: Timmy's beste vriend. Hij heeft altijd een beugel en zo niet dan krijgt hij er binnen een dag wel weer een. Hij is slecht in honkbal, net als zijn vader bij wie hij in een woonwagenkamp verblijft. Zijn beugel bevat vaak geheime hulpmiddelen zoals een boor of een schoolbord. Hij woont in een caravan met zijn vader die altijd een zak op zijn hoofd draagt
;AJ: Timmy's andere vriend. Hij is een Afro-Amerikaans [[wonderkind]] met onder andere een eigen laboratorium. Hij krijgt van meneer Crocker (de leraar van het trio) altijd tienen. Ondanks zijn intelligentie houdt hij wel zoals andere kinderen van videospelletjes en strips.
;Francis: een jongen uit dezelfde klas als Timmy, Chester en AJ. Hij is de grootste pestkop van de school. Hij is duidelijk ouder en groter dan de andere kinderen in de klas, vermoedelijk omdat hij minimaal één keer is blijven zitten. In een aflevering werd bekend dat hij twaalf jaar is.
;Meneer Denzel Crocker: de gemene leraar van Timmy die een enorme obsessie heeft voor feeën. Op Timmy's school kent (of in elk geval vermoedt) alleen meneer Crocker Timmy's geheim. Altijd als hij in de klas iets ziet wat door Timmy's feeën gebeurd is, roept hij zijn bekende uitspraak "Feeënpeetouders!", waarbij hij allerlei [[Spasticiteit en spasme|spastische]] bewegingen maakt. Toen hij nog een kind was had Crocker zelf Cosmo en Wanda als feeënpeetouders, maar door toedoen van de tijdreizende Timmy verloor hij ze en werden zijn herinneringen aan zijn feeën gewist. Sindsdien is hij wanhopig op zoek naar bewijzen dat feeën echt bestaan, wat hem tot een buitenbeentje maakt bij de andere docenten. In seizoen 7 blijkt echter dat Crockers obsessie voor feeën door de feeënwereld als krachtbron wordt gebruikt, net zoals de obsessie van andere volwassenen voor feeën. Crockers volledige naam is ''Denzel Quincy Crocker''.
;Trixie Tang: Een knap meisje van Timmy's school dat heel populair is. Timmy is verliefd op haar. Ze draagt altijd een roze shirt, een kort rokje en een roze haarband. Ze vormt samen met Veronica, Tad en Chad het rijke, populaire viertal dat in de schoolkantine een aparte tafel heeft. Timmy probeert de raarste dingen om met haar te praten en of verkering te krijgen, zoals:
* iedereen behalve Trixie op aarde weg wensen;
* wensen dat hij een meisje is om zo met haar te kunnen praten;
* klassenvoorzitter worden;
* een domme film maken;
* een you-doo-poppetje (soort van [[voodoo]]) maken en haar besturen;
* wensen dat ze van Timmy Turner houdt (aflevering: ''Geesten Genen'')
* en nog veel meer. In de aflevering ''Love Struck'' wil Trixie met hem, maar dan wijst Timmy haar af om Tootie gelukkig te maken.
;Baby Poof:De baby van Cosmo en Wanda, die zijn debuut maakt in de special [[Fairly Oddbaby]]. Hij is de eerste feeënbaby in 10.000 jaar. Cosmo en Wanda kregen hem toen Timmy dat wenste. Poof kan toveren met zijn rammelaar net als Cosmo of Wanda met hun toverstaf. Zijn emoties brengen altijd een magisch effect met zich mee. Zo gebeurt er iets goeds als hij lacht, en iets slechts als hij huilt.
;Sparky: De magische hond van Timmy Sparkey en de beste vriend van Timmy. Hij heeft veel baasjes gehad, maar die hebben hem allemaal gedumpt omdat hij zo druk was.
;Chloe Carmichael: Timmy's nieuwe buurmeisje in het tiende en laatste seizoen van de serie. Aanvankelijk kon Timmy niet zo goed met haar overweg, maar nu ze Cosmo en Wanda moeten delen zijn ze best goede vrienden geworden.

=== Bijpersonen ===
;De elfen: De elfen zijn magisch wezens die qua magie net zo sterk zijn als feeën. Zij zien magie echter als een zakelijk iets. Ze hebben ook een eigen regelboek; Pixie Rules. In zomervakantie, de musical zien we dat de elfen ook heel goed kunnen rappen. De hoofdelf, HP, heeft een erg lang hoofd en is de baas van alle elfen. De rest van de elfen ziet er allemaal hetzelfde uit als HP's handlanger Sanderson. Ze hebben allemaal vierkante hoofden en punthoedjes en een zonnebril op. Verder zijn er nog de bodyguardelfen. Alle elfen praten erg [[monotoon]], op hun gezicht is nooit emotie te zien en ze zijn vreselijk saai. Hun doel is de feeënwereld te veroveren om zo macht te krijgen over alle magie. Ze gebruiken mobiele telefoons in plaats van stafjes.

;De Anti-Feeën: De anti-feeën zijn kwaadaardige dubbelgangers van de feeën. Elke fee heeft een anti-fee tegenhanger. Behalve dat ze slecht zijn, zijn ze qua persoonlijkheid ook de omgekeerde versie van hun normale tegenhangers. Anti-Wanda is daarom een onnozele oen (die brood eet met haar voeten) en Anti-Cosmo is een kwaadaardig genie. De tegenhanger van baby Poof is baby Foop, hij doet er alles aan om baby Poof te vernietigen. De anti-feeën zijn meestal onzichtbaar voor mensen, en je hebt een speciale bril nodig om ze te kunnen zien. Maar in de afleveringen Fairly odd baby deel 1, 2, 3, 4 zijn ze met het blote oog te zien. Op vrijdag de 13de zijn zij de oorzaak van alle pech en ongeluk dat mensen overkomt.

;De Dinkelbergen: De buren van Timmy. Ze hebben vaak ruzie met Timmy's vader, die zich stoort aan het feit dat zij vaak betere en duurdere spullen hebben dan hij. De vader van het gezin heet Sheldon.

;Norm: Norm is een kwade lampgeest van 50.000 jaar oud. Hij woont in een paarse lavalamp, uit de jaren 70. Hij houdt ervan om mensen te neppen, milkshakes en niet van "smoof" dingen. Hij komt in 4 afleveringen voor:
* Geesten Genen
* Terug naar de Norm
* Feeën Idool
* Norms last stand (Nog niet uitgezonden in Nederland en de [[Verenigde Staten]])

;
;Joen: Joen is een neef van Timmy. Hij is net als Timmy ook verliefd op Trixie. Zijn liefde voor Adam West van TV is soms een beetje obscuur maar voor de rest lijkt hij een normale jongen te zijn. Hij was al eerst te zien in een aflevering van seizoen 7 waarin Joen bekendstond als de zoon van meneer Crocker, later bleek Francis dit te zijn.

;Veronica: Veronica is een best knap blond meisje en de beste vriendin van Trixie (maar net niet zo populair). Ze loopt altijd achter Trixie aan. Veronica is in het geheim verliefd op Timmy. Veronica zou het liefst Trixie willen zijn. Ze is stik jaloers op Trixie omdat Trixie zo populair is. De hele kamer van Veronica hangt vol met spullen van Trixie en het liefst wil ze thuis door haar moeder Trixie worden genoemd.

;Tad en Chad: Tad en Chad zijn twee populaire en rijke jongens uit Timmy's klas, die door hun rijkdom altijd overal mee weg komen. In een aflevering strijdt Timmy tegen Tad en Chad om het klassenpresidentschap.

;Remy Buxaplenty en Juandissimo: Remy is een verwaande jongen met steenrijke ouders. Remy is de geboren aartsrivaal van Timmy. Remy heeft ook een fee; Juandisimo, de ex van Wanda. Juandissimo spreekt met een Spaans accent, en is erg gesteld op zijn uiterlijk. Remy probeert altijd van Timmy's feeën af te komen; bij deze gebeurtenissen wedden Cosmo en Juandissimo bijna altijd om Wanda:
* De eerste aflevering dat Remy verschijnt gaat hij met Timmy een feeënduel aan met de inzet dat een van hen zijn feeën verliest. Juandisimo en Cosmo wedden hier om Wanda.
* In een andere aflevering wil Remy de regelloze wens gebruiken van Cupido's itemjacht. Guandizimo en Cosmo wedden om Wanda en een stuiver.
* In een andere aflevering komt Remy terug van een verlaten eiland en maakt Timmy zo gelukkig dat hij Cosmo en Wanda niet meer nodig heeft.
* In een andere aflevering zorgt Remy ervoor dat hij, Timmy, Chester en AJ naar een zomerkamp gaan.(Dit blijkt uiteindelijk de junior militaire school te zijn.) Remy pakt daar de vissenkom van Timmy af zet er een vlindernetje over zodat Cosmo en Wanda niet meer kunnen toveren.

;De Crimson Chin: een fictieve superheld uit Timmy's favoriete stripserie. Hij valt op door zijn enorme kin en felrode kostuum. Zijn krachten lijken sterk op die van [[superman]]. In de serie wenst Timmy zichzelf geregeld naar de stripwereld, waar hij de helper wordt van de Crimson Chin. Ook bezoekt de Crimson Chin een paar maal de echte wereld door Cosmo en Wanda's toedoen.

;Crash Nebula: een fictieve ruimteheld uit een televisieserie die Timmy, Chester en A.J. vaak kijken.

;Dark Laser: een op [[Darth Vader]] gebaseerde schurk die in de serie geregeld probeert de aarde te vernietigen. Hij verscheen eerst in de aflevering "Hard Copy" toen Timmy hem per ongeluk tot leven bracht vanuit een speelgoedfolder. Hoewel hij aan het eind van die aflevering weer terug werd gestopt in de folder keert hij later in de serie toch weer terug. Hij is vooral in seizoen 6 een regelmatig terugkerende schurk.

;Chip Skylark: een popartiest die vooral bekendstaat om zijn gave gebit.

;Britney Britney: Verbastering van [[Britney Spears]] ze is een popartiest die meestal drie (mannelijke) dansers bij zich heeft.

;Chet Ubetcha: een tv-presentator en een van de bekendste televisiepersoonlijkheden van Dimmsdale. Hij is klein van stuk.

;Cupido: de fee van de liefde. Ondanks dat het zijn taak is de liefde te verspreiden, is hij soms behoorlijk arrogant.

;Mama Cosma: Cosmo's moeder en Wanda's schoonmoeder. Ze haat Wanda omdat ze Cosmo graag voor zichzelf wil houden. Regelmatig probeert ze dan ook Cosmo en Wanda te laten scheiden.

;Vader van Cosmo: Hij is maar in één aflevering voorgekomen, toen Cosmo nog een baby was, vroeg hij Cosmo om iets te toveren, Cosmo toverde hem in een vlieg, en hij sloeg te pletter.

;Big Daddy: Wanda's vader. Hij leidt een magisch afvalverwerkingsbedrijf, en is doorgaans zo met zijn zaak bezig dat hij geen tijd heeft voor Wanda. Hij is gekleed als een stereotiepe maffialeider uit de jaren 30. Net als Mama Cosma heeft hij een hekel aan zijn schoonkind, Cosmo.

;Doug Dimmadome: de rijkste man van Dimmsdale. Hij is eigenaar van veel belangrijke gebouwen, waaronder een stadion. hij draagt altijd een wit pak met een erg hoge hoed.

;Rip Studwell: Dokter in Feënwereld, hij is erg op zijn uiterlijk gericht en houdt van golf. Hij was erbij toen Baby Poof werd geboren, en toen Cosmo last had van zijn fakireliklier.

;Adam West: Beroemd filmacteur, vooral bekend om zijn rol als Catman. Hij is naïef van persoonlijkheid en lijkt in het heden niet meer in films te spelen, maar vooral onrust te veroorzaken. Zijn personage is gebaseerd op de acteur Adam West die Batman speelde.

== Stemmen ==
{| class="wikitable"
|+
!Personage
!Engelse stemmen
!Nederlandse stemmen
|-
|Timmy Turner
|[[Tara Strong]]
|[[Lot Lohr]]
|-
|Wanda
|[[Susanne Blakeslee]]
|[[Marloes van den Heuvel]]
|-
|Cosmo
|[[Daran Norris]]
|[[Robin van der Velden]]
|-
|Pap Turner
|[[Daran Norris]]
|[[Louis van Beek]]
|-
|Mam Turner
|[[Susanne Blakeslee]]
|[[Hetty Heyting]]
|-
|Vicky
|[[Grey DeLisle]]
|[[Marlies Somers]]
|-
|Francis
|[[Faith Abrahams]]
|[[Ajolt Elsakkers]]
|-
|Chester
|[[Jason Marsden]]
|[[Hetty Heyting]]
|-
|AJ
|[[Ibrahim Haneef Muhammad]]
|[[Niki Romijn]]
|-
|Mark Chang
|[[Rob Paulsen]]
|[[Patrick van Balen]]
|-
|Denzel Crocker
|[[Carlos Alazraqui]]
|[[Jan Nonhof]]
|-
|Directrice Waxelplax
|[[Grey DeLisle]]
|[[Hetty Heyting]]
|-
|Trixie Tang
|[[Dionne Quan]]
|[[Niki Romijn]]
|-
|Tad
|[[Tara Strong]]
|[[Ajolt Elsakkers]]
|-
|Chad
|[[Grey DeLisle]]
|[[Louis van Beek]]
|-
|Veronica
|[[Grey DeLisle]]
|[[Sophie Hoebrechts]]
|-
|Elmer
|[[Dee Bradley Baker]]
|[[Ajolt Elsakkers]]
|-
|Jurgen Von Strengel
|[[Daran Norris]]
|[[Bas Keijzer]], [[Daan van Rijssel]]
|-
|Cupido
|[[Tom Kenny]]
|[[Louis van Beek]]
|-
|Chet Ubetscha
|[[Jim Ward]]
|[[Patrick van Balen]], Onbekend
|-
|Chip Skylark
|[[Chris Kirkpatrick]]
|[[Ajolt Elsakkers]]
|-
|Tootie
|[[Grey DeLisle]]
|[[Niki Romijn]]
|-
|Anti-Cosmo
|[[Daran Norris]]
|[[Robin van der Velden]]
|-
|Anti-Wanda
|[[Susanne Blakeslee]]
|[[Marloes van den Heuvel]]
|-
|Juandissimo
|[[Carlos Alazraqui]]
|[[Jan Nonhof]]
|-
|Sanjay
|[[Dee Bradley Baker]]
|[[Robin van der Velden]]
|-
|Norm de Geest
|[[Norm MacDonald]]
|[[Marcel Jonker]]
|-
|Mr Bickels
|[[Jim Ward]]
|[[Hein van Beem]]
|-
|Sparky
|[[Maddie Taylor]]
|[[Jop Joris]]
|-
|Chloe Carmichael
|[[Kari Wahlgren]]
|[[Nicoline Pouwer]]
|-
|}

== Media ==
=== Afleveringen ===
{{Zie hoofdartikel|Lijst van afleveringen van The Fairly OddParents}}

=== Specials en televisiefilms ===
* ''[[The Fairly OddParents: Abra-Catastrophe!]]'' (drieluik, 2002/2003)
* ''[[The Fairly OddParents: Channel Chasers]]'' (drieluik, 2003/2004)
* ''[[School's Out! The Musical]]'' (tweeluik, 2004/2005)
* ''[[Fairy Idol]]'' (tweeluik, 2006)
* ''[[Fairly OddBaby]]'' (tweeluik, 2008)
* ''[[The Fairly Oddlympics]]'' (tweeluik, 2008)
* ''[[The Fairly OddParents: Wishology]]'' (drie afleveringen van een uur, 2009)

=== Cross-overs ===
De serie bevat drie [[cross-over (fictie)|cross-overs]] met de serie Jimmy Neutron:
* ''[[The Jimmy Timmy Power Hour]]'' (2004)
* ''[[The Jimmy Timmy Power Hour 2: When Nerds Collide]]'' (2006)
* ''[[The Jimmy Timmy Power Hour 3: The Jerkinators]]'' (2006)

=== Live-action films ===
Een [[live-action]] film getiteld ''[[A Fairly Odd Movie: Grow Up, Timmy Turner!]]'' verscheen in juli 2011.<ref>{{cite web|url=http://www.tvguide.com/News/Fairly-Oddparents-Movie-1020888.aspx|title=Exclusive: Nickelodeon Orders Live-Action Movie Adaptation of The Fairly Oddparents|publisher=TVGuide.com}}</ref> [[Drake Bell]] vertolkt hierin de rol van Timmy Turner, naast [[Cheryl Hines]] en [[Jason Alexander]] als Cosmo en Wanda.

In de film is Timmy inmiddels volwassen, maar gedraagt zich nog altijd als een kind om zo zijn feeën te kunnen behouden. Wanneer hij echter de nu ook volwassen Tootie tegenkomt en verliefd op haar wordt, moet hij kiezen tussen haar of zijn feeën. Ondertussen wil een rijke olietycoon samen met meneer Crocker de krachten van Cosmo en Wanda stelen.<ref>http://www.icelebz.com/gossips/tv/drake_bell_to_star_in_live-action_fairly_oddparents_movie_for_nickelodeon/</ref><ref>http://screenrant.com/fairly-oddparents-movie-alexander-hines-sandy-71777/</ref>

Hierna verschenen er nog twee films: ''[[A Fairly Odd Christmas]]'' in 2012 en ''[[A Fairly Odd Summer]]'' in 2014.

== Bloopers ==
In de aflevering "Machtige Mam en Dyno-Pap" beweegt in de scene in de slaapkamer van Timmy's ouders de mond van Wanda, maar tijdens de nasynchronisatie in 2003 was er vergeten de bijhorende dialogen in te spreken.

== Externe links ==
* [http://www.nick.com/shows/fairly-oddparents/ Officiële website]
* [https://web.archive.org/web/20101120042853/http://frederator.com/content.php?id=177 ''The Fairly Oddparents'' at Frederator Studios]
* {{Link IMDb titel|id=0235918}}

{{Appendix}}
{{Navigatie programma's Nickelodeon}}

[[Categorie:The Fairly OddParents| ]]
[[Categorie:Programma van Paramount+]]

title: Fairly Odd Parents

Genre: Animatie

Bedenker: Butch Hartman

Muziek: Ron Jones

Land van oorsprong: Verenigde Staten

Taal: Engels en nasynchronisatietalen

Gerelateerd: Danny Phantom en T.U.F.F. Puppy (zelfde makers)

title: Productie

Producent: Nickelodeon Animation Studios · Paramount Pictures

title: Uitzendingen

Start: 30 maart 2001 · 2 december 2002 · 29 september 2003

Afleveringen: 310 (incl. 10 shorts)

Netwerk of omroep: MTV Networks

Zender: Nickelodeon · Fox Kids/Jetix (seizoenen 1-5) · Nickelodeon (seizoenen 6-10) · Telecinco, Canal Sur, Nickelodeon


text:
# Tiquadra guillermeti
Tiquadra guillermeti is een vlinder uit de familie echte motten (Tineidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1988 door Viette.
De soort komt voor in tropisch Afrika.

wikiname: nlwiki

title: Tiquadra guillermeti

in_language: nl

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam = ''Tiquadra guillermeti''
| titelweergave = cursief
| afbeelding = Tineidae-Tiquadra guillermeti-8mm-14.jpg
| afbeeldingtekst =
| familie = [[Echte motten|Tineidae]] (Echte motten)
| geslacht = ''[[Tiquadra]]''
| w-naam = ''Tiquadra guillermeti''
| auteur = Viette
| datum = 1988
| haakjes =
| species = Tiquadra guillermeti
| commons = Category:Tiquadra guillermeti
}}
'''''Tiquadra guillermeti''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie [[echte motten]] (Tineidae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1988 door Viette.

De soort komt voor in [[Afrotropisch gebied|tropisch Afrika]].

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|2012-DePrins-DePrins}} [bezocht 10-04-2013]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|04|10}}

[[Categorie:Tiquadra|guillermeti]]
[[Categorie:Dier uit het Afrotropisch gebied]]

title: Tiquadra guillermeti

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Tineidae (Echte motten)

Geslacht: Tiquadra

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Metro van Parijs
De Metro van Parijs of Métropolitain (Frans: Métro de Paris) is het belangrijkste middel van openbaar vervoer in Parijs. Ruim een eeuw na de opening van eerste lijn tijdens de Wereldtentoonstelling van 1900, zijn er zestien lijnen die een netwerk vormen met een lengte van 245,6 kilometer en 321 stations, met vier additionele lijnen in aanbouw. De Parijse metro is na de Moskouse metro de drukste metro van Europa; per dag maken meer dan 5,2 miljoen mensen er gebruik van. Op werkdagen rijdt de metro van 5.30 uur 's ochtends tot 1.15 uur 's nachts. In het weekend rijdt de metro tot circa 2.15 uur 's nachts. De Parijse metro wordt geëxploiteerd door de Régie Autonome des Transports Parisiens (RATP).

## Gebruik
Alle lijnen hebben zowel een kleur als een nummer. Dezelfde systematiek wordt gebruikt voor de borden in de stations. De lijnen van de RER (het regionaal expresnet) kunnen ook met een metrokaartje worden gebruikt. Van het lijnennet wordt een papieren plattegrond uitgegeven en een applicatie voor verschillende types smartphones. De metro is een ideaal vervoermiddel om snel door Parijs te reizen.
De verschillende lijnen rijden elk over hun eigen sporen. Bij normale exploitatie is er geen enkel spoor dat door meer dan één lijn gebruikt wordt. Wel bestaan er tussen de lijnen verbindingen (zogenaamde raccordements) die het mogelijk maken om metrotreinen van de ene naar de andere lijn te laten rijden.
Overstapstations (correspondances) worden aangeduid met een wit rondje op de plattegrond. Op deze stations kan men overstappen op een andere lijn. Bij het overstappen moet men door de gangen van het station naar een ander spoor lopen. De meeste stations, ook de overstapstations, zijn slecht toegankelijk voor mindervalide personen. Er zijn weinig liften en de tourniquets hebben een beperkte breedte.

### Tariefsysteem
Er zijn losse tickets te koop (Ticket Métro-Train-RER) en één- of meerdaagse passen voor toeristen (Forfait Paris Visite). In de stationshal gaat een tourniquet alleen open indien een geldig toegangsbewijs wordt ingevoerd; bij de RER is het invoeren van het kaartje nodig bij de uitgangen. Het is nodig om het kaartje gedurende de hele rit te bewaren, want er worden soms controles uitgevoerd.
Inwoners van Île-de-France reizen in de metro veelal met een Navigo, een pas op creditcardformaat met een RFID-chip waarmee men een tourniquet kan passeren. De Navigo, die de Carte Orange heeft opgevolgd, kan worden voorzien van een tegoed voor een dag (Navigo Jour), week (Navigo Semaine), maand (Navigo Mois) of een jaar (Navigo Annuel). Voor deze abonnementen is een pasfoto nodig.
Parijs was nog tot 1 augustus 1991 het laatste metrosysteem waar een eerste klas werd gevoerd. Al sinds 1982 mochten reizigers met kaartjes voor de tweede klas in de spits ook gebruikmaken van het eersteklas gedeelte. Dit had dezelfde stoelen en inrichting als de tweede klas maar was apart gemarkeerd.

#### Ticket t+
Met een kaartje (Ticket t+, nog geldig tot eind 2025) kan men maximaal anderhalf uur onder de grond reizen en (binnen een zone) zo vaak overstappen als men wil. Zodra men het systeem verlaat en daarna weer wil instappen, moet men een nieuw kaartje gebruiken. Als men binnen anderhalf uur het kaartje opnieuw gebruikt, is het technisch mogelijk opnieuw toegang te krijgen tot de metro. Bij een eventuele controle is te zien dat het ticket tweemaal is afgestempeld en daarmee wordt het voor ongeldig aangezien.
Vanaf 2021 zijn de papieren boekjes (carnet) met meerdere tickets t+ afgeschaft, dit vanwege de grote hoeveelheden tickets die in het milieu terecht komen. Individuele t+ tickets zijn wel nog op papier te koop.

#### Navigo Easy
Vanaf 2020 is in de plaats de Navigo Easy geïntroduceerd. Deze pas werkt net als een Belgische MoBIB kaart of een Nederlandse OV-chipkaart maar dan hoeft er geen geld op worden gezet. Je kunt kiezen uit verschillende mogelijkheden zoals een dagkaart of een maandkaart, de kaart is anoniem en 5 jaar geldig.

## Bekende stations
De metrostations worden meestal aangegeven door het bord 'Métropolitain' in groene art-nouveau-letters, een rode lantaarn met in het wit het woord 'Métro' of een grote gele 'M' in een cirkel en zijn overal gemakkelijk te vinden. Bij de nieuwere stations van lijn 14 treft men zogenaamde "totems" aan die een moderne aanduiding hebben van de 'M' in een cirkel. De uitgang wordt aangegeven met blauwe borden met het woord 'sortie', overstappers volgen de oranje borden met het woord 'correspondance' of door simpelweg de aanduiding van de gewenste lijn te volgen.
De bekendste Parijse metrostations zijn die waar men uitstapt voor de bezienswaardigdheden van Parijs zoals:
- Anvers (voor de Sacré-Cœur)
- Hôtel de Ville (voor het Stadhuis van Parijs)
- Champ de Mars - Tour Eiffel (RER) / Bir-Hakeim (Eiffeltoren)
- Invalides (voor het Hôtel des Invalides)
- Pigalle / Blanche (voor de Moulin Rouge)
- Charles de Gaulle - Étoile (voor de Arc de Triomphe)
- Palais Royal - Musée du Louvre (voor het Palais-Royal en het Louvre)
- Cité (voor Notre-Dame)
- Havre - Caumartin (voor de grote warenhuizen rond de Boulevard Haussmann)

De afstand tussen twee stations is met gemiddeld 580 meter kleiner dan bij de meeste andere metrosteden. Dit komt doordat de architect van de Parijse metro, Fulgence Bienvenüe, het netwerk ontwierp met de opvatting dat men nooit verder zou moeten lopen dan enkele honderden meters om een metrostation te bereiken.
- Abbesses
- Gare d'Austerlitz
- Palais Royal - Musée du Louvre
- Saint-Jacques
- MF01 op Pont Sèvres
- Arts et Métiers
- Concorde
- Barbès - Rochechouart

## Geschiedenis
Op 19 juli 1900 werd lijn 1 geopend tussen Porte Maillot en Porte de Vincennes. Deze lijn werd gebouwd door de Compagnie du chemin de fer métropolitain de Paris (CMP), die in 1899 was opgericht door de Belgische ondernemer Édouard Empain.
In 1910 werd de Société du chemin de fer électrique souterrain Nord-Sud de Paris (Nord-Sud) opgericht, die de lijnen A en B bouwde (de huidige lijnen 12 en 13). De concessie die ze kreeg, maakte dat een honderd procent Franse maatschappij de concurrentie aan kon gaan met de 'Belgen'. Echter, in 1930 werd Nord-Sud, dat te veel had geïnvesteerd en in financiële problemen was geraakt, overgenomen door de CMP. De Groep Empain bouwde niet alleen de metro, maar had ook de concessie op de uitbating ervan. In 1929 bediende de metro 400 miljoen reizigers per jaar, in 1940 waren dat er 700 miljoen. Deze stijgende lijn bleef zich voortzetten.
Vanaf 1945 volgde een periode waarin de voogdij van de overheid sterker werd, tot in 1948 de onderneming werd genationaliseerd en, samen met het bovengronds openbaar vervoer, voortaan werd uitgebaat door de Régie Autonome des Transports Parisiens (RATP). In het laatste verslag aan de algemene vergadering deelde de CMP mee dat in 1947 een reizigersaantal van 1,5 miljard was bereikt en een omzet van 1,8 miljard frank. In 1956 werd de bandenmetro geïntroduceerd. In 2011 reden op vijf van de zestien lijnen (te weten de lijnen 1, 4, 6, 11 en 14) metrostellen op luchtbanden.
In 1998 werd lijn 14 geopend. Deze rijdt volautomatisch, zonder bestuurder. De treinen, die in staat zijn met een hoge frequentie van elke 85 seconden te rijden, zijn 90 m lang en hebben een capaciteit van bijna 800 passagiers. Lijn 14 vervoerde gemiddeld 175.000 passagiers per dag in 2004. De lijn werd gebouwd om de drukke centrale sectie van de lijn RER A te ontlasten. Inmiddels is lijn 14 niet meer de enige lijn die volautomatisch rijdt; ook lijnen 1 en 4 rijden zonder bestuurder.
Oorspronkelijk waren alle metrolijnen beperkt tot de binnenstad en kwamen niet verder dan de stadsmuren. Vandaar dat veel eindpunten de stadspoortnamen ("Porte") droegen. Vanuit deze eindpunten bedienden trams en bussen de voorsteden. Door de groei van de stad werd het noodzakelijk de metrolijnen tot in de voorsteden uit te breiden. Bijna alle metrolijnen zijn inmiddels verlengd naar de voorsteden. Het beste voorbeeld daarvan is lijn 8 in Créteil: het eindpunt Pointe du Lac is 8,6 kilometer verwijderd van het oorspronkelijk eindpunt bij de stadsmuren, Porte de Charenton. Een deel van het traject in de voorsteden is bovengronds. In 2024 liggen 225,2 km van het totale netwerk van 245,6 km ondergronds, dat is ongeveer 92%.
In de 21e eeuw zijn de volgende verlengingen aangelegd:
- Lijn 4 naar Lucie Aubrac (opening 13 januari 2022)
- Lijn 8 naar Pointe du Lac (opening 8 oktober 2011)
- Lijn 11: verlenging naar het oosten van Mairie des Lilas tot Rosny-Bois-Perrier (opening 13 juni 2024)[6]
- Lijn 12 naar Mairie d'Aubervilliers (opening 31 mei 2022)
- Lijn 13 naar Les Courtilles (opening 14 juni 2008)
- Lijn 14 naar Saint-Denis Pleyel en Aéroport d'Orly (opening 24 juni 2024)

## Lijst van metrolijnen
Zoals gebruikelijk bij het stads- en streekvervoer hebben de lijnen een nummer. Daarnaast worden een kleur en de eindstations aangegeven.
| Nr. | Route                                                                 | Materieel   | Openingsdatum    | Lengte  | Aantal stations | Opmerking                                                                                |
| --- | --------------------------------------------------------------------- | ----------- | ---------------- | ------- | --------------- | ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
|     | La Défense ↔ Château de Vincennes                                     | MP 05       | 19 juli 1900     | 16,6 km | 25              | bandenmetro sinds 1964; volautomatische exploitatie sinds 2013; drukste lijn van het netwerk (2021)                          |
|     | Porte Dauphine ↔ Nation                                               | MF 01       | 13 december 1900 | 12,3 km | 25              | lijn 2 Noord (2 Nord) tot 14 oktober 1907                                                                                |
|     | Pont de Levallois - Bécon ↔ Gallieni                                  | MF 67       | 19 oktober 1904  | 11,7 km | 25              | nieuwe treinen vanaf 2024                                                                                |
|     | Porte des Lilas ↔ Gambetta                                            | MF 67       | 27 maart 1971    | 1,3 km  | 4               | afgescheiden van lijn 3; nieuwe treinen vanaf 2024                                                                           |
|     | Porte de Clignancourt ↔ Bagneux - Lucie Aubrac                        | MP 89/05/14 | 21 april 1908    | 14 km   | 31              | bandenmetro sinds 1967; volautomatische exploitatie sinds 2023; tweede drukste lijn van het netwerk (2021)                   |
|     | Bobigny - Pablo Picasso ↔ Place d'Italie                              | MF 01       | 2 juni 1906      | 14,6 km | 22              | over de Seine met het Viaduc d'Austerlitz                                                                                |
|     | Charles de Gaulle - Étoile ↔ Nation                                   | MP 73/89    | 1 maart 1909     | 13,7 km | 28              | lijn 2 Zuid (2 Sud) tot 14 oktober 1907; bandenmetro sinds 1974; over de Seine met de Pont de Bir-Hakeim en de Pont de Bercy |
|     | La Courneuve - 8 Mai 1945 ↔ Villejuif - Louis Aragon en Mairie d'Ivry | MF 77       | 5 november 1910  | 22,5 km | 38              | nieuwe treinen vanaf 2024                                                                                |
|     | Louis Blanc - Pré Saint-Gervais                                       | MF 88       | 3 december 1967  | 3,1 km  | 8               | afgescheiden van lijn 7; nieuwe treinen vanaf 2024                                                                           |
|     | Balard ↔ Créteil - Pointe du Lac                                      | MF 77       | 13 juli 1913     | 23,4 km | 38              | nieuwe treinen vanaf 2024                                                                                |
|     | Pont de Sèvres ↔ Mairie de Montreuil                                  | MF 01       | 8 november 1922  | 19,6 km | 37              | derde drukste lijn van het netwerk (2021)                                                                                |
|     | Pont de Saint-Cloud ↔ Gare d'Austerlitz                               | MF 67       | 30 december 1923 | 11,7 km | 23              | nieuwe treinen vanaf 2024                                                                                |
|     | Châtelet ↔ Mairie des Lilas                                           | MP 59/14    | 28 april 1935    | 11,7 km | 19              | bandenmetro sinds 1956; nieuwe treinen sinds 2023                                                                            |
|     | Mairie d'Aubervilliers ↔ Mairie d'Issy                                | MF 67       | 5 november 1910  | 17,2 km | 31              | lijn Noord-Zuid A (Nord-Sud A) tot 1 januari 1930; nieuwe treinen vanaf 2024                                                 |
|     | Les Courtilles en Saint-Denis - Université ↔ Châtillon - Montrouge    | MF 77       | 26 februari 1911 | 24,4 km | 32              | lijn Noord-Zuid B (Nord-Sud B) tot 1 januari 1930; nieuwe treinen vanaf 2024                                                 |
|     | Saint-Denis Pleyel ↔ Aéroport d'Orly                                  | MP 14       | 15 oktober 1998  | 27,8 km | 20              | bandenmetro, volautomatische exploitatie                                                                                |

## Metro-uitbreidingen

### Project Grand Paris Express
Er zijn ambitieuze plannen om rond Parijs in de voorsteden een grote automatische metroringlijn (lijn 15) en aanvullende metrolijnen te bouwen.
De geplande nieuwe metrolijnen zijn:
- : semi-ringlijn die bij Champigny Centre op zichzelf aansluit. Het andere stuk loopt door tot Noisy-Champs. De opening van het zuidelijk deel, tussen Noisy-Champs en Pont de Sèvres, wordt voorzien voor 2025.
- : een buitenringlijn van Noisy-Champs (aansluiting lijn 15) tot Saint-Denis Pleyel (aansluiting lijnen 14 en 15). In een verre toekomst zou die nog kunnen verlengd worden tot Versailles Chantiers (aansluiting lijn 18).
- : splitst af van lijn 16 in Le Bourget (RER) en bedient de luchthavens Le Bourget en Charles de Gaulle. Reizigers die met de metro vanuit de stad naar de luchthaven willen reizen, zullen in Saint-Denis Pleyel moeten overstappen van lijn 14.
- : van de luchthaven Orly tot Versailles Chantiers.

Diverse bestaande metrolijnen zullen verlengd worden om aansluiting te geven aan de ringlijn. Binnen het project Grand Paris Express zijn dat:
- Lijn 14 werd aan beide uiteinden verlengd om aansluiting te geven in Saint-Denis Pleyel en Villejuif Institut G. Roussy, loopt in het zuiden tot de luchthaven Orly (aansluiting lijn 18).
- Lijn 11, een verdere verlenging naar het oosten van Rosny-Bois-Perrier tot Noisy-Champs: uitgesteld zonder einddatum en dus uit het project gehaald.

De lijnen 14 en 15 zullen metrolijnen met een grote vervoerscapaciteit zijn (met lange perrons), terwijl de lijnen 16, 17 en 18 goedkoper uitgevoerd zullen worden met kortere perrons. De geplande oplevering van het eerste deel van metrolijn 15 wordt verwacht rond 2025.
Volgens de planning zou in 2030 het hele project voltooid moeten zijn. De aanlegkosten worden geraamd op 30 miljard euro.

### Andere geplande verlengingen
- Lijn 1: van Château de Vincennes naar Val de Fontenay (tracé goedgekeurd 2013)[11] In maart 2022 werd het publiek onderzoek afgerond, realisatie wordt ten vroegste verwacht in 2035.
- Lijn 10: studie verlenging van Gare d'Austerlitz naar Ivry-sur-Seine en later Vitry-sur-Seine (tracé goedgekeurd 2013)[12]

## Afbeeldingen
- Art-nouveau-stationsingang op het Île de la Cité (lijn 4) in het hart van Parijs
- Lijn 6 op de Pont de Bir-Hakeim over de Seine
- Het Parijse metronet in de jaren 1920, met de twee maatschappijen (CMP en Nord-Sud). Geen metrolijn reed voorbij de vroegere stadswallen.

title: Metro van Parijs

wikitext:
{{Infobox openbaar vervoer
| naam              = Metro van Parijs
| logo              = Paris transit icons - Métro.svg
| afbeelding        = Palais Royal - Musée du Louvre (Paris Metro) France - panoramio.jpg
| onderschrift      =
| afbeelding2       =
| onderschrift2     =
| locatie           = [[Parijs]]
| vervoerssysteem   = [[Metro (vervoermiddel)|Metro]]
| startdatum        = [[19 juli]] [[1900]]
| einddatum         =
| lengte            = 245,6 km
| lijnen            = 16
| voertuigen        =
| stations          = 320
| passagiers        = 5.230.000
| passagiersperiode =
| spoorwijdte       =
| marks             =
| uitvoerder        = [[Régie Autonome des Transports Parisiens]] (RATP)
| eigenaar          =
| gemsnelheid       = 21-39
| maxsnelheid       = 70-80
| routekaartnaam    = Lijnennetkaart 2024 Metro van Parijs
| routekaart        = Carte Métro de Paris.svg
}}
De '''Metro van Parijs''' of '''Métropolitain''' ([[Frans]]: ''Métro de Paris'') is het belangrijkste middel van [[openbaar vervoer]] in [[Parijs]]. Ruim een eeuw na de opening van [[Parijse metrolijn 1|eerste lijn]] tijdens de [[Wereldtentoonstelling van 1900]], zijn er zestien lijnen die een netwerk vormen met een lengte van 245,6 kilometer en 321 [[Metrostation|stations]], met vier additionele lijnen [[Grand Paris Express|in aanbouw]]. De Parijse metro is na de [[Metro van Moskou|Moskouse metro]] de drukste [[Metro (vervoermiddel)|metro]] van [[Europa (werelddeel)|Europa]]; per dag maken meer dan 5,2 miljoen{{Bron?||2024|03|20}} mensen er gebruik van. Op werkdagen rijdt de metro van 5.30 uur 's ochtends tot 1.15 uur 's nachts. In het weekend rijdt de metro tot circa 2.15 uur 's nachts. De Parijse metro wordt geëxploiteerd door de [[Régie Autonome des Transports Parisiens]] (RATP).

== Gebruik ==
Alle lijnen hebben zowel een kleur als een nummer. Dezelfde systematiek wordt gebruikt voor de borden in de stations. De lijnen van de [[Réseau express régional|RER]] (het regionaal expresnet) kunnen ook met een [[Vervoerbewijs|metrokaart]]je worden gebruikt. Van het lijnennet wordt een papieren [[plattegrond]] uitgegeven en een applicatie voor verschillende types smartphones. De metro is een ideaal [[vervoermiddel]] om snel door Parijs te reizen.

De verschillende lijnen rijden elk over hun eigen sporen. Bij normale exploitatie is er geen enkel spoor dat door meer dan één lijn gebruikt wordt. Wel bestaan er tussen de lijnen verbindingen (zogenaamde ''raccordements'') die het mogelijk maken om metrotreinen van de ene naar de andere lijn te laten rijden.

Overstapstations (''correspondances'') worden aangeduid met een wit rondje op de plattegrond. Op deze stations kan men overstappen op een andere lijn. Bij het overstappen moet men door de gangen van het station naar een ander spoor lopen. De meeste stations, ook de overstapstations, zijn slecht toegankelijk voor mindervalide personen. Er zijn weinig liften en de [[Tourniquet (draaihek)|tourniquets]] hebben een beperkte breedte.

=== Tariefsysteem ===
{{Zie hoofdartikel|Vervoersbewijzen voor het openbaar vervoer in de regio Île-de-France}}
Er zijn losse tickets te koop (''{{Lang|fr|Ticket Métro-Train-RER}}'') en één- of meerdaagse passen voor toeristen (''Forfait Paris Visite''). In de stationshal gaat een [[Tourniquet (draaihek)|tourniquet]] alleen open indien een geldig toegangsbewijs wordt ingevoerd; bij de RER is het invoeren van het kaartje nodig bij de uitgangen. Het is nodig om het kaartje gedurende de hele rit te bewaren, want er worden soms controles uitgevoerd.

Inwoners van [[Île-de-France]] reizen in de metro veelal met een [[Passe Navigo|Navigo]], een pas op creditcardformaat met een [[Radio frequency identification|RFID]]-chip waarmee men een tourniquet kan passeren. De Navigo, die de [[Carte Orange]] heeft opgevolgd, kan worden voorzien van een tegoed voor een dag (''Navigo Jour''), week (''Navigo Semaine''), maand (''Navigo Mois'') of een jaar (''Navigo Annuel''). Voor deze abonnementen is een pasfoto nodig.

Parijs was nog tot 1 augustus 1991 het laatste metrosysteem waar een eerste klas werd gevoerd. Al sinds 1982 mochten reizigers met kaartjes voor de tweede klas in de spits ook gebruikmaken van het eersteklas gedeelte.<ref>{{fr}} [https://www.ina.fr/ina-eclaire-actu/metro-paris-premiere-classe-ratp-wagon-voiture-fraude 1991 : la fin de la première classe dans le métro], www.ina.fr. [https://web.archive.org/web/20240425151903/https://www.ina.fr/ina-eclaire-actu/metro-paris-premiere-classe-ratp-wagon-voiture-fraude Gearchiveerd] op 25 april 2024.</ref><ref>{{fr}} [http://www.senat.fr/questions/base/1991/qSEQ910816839.html Parlementaire vragen, "Abolition de la 1re classe dans le métro"], [[Senaat (Frankrijk)|Senaat]].</ref> Dit had dezelfde stoelen en inrichting als de tweede klas maar was apart gemarkeerd.

==== Ticket t+ ====
Met een kaartje (Ticket t+, nog geldig tot eind 2025) kan men maximaal anderhalf uur onder de grond reizen en (binnen een zone) zo vaak overstappen als men wil. Zodra men het systeem verlaat en daarna weer wil instappen, moet men een nieuw kaartje gebruiken. Als men binnen anderhalf uur het kaartje opnieuw gebruikt, is het technisch mogelijk opnieuw toegang te krijgen tot de metro. Bij een eventuele controle is te zien dat het ticket tweemaal is afgestempeld en daarmee wordt het voor ongeldig aangezien.

Vanaf 2021 zijn de papieren boekjes (''carnet'') met meerdere tickets t+ afgeschaft, dit vanwege de grote hoeveelheden tickets die in het milieu terecht komen. Individuele t+ tickets zijn wel nog op papier te koop.<ref>{{Citeer web|url=https://www.ratp.fr/titres-et-tarifs|titel=Tous les tarifs et titres de transport Metro, RER, Bus {{!}} RATP|bezochtdatum=2022-04-23|werk=www.ratp.fr |archiefurl=https://web.archive.org/web/20220423154714/https://www.ratp.fr/ |archiefdatum=2022-04-23}}</ref>

==== Navigo Easy ====
Vanaf 2020 is in de plaats de Navigo Easy geïntroduceerd. Deze pas werkt net als een [[MOBIB|Belgische MoBIB kaart]] of een [[OV-chipkaart|Nederlandse OV-chipkaart]] maar dan hoeft er geen geld op worden gezet. Je kunt kiezen uit verschillende mogelijkheden zoals een dagkaart of een maandkaart, de kaart is anoniem en 5 jaar geldig.

== Bekende stations ==
De metrostations worden meestal aangegeven door het bord 'Métropolitain' in groene [[Jugendstil|art-nouveau]]-letters, een rode lantaarn met in het wit het woord 'Métro' of een grote gele 'M' in een cirkel en zijn overal gemakkelijk te vinden. Bij de nieuwere stations van [[Parijse metrolijn 14|lijn 14]] treft men zogenaamde "totems" aan die een moderne aanduiding hebben van de 'M' in een cirkel. De uitgang wordt aangegeven met blauwe borden met het woord 'sortie', overstappers volgen de oranje borden met het woord 'correspondance' of door simpelweg de aanduiding van de gewenste lijn te volgen.

De bekendste Parijse metrostations zijn die waar men uitstapt voor de bezienswaardigdheden van Parijs zoals:
* [[Anvers (metrostation)|Anvers]] (voor de [[Basilique du Sacré-Cœur (Parijs)|Sacré-Cœur]])
* [[Hôtel de Ville (metrostation)|Hôtel de Ville]] (voor het [[Stadhuis van Parijs]])
* [[Station Champ de Mars - Tour Eiffel|Champ de Mars - Tour Eiffel]] (RER) / [[Bir-Hakeim (metrostation)|Bir-Hakeim]] ([[Eiffeltoren]])
* [[Invalides (metrostation)|Invalides]] (voor het [[Hôtel des Invalides]])
* [[Pigalle (metrostation)|Pigalle]] / [[Blanche (metrostation)|Blanche]] (voor de [[Moulin Rouge (cabaret)|Moulin Rouge]])
* [[Charles de Gaulle - Étoile (metrostation)|Charles de Gaulle - Étoile]] (voor de [[Arc de Triomphe (Parijs)|Arc de Triomphe]])
* [[Palais Royal - Musée du Louvre (metrostation)|Palais Royal - Musée du Louvre]] (voor het [[Palais-Royal]] en het [[Louvre]])
* [[Cité (metrostation)|Cité]] (voor [[Notre-Dame van Parijs|Notre-Dame]])
* [[Havre - Caumartin (metrostation)|Havre - Caumartin]] (voor de grote warenhuizen rond de [[Boulevard Haussmann]])

De afstand tussen twee stations is met gemiddeld 580 meter kleiner dan bij de meeste andere metrosteden. Dit komt doordat de architect van de Parijse metro, [[Fulgence Bienvenüe]], het netwerk ontwierp met de opvatting dat men nooit verder zou moeten lopen dan enkele honderden meters om een metrostation te bereiken.{{Bron?||2018|06|19}}

<gallery mode="packed" heights="200" style="font-size:85%">
Edicule Abbesses 3.jpg|[[Abbesses (metrostation)|Abbesses]]
Station Métro Gare Austerlitz Ligne 5 - Paris XIII (FR75) - 2022-04-28 - 6.jpg|[[Gare d'Austerlitz (metrostation)|Gare d'Austerlitz]]
Paris by Night (51689364383).jpg|[[Palais Royal - Musée du Louvre (metrostation)|Palais Royal - Musée du Louvre]]
Station Saint Jacques Métro Paris Ligne 6 - Paris XIV (FR75) - 2022-07-04 - 5.jpg|[[Saint-Jacques (metrostation)|Saint-Jacques]]
Rame MF01 Station Pont Sèvres Métro Paris Ligne 9 - Boulogne-Billancourt (FR92) - 2022-07-04 - 1.jpg|MF01 op Pont Sèvres
Arts-et-Métiers 11 (Paris métro) quai Châtelet par Cramos.JPG|[[Arts et Métiers (metrostation)|Arts et Métiers]]
Concorde metro stop, Paris 2007.jpg|[[Concorde (metrostation)|Concorde]]
Barbès - Rochechouart metro station, Paris 7 April 2014 003.jpg|[[Barbès - Rochechouart (metrostation)|Barbès - Rochechouart]]
</gallery>

== Geschiedenis ==
{{Afbeelding combi
| align    = right
| afb1     = Paris - Les travaux du Metropolitain - Foncage du caisson central.jpg
| afb2     = Paris - Les travaux du metro - Place Saint-Michel 1906.jpg
| caption2 = Aanleg van lijn 4 in 1906
| width    = 250px
}}

Op 19 juli 1900 werd [[Parijse metrolijn 1|lijn 1]] geopend tussen [[Porte Maillot (metrostation)|Porte Maillot]] en [[Porte de Vincennes (metrostation)|Porte de Vincennes]]. Deze lijn werd gebouwd door de [[Compagnie du chemin de fer métropolitain de Paris]] (CMP), die in 1899 was opgericht door de [[België|Belgische]] ondernemer [[Édouard Empain]].

In 1910 werd de [[Nord-Sud|Société du chemin de fer électrique souterrain Nord-Sud de Paris]] (Nord-Sud) opgericht, die de lijnen A en B bouwde (de huidige [[Parijse metrolijn 12|lijnen 12]] en [[Parijse metrolijn 13|13]]). De concessie die ze kreeg, maakte dat een honderd procent Franse maatschappij de concurrentie aan kon gaan met de 'Belgen'. Echter, in 1930 werd Nord-Sud, dat te veel had geïnvesteerd en in financiële problemen was geraakt, overgenomen door de CMP. De Groep Empain bouwde niet alleen de metro, maar had ook de concessie op de uitbating ervan. In 1929 bediende de metro 400 miljoen reizigers per jaar, in 1940 waren dat er 700 miljoen. Deze stijgende lijn bleef zich voortzetten.

Vanaf 1945 volgde een periode waarin de voogdij van de overheid sterker werd, tot in 1948 de onderneming werd [[Nationalisatie|genationaliseerd]] en, samen met het bovengronds openbaar vervoer, voortaan werd uitgebaat door de [[Régie Autonome des Transports Parisiens]] (RATP). In het laatste verslag aan de algemene vergadering deelde de CMP mee dat in 1947 een reizigersaantal van 1,5 miljard was bereikt en een omzet van 1,8 miljard frank.<ref>{{Aut|Yvon Toussaint}}: ''Les barons Empain'', Fayard, Parijs, 1996.</ref> In 1956 werd de [[bandenmetro]] geïntroduceerd. In 2011 reden op vijf van de zestien lijnen (te weten de lijnen 1, 4, 6, 11 en 14) metrostellen op luchtbanden.

[[Bestand:IDF Mobilités RATP MP 14 CA - Ligne 14 - Mairie de Saint-Ouen.jpg|miniatuur|links|[[Mairie de Saint-Ouen (metrostation)|Mairie de Saint-Ouen]] op [[Parijse metrolijn 14|lijn 14]], de nieuwste lijn in het netwerk]]

In 1998 werd [[Parijse metrolijn 14|lijn 14]] geopend. Deze rijdt volautomatisch, zonder bestuurder. De treinen, die in staat zijn met een hoge frequentie van elke 85 seconden te rijden, zijn 90 m lang en hebben een capaciteit van bijna 800 passagiers. Lijn 14 vervoerde gemiddeld 175.000 passagiers per dag in 2004. De lijn werd gebouwd om de drukke centrale sectie van de lijn [[RER A]] te ontlasten. Inmiddels is lijn 14 niet meer de enige lijn die volautomatisch rijdt; ook lijnen 1 en 4 rijden zonder bestuurder.

Oorspronkelijk waren alle metrolijnen beperkt tot de binnenstad en kwamen niet verder dan de stadsmuren. Vandaar dat veel eindpunten de stadspoortnamen ("Porte") droegen. Vanuit deze eindpunten bedienden trams en bussen de voorsteden. Door de groei van de stad werd het noodzakelijk de metrolijnen tot in de voorsteden uit te breiden. Bijna alle metrolijnen zijn inmiddels verlengd naar de voorsteden. Het beste voorbeeld daarvan is [[Parijse metrolijn 8|lijn 8]] in [[Créteil]]: het eindpunt [[Pointe du Lac (metrostation)|Pointe du Lac]] is 8,6 kilometer verwijderd van het oorspronkelijk eindpunt bij de stadsmuren, [[Porte de Charenton (metrostation)|Porte de Charenton]].<ref>Meetlat Google Earth.</ref> Een deel van het traject in de voorsteden is bovengronds. In 2024 liggen 225,2 km van het totale netwerk van 245,6 km ondergronds, dat is ongeveer 92%.

In de 21e eeuw zijn de volgende verlengingen aangelegd:
* [[Parijse metrolijn 4|Lijn 4]] naar [[Bagneux - Lucie Aubrac|Lucie Aubrac]] (opening 13 januari 2022)
* [[Parijse metrolijn 8|Lijn 8]] naar [[Pointe du Lac (metrostation)|Pointe du Lac]] (opening 8 oktober 2011)
* [[Parijse metrolijn 11|Lijn 11]]: verlenging naar het oosten van [[Mairie des Lilas (metrostation)|Mairie des Lilas]] tot [[Rosny-Bois-Perrier (metrostation)|Rosny-Bois-Perrier]] (opening 13 juni 2024)<ref>{{fr}} [https://www.iledefrance-mobilites.fr/le-reseau/projets/metro-11-prolongement-mairie-des-lilas-rosny-bois-perrier Projet : Métro ligne 11 Prolongement Mairie des Lilas > Rosny-Bois-Perrier] (10 maart 2022), www.iledefrance-mobilites.fr. [https://web.archive.org/web/20240309220505/https://www.iledefrance-mobilites.fr/le-reseau/projets/metro-11-prolongement-mairie-des-lilas-rosny-bois-perrier Gearchiveerd] op 9 maart 2024.</ref>
* [[Parijse metrolijn 12|Lijn 12]] naar [[Mairie d'Aubervilliers (metrostation)|Mairie d'Aubervilliers]] (opening 31 mei 2022)
* [[Parijse metrolijn 13|Lijn 13]] naar [[Les Courtilles (metrostation)|Les Courtilles]] (opening 14 juni 2008)
* [[Parijse metrolijn 14|Lijn 14]] naar [[Saint-Denis Pleyel (metrostation)|Saint-Denis Pleyel]] en [[Aéroport d'Orly (metrostation)|Aéroport d'Orly]] (opening 24 juni 2024)

== Lijnenkaart ==
[[Bestand:Carte Métro de Paris.svg|thumb|left|660px|Plattegrond van de Parijse metrolijnen (2024)]]
{{Clearleft}}

== Lijst van metrolijnen ==
Zoals gebruikelijk bij het stads- en streekvervoer hebben de lijnen een nummer. Daarnaast worden een kleur en de eindstations aangegeven.

{| class="wikitable" style="text-align:center"
! Nr.
! Route
! Materieel
! Openingsdatum
! Lengte
! Aantal stations
! width="250" | Opmerking
|-
| [[Bestand:Paris m 1 jms.svg|40px|link=Parijse metrolijn 1]]
| [[La Défense (metrostation)|La Défense]] ↔ [[Château de Vincennes (metrostation)|Château de Vincennes]]
| [[MP 05]]
| 19 juli 1900
| align="right" | 16,6 km
| 25
| bandenmetro sinds 1964; volautomatische exploitatie sinds 2013; drukste lijn van het netwerk (2021)
|-
| [[Bestand:Paris m 2 jms.svg|40px|link=Parijse metrolijn 2]]
| [[Porte Dauphine (metrostation)|Porte Dauphine]] ↔ [[Nation (metrostation)|Nation]]
| [[MF 2000|MF 01]]
| 13 december 1900
| align="right" | 12,3 km
| 25
| lijn 2 Noord (2 Nord) tot 14 oktober 1907
|-
| [[Bestand:Paris m 3 jms.svg|40px|link=Parijse metrolijn 3]]
| [[Pont de Levallois - Bécon (metrostation)|Pont de Levallois - Bécon]] ↔ [[Gallieni (metrostation)|Gallieni]]
| [[MF 67]]
| 19 oktober 1904
| align="right" | 11,7 km
| 25
| nieuwe treinen vanaf 2024<ref name="RATP">{{fr}} [https://www.ratp.fr/groupe-ratp/newsroom/metro/commande-historique-pour-renouveler-les-metros-de-8-lignes-du-metro Commande historique pour renouveler les métros de 8 lignes du métro parisien], ratp.fr, 29 november 2019. [https://web.archive.org/web/20241115064855/https://www.ratp.fr/ Gearchiveerd] op 15 november 2024.</ref>
|-
| [[Bestand:Paris m 3bis jms.svg|40px|link=Parijse metrolijn 3bis]]
| [[Porte des Lilas (metrostation)|Porte des Lilas]] ↔ [[Gambetta (metrostation)|Gambetta]]
| [[MF 67]]
| 27 maart 1971
| align="right" | 1,3 km
| 4
| afgescheiden van lijn 3; nieuwe treinen vanaf 2024<ref name="RATP" />
|-
| [[Bestand:Paris m 4 jms.svg|40px|link=Parijse metrolijn 4]]
| [[Porte de Clignancourt (metrostation)|Porte de Clignancourt]] ↔ [[Bagneux - Lucie Aubrac]]
| {{nowrap|[[MP 89]]/[[MP 05|05]]/[[MP 14|14]]}}
| 21 april 1908
| align="right" | 14 km
| 31
| bandenmetro sinds 1967; volautomatische exploitatie sinds 2023; tweede drukste lijn van het netwerk (2021)<ref>{{fr}} [https://www.ratp.fr/automatisationdela4 Automatisation de la ligne 4 : les premières navettes automatiques sont arrivées], ratp.fr, 20 maart 2023. [https://web.archive.org/web/20241115064855/https://www.ratp.fr/ Gearchiveerd] op 15 november 2024.</ref>
|-
| [[Bestand:Paris m 5 jms.svg|40px|link=Parijse metrolijn 5]]
| [[Bobigny - Pablo Picasso (metrostation)|Bobigny - Pablo Picasso]] ↔ [[Place d'Italie (metrostation)|Place d'Italie]]
| [[MF 2000|MF 01]]
| 2 juni 1906
| align="right" | 14,6 km
| 22
| over de [[Seine]] met het [[Viaduc d'Austerlitz]]
|-
| [[Bestand:Paris m 6 jms.svg|40px|link=Parijse metrolijn 6]]
| [[Charles de Gaulle - Étoile (metrostation)|Charles de Gaulle - Étoile]] ↔ [[Nation (metrostation)|Nation]]
| [[MP 73]]/[[MP 89|89]]
| 1 maart 1909
| align="right" | 13,7 km
| 28
| lijn 2 Zuid (2 Sud) tot 14 oktober 1907; bandenmetro sinds 1974; over de [[Seine]] met de [[Pont de Bir-Hakeim]] en de [[Pont de Bercy]]
|-
| [[Bestand:Paris m 7 jms.svg|40px|link=Parijse metrolijn 7]]
| [[La Courneuve - 8 Mai 1945 (metrostation)|La Courneuve - 8 Mai 1945]] ↔ [[Villejuif - Louis Aragon (metrostation)|Villejuif - Louis Aragon]] en [[Mairie d'Ivry (metrostation)|Mairie d'Ivry]]
| [[MF 77]]
| 5 november 1910
| align="right" | 22,5 km
| 38
| nieuwe treinen vanaf 2024<ref name="RATP" />
|-
| [[Bestand:Paris m 7bis jms.svg|40px|link=Parijse metrolijn 7bis]]
| [[Louis Blanc (metrostation)|Louis Blanc]] - [[Pré Saint-Gervais (metrostation)|Pré Saint-Gervais]]
| [[MF 88]]
| 3 december 1967
| align="right" | 3,1 km
| 8
| afgescheiden van lijn 7; nieuwe treinen vanaf 2024<ref name="RATP" />
|-
| [[Bestand:Paris m 8 jms.svg|40px|link=Parijse metrolijn 8]]
| [[Balard (metrostation)|Balard]] ↔ [[Pointe du Lac (metrostation)|Créteil - Pointe du Lac]]
| [[MF 77]]
| 13 juli 1913
| align="right" | 23,4 km
| 38
| nieuwe treinen vanaf 2024<ref name="RATP" />
|-
| [[Bestand:Paris m 9 jms.svg|40px|link=Parijse metrolijn 9]]
| [[Pont de Sèvres (metrostation)|Pont de Sèvres]] ↔ [[Mairie de Montreuil (metrostation)|Mairie de Montreuil]]
| [[MF 2000|MF 01]]
| 8 november 1922
| align="right" | 19,6 km
| 37
| derde drukste lijn van het netwerk (2021)
|-
| [[Bestand:Paris m 10 jms.svg|40px|link=Parijse metrolijn 10]]
| [[Boulogne - Pont de Saint-Cloud (metrostation)|Pont de Saint-Cloud]] ↔ [[Gare d'Austerlitz (metrostation)|Gare d'Austerlitz]]
| [[MF 67]]
| {{nowrap|30 december 1923}}
| align="right" | 11,7 km
| 23
| nieuwe treinen vanaf 2024<ref name="RATP" />
|-
| [[Bestand:Paris m 11 jms.svg|40px|link=Parijse metrolijn 11]]
| [[Châtelet (metrostation Parijs)|Châtelet]] ↔ [[Mairie des Lilas (metrostation)|Mairie des Lilas]]
| [[MP 59]]/[[MP 14|14]]
| 28 april 1935
| align="right" | 11,7 km
| 19
| bandenmetro sinds 1956; nieuwe treinen sinds 2023<ref>{{fr}} [https://www.iledefrance-mobilites.fr/actualites/metro-ligne-11-mp14-marche-a-blanc Ligne 11 du métro : début des essais pour les nouvelles rames], www.iledefrance-mobilites.fr, 14 februari 2023. [https://web.archive.org/web/20240412153149/https://www.iledefrance-mobilites.fr/actualites/metro-ligne-11-mp14-marche-a-blanc Gearchiveerd] op 12 april 2024.</ref>
|-
| [[Bestand:Paris m 12 jms.svg|40px|link=Parijse metrolijn 12]]
| [[Mairie d'Aubervilliers (metrostation)|Mairie d'Aubervilliers]] ↔ [[Mairie d'Issy (metrostation)|Mairie d'Issy]]
| [[MF 67]]
| 5 november 1910
| align="right" | 17,2 km
| 31
| lijn Noord-Zuid A (Nord-Sud A) tot 1 januari 1930; nieuwe treinen vanaf 2024<ref name="RATP" />
|-
| [[Bestand:Paris m 13 jms.svg|40px|link=Parijse metrolijn 13]]
| [[Les Courtilles (metrostation)|Les Courtilles]] en [[Saint-Denis - Université (metrostation)|Saint-Denis - Université]] ↔ [[Châtillon - Montrouge (metrostation)|Châtillon - Montrouge]]
| [[MF 77]]
| 26 februari 1911
| align="right" | 24,4 km
| 32
| lijn Noord-Zuid B (Nord-Sud B) tot 1 januari 1930; nieuwe treinen vanaf 2024<ref name="RATP" />
|-
| [[Bestand:Paris m 14 jms.svg|40px|link=Parijse metrolijn 14]]
| [[Saint-Denis Pleyel (metrostation)|Saint-Denis Pleyel]] ↔ [[Aéroport d'Orly (metrostation)|Aéroport d'Orly]]
| [[MP 14]]
| 15 oktober 1998
| align="right" | 27,8 km
| 20
| bandenmetro, volautomatische exploitatie
|}

== Metro-uitbreidingen ==
=== Project Grand Paris Express ===
{{Zie hoofdartikel|Grand Paris Express}}

Er zijn ambitieuze plannen om rond Parijs in de voorsteden een grote automatische metroringlijn ([[Parijse metrolijn 15|lijn 15]]) en aanvullende metrolijnen te bouwen.

De geplande nieuwe metrolijnen zijn:<ref>Ville rail & Transports, nr. 548, bladzijde 8.</ref>
* {{Pictogram metrolijn Parijs|15}}: semi-ringlijn die bij Champigny Centre op zichzelf aansluit. Het andere stuk loopt door tot [[Station Noisy - Champs|Noisy-Champs]]. De opening van het zuidelijk deel, tussen Noisy-Champs en [[Pont de Sèvres (metrostation)|Pont de Sèvres]], wordt voorzien voor 2025.
* {{Pictogram metrolijn Parijs|16}}: een buitenringlijn van Noisy-Champs (aansluiting lijn 15) tot [[Carrefour Pleyel (metrostation)|Saint-Denis Pleyel]] (aansluiting lijnen 14 en 15). In een verre toekomst zou die nog kunnen verlengd worden tot Versailles Chantiers (aansluiting lijn 18).
* {{Pictogram metrolijn Parijs|17}}: splitst af van lijn 16 in [[Station Le Bourget|Le Bourget]] (RER) en bedient de luchthavens [[Aéroport de Paris-Le Bourget|Le Bourget]] en [[Aéroport de Paris-Charles de Gaulle|Charles de Gaulle]]. Reizigers die met de metro vanuit de stad naar de luchthaven willen reizen, zullen in Saint-Denis Pleyel moeten overstappen van lijn 14.
* {{Pictogram metrolijn Parijs|18}}: van de luchthaven [[Aéroport de Paris-Orly|Orly]] tot Versailles Chantiers.
Diverse bestaande metrolijnen zullen verlengd worden om aansluiting te geven aan de ringlijn. Binnen het project Grand Paris Express zijn dat:

* Lijn 14 werd aan beide uiteinden verlengd om aansluiting te geven in Saint-Denis Pleyel en Villejuif Institut G. Roussy, loopt in het zuiden tot de luchthaven Orly (aansluiting lijn 18).
* Lijn 11, een verdere verlenging naar het oosten van [[Station Rosny-Bois-Perrier|Rosny-Bois-Perrier]] tot Noisy-Champs: uitgesteld zonder einddatum en dus uit het project gehaald.

De lijnen 14 en 15 zullen metrolijnen met een grote vervoerscapaciteit zijn (met lange perrons), terwijl de lijnen 16, 17 en 18 goedkoper uitgevoerd zullen worden met kortere perrons. De geplande oplevering van het eerste deel van metrolijn 15 wordt verwacht rond 2025.

Volgens de planning zou in 2030 het hele project voltooid moeten zijn. De aanlegkosten worden geraamd op 30 miljard euro.

=== Andere geplande verlengingen ===
* Lijn 1: van [[Château de Vincennes (metrostation)|Château de Vincennes]] naar [[Station Val de Fontenay|Val de Fontenay]] (tracé goedgekeurd 2013)<ref>Ville rail & Transports, nr. 559, januari 2014, bladzijde 12.</ref> In maart 2022 werd het publiek onderzoek afgerond, realisatie wordt ten vroegste verwacht in 2035.
* Lijn 10: studie verlenging van [[Gare d'Austerlitz (metrostation)|Gare d'Austerlitz]] naar [[Ivry-sur-Seine]] en later [[Vitry-sur-Seine]] (tracé goedgekeurd 2013)<ref>{{fr}} [https://lagrande10.fr/le-projet-en-detail Le projet en détail], lagrande10.fr. [https://web.archive.org/web/20240730223708/https://lagrande10.fr/le-projet-en-detail/ Gearchiveerd] op 30 juli 2024.</ref>

== Afbeeldingen ==
<gallery widths="250" heights="180" style="font-size:85%">
Art-Nouveau entrance to Cité metro station (10056207803).jpg|[[Jugendstil|Art-nouveau]]-stationsingang op het [[Île de la Cité]] ([[Parijse metrolijn 4|lijn 4]]) in het hart van Parijs
Paris Metro Line 6 train crossing Pont de Bir-Hakaim, West Part 140203 5.jpg|[[Parijse metrolijn 6|Lijn 6]] op de [[Pont de Bir-Hakeim]] over de [[Seine]]
Paris metro 192x.jpg|Het Parijse metronet in de jaren 1920, met de twee maatschappijen (CMP en Nord-Sud). Geen metrolijn reed voorbij de vroegere stadswallen.
</gallery>

== Zie ook ==
* [[Réseau express régional]] (RER)
* [[Tram van Île-de-France]]
* [[Spookstations van de Parijse metro]]

== Externe links ==
{{Commonsklein|Paris Metro}}
* [https://www.ratp.fr/ Website van het ov-bedrijf van Parijs]
* [https://web.archive.org/web/20090704015810/http://www.ratp.info/orienter/cv/carteparis.php Interactieve kaart van de Parijse metro]
* [https://www.symbioz.net/ Franstalige community website met veel artikel-gebaseerde informatie over het openbaar vervoer in en om Parijs]

{{Appendix}}
{{Navigatie openbaar vervoer Parijs}}
{{Navigatie trams en metros Frankrijk}}
{{Bibliografische informatie}}

[[Categorie:Metro van Parijs| ]]

title: Basisgegevens

Locatie: Parijs

Vervoerssysteem: Metro

title: Operationele gegevens

title: Lijnennetkaart 2024 Metro van Parijs

Lijnennetkaart 2024 Metro van Parijs: Lijnennetkaart 2024 Metro van Parijs

Portaal: Openbaar vervoer