text:
# Gordel van Maria
De gordel van Maria is in de rooms-katholieke en oosters-orthodoxe traditie een relikwie dat bestaat uit de vermeende gordel of riem van Maria, de moeder van Jezus. Verschillende kerken claimen het voorwerp – of een deel ervan – in bezit te hebben, waaronder de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek in Maastricht. De Maastrichtse gordel was ooit onderdeel van een kostbare zilveren reliekhouder, die tijdens de Franse Tijd grotendeels verloren is gegaan. De kern van de huidige reliekhouder is veertiende-eeuws en bevindt zich in een laat-negentiende-eeuws reliekschrijn. Het relikwie trok door de eeuwen heen veel bedevaartgangers en is ook nu nog voorwerp van volksdevotie. Daarnaast is het een voorwerp van kunsthistorische betekenis en een van de topstukken in de Schatkamer van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek.

## Legendes
In de Bijbel wordt de gordel van Maria niet genoemd. Volgens de christelijke traditie is de gordel van Maria verbonden met de apostel Tomas en het feest van Maria-Tenhemelopneming (15 augustus). Maria zou tussen 36 en 50 na Chr. zijn overleden. Volgens een van de vele legendes waren alle apostelen hierbij aanwezig, behalve Tomas. Toen hij later haar graf bezocht, was hij getuige van haar tenhemelopneming, waarbij hij van Maria haar gordel ontving, die hij als bewijs aan de andere apostelen toonde. De legende is in feite een omkering van het Bijbelverhaal, waarin Tomas als enige apostel aanvankelijk niet geloofde in de verrezen Christus.
In de Legenda Aurea van Jacobus de Voragine zijn alle apostelen, met uitzondering van Tomas, getuige van Maria's tenhemelopneming. Tomas gelooft de apostelen niet, maar dat verandert als de gordel van Maria uit de hemel valt. In de oosterse traditie verwierf Tomas de gordel toen hij door een engel vanuit India, waar hij missioneerde, door de lucht naar Jeruzalem werd gevoerd. Daarbij kwam hij Maria tegen, die juist op dat moment ten hemel werd opgenomen en hem haar gordel toewierp.
Maria's gordel (samen met haar kleed en mantel) zou vanaf 450 bewaard zijn in een verzegeld schrijn in de kerk van Maria Blachernae in Constantinopel (tegenwoordig Istanboel). Later bevond de gordel zich in de Chalcoprateiakerk, eveneens in Constantinopel. Daar genoot het voorwerp grote verering, met name op de 15e augustus. Keizerin Zoë († 899), de vrouw van keizer Leo VI van Byzantium, zou een droomvisioen hebben gehad, waarin haar de gordel van Maria werd getoond als redmiddel tegen de depressiviteit die haar kwelde. Toen het relikwie op de zieke werd gelegd, was ze onmiddellijk genezen.
De gordel wordt traditioneel in verband gebracht met het bevorderen van de vruchtbaarheid bij vrouwen, waarschijnlijk vanwege het feit dat Maria deze gedragen zou hebben om haar middel, dicht bij de baarmoeder, toen ze zwanger was van Jezus.
- Bernardo Daddi, 1337-38
- Sano di Pietro, ca. 1445
- Ridolfo Ghirlandaio, ca. 1508
- Russisch icoon, ca. 1800?

## De gordel van Maria in Maastricht

### Geschiedenis
De oudste vermelding van de gordel van Maria in Maastricht dateert van 27 juli 1286, toen het kapittel van Onze-Lieve-Vrouwe een nieuw reglement opstelde voor de koster-schatbewaarder (custos). Daarin staat dat deze een van de sleutels bezat van het kistje (capsella), waarin de gordel van Maria ("cingulus gloriose Virginis") was opgeborgen. Hoe en wanneer de kerk het reliek verwierf is niet bekend. De Onze-Lieve-Vrouwekerk zou volgens sommige berichten slechts de helft van deze gordel te bezitten; de andere helft zou worden bewaard in de Dom van Aken. De gordel van Maria was niet het enige reliek van Maria dat de Onze-Lieve-Vrouwekerk bezat. Een barokke, monstransvormige reliekhouder bevat de trouw- of verlovingsring van Maria (Maastrichts zilver, 1727). Ook bezat de kerk gordels van andere heiligen, in elk geval van Sint-Barbara en Sint-Elisabeth.
Het is niet bekend hoe het oorspronkelijke reliekenkistje er uit zag. Wel is duidelijk dat de gordel uit het kistje moest worden gehaald om getoond te worden. Eind veertiende eeuw werd de gordel in de nog bestaande langwerpige reliekhouder geplaatst. Mogelijk was deze onderdeel van een groter ensemble dat verloren is gegaan. De middeleeuwse reliekhouder is in de zestiende eeuw deel gaan uitmaken van een ambitieus, verguld zilveren beeldhouwwerk. Het ensemble bestond uit een groot zilveren beeld van een madonna met kind, geflankeerd door twee kleinere zilveren engelen, die de oudere reliekhouder vasthielden. In het voetstuk van het Mariabeeld was een ovaal medaillon aangebracht met daarin een reliek van het graf van Maria, wellicht wat aarde. Het kostbare beeld van edelmetaal werd in 1580 voor het eerst vermeld, toen het uit veiligheidsoverwegingen naar Luik werd overgebracht.
Maastricht werd in 1794 bezet door Franse revolutionaire troepen en kort daarna ingelijfd bij de Eerste Franse Republiek. De opheffing van het kapittel van Onze-Lieve-Vrouwe in 1797 werd voorafgegaan door een periode van zware oorlogsbelastingen, waardoor het kapittel zich genoodzaakt zag een groot deel van de goud- en zilverschat om te laten smelten. Het zilveren Mariabeeld en de engelen zijn toen vrijwel zeker verdwenen in de smeltoven. De relieken zelf, waaronder de gordel, werden merendeels door de kanunniken in veiligheid gebracht. In 1817, toen duidelijk was dat het kapittel niet meer zou worden heropgericht, werden deze overgedragen aan de Sint-Nicolaasparochie. Pas in 1837 kreeg de oude kapittelkerk weer haar religieuze functie terug, nu als parochiekerk.
Ook in de negentiende en twintigste eeuw zijn voorwerpen verloren gegaan doordat de kunsthistorische waarde ervan niet werd ingezien, alsmede door diefstal. Vooral het verlies van het patriarchaalkruis en het 'kruisje van Constantijn' wordt in Maastricht betreurd. Beide kruisreliekhouders werden door een overijverige ex-kanunnik in 1837 aan de paus geschonken en bevinden zich sedertdien in de schatkamer van de Sint-Pietersbasiliek in Vaticaanstad. In veel gevallen zijn de oorspronkelijke reliekhouders verdwenen, maar bleven de relieken bewaard. Van de gordel van Maria bleef het eigenlijke relikwie met een fragment van de oorspronkelijke reliekhouder bewaard. Eind negentiende eeuw werd bij de firma Ehrens in Aken een neogotisch schrijntje besteld, waarin de middeleeuwse reliekhouder werd geplaatst.
De Akense kanunnik en kunsthistoricus Franz Bock en de Maastrichtse kapelaan en schatbewaarder Michaël Willemsen publiceerden in 1872 een uitgebreide catalogus van de Maastrichtse kerkschatten: Die mittelalterlichen Kunst- und Reliquienschätze zu Maestricht, aufbewahrt in den ehemaligen Stiftskirchen des h. Servatius und Unserer Lieben Frau daselbst, enz, in 1873 gevolgd door een Franstalige versie en een jaar later door een Nederlandstalige samenvatting. De publicatie betekende een omslag in de herwaardering van het Maastrichtse religieus erfgoed. In de catalogus wordt de reliekhouder van de gordel van Maria omschreven als typisch laatgotisch en gedateerd in de tweede helft van de vijftiende eeuw. Het reliek zelf wordt niet beschreven, hoewel wordt opgemerkt dat de zichtbare strook bruine stof waarschijnlijk niet de gordel zelf betreft, maar een beschermend omhulsel.
Opvallend is dat in de negentiende en twintigste eeuw de gordel van Maria in de Onze-Lieve-Vrouwekerk, de Mariakerk bij uitstek in Maastricht, een minder prominente rol speelde dan in de periode daarvoor. Wellicht was het toenemend historisch besef daar debet aan, het besef dat zoveel gordels van Maria nooit allemaal 'echt' konden zijn. Een factor van belang was zeker dat het genadebeeld van de Sterre der Zee in 1837 uit de kort daarna afgebroken Sint-Nicolaaskerk naar de Onze-Lieve-Vrouwe werd overgebracht. Dat beeld werd in de twintigste eeuw hét symbool van de Mariadevotie in Maastricht en Limburg, dat weinig ruimte overliet voor andere devoties.

### Beschrijving
De huidige reliekhouder bestaat uit drie delen: het uit meerdere lagen stof bestaande textielrelikwie, de langwerpige, veertiende-eeuwse reliekhouder, en het eveneens langwerpige, negentiende-eeuwseschrijn.

#### Het textielreliek
Het textiele gedeelte is 55,5 cm lang en 2,5 cm breed en bestaat uit vijf lagen stof. In 1990 is het textielreliek door de Zwitserse Abegg-Stiftung onderzocht. Het was daarbij niet mogelijk om de ouderdom of de plaats van herkomst van de weefsels te bepalen. De buitenste lagen stof (van ongeverfde zijde en linnen) zijn vooral naar de uiteinden toe afgesleten. De tweede en vierde laag bestaat uit een identieke strook rode zijde met een ingeweven patroon van blauwe ruiten met gouddraad. Waarschijnlijk is de 1,5 cm brede middelste strook van ongekleurd linnen het oorspronkelijke reliek. Tussen de eerste en tweede laag bevindt zich een perkamenten 'cedula' (echtheidsverklaring) uit de tweede helft van de vijftiende eeuw.

#### De middeleeuwse reliekhouder
Het textielreliek is in de late veertiende eeuw gevat in een langwerpige, verguld zilveren reliekhouder. Een blauw zijden lint, voorzien van lakzegels, houdt het textielreliek op zijn plaats. De houder meet 59 x 3,8 x 1,3 cm. Bock & Willemsen merkten in 1872 al op dat de reliekhouder de vorm heeft van een lange, van kantelen voorziene muur. Die indruk wordt versterkt door het ingegraveerde patroon van bouwstenen aan de achterzijde. Het verguldsel is gedeeltelijk afgesleten. De bovenrand is versierd met plantmotieven. Aan de voorzijde, voorheen afgesloten door stukken bergkristal, tegenwoordig grotendeels open, is uiterst links en rechts een bloemmotief aangebracht met een grote groene edelsteen in het midden. De kopse kanten zijn vormgegeven als een nis, waarin een miniatuurbeeldje is geplaatst: links een Madonna (met Christuskind); rechts een Sint-Catharina (met zwaard en rad).

#### Het negentiende-eeuwse schrijn
De middeleeuwse reliekhouder, die na het verdwijnen van het zilveren beeld enigszins 'kaal' achterbleef, werd eind negentiende eeuw voorzien van een verzilverd geelkoperen schrijn in neogotische stijl. Het schrijn meet 65,8 x 24,5 x 11 cm. Het heeft de vorm van zeer langgerekt huis met een zadeldak met een vorstkam en een centraal geplaatste pinakel. Op de daklijst zijn drie blauwe edelstenen aangebracht. Op de vier hoeken bevinden zich eveneens pinakels met kruisbloemen. Het geheel wordt gedragen door vier leeuwtjes.
- Processiebaar met reliekhouder
- 19e-eeuwse reliekschrijn
- Detail gordel met zegel
- Trouwring van Maria

### Verering
Er is vrij weinig bekend over de manier waarop de gordel van Maria in het verleden werd vereerd. Mogelijk bevond het relikwie zich aanvankelijk in een gesloten reliekhouder en werd deze bij gelegenheid tevoorschijn gehaald. In 1215 werd het openbaar tonen van relieken buiten hun houders door paus Innocentius III verboden. Dit verbod leidde tot de vervaardiging van een ander soort reliekhouders (onder andere ostensoria), waardoor het reliek, achter glas, zichtbaar bleef. De oudste vermelding van de gordel van Maria in Maastricht dateert uit 1286, toen werd bepaald dat deze uitsluitend met uitdrukkelijke toestemming van het kapittel uit de reliekhouder mocht worden gehaald. De geestelijke die deze handeling verrichtte moest hebben gevast en zijn priesterlijke gewaad dragen.
Bekend is dat het rivaliserende Sint-Servaaskapittel niet toestond dat de Onze-Lieve-Vrouwekerk relieken toonde in de open lucht. Pas in 1521 verwierf het Onze-Lieve-Vrouwekapittel dit recht via pauselijke interventie, maar de hoogtijdagen van de Maastrichtse heiligdomsvaarten waren toen al voorbij. Een zeventiende-eeuws toningsformulier en een reisverslag van een Normandisch edelman maken duidelijk, dat de gordel van Maria en andere relieken toen in de reliekenkamer of -kapel werden getoond. De gordel van Maria werd als eerste getoond; het Byzantijns patriarchaalkruis als laatste. Het zilveren Mariabeeld met de gordel werd in de zeventiende en achttiende eeuw ook in processies meegevoerd. Het beeld werd dan versierd met een zware gouden ketting, die in 1631 door Joannes Jasque, een protestants militair, geschonken was. Van andere plaatsen met soortgelijke relieken is bekend dat de gordel van Maria speciale verering genoot bij zwangere vrouwen, of vrouwen die zwanger wensten te worden, maar in Maastricht zijn hierover geen berichten overgeleverd.
Tegenwoordig verlaat het reliekschrijn met de gordel van Maria nog maar zelden de kerk. De laatste keer dat dat gebeurde was tijdens de heiligdomsvaart van 2018, toen de gordel tijdens een tweetal ommegangen door de straten van Maastricht gevoerd werd. Tevens werd het relikwie bij de reliekentoning in de kerk getoond, waarbij de gordel niet uit de reliekhouder werd gehaald. Bij deze gelegenheden werd het reliekschrijn op een houten processiebaar meegevoerd door een groep vrouwen in lichtblauwe gewaden. In de schatkamer van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek neemt het voorwerp een vrij onopvallende plaats in tussen de andere devotionele voorwerpen.
- Reliekentoning, 1962
- Reliekentoning, 2018
- Ommegang, 2018
- Ommegang, 2018

## De gordel van Maria elders
Diverse kerken verspreid over Europa claimen het bezit van de 'echte' gordel van de Maagd Maria.
- In de schatkamer van de Dom van Aken zou de andere helft van de 'Maastrichtse' gordel van Maria bewaard worden. Deze bevindt zich in een verguld zilveren reliekenmonstrans, die omstreeks 1360 in Praag tot stand kwam. De zeer rijke Akense schatkamer bezit overigens ook de gordel van Jezus (bewaard in een soortgelijke reliekenmonstrans) en het kleed van Maria (bewaard in het 'Marienschrein').[20]

- De beroemdste gordel van Maria is wellicht die in de Dom van Prato (Italië), die volgens de legende was meegenomen door een kruisvaarder uit Jeruzalem. Deze wordt in een speciale kapel in de dom bewaard en vijf maal per jaar vanaf een door Donatello gebeeldhouwde buitenkansel aan de pelgrims getoond.[21]
- In Frankrijk claimt de kathedraal van Le Puy de gordel van Maria te bezitten. Deze zou de vruchtbaarheid bevorderen, reden voor de Franse koningin Anna van Oostenrijk om, na tweeëntwintig jaar huwelijk zonder mannelijke nakomeling gebaard te hebben, de gordel uit de kathedraal te laten overbrengen naar haar slaapkamer, waar zij in 1638 het leven schonk aan de latere Lodewijk XIV.[22]
- In Spanje meent de kathedraal van Tortosa de 'echte' gordel van Maria sinds 1178 in bezit te hebben. Ook deze gordel zou binnen het Spaanse koningshuis voor vruchtbaarheid gezorgd hebben.[23]
- Een deel van Maria's gordel zou zich in de kathedraal van Zoegdidi, Georgië, bevinden. Dit deel zou door een Byzantijnse prinses uit Constantinopel zijn meegenomen. Tsaar Alexander I liet er begin negentiende eeuw een kerk voor bouwen, waar tevens het vermeende kleed van Maria bewaard zou worden.[2]

- Dom van Aken
- Dom van Prato
- Kathedraal van Le Puy
- Kathedraal van Tortosa

title: Gordel van Maria

wikitext:
{{Infobox kunstvoorwerp
| titel= Gordel van Maria
| afbeelding= 2018 Maastricht Heiligdomsvaart, reliekentoning Onze-Lieve-Vrouwebasiliek, voorbereiding 12 (cropped).jpg
| onderschrift= Reliekhouder met de gordel van Maria in Maastricht, 2018
| kunstenaar= onbekend
| jaar= [[14e eeuw]] (deels [[19e eeuw|19e-eeuws]])
| stroming= [[Gotische kunst|gotische]]/[[Neogotiek|neogotische]] [[edelsmeedkunst]]
| plaats van ontstaan= [[Maastricht]]?
| land van ontstaan= [[Maasland (Limburg-Luik)|Maasland]]
| locatie= [[Schatkamer van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek (Maastricht)|Schatkamer van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek]]
| plaats= Maastricht
| materiaal= [[Vergulden|verguld]] [[zilver]] (14e-eeuwse houder); [[Verzilveren|verzilverd]] [[Messing (legering)|geelkoper]] (19-eeuwse houder)
| lengte= 55 cm{{Refn|group=noot|De eerstgenoemde maten betreffen het textielgedeelte; daarna volgen de maten van het middeleeuwse deel van de reliekhouder; de laatstgenoemde maten zijn van het 19e-eeuwse omhulsel.<ref>De Kreek (1994), p. 167.</ref>}} / 59 cm / 65,8
| breedte= ? / 1,3 cm / 11
| hoogte = 2,5 cm  / 3,8 cm / 24,5
| extra portaal = Religie
| extra portaal2 = Maastricht
}}
De '''gordel van Maria''' is in de [[Rooms-Katholieke Kerk|rooms-katholieke]] en [[Oosters-orthodoxe kerken|oosters-orthodoxe]] traditie een [[relikwie]] dat bestaat uit de vermeende gordel of [[Riem (kleding)|riem]] van [[Maria (moeder van Jezus)|Maria]], de moeder van [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Jezus]]. Verschillende kerken claimen het voorwerp – of een deel ervan – in bezit te hebben, waaronder de [[Onze-Lieve-Vrouwebasiliek (Maastricht)|Onze-Lieve-Vrouwebasiliek]] in [[Maastricht]]. De Maastrichtse gordel was ooit onderdeel van een kostbare zilveren [[reliekhouder]], die tijdens de [[Franse Tijd in België|Franse Tijd]] grotendeels verloren is gegaan. De kern van de huidige reliekhouder is veertiende-eeuws en bevindt zich in een laat-negentiende-eeuws [[reliekschrijn]]. Het relikwie trok door de eeuwen heen veel [[Christelijke bedevaart|bedevaartgangers]] en is ook nu nog voorwerp van [[volksdevotie]]. Daarnaast is het een voorwerp van [[Kunstgeschiedenis|kunsthistorische]] betekenis en een van de topstukken in de [[Schatkamer van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek (Maastricht)|Schatkamer van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek]].

== Legendes ==
[[Bestand:Niccolò di cecco del mercia, rilievi dell'antico pulpito di prato, 1359-60, assunta 01.jpg|thumb|Dit reliëf in de Dom van [[Prato (stad)|Prato]] toont de tenhemelopneming van Maria en de schenking van de gordel aan Tomas (Niccolò di Cecco del Mercia, ca. 1360)]]
In de [[Bijbel (christendom)|Bijbel]] wordt de gordel van Maria niet genoemd. Volgens de christelijke traditie is de gordel van Maria verbonden met de apostel [[Tomas (apostel)|Tomas]] en het feest van [[Maria-Tenhemelopneming]] ([[15 augustus]]). Maria zou tussen 36 en 50 na Chr. zijn overleden. Volgens een van de vele legendes waren alle [[apostelen]] hierbij aanwezig, behalve Tomas. Toen hij later haar graf bezocht, was hij getuige van haar tenhemelopneming, waarbij hij van Maria haar gordel ontving, die hij als bewijs aan de andere apostelen toonde. De legende is in feite een omkering van het Bijbelverhaal, waarin Tomas als enige apostel aanvankelijk niet geloofde in de verrezen Christus.

In de ''[[Legenda Aurea]]'' van [[Jacobus de Voragine]] zijn alle apostelen, met uitzondering van Tomas, getuige van Maria's tenhemelopneming. Tomas gelooft de apostelen niet, maar dat verandert als de gordel van Maria uit de hemel valt. In de oosterse traditie verwierf Tomas de gordel toen hij door een engel vanuit [[India]], waar hij missioneerde, door de lucht naar Jeruzalem werd gevoerd. Daarbij kwam hij Maria tegen, die juist op dat moment ten hemel werd opgenomen en hem haar gordel toewierp.<ref name="heiligen.net">{{aut|A. van den Akker s.j.}}, [http://www.heiligen.net/heiligen/08/31/08-31-0048-mariag.php 'Maria's gordel'] op ''heiligen.net''.</ref>

Maria's gordel (samen met haar kleed en mantel) zou vanaf 450 bewaard zijn in een verzegeld schrijn in de kerk van Maria Blachernae in [[Constantinopel]] (tegenwoordig [[Istanboel]]). Later bevond de gordel zich in de Chalcoprateiakerk, eveneens in Constantinopel. Daar genoot het voorwerp grote verering, met name op de 15e augustus. Keizerin Zoë († 899), de vrouw van keizer [[Leo VI van Byzantium]], zou een droomvisioen hebben gehad, waarin haar de gordel van Maria werd getoond als redmiddel tegen de depressiviteit die haar kwelde. Toen het relikwie op de zieke werd gelegd, was ze onmiddellijk genezen.<ref>De Kreek (1994), p. 170.</ref><ref name="heiligen.net"/>

De gordel wordt traditioneel in verband gebracht met het bevorderen van de vruchtbaarheid bij vrouwen, waarschijnlijk vanwege het feit dat Maria deze gedragen zou hebben om haar middel, dicht bij de [[baarmoeder]], toen ze zwanger was van Jezus.<ref>De Kreek (1994), p. 169.</ref>

<gallery widths="150" heights="150">
Bestand:Bernardo daddi, assunta, 1337-38 (met) 01.jpg|[[Bernardo Daddi]], 1337-38
Bestand:Sano di pietro, assunta che dona la cintola, 1445 ca. (siena, pinacoteca nazionale) 01.jpg|[[Sano di Pietro]], ca. 1445
Bestand:Ridolfo del ghirlandaio, madonna della cintola, 1508 circa 01 (cropped).jpg|[[Ridolfo Ghirlandaio]], ca. 1508
Bestand:Assumptiongirdle.jpg|Russisch icoon, ca. 1800?
</gallery>

== De gordel van Maria in Maastricht ==
=== Geschiedenis ===
De oudste vermelding van de gordel van Maria in Maastricht dateert van 27 juli 1286, toen het [[Kapittel van Onze-Lieve-Vrouwe te Maastricht|kapittel van Onze-Lieve-Vrouwe]] een nieuw reglement opstelde voor de koster-schatbewaarder (''custos''). Daarin staat dat deze een van de sleutels bezat van het kistje (''capsella''), waarin de gordel van Maria ("''cingulus gloriose Virginis''") was opgeborgen. Hoe en wanneer de kerk het reliek verwierf is niet bekend.{{Refn|group=noot|Mogelijk verwierf de kerk het relikwie omstreeks 1204, na de [[Vierde Kruistocht]], samen met het inmiddels elders verblijvende [[Patriarchaalkruis (Vaticaan)|Byzantijns patriarchaalkruis]], het eveneens verdwenen '[[Pectorale|borstkruis]] van [[Constantijn de Grote|Constantijn]]' en het nog in de schatkamer aanwezige [[encolpion]] (reliekenmedaillon met Maria-icoontje).<ref>De Kreek (1994), p. 171.</ref>}} De Onze-Lieve-Vrouwekerk zou volgens sommige berichten slechts de helft van deze gordel te bezitten; de andere helft zou worden bewaard in de [[Dom van Aken]]. De gordel van Maria was niet het enige reliek van Maria dat de Onze-Lieve-Vrouwekerk bezat. Een barokke, [[monstrans]]vormige reliekhouder bevat de trouw- of verlovingsring van Maria ([[Maastrichts zilver]], 1727).<ref>{{aut|J. Goessen}} (1987): 'Maastrichts zilver in de schatkamer'. In: Goessen (1986-'94), pp. 31-32.</ref> Ook bezat de kerk gordels van andere heiligen, in elk geval van [[Barbara van Nicomedië|Sint-Barbara]] en [[Elisabeth van Thüringen|Sint-Elisabeth]].<ref>De Kreek (1994), pp. 129-130, 229.</ref>

[[Bestand:Toningsformulier relieken, OLV-kerk, Maastricht (begin 17e eeuw) (gordel van Maria).jpg|thumb|left|190px|Het complete ensemble op een 17e-eeuws toningsformulier: het zilveren Mariabeeld en de twee engelen die de langwerpige reliekhouder vasthouden]]
Het is niet bekend hoe het oorspronkelijke reliekenkistje er uit zag. Wel is duidelijk dat de gordel uit het kistje moest worden gehaald om getoond te worden. Eind veertiende eeuw werd de gordel in de nog bestaande langwerpige reliekhouder geplaatst. Mogelijk was deze onderdeel van een groter ensemble dat verloren is gegaan. De middeleeuwse reliekhouder is in de zestiende eeuw deel gaan uitmaken van een ambitieus, verguld zilveren beeldhouwwerk. Het ensemble bestond uit een groot zilveren beeld van een [[Madonna (kunst)|madonna met kind]], geflankeerd door twee kleinere zilveren engelen, die de oudere reliekhouder vasthielden. In het voetstuk van het Mariabeeld was een ovaal [[Medaillon (sieraad)|medaillon]] aangebracht met daarin een reliek van het graf van Maria, wellicht wat aarde. Het kostbare beeld van edelmetaal werd in 1580 voor het eerst vermeld, toen het uit veiligheidsoverwegingen naar [[Luik (stad)|Luik]] werd overgebracht.

[[Bestand:Maastricht, Schatkamer OLV-kerk, gordel v Maria (Ph v Gulpen, ca 1840).jpg|thumb|Tekening door [[Philippe van Gulpen]], midden 19e eeuw<ref group=noot>Het onderschrift suggereert dat de andere helft van de gordel in een klooster op de [[Oros Athos|berg Athos]] zou worden bewaard. Het is niet bekend waarop deze informatie gebaseerd is.</ref>]]
[[Bestand:Bock & Willemsen, Maestricht (1872) 66.jpg|thumb|Houtsnede van Lambris & Brend'amour in [[Franz Bock|Bock]] & [[Michaël Willemsen|Willemsens]] catalogus, 1872]]
[[Bestand:Heiligdomsvaart Maastricht (1962), reliekentoning OLV-basiliek 1c (cropped).jpg|thumb|left|190px|Het tonen van de reliekhouder met de gordel van Maria (achtergrond) en de [[Sterre der Zee (Maastricht)|Sterre der Zee]] op het priesterkoor van de [[Onze-Lieve-Vrouwebasiliek (Maastricht)|Onze-Lieve-Vrouwebasiliek]], 1962]]
Maastricht werd in 1794 [[Beleg van Maastricht (1794)|bezet door Franse revolutionaire troepen]] en kort daarna ingelijfd bij de [[Eerste Franse Republiek]]. De opheffing van het [[Kapittel van Onze-Lieve-Vrouwe te Maastricht|kapittel van Onze-Lieve-Vrouwe]] in 1797 werd voorafgegaan door een periode van zware oorlogsbelastingen, waardoor het kapittel zich genoodzaakt zag een groot deel van de goud- en zilverschat om te laten smelten. Het zilveren Mariabeeld en de engelen zijn toen vrijwel zeker verdwenen in de smeltoven. De relieken zelf, waaronder de gordel, werden merendeels door de kanunniken in veiligheid gebracht. In 1817, toen duidelijk was dat het kapittel niet meer zou worden heropgericht, werden deze overgedragen aan de [[Sint-Nicolaaskerk (Maastricht)|Sint-Nicolaasparochie]]. Pas in 1837 kreeg de oude kapittelkerk weer haar religieuze functie terug, nu als [[parochiekerk]].<ref name="Kreek173">De Kreek (1994), p. 173.</ref>

Ook in de negentiende en twintigste eeuw zijn voorwerpen verloren gegaan doordat de kunsthistorische waarde ervan niet werd ingezien, alsmede door diefstal. Vooral het verlies van het patriarchaalkruis en het 'kruisje van Constantijn' wordt in Maastricht betreurd. Beide kruisreliekhouders werden door een overijverige ex-kanunnik in 1837 aan de paus geschonken en bevinden zich sedertdien in de schatkamer van de [[Sint-Pietersbasiliek]] in [[Vaticaanstad]]. In veel gevallen zijn de oorspronkelijke reliekhouders verdwenen, maar bleven de relieken bewaard. Van de gordel van Maria bleef het eigenlijke relikwie met een fragment van de oorspronkelijke reliekhouder bewaard.<ref>De Kreek (1994), p. 174.</ref> Eind negentiende eeuw werd bij de firma Ehrens in [[Aken (stad)|Aken]] een [[Neogotiek|neogotisch]] [[Reliekschrijn|schrijntje]] besteld, waarin de middeleeuwse reliekhouder werd geplaatst.<ref>De Kreek (1994), p. 168.</ref>

De Akense kanunnik en kunsthistoricus [[Franz Bock]] en de Maastrichtse kapelaan en schatbewaarder [[Michaël Willemsen]] publiceerden in 1872 een uitgebreide catalogus van de Maastrichtse kerkschatten: ''Die mittelalterlichen Kunst- und Reliquienschätze zu Maestricht, aufbewahrt in den ehemaligen Stiftskirchen des h. Servatius und Unserer Lieben Frau daselbst, enz'', in 1873 gevolgd door een Franstalige versie en een jaar later door een Nederlandstalige samenvatting. De publicatie betekende een omslag in de herwaardering van het Maastrichtse religieus erfgoed. In de catalogus wordt de reliekhouder van de gordel van Maria omschreven als typisch laatgotisch en gedateerd in de tweede helft van de vijftiende eeuw. Het reliek zelf wordt niet beschreven, hoewel wordt opgemerkt dat de zichtbare strook bruine stof waarschijnlijk niet de gordel zelf betreft, maar een beschermend omhulsel.<ref name="BW241">Bock/Willemsen (1872/1873), pp. 241-242 (Franstalige editie); pp. 163-164 (Duitstalige editie).</ref>

Opvallend is dat in de negentiende en twintigste eeuw de gordel van Maria in de Onze-Lieve-Vrouwekerk, de Mariakerk bij uitstek in Maastricht, een minder prominente rol speelde dan in de periode daarvoor. Wellicht was het toenemend historisch besef daar debet aan, het besef dat zoveel gordels van Maria nooit allemaal 'echt' konden zijn. Een factor van belang was zeker dat het [[genadebeeld]] van de [[Sterre der Zee (Maastricht)|Sterre der Zee]] in 1837 uit de kort daarna afgebroken [[Sint-Nicolaaskerk (Maastricht)|Sint-Nicolaaskerk]] naar de Onze-Lieve-Vrouwe werd overgebracht. Dat beeld werd in de twintigste eeuw hét symbool van de Mariadevotie in Maastricht en Limburg, dat weinig ruimte overliet voor andere devoties.

=== Beschrijving ===
De huidige reliekhouder bestaat uit drie delen: het uit meerdere lagen stof bestaande textielrelikwie, de langwerpige, veertiende-eeuwse reliekhouder, en het eveneens langwerpige, negentiende-eeuwseschrijn.

==== Het textielreliek ====
Het textiele gedeelte is 55,5 cm lang en 2,5 cm breed en bestaat uit vijf lagen stof. In 1990 is het textielreliek door de Zwitserse Abegg-Stiftung onderzocht. Het was daarbij niet mogelijk om de ouderdom of de plaats van herkomst van de weefsels te bepalen. De buitenste lagen stof (van ongeverfde [[Zijde (textiel)|zijde]] en linnen) zijn vooral naar de uiteinden toe afgesleten. De tweede en vierde laag bestaat uit een identieke strook rode zijde met een ingeweven patroon van blauwe ruiten met gouddraad. Waarschijnlijk is de 1,5 cm brede middelste strook van ongekleurd [[linnen]] het oorspronkelijke reliek.<ref>De Kreek (1994), pp. 168, 173-174.</ref> Tussen de eerste en tweede laag bevindt zich een [[perkament]]en 'cedula' (echtheidsverklaring) uit de tweede helft van de vijftiende eeuw.<ref group=noot>De [[Latijn]]se tekst op de cedula luidt: ''Cingulus iste dei genitricis creditur esse · Cum quo se cinxit virgo quo tempore vixit · Tempore quo peurum mater gestavit in alvo.'' Vertaling: Dit is, naar men meent, de gordel van de moeder gods, waarmee de maagd zich tijdens haar leven omgordde, toen zij als moeder de zoon in haar schoot droeg.</ref>

==== De middeleeuwse reliekhouder ====
Het textielreliek is in de late veertiende eeuw gevat in een langwerpige, [[Vergulden|verguld]] [[zilver]]en reliekhouder. Een blauw zijden lint, voorzien van [[Zegel (waarmerk)|lakzegels]], houdt het textielreliek op zijn plaats. De houder meet 59 x 3,8 x 1,3 cm. Bock & Willemsen merkten in 1872 al op dat de reliekhouder de vorm heeft van een lange, van [[Kanteel|kantelen]] voorziene muur. Die indruk wordt versterkt door het ingegraveerde patroon van bouwstenen aan de achterzijde.<ref name="BW241"/> Het verguldsel is gedeeltelijk afgesleten. De bovenrand is versierd met plantmotieven. Aan de voorzijde, voorheen afgesloten door stukken [[bergkristal]], tegenwoordig grotendeels open, is uiterst links en rechts een bloemmotief aangebracht met een grote groene [[edelsteen]] in het midden. De kopse kanten zijn vormgegeven als een [[Nis (muur)|nis]], waarin een miniatuurbeeldje is geplaatst: links een Madonna (met Christuskind); rechts een [[Catharina van Alexandrië|Sint-Catharina]] (met zwaard en rad).<ref name="Kreek167">De Kreek (1994), pp. 167-168.</ref>

==== Het negentiende-eeuwse schrijn ====
De middeleeuwse reliekhouder, die na het verdwijnen van het zilveren beeld enigszins 'kaal' achterbleef, werd eind negentiende eeuw voorzien van een [[Verzilveren|verzilverd]] [[Messing (legering)|geelkoper]]en schrijn in neogotische stijl. Het schrijn meet 65,8 x 24,5 x 11 cm. Het heeft de vorm van zeer langgerekt huis met een [[zadeldak]] met een [[vorstkam]] en een centraal geplaatste [[pinakel]]. Op de [[daklijst]] zijn drie blauwe edelstenen aangebracht. Op de vier hoeken bevinden zich eveneens pinakels met [[Kruisbloem (bouwkunde)|kruisbloemen]]. Het geheel wordt gedragen door vier leeuwtjes.<ref name="Kreek167"/>

<gallery widths="150" heights="150">
Bestand:2018 Maastricht Heiligdomsvaart, reliekentoning Onze-Lieve-Vrouwebasiliek, voorbereiding 12.jpg|Processiebaar met reliekhouder
Bestand:2018 Maastricht Heiligdomsvaart, reliekentoning Onze-Lieve-Vrouwebasiliek, voorbereiding 13.jpg|19e-eeuwse reliekschrijn
Bestand:2018 Maastricht Heiligdomsvaart, reliekentoning Onze-Lieve-Vrouwebasiliek, voorbereiding 15.jpg|Detail gordel met zegel
Bestand:Maastricht, Schatkamer OLV-basiliek, reliekhouder trouwring van Maria, ca 1727.jpg|Trouwring van Maria
</gallery>

=== Verering ===
Er is vrij weinig bekend over de manier waarop de gordel van Maria in het verleden werd vereerd. Mogelijk bevond het relikwie zich aanvankelijk in een gesloten reliekhouder en werd deze bij gelegenheid tevoorschijn gehaald. In 1215 werd het openbaar tonen van relieken buiten hun houders door [[paus Innocentius III]] verboden. Dit verbod leidde tot de vervaardiging van een ander soort reliekhouders (onder andere ''[[Monstrans|ostensoria]]''), waardoor het reliek, achter glas, zichtbaar bleef. De oudste vermelding van de gordel van Maria in Maastricht dateert uit 1286, toen werd bepaald dat deze uitsluitend met uitdrukkelijke toestemming van het kapittel uit de reliekhouder mocht worden gehaald. De geestelijke die deze handeling verrichtte moest hebben [[Vasten|gevast]] en zijn priesterlijke gewaad dragen.<ref>De Kreek (1994), p. 20.</ref>

Bekend is dat het rivaliserende [[Sint-Servaaskapittel]] niet toestond dat de Onze-Lieve-Vrouwekerk relieken toonde in de open lucht. Pas in 1521 verwierf het Onze-Lieve-Vrouwekapittel dit recht via pauselijke interventie, maar de hoogtijdagen van de [[Heiligdomsvaart van Maastricht|Maastrichtse heiligdomsvaarten]] waren toen al voorbij.<ref>De Kreek (1994), p. 21.</ref> Een zeventiende-eeuws toningsformulier en een reisverslag van een Normandisch edelman maken duidelijk, dat de gordel van Maria en andere relieken toen in de reliekenkamer of -kapel werden getoond. De gordel van Maria werd als eerste getoond; het [[Patriarchaalkruis (Vaticaan)|Byzantijns patriarchaalkruis]] als laatste.<ref>[https://www.meertens.knaw.nl/bedevaart/bol/plaats/1115 'Maastricht, O.L. Vrouw en andere heiligen'] op ''meertens.knaw.nl''. [https://web.archive.org/web/20230710160537/https://www.meertens.knaw.nl/bedevaart/bol/plaats/1115 Gearchiveerd] op 10 juli 2023.</ref> Het zilveren Mariabeeld met de gordel werd in de zeventiende en achttiende eeuw ook in [[processie]]s meegevoerd. Het beeld werd dan versierd met een zware gouden ketting, die in 1631 door Joannes Jasque, een protestants militair, geschonken was.<ref name="Kreek173"/> Van andere plaatsen met soortgelijke relieken is bekend dat de gordel van Maria speciale verering genoot bij zwangere vrouwen, of vrouwen die zwanger wensten te worden, maar in Maastricht zijn hierover geen berichten overgeleverd.{{Refn|group=noot|Mogelijk had de gordel van Maria in Maastricht op dit gebied concurrentie van het ''[[Vera Icon (Van Eyck)|Vera Icon]]'' in de [[Sint-Servaasbasiliek (Maastricht)|Sint-Servaaskerk]] en de [[Zwarte Christus van Wyck|Zwarte Christus]] in het [[Wittevrouwenklooster (Maastricht)|Wittevrouwenklooster]] (vanaf 1804 in de [[Sint-Martinuskerk (Maastricht)|Sint-Martinuskerk]] in [[Wyck]]). Eerstgenoemd schilderij van het "ware aangezicht van Christus" werd op de feestdag van de [[gedaanteverandering van Jezus]] door zwangere vrouwen vereerd in de hoop dat hun kind net zo welgevormd zou worden als Jezus. Bij de verering van de Zwarte Christus speelde de zogenaamde "maat van Christus" een belangrijke rol, een lint dat dezelfde lengte had als het Christusbeeld en dat onder anderen door zwangere vrouwen om het onderlichaam werd gedragen.<ref>Ubachs/Evers (2005), p. 547: 'Vera Icon'; p. 600: 'Zwarte Christus'.</ref>}}

Tegenwoordig verlaat het reliekschrijn met de gordel van Maria nog maar zelden de kerk. De laatste keer dat dat gebeurde was tijdens de heiligdomsvaart van 2018, toen de gordel tijdens een tweetal [[ommegang]]en door de straten van Maastricht gevoerd werd. Tevens werd het relikwie bij de reliekentoning in de kerk getoond, waarbij de gordel niet uit de reliekhouder werd gehaald. Bij deze gelegenheden werd het reliekschrijn op een houten [[processiebaar]] meegevoerd door een groep vrouwen in lichtblauwe gewaden. In de [[Schatkamer van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek (Maastricht)|schatkamer van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek]] neemt het voorwerp een vrij onopvallende plaats in tussen de andere devotionele voorwerpen.

<gallery widths="150" heights="150">
Bestand:Heiligdomsvaart Maastricht (1962), reliekentoning OLV-basiliek 0b.jpg|Reliekentoning, 1962
Bestand:20180602 Maastricht Heiligdomsvaart, reliekentoning OLV-basiliek 15 (cropped).jpg|Reliekentoning, 2018
Bestand:20180527 Maastricht Heiligdomsvaart 087.jpg|Ommegang, 2018
Bestand:20180527 Maastricht Heiligdomsvaart 088.jpg|Ommegang, 2018
</gallery>

== De gordel van Maria elders ==
Diverse kerken verspreid over Europa claimen het bezit van de 'echte' gordel van de Maagd Maria.{{Refn|group=noot|De Fransman Charles Rohault de Fleury noemde in 1878 meer dan twintig plaatsen, waar de gordel van Maria bewaard werd.<ref>De Kreek (1994), pp. 169-170.</ref> Bock en Willemsen noemden, behalve de hieronder genoemde kerken, de [[Onze-Lieve-Vrouwebasiliek (Tongeren)|Onze-Lieve-Vrouwekerk]] in [[Tongeren (stad)|Tongeren]], enkele niet nader genoemde kerken in [[Brussel (stad)|Brussel]], [[Waver (België)|Waver]] en [[Arras|Atrecht]], en de [[basiliek van Santa Maria Maggiore]] in [[Rome (stad)|Rome]].<ref>Bock/Willemsen (1873), p. 241 (Franstalige versie).</ref>}}
* In de [[schatkamer van de Dom van Aken]] zou de andere helft van de 'Maastrichtse' gordel van Maria bewaard worden. Deze bevindt zich in een verguld zilveren relieken[[monstrans]], die omstreeks 1360 in [[Praag]] tot stand kwam. De zeer rijke Akense schatkamer bezit overigens ook de gordel van Jezus (bewaard in een soortgelijke reliekenmonstrans) en het kleed van Maria (bewaard in het 'Marienschrein').<ref>{{en}} {{aut|Herta Lepie & Georg Minkenberg}} (2010): ''The Cathedral Treasury of Aachen'' (Museums and Treasuries in Europe, Volume 1), pp. 104-105, 115-116 . Schnell & Steiner, Regensburg. {{ISBN|978-3-7954-2320-9}}.</ref>
[[Bestand:Matteo fattorini e collaboratori, custodia della sacra cintola, argento, 1633 e 1641, 02.jpg|thumb|17e-eeuwse reliekhouder van de gordel van Maria in de Dom van [[Prato (stad)|Prato]]]]
* De beroemdste gordel van Maria is wellicht die in de Dom van [[Prato (stad)|Prato]] (Italië), die volgens de legende was meegenomen door een [[Kruistocht|kruisvaarder]] uit Jeruzalem. Deze wordt in een speciale kapel in de dom bewaard en vijf maal per jaar vanaf een door [[Donatello]] gebeeldhouwde buiten[[kansel]] aan de pelgrims getoond.<ref>[https://www.tenbunderen.be/geschiedenisleer.html 'De leer over Maria's tenhemelopneming'] op ''tenbunderen.be''.</ref>
* In Frankrijk claimt de kathedraal van [[Le Puy-en-Velay|Le Puy]] de gordel van Maria te bezitten. Deze zou de vruchtbaarheid bevorderen, reden voor de Franse koningin [[Anna van Oostenrijk (1601-1666)|Anna van Oostenrijk]] om, na tweeëntwintig jaar huwelijk zonder mannelijke nakomeling gebaard te hebben, de gordel uit de kathedraal te laten overbrengen naar haar slaapkamer, waar zij in 1638 het leven schonk aan de latere [[Lodewijk XIV van Frankrijk|Lodewijk XIV]].<ref>{{aut|Peter van Dael}}, [https://www.eikonikon.nl/bulletin/2013/beelden-van-maria/ 'Beelden van Maria'] op ''eikonikon.nl'', 1 september 2013. [https://web.archive.org/web/20230604194027/https://www.eikonikon.nl/bulletin/2013/beelden-van-maria/ Gearchiveerd] op 4 juni 2023.</ref>
* In Spanje meent de kathedraal van [[Tortosa (Spanje)|Tortosa]] de 'echte' gordel van Maria sinds 1178 in bezit te hebben. Ook deze gordel zou binnen het Spaanse koningshuis voor vruchtbaarheid gezorgd hebben.<ref>Zie het artikel [[:es:Advocación de la Virgen de la Cinta|Advocación de la Virgen de la Cinta]] op Spaanstalige Wikipedia.</ref>
* Een deel van Maria's gordel zou zich in de kathedraal van [[Zoegdidi (stad)|Zoegdidi]], [[Georgië]], bevinden. Dit deel zou door een Byzantijnse prinses uit Constantinopel zijn meegenomen. [[Alexander I van Rusland|Tsaar Alexander I]] liet er begin negentiende eeuw een kerk voor bouwen, waar tevens het vermeende kleed van Maria bewaard zou worden.<ref name="heiligen.net"/>

<gallery widths="150" heights="150">
Bestand:Praga (forse), reliquiario della cintura di maria, 1360 ca. 01.jpg|Dom van Aken
Bestand:Giuseppe Cerroti e altri, altare della cappella del sacro cingolo, 1745-60 ca. 01.jpg|Dom van Prato
Bestand:Cathédrale Notre Dame du Puy en Velay-Chapelle du Saint Sacrement-20130324.jpg|Kathedraal van Le Puy
Bestand:127 Catedral de Tortosa, capella de la Santa Cinta.JPG|Kathedraal van Tortosa
</gallery>

== Zie ook ==
* [[Kleed van de Maagd Maria]]
* [[Lambertuskleed]]
* [[Maria-enkolpion]]
* [[Sterre der Zee (Maastricht)]]
* [[Zwarte Christus van Wyck]]

== Externe link ==
* [http://www.sterre-der-zee.nl/schatkamer/ Schatkamer] op ''sterre-der-zee.nl'' met filmpje over het vrouwendragersgilde van de gordel van Maria

{{Appendix||2=
== Geraadpleegde literatuur, noten en verwijzingen ==
* {{de}}/{{fr}} {{aut|[[Franz Bock|Bock, Franz]], en [[Michaël Willemsen]]}} (1872/1873): ''Die mittelalterlichen Kunst- und Reliquienschätze zu Maestricht, aufbewahrt in den ehemaligen Stiftskirchen des h. Servatius und Unserer Lieben Frau daselbst, usw.'' / ''Antiquitées Sacrées conservées dans les Anciennes Collégiales de S.Servais et de Notre-Dame à Maestricht''. L. Schwann, Keulen/Neuss / uitgever onbekend, Maastricht
* {{aut|Goessen, J., e.a.}}, ''Schatkamernieuws "Slevrouwe"'', diverse losse nummers, 1986-1994. Basiliek van Onze Lieve Vrouw, Maastricht
* {{aut|Kreek, Mieke de}} (1990): 'De schatkamer van de Onze-Lieve-Vrouwekerk', in: ''Hemelse trektochten. Broederschappen in Maastricht 1400-1850'', pp. 122-135. Vierkant Maastricht #16. Stichting Historische Reeks Maastricht, Maastricht. {{ISBN|90-70356-55-4}}
* {{aut|Kreek, Mieke de}} (1994): ''De kerkschat van het Onze-Lieve-Vrouwekapittel te Maastricht''. Clavis Kunsthistorische Monografieën deel XIV. Clavis/Architectura & Natura Pers, Utrecht/Amsterdam/Zutphen. {{ISBN|90-71570-44-4}}
* {{aut|[[Eugène Octave Marie van Nispen tot Sevenaer|Nispen tot Sevenaer, E.O.M. van]]}} (1926/1974): ''De monumenten in de gemeente Maastricht'', Deel 2. Arnhem ([https://www.dbnl.org/tekst/nisp034monu03_01/nisp034monu03_01_0001.php online tekst])
* {{aut|[[Pierre Ubachs|Ubachs, Pierre J.H.]], en [[Ingrid Evers|Ingrid M.H. Evers]]}} (2005): ''[[Historische Encyclopedie Maastricht]]''. Walburg Pers, Zutphen / [[Regionaal Historisch Centrum Limburg|RHCL]], Maastricht. {{ISBN|90-5730-399-X}}
----
{{References|group=noot}}
----
{{References|2=3|90%}}
}}

[[Categorie:Schatkamer van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek (Maastricht)]]
[[Categorie:Religie in Maastricht]]
[[Categorie:Maria-devotie in Nederland]]
[[Categorie:Relikwie]]
[[Categorie:Reliekhouder]]
[[Categorie:Edelsmeedkunst]]
[[Categorie:Christelijke kunst]]
[[Categorie:Uniek kledingstuk]]

title: Gordel van Maria

Kunstenaar: onbekend

Jaar: 14e eeuw (deels 19e-eeuws)

Ontstaanslocatie: Maastricht?, Maasland

Huidige locatie: Schatkamer van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek, Maastricht

Stroming: gotische/neogotische edelsmeedkunst

Materiaal: verguld zilver (14e-eeuwse houder); verzilverd geelkoper (19-eeuwse houder)

Portaal: Kunst & Cultuur · Religie · Maastricht


text:
# Oberkampf (metrostation)
Oberkampf is een station van de metro in Parijs langs de metrolijnen 5 en 9 in het 11e arrondissement. Het werd geopend in 1907 voor lijn 5. In 1933 kwam lijn 9 erbij. Het station is vernoemd naar de rue Oberkampf, die op zijn beurt weer vernoemd is naar de van oorsprong Duitse industrieel Christophe-Philippe Oberkampf die in de 18e eeuw een grote jongen in de tapijthandel was. Het station geeft toegang tot het uitgaansgebied van Ménilmontant met veel theatertjes en bars.
Bobigny - Pablo Picasso ·
Bobigny - Pantin - Raymond Queneau ·
Église de Pantin ·
Hoche ·
Porte de Pantin ·
Ourcq ·
Laumière ·
Jaurès ·
Stalingrad ·
Gare du Nord ·
Gare de l'Est ·
Jacques Bonsergent ·
République ·
Oberkampf ·
Richard-Lenoir ·
Bréguet - Sabin ·
Bastille ·
Quai de la Rapée ·
Gare d'Austerlitz ·
Saint-Marcel ·
Campo-Formio ·
Place d'Italie
Pont de Sèvres ·
Billancourt ·
Marcel Sembat ·
Porte de Saint-Cloud ·
Exelmans ·
Michel-Ange - Molitor ·
Michel-Ange - Auteuil ·
Jasmin ·
Ranelagh ·
La Muette ·
Rue de la Pompe ·
Trocadéro ·
Iéna ·
Alma - Marceau ·
Franklin D. Roosevelt ·
Saint-Philippe du Roule ·
Miromesnil ·
Saint-Augustin ·
Havre - Caumartin ·
Chaussée d'Antin - La Fayette ·
Richelieu - Drouot ·
Grands Boulevards ·
Bonne Nouvelle ·
Strasbourg - Saint-Denis ·
République ·
Oberkampf ·
Saint-Ambroise ·
Voltaire ·
Charonne ·
Rue des Boulets ·
Nation ·
Buzenval ·
Maraîchers ·
Porte de Montreuil ·
Robespierre ·
Croix de Chavaux ·
Mairie de Montreuil

wikiname: nlwiki

title: Oberkampf (metrostation)

in_language: nl

wikitext:
{{Infobox metrostation Parijs
| naam=Oberkampf
| lat_deg = 48
| lat_min = 51
| lat_sec = 52
| lat_dir = N
| lon_deg = 2
| lon_min = 22
| lon_sec = 8
| lon_dir = E
| lijn= {{Pictogram metrolijn Parijs|5}} {{Pictogram metrolijn Parijs|9}}
| afbeelding=Oberkampf Paris.jpg
| arrondissement=[[11e arrondissement (Parijs)|11e]]
| open= 15 januari 1907
}}
'''Oberkampf''' is een station van de [[Metro van Parijs|metro]] in [[Parijs]] langs de metrolijnen [[Parijse metrolijn 5|5]] en [[Parijse metrolijn 9|9]] in het [[11e arrondissement (Parijs)|11e arrondissement]]. Het werd geopend in [[1907]] voor lijn 5. In [[1933]] kwam lijn 9 erbij. Het station is vernoemd naar de [[rue Oberkampf]], die op zijn beurt weer vernoemd is naar de van oorsprong Duitse industrieel [[Christophe-Philippe Oberkampf]] die in de 18e eeuw een grote jongen in de [[tapijt]]handel was. Het station geeft toegang tot het uitgaansgebied van [[Ménilmontant (Parijs)|Ménilmontant]] met veel theatertjes en bars.
[[Bestand:Buste d'Oberkampf à Jouy-en-Josas.jpg|thumb|left|Buste van Oberkampf bij het gemeentehuis van [[Jouy-en-Josas]]]]

{{Commonscat|Oberkampf (Paris Metro)}}
{{Navigatie metrolijn 5 Parijs}}
{{Navigatie metrolijn 9 Parijs}}
{{Coor title dms|48|51|52|N|2|22|8|E|type:landmark_scale:12500_region:FR}}

[[Categorie:Station van de metro van Parijs]]
[[Categorie:11e arrondissement (Parijs)]]

title: Metrostation

Geopend: 15 januari 1907

title: Metro

Lijn: Richting · Volgend station

title: Ligging

Coördinaten: 48° 52′ NB, 2° 22′ OL

Ligging: Oberkampf (Parijs) · Oberkampf

Portaal: Openbaar vervoer · Parijs


text:
# Jean-Baptiste Baujault
Jean-Baptiste Baujault (La Crèche, 19 april 1828 - aldaar, 27 november 1899) was een Frans beeldhouwer.

## Biografie
Baujaults vader was steenhouwer. Zijn talent werd opgemerkt en hij kreeg een beurs zodat hij les kon volgen aan de École des Beaux-Arts van Niort. Tussen 1852 en 1856 volgde hij les aan de École des Beaux-Arts van Parijs, waar François Jouffroy een van zijn leermeesters was. In 1859 werd een eerste werk aanvaard op de Parijse Salon. Hij exposeerde er regelmatig tot 1896.
In 1880 werd hij benoemd tot ridder in het Légion d'Honneur. En in 1889 ontving hij een zilveren medaille op de Wereldtentoonstelling van Parijs.
Na een succesvolle carrière trok hij zich terug in zijn geboortedorp waar hij in 1899 overleed. Hij werd er begraven op de begraafplaats van Breloux.

## Werk
- Jonge Galliër of Au Gui l'An neuf (1875, Musée d'Orsay, eerder in de Jardins des Tuileries)
- Beeld van schilder Jacques-Louis David (Stadhuis van Parijs)
- La Botanique (Parc de Procé, Nantes)
- Buste van Antoine Chintreuil (Pont-de-Vaux)

title: Jean-Baptiste Baujault

wikitext:
'''Jean-Baptiste Baujault''' ([[La Crèche (Deux-Sèvres)|La Crèche]], 19 april [[1828]] - aldaar, 27 november [[1899]]) was een [[Frankrijk|Frans]] beeldhouwer.

== Biografie ==
Baujaults vader was steenhouwer. Zijn talent werd opgemerkt en hij kreeg een beurs zodat hij les kon volgen aan de École des Beaux-Arts van [[Niort]]. Tussen 1852 en 1856 volgde hij les aan de École des Beaux-Arts van Parijs, waar [[François Jouffroy]] een van zijn leermeesters was. In 1859 werd een eerste werk aanvaard op de [[Parijse salon|Parijse Salon]]. Hij exposeerde er regelmatig tot 1896.

In 1880 werd hij benoemd tot ridder in het [[Légion d'Honneur]]. En in 1889 ontving hij een zilveren medaille op de [[Wereldtentoonstelling van 1889|Wereldtentoonstelling van Parijs]].<ref>{{Citeer web |url=https://paris1900.lartnouveau.com/biographies/sculpteurs/baujault.htm |titel=Jean-Baptiste Baujault |bezochtdatum=2024-06-12 |werk=lartnouveau.com |taal=fr}}</ref>

Na een succesvolle carrière trok hij zich terug in zijn geboortedorp waar hij in 1899 overleed. Hij werd er begraven op de begraafplaats van Breloux.<ref>{{Citeer web |url=https://www.ville-lacreche.fr/files/docs/connaitre_lacreche/tourisme/randonnee/A3-breloux-lacreche.pdf |titel=Parcours de Breloux - La Crèche |bezochtdatum=2024-06-12 |werk=Brochure |uitgever=Gemeente La Crèche |taal=fr}}</ref>

== Werk ==
<Gallery>
Statue-Orsay-21.jpg|Jonge Galliër of ''Au Gui l'An neuf'' (1875, [[Musée d'Orsay]], eerder in de [[Tuilerieën|Jardins des Tuileries]])
Hotel de ville paris065.jpg|Beeld van schilder [[Jacques-Louis David]] ([[Stadhuis van Parijs]])
Nantes - Procé (sc 2).jpg|La Botanique ([[Parc de Procé]], [[Nantes]])
Monument Chintreuil Pt Vaux 6.jpg|Buste van [[Antoine Chintreuil]] ([[Pont-de-Vaux]])
</Gallery>

{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Baujault, Jean}}
[[Categorie:Frans beeldhouwer]]
[[Categorie:19e-eeuws kunstenaar]]


text:
# Paurothericles marsabitica
Paurothericles marsabitica is een rechtvleugelig insect uit de familie Thericleidae. De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1954 door Kevan.

title: Paurothericles marsabitica

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Paurothericles marsabitica''
| titelweergave = cursief
| afbeelding = Paurothericles marsabitica female.jpg
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Rechtvleugeligen|Orthoptera]] (Rechtvleugeligen)
| familie = [[Thericleidae]]
| geslacht = ''[[Paurothericles]]''
| w-naam = ''Paurothericles marsabitica''
| auteur = Kevan
| datum = 1954
| haakjes = ja
| species = Paurothericles marsabitica
| commons = Category:Paurothericles marsabitica
}}
'''''Paurothericles marsabitica''''' is een [[rechtvleugeligen|rechtvleugelig insect]] uit de familie [[Thericleidae]]. De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1954 door Kevan.

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|9999-Orthoptera}} [bezocht 15 april 2013]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|04|18}}

[[Categorie:Thericleidae]]

title: Paurothericles marsabitica

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Orthoptera (Rechtvleugeligen)

Familie: Thericleidae

Geslacht: Paurothericles

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Babelomurex mediopacificus
Babelomurex mediopacificus is een slakkensoort uit de familie van de Muricidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1979 door Kosuge.

title: Babelomurex mediopacificus

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Babelomurex mediopacificus''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Weekdieren|Mollusca]] (Weekdieren)
| klasse = [[Slakken|Gastropoda]] (Slakken of buikpotigen)
| clade1 = [[Neogastropoda]]
| familie = [[Muricidae]]
| geslacht = ''[[Babelomurex]]''
| auteur = Kosuge
| datum = 1979
| haakjes = ja
| worms = 549986
| synoniem = * ''Latiaxis (Lamellatiaxis) mediopacificus''  Kosuge, 1979
}}
'''''Babelomurex mediopacificus''''' is een [[slakken|slakkensoort]] uit de familie van de [[Muricidae]].<ref>Bouchet, P. (2012). <i>Babelomurex mediopacificus</i> (Kosuge, 1979). Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=549986</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1979 door Kosuge.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|09}}

[[Categorie:Babelomurex|mediopacificus]]

title: Babelomurex mediopacificus

Stam: Mollusca (Weekdieren)

Klasse: Gastropoda (Slakken of buikpotigen)

Clade: Neogastropoda

Familie: Muricidae

Geslacht: Babelomurex

title: Synoniemen

Portaal: Biologie


text:
# Torre del Campo
Torredelcampo is een gemeente in de Spaanse provincie Jaén in de regio Andalusië met een oppervlakte van 182 km². Torredelcampo telt 14.538 inwoners (1 januari 2016).

## Demografische ontwikkeling
Bron: INE; 1857-2011: volkstellingen

title: Torre del Campo

wikitext:
{{Infobox gemeente Spanje
| naam= Torredelcampo
| coatofarms=
| lat_deg=37
| lat_min=46
| lon_deg=3
| lon_min=53
| lon_dir=W
| provincie= [[Jaén (provincie)|Jaén]]
| regio= [[Andalusië]]
| idnummer=23.086
| oppervlaktotaal=182
| populatiedatum= 2001
| bevolking=13.185
| dichtheid= 72
| munwebpage=
| detailkaart = Torredelcampo_-_Location.png
| detailkaartbijschrift = Ligging in Jaén
}}
'''Torredelcampo''' is een [[Gemeente (bestuur)|gemeente]] in de [[Spanje|Spaanse]] provincie [[Jaén (provincie)|Jaén]] in de regio [[Andalusië]] met een oppervlakte van 182 km². Torredelcampo telt {{Inwonertallen Spaanse gemeenten|POP=23.086|13.185}} inwoners ({{Inwonertallen Spaanse gemeenten|TXT=Year}}).

== Demografische ontwikkeling ==
<timeline>
Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:450 height:250
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:16000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:400 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=

 bar:1857 text:1857
 bar:1877 text:1877
 bar:1897 text:1897
 bar:1910 text:1910
 bar:1930 text:1930
 bar:1950 text:1950
 bar:1970 text:1970
 bar:1991 text:1991
 bar:2011 text:2011
 bar:2012 text:2012

PlotData=
 color:d width:25 align:left

 bar:1857 from:0 till: 5022
 bar:1877 from:0 till: 5363
 bar:1897 from:0 till: 6238
 bar:1910 from:0 till: 7178
 bar:1930 from:0 till: 9325
 bar:1950 from:0 till: 11553
 bar:1970 from:0 till: 10746
 bar:1991 from:0 till: 11144
 bar:2011 from:0 till: 14654
 bar:2012 from:0 till: 14690

PlotData=

 bar:1857 at: 5022 fontsize:s text: 5.022 shift:(-10,5)
 bar:1877 at: 5363 fontsize:s text: 5.363 shift:(-10,5)
 bar:1897 at: 6238 fontsize:s text: 6.238 shift:(-10,5)
 bar:1910 at: 7178 fontsize:s text: 7.178 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 9325 fontsize:s text: 9.325 shift:(-10,5)
 bar:1950 at: 11553 fontsize:s text: 11.553 shift:(-15,5)
 bar:1970 at: 10746 fontsize:s text: 10.746 shift:(-15,5)
 bar:1991 at: 11144 fontsize:s text: 11.144 shift:(-15,5)
 bar:2011 at: 14654 fontsize:s text: 14.654 shift:(-15,5)
 bar:2012 at: 14690 fontsize:s text: 14.690 shift:(-15,5)

</timeline>
{{Clearleft}}
:<small>Bron: [[Instituto Nacional de Estadística (Spanje)|INE]]; 1857-2011: volkstellingen</small>

{{Appendix|2=
* {{Bronvermelding inwoners en oppervlakte Spanje}}
}}
{{Commonscat|Torredelcampo}}

[[Categorie:Gemeente in Jaén]]

title: Situering

Autonome regio: Andalusië

Provincie: Jaén

Coördinaten: 37° 46′ NB, 3° 53′ WL

title: Algemeen

Oppervlakte: 182 km²

title: Detailkaart

Detailkaart:
Kaart van Torredelcampo
Ligging in Jaén
· Locatie in Andalusië

Portaal: Spanje


text:
# Aptyxis syracusana
Aptyxis syracusana is een slakkensoort uit de familie Fasciolariidae. De wetenschappelijke naam werd gepubliceerd in 1758 door Carl Linnaeus in de tiende editie van Systema naturae.

title: Aptyxis syracusana

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Aptyxis syracusana''
| afbeelding = Fusinus syracusanus 01.JPG
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Weekdieren|Mollusca]] ([[Weekdieren]])
| klasse = [[Slakken|Gastropoda]] (Slakken)
| clade1 = [[Neogastropoda]]
| familie = [[Fasciolariidae]]
| geslacht = ''[[Aptyxis]]''
| w-naam = ''Aptyxis syracusana''
| origineel = ''Murex syracusanus''
| auteur = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]]
| datum = 1758
| haakjes = ja
| worms = 448924
}}
'''''Aptyxis syracusana''''' is een [[slakken]]soort uit de familie [[Fasciolariidae]].<ref>Gofas, S. (2012). ''Aptyxis syracusana'' ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758). Geraadpleegd via: World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=448924</ref> De wetenschappelijke naam werd gepubliceerd in 1758 door [[Carl Linnaeus]] in de tiende editie van ''[[Systema naturae]]''.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|09}}
[[Categorie:Fasciolariidae]]

title: Aptyxis syracusana

Klasse: Gastropoda (Slakken)

Familie: Fasciolariidae

Geslacht: Aptyxis

title: Soort


text:
# Caenopedina mirabilis
Caenopedina mirabilis is een zee-egel uit de familie Pedinidae.
De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1885 gepubliceerd door Ludwig Döderlein.

title: Caenopedina mirabilis

wikitext:
{{Taxobox
| type = dier
| naam = ''Caenopedina mirabilis''
| titelweergave = cursief
| afbeelding = Caenopedina mirabilis.png
| afbeeldingtekst =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Stekelhuidigen|Echinodermata]] (Stekelhuidigen)
| klasse = [[Zee-egels|Echinoidea]] (Zee-egels)
| infraklasse = [[Acroechinoidea]]
| orde = [[Pedinoida]]
| familie = [[Pedinidae]]
| geslacht = ''[[Caenopedina]]''
| w-naam = ''Caenopedina mirabilis''
| auteur = Döderlein
| datum = 1885
| haakjes = ja
| origineel = ''Hemipedina mirabilis''
| worms = 456762
}}

'''''Caenopedina mirabilis''''' is een [[Zee-egels|zee-egel]] uit de familie [[Pedinidae]].

De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1885 gepubliceerd door [[Ludwig Döderlein]].

{{Appendix|2=
* Kroh, A. (2010). ''Caenopedina mirabilis'' (Döderlein, 1885). In: Kroh, A. & Mooi, R. (2010) World Echinoidea Database. Gebaseerd op informatie uit het [[World Register of Marine Species]], te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=456762.
}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|15}}

{{DEFAULTSORT:Caenopedina mirabilis}}
[[Categorie:Acroechinoidea]]

title: Caenopedina mirabilis

Stam: Echinodermata (Stekelhuidigen)

Klasse: Echinoidea (Zee-egels)

Infraklasse: Acroechinoidea

Orde: Pedinoida

Familie: Pedinidae

Geslacht: Caenopedina

title: Soort


text:
# Mölln (Mecklenburg)
Mölln is een gemeente in de Duitse deelstaat Mecklenburg-Voor-Pommeren, en maakt deel uit van het Landkreis Mecklenburgische Seenplatte.
Mölln telt 510 inwoners.
Alt Schwerin ·
Altenhagen ·
Altenhof ·
Altentreptow ·
Ankershagen ·
Bartow ·
Basedow ·
Beggerow ·
Beseritz ·
Blankenhof ·
Blankensee ·
Blumenholz ·
Bollewick ·
Borrentin ·
Bredenfelde ·
Breesen ·
Breest ·
Briggow ·
Brunn ·
Buchholz ·
Burg Stargard ·
Burow ·
Bütow ·
Carpin ·
Cölpin ·
Dargun ·
Datzetal ·
Demmin ·
Faulenrost ·
Feldberger Seenlandschaft ·
Fincken ·
Friedland ·
Fünfseen ·
Galenbeck ·
Genzkow ·
Gielow ·
Gnevkow ·
Godendorf ·
Golchen ·
Gotthun ·
Grabow-Below ·
Grabowhöfe ·
Grammentin ·
Grapzow ·
Grischow ·
Groß Kelle ·
Groß Miltzow ·
Groß Nemerow ·
Groß Plasten ·
Groß Teetzleben ·
Grünow ·
Göhren-Lebbin ·
Gültz ·
Gülzow ·
Hohen Wangelin ·
Hohenbollentin ·
Hohenmocker ·
Hohenzieritz ·
Holldorf ·
Ivenack ·
Jabel ·
Jürgenstorf ·
Kargow ·
Kentzlin ·
Kieve ·
Kittendorf ·
Klein Vielen ·
Kletzin ·
Klink ·
Klocksin ·
Knorrendorf ·
Kratzeburg ·
Kriesow ·
Kublank ·
Kuckssee ·
Kummerow ·
Leizen ·
Lindenberg ·
Lindetal ·
Ludorf ·
Lärz ·
Malchin ·
Malchow ·
Massow ·
Meesiger ·
Melz ·
Mirow ·
Moltzow ·
Möllenbeck ·
Möllenhagen ·
Mölln ·
Neddemin ·
Neetzka ·
Neubrandenburg ·
Neuenkirchen ·
Neukalen ·
Neustrelitz ·
Neverin ·
Nossendorf ·
Nossentiner Hütte ·
Peenehagen ·
Penkow ·
Penzlin ·
Petersdorf ·
Pragsdorf ·
Priborn ·
Priepert ·
Pripsleben ·
Rechlin ·
Ritzerow ·
Rosenow ·
Röbel/Müritz ·
Röckwitz ·
Sarow ·
Schloen-Dratow ·
Schwarz ·
Schönbeck ·
Schönfeld ·
Schönhausen ·
Siedenbollentin ·
Siedenbrünzow ·
Sietow ·
Silz ·
Sommersdorf ·
Sponholz ·
Staven ·
Stavenhagen ·
Stuer ·
Torgelow am See ·
Trollenhagen ·
Tützpatz ·
Userin ·
Utzedel ·
Varchentin ·
Verchen ·
Vipperow ·
Voigtsdorf ·
Vollrathsruhe ·
Walow ·
Waren (Müritz) ·
Warrenzin ·
Werder ·
Wesenberg ·
Wildberg ·
Woggersin ·
Wokuhl-Dabelow ·
Wolde ·
Woldegk ·
Wredenhagen ·
Wulkenzin ·
Wustrow ·
Zepkow ·
Zettemin ·
Zirzow ·
Zislow

title: Mölln (Mecklenburg)

wikitext:
{{Infobox Duitse plaats plus
| Name              = Mölln
| Wappen            = geen
| lat_deg           = 53
| lat_min = 36
| lon_deg           = 13
| lon_min = 05
| Lageplan          = Mölln in MSE.svg
| Bundesland        = Mecklenburg-Voor-Pommeren
| Landkreis         = Mecklenburgische Seenplatte
| Amt               = Stavenhagen
| Höhe              = 42
| Fläche            = 29.69
| Einwohner         = 575
| Stand             = 2006-12-31
| PLZ               = 17091
| Vorwahl           = 039602
| Kfz               = DM
| Gemeindeschlüssel = 13 0 71 102
| Gliederung        = 6 [[Ortsteil]]e
| Adresse-Verband   = Schloss 1<br />17153 Stavenhagen
| Website           =
| Bürgermeister     = Johannes Krömer
| Bürgermeistertitel = Bürgermeisterin
}}
'''Mölln''' is een [[Duitse gemeente|gemeente]] in de [[Duitsland|Duitse]] deelstaat [[Mecklenburg-Voor-Pommeren]], en maakt deel uit van het [[Landkreis]] [[Landkreis Mecklenburgische Seenplatte|Mecklenburgische Seenplatte]].
Mölln telt {{Statistiek gemeente Duitsland inwoners|13 0 71 102|Mecklenburg-Voor-Pommeren|272}} inwoners.<ref name="inw_statistiek" />

[[Bestand:Wrodow Schloss castle Kunstschloss Front.JPG|thumb|left|Slot Wrodow]]

{{Appendix}}
{{Navigatie Landkreis Mecklenburgische Seenplatte}}
{{Coor title dms|53|36|0|N|13|05|0|E|type:city_scale:50000_region:DE}}
{{Beginnetje|landen & volken|land=Duitsland|2=2007|3=09|4=28}}

{{DEFAULTSORT:Molln (Mecklenburg)}}
[[Categorie:Gemeente in Mecklenburg-Voor-Pommeren]]

title: Situering

Deelstaat: Mecklenburg-Voor-Pommeren

Landkreis: Mecklenburgische Seenplatte

Amt: Stavenhagen

Coördinaten: 53° 36′ NB, 13° 5′ OL

title: Algemeen

Burgemeester: Johannes Krömer

title: Overig

Kenteken: DM

Gemeentekernen: 6 Ortsteile

Website: Officiële website

title: Locatie van Mölln in Mecklenburgische Seenplatte

Locatie van Mölln in Mecklenburgische Seenplatte: Kaart van Mölln

Portaal: Duitsland


text:
# Airaphilus ferrugineus
Airaphilus ferrugineus is een keversoort uit de familie spitshalskevers (Silvanidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1862 gepubliceerd door Ernst Gustav Kraatz.

title: Airaphilus ferrugineus

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Airaphilus ferrugineus''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Spitshalskevers|Silvanidae]] (Spitshalskevers)
| geslacht = ''[[Airaphilus]]''
| w-naam = ''Airaphilus ferrugineus''
| auteur = [[Ernst Gustav Kraatz|Kraatz]]
| datum = 1862
| haakjes =
| origineel =
}}

'''''Airaphilus ferrugineus''''' is een [[kevers|keversoort]] uit de familie [[spitshalskevers]] (Silvanidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1862 gepubliceerd door [[Ernst Gustav Kraatz]].<ref>{{Brontabel|2010-Hallan}}</ref>

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|10}}

[[Categorie:Airaphilus|ferrugineus]]

title: Airaphilus ferrugineus

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Silvanidae (Spitshalskevers)

Geslacht: Airaphilus

title: Soort


text:
# Unsere Liebe Frau im Walde-Sankt Felix
Unsere Liebe Frau im Walde-St.Felix (Italiaans: Senale-San Felice) is een gemeente in de Italiaanse provincie Zuid-Tirol (regio Trentino-Zuid-Tirol) en telt 816 inwoners (31-12-2004). De oppervlakte bedraagt 27 km², de bevolkingsdichtheid is 30 inwoners per km².

## Geografie
De gemeente ligt op ongeveer 1315 m boven zeeniveau.
Unsere Liebe Frau im Walde-St.Felix grenst aan de volgende gemeenten: Castelfondo (TN), Eppan an der Weinstraße, Fondo (TN), Nals, Sankt Pankraz, Tisens.
Abtei/Badia · Ahrntal/Valle Aurina · Aldein/Aldino · Algund/Lagundo · Altrei/Anterivo · Andrian/Andriano · Auer/Ora · Barbian/Barbiano · Bozen/Bolzano · Branzoll/Bronzolo ·  Brenner/Brennero · Brixen/Bressanone · Bruneck/Brunico · Burgstall/Postal · Corvara/Corvara in Badia · Deutschnofen/Nova Ponente · Eppan an der Weinstraße/Appiano sulla strada del vino · Feldthurns/Velturno · Franzensfeste/Fortezza · Freienfeld/Campo di Trens · Gais · Gargazon/Gargazzone · Glurns/Glorenza · Graun im Vinschgau/Curon Venosta · Gsies/Valle di Casies · Hafling/Avelengo · Innichen/San Candido · Jenesien/San Genesio Atesino · Kaltern an der Weinstraße/Caldaro sulla strada del vino · Karneid/Cornedo all'Isarco · Kastelbell-Tschars/Castelbello-Ciardes · Kastelruth/Castelrotto · Kiens/Chienes · Klausen/Chiusa · Kuens/Caines · Kurtatsch an der Weinstraße/Cortaccia sulla strada del vino · Kurtinig an der Weinstraße/Cortina sulla strada del vino · Laas/Lasa · Lajen/Laion · Lana · Latsch/Laeces · Laurein/Lauregno · Leifers/Laives · Lüsen/Luson · Mals/Malles Venosta · Marebbe/Enneberg · Margreid an der Weinstraße/Magrè sulla strada del vino · Marling/Marlengo · Martell/Martello · Meran/Merano · Mölten/Meltina · Montan/Montagna · Moos in Passeier/Moso in Passiria · Mühlbach/Rio di Pusteria · Mühlwald/Selva dei Molini · Nals/Nalles · Naturns/Naturno · Natz-Schabs/Naz-Sciaves · Neumarkt/Egna · Niederdorf/Villabassa · Olang/Valdaora · Partschins/Parcines · Percha/Perca · Pfalzen/Falzes · Pfatten/Vadena · Pfitsch/Val di Vizze · Plaus · Prad am Stilfserjoch/Prato allo Stelvio · Prags/Braies · Prettau/Predoi · Proveis/Proves · Rasen-Antholz/Rasun-Anterselva · Ratschings/Racines · Riffian/Rifiano · Ritten/Renon · Rodeneck/Rodengo · Salurn/Salorno · Sand in Taufers/Campo Tures · Sankt Leonhard in Passeier/San Leonardo in Passiria · Sankt Lorenzen/San Lorenzo di Sebato · Sankt Martin in Passeier/San Martino in Passiria · St. Martin in Thurn/San Martino in Badia · Sankt Pankraz/San Pancrazio · St. Christina in Gröden/Santa Cristina Valgardena · St. Ulrich/Ortisei · Sarntal/Sarentino · Schenna/Scena · Schlanders/Silandro · Schluderns/Sluderno · Schnals/Senales · Sexten/Sesto · Sterzing/Vipiteno · Stilfs/Stelvio · Taufers im Münstertal/Tubre · Terenten/Terento · Terlan/Terlano · Tiers/Tires · Tirol/Tirolo · Tisens/Tesimo · Toblach/Dobbiaco · Tramin an der Weinstraße/Termeno sulla strada del vino · Truden im Naturpark/Trodena nel parco naturale · Tscherms/Cermes · Ulten/Ultimo · Unsere Liebe Frau im Walde-St. Felix/Senale-San Felice · Vahrn/Varna · Villanders/Villandro · Villnöß/Funes · Vintl/Vandoies · Völs am Schlern/Fiè allo Sciliar · Vöran/Verano · Waidbruck/Ponte Gardena · Welsberg-Taisten/Monguelfo-Tesido · Welschnofen/Nova Levante  · Wengen/La Valle · Wolkenstein in Gröden/Selva di Val Gardena
1. ↑  https://demo.istat.it/?l=it.

title: Unsere Liebe Frau im Walde-Sankt Felix

wikitext:
{{Infobox gemeente Italië
| naam= Unsere Liebe Frau im Walde-St.Felix
| altnaam= Senale-San Felice
| px=300
| provincie= [[Zuid-Tirol]] (BZ)
| regioAfk= TAA
| regio= [[Trentino-Zuid-Tirol]]
| jaar= 31-12-2004
| inwonersaantal= 816
| inwonersperkm2= 30
| oppervlakte= 27
| water=
| mapname = Zuid-Tirol | lat_deg= 46
| lat_min= 30
| lat_sec= 0
| lon_deg= 11
| lon_min= 7
| lon_sec= 0
| kaartX= 113
| kaartY= 24
| code= 021118
| postcode= 39010
| netnummer= 0463
| hoogteligging= 1315
| aangrenzende gemeenten=
| beschermheilige=
| naam inwoner= senalesi/Walder Berger
}}
'''Unsere Liebe Frau im Walde-St.Felix''' (Italiaans: Senale-San Felice) is een gemeente in de [[Italië|Italiaanse]] provincie [[Zuid-Tirol]] (regio [[Trentino-Zuid-Tirol]]) en telt 816 inwoners (31-12-2004). De oppervlakte bedraagt 27 km², de bevolkingsdichtheid is 30 inwoners per km².

==Geografie==
De gemeente ligt op ongeveer 1315 m boven zeeniveau.

Unsere Liebe Frau im Walde-St.Felix grenst aan de volgende gemeenten: [[Castelfondo]] (TN), [[Eppan an der Weinstraße]], [[Fondo (TN)|Fondo]] (TN), [[Nals]], [[Sankt Pankraz (Zuid-Tirol)|Sankt Pankraz]], [[Tisens]].

[[Bestand:ULFiW.jpg|thumb|left|Unsere Liebe Frau im Walde]]

{{Appendix|2=
* [http://www.istat.it/ Italiaans bureau voor statistiek]
}}
{{Navigatie provincie Zuid-Tirol}}
{{Commonscat|Unsere Liebe Frau im Walde-St. Felix}}
{{Coor title dms|46|30|0|N|11|7|0|E|type:adm2nd_scale:25000_region:IT}}

[[Categorie:Gemeente in Zuid-Tirol]]

title: Situering

Regio: Trentino-Zuid-Tirol (TAA)

Provincie: Zuid-Tirol (BZ)

Coördinaten: 46° 30′ NB, 11° 7′ OL

title: Algemeen

Oppervlakte: 27 km²

title: Overig

Naam inwoner: senalesi/Walder Berger

title: Detailkaart

Detailkaart: · Locatie in Trentino-Zuid-Tirol

Portaal: Italië


text:
# Aryloxygroep
De aryloxygroep is een functionele groep in de organische chemie, waarbij een arylgroep via een zuurstofatoom is verbonden met de rest van de organische verbinding.
Een veelvoorkomende aryloxygroep is de fenoxygroep, waarbij benzeen via een zuurstofatoom is gekoppeld aan de organische verbinding. Dergelijke verbinding kan bereid worden door de deprotonering van fenol, gevolgd door een SN2-reactie met een organisch substraat dat een leaving group bevat. Deze reactie staat bekend als de Williamson-ethersynthese.

title: Aryloxygroep

wikitext:
[[Bestand:Aryloxygruppe structural formulae v.1.png|thumb|right|300px|Een aantal [[structuurformule]]s van aryloxygroepen: linksboven de algemene structuurformule, rechtsboven de fenoxygroep (afgeleid van [[fenol]]) en onderaan de naftoxygroep (afgeleid van [[2-naftol]]).]]
De '''aryloxygroep''' is een [[functionele groep]] in de [[organische chemie]], waarbij een [[arylgroep]] via een [[Zuurstof (element)|zuurstofatoom]] is verbonden met de rest van de [[organische verbinding]].

Een veelvoorkomende aryloxygroep is de fenoxygroep, waarbij [[benzeen]] via een zuurstofatoom is gekoppeld aan de organische verbinding. Dergelijke verbinding kan bereid worden door de [[deprotonering]] van [[fenol]], gevolgd door een [[SN2-reactie|SN2-reactie]] met een organisch substraat dat een [[leaving group]] bevat. Deze reactie staat bekend als de [[Williamson-ethersynthese]].

== Zie ook ==
* [[Alkoxygroep]]
* [[Alkylarylether]]

[[Categorie:Functionele groep]]


text:
# Hypatia Bradlaugh Bonner
Hypatia Bradlaugh Bonner (nabij Londen, 31 maart 1858 - 1943) was een Brits auteur, vredesactivist, vrijdenker en uitgesproken atheïst. Ze was de dochter van Charles Bradlaugh.

## Leven
Bradlaugh Bonner genoot haar opleiding vanaf haar veertiende in Frankrijk, omdat haar thuis het leven zuur werd gemaakt vanwege de omstredenheid van haar vader. Na diens dood in 1891 schreef ze zijn biografie, waarbij ze vermeldde dat ze constant moest strijden tegen leugens over hem. Een voorbeeld daarvan was een bewering over een bekering tot het geloof die hij op zijn sterfbed zou hebben gedaan. Ze klaagde daartoe succesvol een leugenachtige biograaf aan. Bradlaugh Bonner schreef van 1897 tot 1904 voor het door haarzelf opgerichte Reformer. Ze was een lid van de Rationalist Pres Association.
Bradlaugh Bonner werd door haar vader vernoemd naar Hypatia van Alexandrië, een heidense spreekster die in het jaar 415 verscheurd en haar lichaam verminkt werd door christelijke monniken. In 1885 trouwde ze met uitgever Arthur Bonner.

## Standpunten
- Slavernij - Het christendom bevrijdde slaven niet, maar accepteerde slavernij, voerde het uit en verdedigde het. De afname en afschaffing van slavernij kwam tot stand toen het geloof begon af te nemen, voornamelijk door inspanningen van mensen die als ketter bestempeld werden, zoals Thomas Paine.
- Vrouwen - Religie heeft altijd vrouwen onderdrukt. Op basis van het geloof zijn vrouwen altijd in een positie van inferioriteit gedrukt. Hoe geloviger het volk, hoe lager de status van hun vrouwen.
- Moraal - De christelijke moraal berust volledig op het geloof in onsterfelijkheid, met in de meeste gevallen een beloning of straf in het vooruitzicht. Dit maakt individuen solisten, daar ze meer bezig zijn met het veiligstellen van hun eigen ziel in de eeuwigheid dan met het welzijn van degenen met wie ze samenleven. Ongeloof leidt tot het doel het beste te maken van het ene leven dat de mens heeft, dat ophoudt bij de dood, waarbij hij of zij de wereld beter achter wil laten dan hoe hij of zij haar aantrof.
- De menselijke aard - Mensen in groepsverband zijn gelukkig beter dan hun aanleg. Het willen van het goede voor de grote groep zit zo diep in de menselijke aard en zijn streven naar zelfbehoud, dat ze constant triomfeert over zelfzuchtigheid en religieuze autoriteit. Het is de enige weg naar een gezonde moraliteit.

title: Hypatia Bradlaugh Bonner

wikitext:
[[Afbeelding:Hypatia Bradlaugh Bonner 1.jpg|250px|right]]
'''Hypatia Bradlaugh Bonner''' (nabij [[Londen]], [[31 maart]] [[1858]] - [[1943]]) was een [[Verenigd Koninkrijk|Brits]] auteur, [[vredesactivist]], [[vrijdenker]] en uitgesproken [[atheïst]]. Ze was de dochter van [[Charles Bradlaugh]].

==Leven==
Bradlaugh Bonner genoot haar opleiding vanaf haar veertiende in [[Frankrijk]], omdat haar thuis het leven zuur werd gemaakt vanwege de omstredenheid van haar vader. Na diens dood in 1891 schreef ze zijn [[biografie]], waarbij ze vermeldde dat ze constant moest strijden tegen leugens over hem. Een voorbeeld daarvan was een bewering over een bekering tot het geloof die hij op zijn sterfbed zou hebben gedaan. Ze klaagde daartoe succesvol een leugenachtige biograaf aan. Bradlaugh Bonner schreef van 1897 tot 1904 voor het door haarzelf opgerichte ''Reformer''. Ze was een lid van de [[Rationalist Pres Association]].

Bradlaugh Bonner werd door haar vader vernoemd naar [[Hypatia van Alexandrië]], een [[heiden (geloof)|heidense]] spreekster die in het jaar 415 verscheurd en haar lichaam verminkt werd door christelijke [[monnik]]en. In 1885 trouwde ze met uitgever ''Arthur Bonner''.

==Standpunten==
* ''[[Slavernij]]'' - Het [[christendom]] bevrijdde slaven niet, maar accepteerde slavernij, voerde het uit en verdedigde het. De afname en afschaffing van slavernij kwam tot stand toen het geloof begon af te nemen, voornamelijk door inspanningen van mensen die als [[ketter]] bestempeld werden, zoals [[Thomas Paine]].
* ''Vrouwen'' - [[Religie]] heeft altijd vrouwen onderdrukt. Op basis van het geloof zijn vrouwen altijd in een positie van inferioriteit gedrukt. Hoe geloviger het volk, hoe lager de status van hun vrouwen.
* ''[[Moraal]]'' - De christelijke moraal berust volledig op het geloof in [[onsterfelijkheid]], met in de meeste gevallen een beloning of straf in het vooruitzicht. Dit maakt individuen solisten, daar ze meer bezig zijn met het veiligstellen van hun eigen [[Ziel (filosofie)|ziel]] in de eeuwigheid dan met het welzijn van degenen met wie ze samenleven. Ongeloof leidt tot het doel het beste te maken van het ene leven dat de mens heeft, dat ophoudt bij de dood, waarbij hij of zij de wereld beter achter wil laten dan hoe hij of zij haar aantrof.
* ''De menselijke aard'' - Mensen in groepsverband zijn gelukkig beter dan hun aanleg. Het willen van het goede voor de grote groep zit zo diep in de menselijke aard en zijn streven naar zelfbehoud, dat ze constant triomfeert over zelfzuchtigheid en religieuze autoriteit. Het is de enige weg naar een gezonde moraliteit.

==Bibliografie==
* ''The Surprising Horror of the Christian Idea''
* ''Charles Bradlaugh: A Record Of His Life And Work
* ''Christian Hell From the First to the Twentieth Century''
* ''Christianity and Conduct: Or, The influence of religious beliefs on morals''
* ''Did Charles Bradlaugh die an atheist?''
* ''The Gallows and the Lash: An enquiry into the necessity for capital and corporal punishments''
* ''Christianizing the Heathen''
* ''Penalties upon Opinion Or Some Records of the Laws of Heresy and Blasphemy'' (opgenomen in de [[Thinker's Library]])
* ''Women and Peace''

{{Appendix|2=
* [http://www.wwsgb.freeuk.com/hypatia_bradlaugh_bonner.htm Wwwsgb.freeuk.com - Hypatia Bradlaugh Bonner]
}}
{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Bradlaugh Bonner, Hypatia}}
[[Categorie:Brits schrijver]]
[[Categorie:Brits activist]]
[[Categorie:Brits atheïst]]


text:
# Kees Kousemaker
Kees Kousemaker (Steenbergen, 25 januari 1942 - Bussum, 27 april 2010) was een Nederlands deskundige op het gebied van strips.
Kees Kousemaker was een Nederlandse stripwinkelier, stripverzamelaar en expert op het gebied van strips. Na een tekenopleiding en een korte carrière als tekenleraar in Zeist, opende hij in 1968 stripwinkel Lambiek in de Kerkstraat in Amsterdam, de eerste in stripboeken gespecialiseerde detailhandelsonderneming in Europa. In 1986 vond hier de eerste striptentoonstelling plaats (van tekenaars van het Amerikaanse magazine RAW), en daarmee was ook Galerie Lambiek een feit. In de loop der jaren werd hier werk geëxposeerd van beroemde en spraakmakende striptekenaars uit binnen- en buitenland, onder andere van Chris Ware en François Avril. Kousemaker was bekend en geliefd om zijn hartelijke ontvangst van tekenaars, en de manier waarop hij de strip als 'serieus' medium in de wereld van de kunst introduceerde.
In 1994 was Lambiek een van de eerste Nederlandse bedrijven die online ging, en vanaf 2000 begon Kees Kousemaker aan de zogenoemde Comiclopedia op internet, waarin hij striptekenaars van over de hele wereld verzamelde met een biografie en voorbeelden van hun werk. Ook zette hij de Nederlandse Stripgeschiedenis op de site, een uitgebreide versie van het naslagwerk Wordt Vervolgd, dat hij samen met zijn vrouw Evelien publiceerde. In 2005 volgde nog een boek, De Wereld van de Nederlandse Strip, in samenwerking met Lambiek-medewerkster Margreet de Heer.
In 2006 werd Kees Kousemaker voor zijn verdiensten voor de Nederlandse strip geridderd in de orde van Oranje-Nassau.
Kees Kousemaker deed de zaak in 2007 over aan zijn zoon Boris; vanaf dat moment legde hij zich toe op het uitbreiden van de Lambiek-site. In 2009 werd bij hem kanker geconstateerd en op 27 april 2010 overleed hij in zijn woning te Bussum, omringd door vrouw en kinderen.
Hoe geliefd Kousemaker was blijkt wel uit het feit dat in de dagen na zijn dood tientallen striptekenaars naar Lambiek kwamen om hun medeleven te betuigen, en om zijn doodskist te versieren met tekeningen. Op 1 mei werd hij in besloten kring gecremeerd, waarna in de Amstelkerk een herdenkingsbijeenkomst plaatsvond waarop zijn vele vrienden in de stripwereld nog eenmaal het glas op hem hieven.

## Onderscheiden
In 1995 ontving Kousemaker de Will Eisner Retailers Award tijdens Comic-Con International in San Diego; in 1997 kende het Stripschap hem de P. Hans Frankfurtherprijs toe en in 2006 werd hij geridderd in de Orde van Oranje-Nassau voor zijn verdiensten voor het beeldverhaal.

title: Kees Kousemaker

wikitext:
{{Infobox auteur
| naam           = Kees Kousemaker
| afbeelding     = Eigenaar stripverhalenwinkel Lambiek (Opdracht Elsevier), Bestanddeelnr 922-0593.jpg
| onderschrift   = Kousemaker in zijn stripwinkel/gallerie (September 1973)
| citaat         =
| pseudoniem     =
| geboren        = [[25 januari]] [[1942]]
| geboorteplaats = [[Steenbergen (stad)|Steenbergen]]
| overleden     = [[27 april]] [[2010]]
| overlijdensplaats  = [[Bussum]]
| land           = {{NL}}
| beroep         = [[stripverhaal|Stripwinkelier/Stripgallerie houder]]
| stroming       =
| bekende-werken = ''Wordt Vervolgd: stripleksikon der Lage Landen''
| uitgeverij     =
| onderscheiding = 1995: [[Eisner Award|Will Eisner Retailers Award]]
1997: P. Hans Frankfurtherprijs
2006: Ridder in de [[Orde van Oranje-Nassau]]
| website        = [http://www.lambiek.net Lambiek.net]
| lijst          =
| ander portaal     =
| portaal2          = Strip
| portaal3          = Kunst & Cultuur
}}
'''Kees Kousemaker''' ([[Steenbergen (stad)|Steenbergen]], [[25 januari]] [[1942]] - [[Bussum]], [[27 april]] [[2010]]) was een Nederlands deskundige op het gebied van [[Stripverhaal|strips]].

Kees Kousemaker was een Nederlandse stripwinkelier, [[stripverzamelaar]] en expert op het gebied van strips. Na een tekenopleiding en een korte carrière als tekenleraar in Zeist, opende hij in 1968 stripwinkel ''[[Lambiek (stripwinkel)|Lambiek]]'' in de Kerkstraat in [[Amsterdam]], de eerste in stripboeken gespecialiseerde detailhandelsonderneming<ref>[http://lambiek.net/artists/k/kousemaker.htm Bio van Kousemaker]</ref> in [[Europa (werelddeel)|Europa]]. In 1986 vond hier de eerste striptentoonstelling plaats (van tekenaars van het Amerikaanse magazine RAW), en daarmee was ook Galerie Lambiek een feit. In de loop der jaren werd hier werk geëxposeerd van beroemde en spraakmakende striptekenaars uit binnen- en buitenland, onder andere van Chris Ware en François Avril. Kousemaker was bekend en geliefd om zijn hartelijke ontvangst van tekenaars, en de manier waarop hij de strip als 'serieus' medium in de wereld van de kunst introduceerde.

In 1994 was Lambiek een van de eerste Nederlandse bedrijven die online ging, en vanaf 2000 begon Kees Kousemaker aan de zogenoemde Comiclopedia op internet, waarin hij striptekenaars van over de hele wereld verzamelde met een biografie en voorbeelden van hun werk. Ook zette hij de ''Nederlandse Stripgeschiedenis'' op de site, een uitgebreide versie van het naslagwerk ''Wordt Vervolgd'', dat hij samen met zijn vrouw Evelien publiceerde. In 2005 volgde nog een boek, ''De Wereld van de Nederlandse Strip'', in samenwerking met Lambiek-medewerkster [[Margreet de Heer]].

In 2006 werd Kees Kousemaker voor zijn verdiensten voor de Nederlandse strip geridderd in de orde van Oranje-Nassau.

Kees Kousemaker deed de zaak in 2007 over aan zijn zoon Boris; vanaf dat moment legde hij zich toe op het uitbreiden van de Lambiek-site. In 2009 werd bij hem kanker geconstateerd en op 27 april 2010 overleed hij in zijn woning te Bussum, omringd door vrouw en kinderen.

Hoe geliefd Kousemaker was blijkt wel uit het feit dat in de dagen na zijn dood tientallen striptekenaars naar Lambiek kwamen om hun medeleven te betuigen, en om zijn doodskist te versieren met tekeningen. Op 1 mei werd hij in besloten kring gecremeerd, waarna in de Amstelkerk een herdenkingsbijeenkomst plaatsvond waarop zijn vele vrienden in de stripwereld nog eenmaal het glas op hem hieven.

== Bibliografie ==
* Evelien en Kees Kousemaker, ''Strip voor Strip, een verkenningstocht''. Amsterdam: De Morsige Roerganger (1970). Paperback, 152 p. Geen ISBN. ''In eigen beheer.''
* Evelien en Kees Kousemaker, ''Wordt Vervolgd: stripleksikon der Lage Landen''. Utrecht: Het Spectrum (1979). Gebonden, 254 p. ISBN 90-274-8940-8.
* Kees Kousemaker en Margreet de Heer, ''De Wereld van de Nederlandse Strip''. Warnsveld: Terra (2005). Gebonden, 159 p. ISBN 90-5897-260-7.

== Onderscheiden==
In 1995 ontving Kousemaker de Will Eisner Retailers Award tijdens Comic-Con International in San Diego; in 1997 kende het Stripschap hem de [[P. Hans Frankfurtherprijs]] toe en in 2006 werd hij geridderd in de [[Orde van Oranje-Nassau]] voor zijn verdiensten voor het beeldverhaal.

== Externe link ==
* [http://www.lambiek.net De website van Lambiek] met daarop de ''Comiclopedia''
* [http://lambiek.net/aanvang/kousemaker_kees.htm Kousemaker Biografie]
* [http://weblogs.nrc.nl/cultuurblog/2010/04/29/eerbetoon-aan-stripman-kees-kousemaker/ NRC: Eerbetoon]
* [http://weblogs.nrc.nl/cultuurblog/files/2010/04/BB_KOUSEMAKER-6_318447.jpg Foto: Tekenaars decoreren de kist]

{{Appendix}}

[[Categorie:Nederlands stripdeskundige|Kousemaker, Kees]]

title: Algemene informatie

Geboren: 25 januari 1942

Geboorteplaats: Steenbergen

Overlijdensplaats: Bussum

Geboorteland: Nederland

Beroep: Stripwinkelier/Stripgallerie houder

title: Werk

Onderscheidingen: 1995: Will Eisner Retailers Award · 1997: P. Hans Frankfurtherprijs · 2006: Ridder in de Orde van Oranje-Nassau


text:
# Festo internationaal dames basketbaltoernooi
Het Festo internationaal dames basketbaltoernooi was een vriendschappelijk basketbaltoernooi in Lisse. Het evenement vond voor het eerst plaats in 1985 en voor het laatst in 1994-1995.
Het toernooi werd vanaf 1985 elk jaar in de kerstvakantie gehouden tijdens de winterstop van de reguliere competitie. BV Lisse organiseerde het jaarlijkse toernooi en was een van de vaste deelnemers samen met zeven nationale en internationale vrouwen teams.

## Winnaars
- 1985-1986:  Doppeldouche Den Helder
- 1986-1987:  DJK Agon 08 Düsseldorf
- 1987-1988:  HOI Den Helder
- 1988-1989:  HOI Den Helder
- 1989-1990:  Troedovye Rezervy Gorki
- 1990-1991:  Troedovye Rezervy Gorki
- 1991-1992:  Tsjecho-Slowakije
- 1992-1993:  Nika Nizjni Novgorod
- 1993-1994:  Techni Nizjni Novgorod
- 1994-1995:  Lachen Ramat Hasjaron

wikitext:
Het '''Festo internationaal dames basketbaltoernooi''' was een vriendschappelijk [[basketbal]]toernooi in [[Lisse]]. Het evenement vond voor het eerst plaats in 1985 en voor het laatst in 1994-1995.

Het toernooi werd vanaf 1985 elk jaar in de [[kerstvakantie]] gehouden tijdens de winterstop van de reguliere competitie. [[BV Lisse]] organiseerde het jaarlijkse toernooi en was een van de vaste deelnemers samen met zeven nationale en internationale vrouwen teams.

==Winnaars==
*1985-1986: {{NL-VLAG}} [[Den Helder SUNS (vrouwenbasketbal)|Doppeldouche Den Helder]]
*1986-1987: {{DE-1949-VLAG}} [[DJK Agon 08 Düsseldorf]]
*1987-1988: {{NL-VLAG}} [[Den Helder SUNS (vrouwenbasketbal)|HOI Den Helder]]
*1988-1989: {{NL-VLAG}} [[Den Helder SUNS (vrouwenbasketbal)|HOI Den Helder]]
*1989-1990: {{SUHH-VLAG}} [[BK Troedovye Rezervy Gorki|Troedovye Rezervy Gorki]]
*1990-1991: {{SUHH-VLAG}} [[BK Troedovye Rezervy Gorki|Troedovye Rezervy Gorki]]
*1991-1992: {{CSHHbv}}
*1992-1993: {{RU-1991-VLAG}} [[ŽBK Nizjni Novgorod|Nika Nizjni Novgorod]]
*1993-1994: {{RU-VLAG}} [[ŽBK Nizjni Novgorod|Techni Nizjni Novgorod]]
*1994-1995: {{IL-VLAG}} [[AS Ramat Hasjaron|Lachen Ramat Hasjaron]]

==Externe link==
*[https://bvlisse.nl/site/?page_id=33 Officiële webpagina]

{{Appendix}}
[[Categorie:Basketbaltoernooi]]
[[Categorie:Sport in Lisse]]
[[Categorie:Basketbal in Nederland]]


text:
# Ik haal alles uit het leven
Ik haal alles uit het leven is een lied van de Nederlandse zanger André Hazes jr.. Het werd in 2017 als single uitgebracht en stond in hetzelfde jaar als eerste track op het album Wijzer.

## Achtergrond
Ik haal alles uit het leven is geschreven door Edwin van Hoevelaak, Bram Koning en André Hazes jr. en geproduceerd door Van Hoevelaak. Het is een lied uit het genre levenspop. In het lied zingt de artiest over hoe hij zijn leven leeft; hij geniet ervan en trekt zijn eigen plan. Het nummer was de titelsong van het televisieprogramma André Hazes: ik haal alles uit het leven, welke vanaf 2017 tot 2019 op de Nederlandse televisie was te zien. De single heeft in Nederland de gouden status.
Een maand nadat de zanger het origineel uitbracht, kwam hij met een instrumentale versie. Het lied werd in 2020 door de Vlaamse dj Regi en de Nederlandse zanger Jaap Reesema bij het televisieprogramma Liefde voor muziek gecoverd onder de titel Alles uit het leven.

## Hitnoteringen
De zanger had weinig succes met het lied in de Nederlandse hitlijsten. Er was geen notering in de Single Top 100 en ook de Top 40 werd niet bereikt. Bij laatstgenoemde was er wel de zestiende positie in de Tipparade.

title: Ik haal alles uit het leven

wikitext:
{{Infobox single
| Titel                = Ik haal alles uit het leven
| Cover                =
| Artiest              = [[André Hazes jr.]]
| cover-op-enwp        =
| van Album            = [[Wijzer (album van André Hazes jr.)|Wijzer]]
| B-kant               =
| Releasedatum         = 8 januari [[2017]]
| Drager               =
| Opname               =
| Genre                = [[Levenspop]]
| Duur                 = 3:09
| Label                = [[Dino Music]]
| Schrijver            = [[Edwin van Hoevelaak]], [[Bram Koning]], André Hazes jr.
| Componist            =
| Producer             = Edwin van Hoevelaak
| Status               =
| Hitlijsten           =
* tip16 ([[Tipparade]] van de [[Nederlandse Top 40]])<ref name="top40">{{Citeer web|url=https://www.top40.nl/andre-hazes-jr-8/ik-haal-alles-uit-het-leven-1-28500|titel=Ik haal alles uit het leven|werk=Top 40|bezochtdatum=2023-01-16|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230116125618/https://www.top40.nl/andre-hazes-jr-8/ik-haal-alles-uit-het-leven-1-28500|archiefdatum=2023-01-16}}</ref>
| Review               =
| Vorige         = 2016
''[[Hé ouwe]]''
| Huidige        = 2017
'''Ik haal alles uit het leven'''
| Volgende       = 2017
''[[Steeds weer (André Hazes jr.)|Steeds weer]]''
| van Album1           = Wijzer
| Vorig albumnummer1   =
| Dit albumnummer1     = 1
'''Ik haal alles uit het leven'''
| Volgend albumnummer1 = 2
''[[Steeds weer (André Hazes jr.)|Steeds weer]]''
}}

'''''Ik haal alles uit het leven''''' is een lied van de [[Nederland]]se zanger [[André Hazes jr.]]. Het werd in 2017 als single uitgebracht en stond in hetzelfde jaar als eerste track op het album ''[[Wijzer (album van André Hazes jr.)|Wijzer]]''.

== Achtergrond ==
''Ik haal alles uit het leven'' is geschreven door [[Edwin van Hoevelaak]], [[Bram Koning]] en André Hazes jr. en geproduceerd door Van Hoevelaak. Het is een lied uit het genre [[levenspop]]. In het lied zingt de artiest over hoe hij zijn leven leeft; hij geniet ervan en trekt zijn eigen plan. Het nummer was de titelsong van het televisieprogramma ''[[André Hazes: ik haal alles uit het leven]]'', welke vanaf 2017 tot 2019 op de Nederlandse televisie was te zien.<ref name="NPO Radio 5">{{Citeer web|url=https://www.nporadio5.nl/sterrennl/muziek/nummers/535b82c3-daf8-4d6f-9726-9a7f37c96dc9/ik-haal-alles-uit-het-leven|titel=Ik haal alles uit het leven - André Hazes|werk=NPO Radio 5|bezochtdatum=2023-01-16|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230116125623/https://www.nporadio5.nl/sterrennl/muziek/nummers/535b82c3-daf8-4d6f-9726-9a7f37c96dc9/ik-haal-alles-uit-het-leven|archiefdatum=2023-01-16}}</ref> De single heeft in Nederland de [[goud (muziek)|gouden status]].<ref name="nvpi">{{Bronvermelding NVPI-status|2023-03-03}}</ref>

Een maand nadat de zanger het origineel uitbracht, kwam hij met een instrumentale versie. Het lied werd in 2020 door de Vlaamse dj [[Regi Penxten|Regi]] en de Nederlandse zanger [[Jaap Reesema]] bij het televisieprogramma ''[[Liefde voor muziek (televisieprogramma)|Liefde voor muziek]]'' gecoverd onder de titel ''Alles uit het leven''.

== Hitnoteringen ==
De zanger had weinig succes met het lied in de Nederlandse hitlijsten. Er was geen notering in de [[Single Top 100]] en ook de [[Nederlandse Top 40|Top 40]] werd niet bereikt. Bij laatstgenoemde was er wel de zestiende positie in de [[Tipparade]].

{{Appendix}}

[[Categorie:Single uit 2017]]
[[Categorie:Nummer van André Hazes jr.]]

title: Ik haal alles uit het leven

Uitgebracht: 8 januari 2017

Genre: Levenspop

Label: Dino Music

Schrijver(s): Edwin van Hoevelaak, Bram Koning, André Hazes jr.

Producent(en): Edwin van Hoevelaak

title: Hoogste positie(s) in de hitlijsten

Hoogste positie(s) in de hitlijsten: - tip16 (Tipparade van de Nederlandse Top 40)

title: André Hazes jr.

2016 · Hé ouwe: 2017 · Ik haal alles uit het leven · 2017 · Steeds weer

title: Volgorde op Wijzer

Portaal: Muziek


text:
# Chakrasana
Chakrasana (Sanskriet voor wielhouding), is een veelvoorkomende houding of asana. De houding wordt ook wel Urdva Dhanurasana of Opwaartse Boog genoemd.
| Sanskriet     | vertaling                      |
| chakra, cakra | wiel, boeddhistisch levenswiel |
| asana         | houding (letterlijk: 'zit')    |
| urdhva        | omhoog                         |
| dhanu         | boog                           |

## Beschrijving
De boog is een houding die liggend op de rug begint. Spreid de benen zodat ze op schouderbreedte van elkaar liggen. Buig de armen zodat de vingers de schouders aan de bovenkant raken. Hierbij moeten de handpalmen naar de schouders toe staan. Trek de knieën op, zodat de voeten het achterwerk raken. Maak een inademing en duw het lichaam omhoog, waarbij er alleen gebruikgemaakt wordt van de kracht in de armen en de benen. Het gehele lichaam komt in de vorm van een wiel te staan met de buik omhoog. Houdt deze houding enkele in- en uitademingen vast.
De Chakrasana heeft gelijkenis met de Tafel met vier Poten, waarbij de rug recht gehouden wordt. Een belangrijk verschil tussen beide is dat er bij de Chakrasana meer bloed naar het hoofd stroomt en er bij de Tafel met vier Poten een groter beroep op de buikspieren wordt gedaan.

title: Chakrasana

wikitext:
[[Bestand:Urdva Dhanurasana.jpg|thumb|Het Wiel <br />''Chakrasana'']]
'''Chakrasana''' ([[Sanskriet]] voor '''wielhouding'''), is een veelvoorkomende houding of [[asana]]. De houding wordt ook wel '''Urdva Dhanurasana''' of '''Opwaartse [[Dhanurasana|Boog]]''' genoemd.

{| class="wikitable" width=350 style="text-align:center;"
| '''Sanskriet''' || '''vertaling'''
|-
| [[chakra]], cakra || [[wiel (voortbeweging)|wiel]], [[Levenswiel|boeddhistisch levenswiel]]
|-
| [[asana]] || houding (letterlijk: '[[Zitten|zit]]')
|-
| urdhva || omhoog
|-
| dhanu || [[Boog (wapen)|boog]]
|}

==Beschrijving==
De boog is een houding die liggend op de rug begint. Spreid de benen zodat ze op schouderbreedte van elkaar liggen. Buig de armen zodat de vingers de schouders aan de bovenkant raken. Hierbij moeten de handpalmen naar de schouders toe staan. Trek de knieën op, zodat de voeten het achterwerk raken. Maak een inademing en duw het lichaam omhoog, waarbij er alleen gebruikgemaakt wordt van de kracht in de armen en de benen. Het gehele lichaam komt in de vorm van een wiel te staan met de buik omhoog. Houdt deze houding enkele in- en uitademingen vast.

De Chakrasana heeft gelijkenis met de [[Katushpada Pitham|Tafel met vier Poten]], waarbij de rug recht gehouden wordt. Een belangrijk verschil tussen beide is dat er bij de Chakrasana meer bloed naar het hoofd stroomt en er bij de Tafel met vier Poten een groter beroep op de buikspieren wordt gedaan.

==Zie ook==
{{Link portaal|Yoga}}
* [[Lijst van asana's]]

==Externe links==
* {{en}} [https://www.pinklotus.org/-%20KY%20Postures%20Wheel%20Pose.htm Pink Lotus] Foto en beschrijving van het Wiel
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20070714062424/http://www.yogabasics.com/asana/postures/wheel.html Yoga Basics] Foto en beschrijving van het Wiel

[[Categorie:Asana]]


text:
# Chlorophorus bakeri
Chlorophorus bakeri is een keversoort uit de familie van de boktorren (Cerambycidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1922 door Aurivillius.

title: Chlorophorus bakeri

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Chlorophorus bakeri''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Boktorren|Cerambycidae]] (Boktorren)
| onderfamilie = [[Cerambycinae]]
| geslacht = ''[[Chlorophorus]]''
| w-naam = ''Chlorophorus bakeri''
| auteur = [[Per Olof Christopher Aurivillius|Aurivillius]]
| datum = 1922
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Chlorophorus bakeri''''' is een [[kevers]]oort uit de familie van de [[Boktorren|boktorren (Cerambycidae)]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1922 door Aurivillius.<ref>{{Brontabel|9999-Cerambycidae}} (bezocht 30 januari 2014)</ref>

{{Appendix}}
{{Beginnetje|biologie|2014|02|17}}

[[Categorie:Chlorophorus]]

title: Chlorophorus bakeri

Familie: Cerambycidae (Boktorren)

Onderfamilie: Cerambycinae

Geslacht: Chlorophorus

title: Soort


text:
# Cobunus bonthainensis
Cobunus bonthainensis is een insect dat behoort tot de orde vliesvleugeligen (Hymenoptera) en de familie van de gewone sluipwespen (Ichneumonidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Heinrich in 1934.

title: Cobunus bonthainensis

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Cobunus bonthainensis''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie= [[Gewone sluipwespen|Ichneumonidae]] (Gewone sluipwespen)
| geslacht = ''[[Cobunus]]''
| w-naam = ''Cobunus bonthainensis''
| auteur = Heinrich
| datum = 1934
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Cobunus bonthainensis''''' is een [[insecten|insect]] dat behoort tot de orde [[vliesvleugeligen]] (Hymenoptera) en de familie van de [[Gewone sluipwespen|gewone sluipwespen (Ichneumonidae)]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Heinrich in 1934.

{{Beginnetje|biologie|2012|09|23}}

[[Categorie:Gewone sluipwespen]]

title: Cobunus bonthainensis

Orde: Hymenoptera (Vliesvleugeligen)

Familie: Ichneumonidae (Gewone sluipwespen)

Geslacht: Cobunus

title: Soort


text:
# Pardosa baehrorum
Pardosa baehrorum is een spinnensoort in de taxonomische indeling van de wolfspinnen (Lycosidae).
Het dier behoort tot het geslacht Pardosa. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1999 door Torbjörn Kronestedt.

title: Pardosa baehrorum

wikitext:
{{Taxobox spin
| naam              = ''Pardosa baehrorum''
| titelweergave     = cursief
| afbeelding        =
| afbeeldingtekst   =
| familie           = [[Wolfspinnen|Lycosidae]] (Wolfspinnen)
| geslacht          = ''[[Pardosa]]''
| auteur            = [[Torbjörn Kronestedt]]
| datum             = 1999
| haakjes           =
}}
'''''Pardosa baehrorum''''' is een [[spinnen (dieren)|spinnen]][[soort]] in de taxonomische indeling van de [[Wolfspinnen|wolfspinnen (Lycosidae)]].<ref>{{Brontabel|2012-Platnick}}</ref>

Het dier behoort tot het geslacht ''[[Pardosa]]''. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1999 door [[Torbjörn Kronestedt]].

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|10|21}}
{{DEFAULTSORT:Pardosa baehrorum}}
[[Categorie:Pardosa|baehrorum]]

title: Pardosa baehrorum

Klasse: Arachnida (Spinachtigen)

Orde: Araneae (Spinnen)

Familie: Lycosidae (Wolfspinnen)

Geslacht: Pardosa

title: Soort