text:
# Azerbeidzjaanse Communistische Partij (1993)
De Azerbeidzjaanse Communistische Partij (Azerbeidzjaans: Azərbaycan Kommunist Partiyası) is een communistische partij in Azerbeidzjan. De partij is opgericht in 1993 door Ramiz Ahmadov en geregistreerd bij het Ministerie van Justitie in 1994. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 17 december 2004 deed de partij het erg goed en won 128 zetels in de plaatselijke gemeenten.

## Ideologie
De partij onderhoudt nauwe contacten met de Communistische Partij van de Russische Federatie en wil hereniging met Rusland. De partij bekritiseert vaak de politiek van de Verenigde Staten in de regio.

## Leiders
Op 10 september 2007 overleed Ramiz Ahmadov, de toenmalige partijleider en oprichter van de partij. Zijn lichaam werd begraven in zijn geboorteplaats Quba. Van 2000 tot 2005 was Ahmadov lid geweest van de Nationale Vergadering van Azerbeidzjan.

wikitext:
{{Infobox politieke partij
| naam             = Azerbeidzjaanse Communistische Partij
| afbeelding       =
| onderschrift     =
| partijleider     = [[Rauf Gurbanov]]
| partijvoorzitter =
| zetels           =
| oprichting       = 1993
| actief in        =  [[Azerbeidzjan]]
| hoofdkantoor     = [[Bakoe]]
| krant            =
| leden            = 60.000
| richting         =
| ideologie        = [[Marxisme-leninisme]]
| doelstelling     =
| motto            =
| kleuren          = [[Rood (kleur)|Rood]]
| jongeren         =
| wetenschappelijkbureau =
| internationaal   = [[Unie van Communistische Partijen - Communistische Partij van de Sovjet-Unie]]
| eurofractie      =
| euroorganisatie  =
| website          = http://kommunist.biz/
}}
De '''Azerbeidzjaanse Communistische Partij''' ([[Azerbeidzjaans]]: ''Azərbaycan Kommunist Partiyası'') is een [[communistische partij]] in [[Azerbeidzjan]]. De partij is opgericht in 1993 door [[Ramiz Ahmadov]] en geregistreerd bij het Ministerie van Justitie in 1994. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 17 december 2004 deed de partij het erg goed en won 128 zetels in de plaatselijke gemeenten.

== Ideologie ==
De partij onderhoudt nauwe contacten met de [[Communistische Partij van de Russische Federatie]] en wil hereniging met [[Rusland]]. De partij bekritiseert vaak de politiek van de [[Verenigde Staten]] in de regio.

== Leiders ==
Op 10 september 2007 overleed Ramiz Ahmadov, de toenmalige partijleider en oprichter van de partij. Zijn lichaam werd begraven in zijn geboorteplaats [[Quba (stad)|Quba]]. Van 2000 tot 2005 was Ahmadov lid geweest van de [[Nationale Vergadering (Azerbeidzjan)|Nationale Vergadering van Azerbeidzjan]].

[[Categorie:Azerbeidzjaanse politieke partij|Communistische Partij (1993)]]
[[Categorie:Communistische partij]]

title: Personen

Partijleider: Rauf Gurbanov

title: Geschiedenis

title: Algemene gegevens

Actief in: Azerbeidzjan

Hoofdkantoor: Bakoe

Ideologie: Marxisme-leninisme

Kleuren: Rood


text:
# Bunheiro
Bunheiro is een plaats (freguesia) in de Portugese gemeente Murtosa en telt 2707 inwoners (2001).

wikiname: nlwiki

title: Bunheiro

in_language: nl

wikitext:
{{Infobox plaats in Portugal
| land=Portugal
| naam = Bunheiro
| area = <!--district-->
| gemeente=[[Murtosa]]
| km2 = 24,60
| inwoners = 2707<ref>{{Bronvermelding inwonertal plaats Portugal/2001}}</ref>
| census = 2001
| dichtheid = 110,0
| hoogte =
| flag=MRS-bunheiro.png
| coa=
| postcode =
| netnummer =
| burgemeester =
| stichtingsjaar=
| web =
| lat_deg = 40
| lat_min = 46
| lat_sec = 17
| lat_dir=N
| lon_deg = 8
| lon_min = 38
| lon_sec = 42
| lon_dir=W
| image=
| caption=
}}
'''Bunheiro''' is een plaats ([[freguesia]]) in de [[Portugal|Portugese]] gemeente [[Murtosa]] en telt 2707 inwoners (2001).

{{Appendix}}

[[Categorie:Plaats in Portugal]]

title: Situering

Gemeente: Murtosa

Coördinaten: 40° 46′ NB, 8° 39′ WL

title: Algemeen

Portaal: Portugal


text:
# Papilio maackii
Papilio maackii is een vlinder uit de familie van de pages (Papilionidae) en komt voor in Oost-Azië. De spanwijdte bedraagt ongeveer 70 tot 80 millimeter.
Waardplanten van de rupsen zijn onder meer Phellodendron amurensis, Zanthoxylum ailanthoides en Phellodendron amurense

title: Papilio maackii

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam = ''Papilio maackii''
| titelweergave = cursief
| afbeelding = Papilio maackii-ja-wiki.jpg
| afbeeldingtekst =
| familie = [[Pages (vlinders)|Papilionidae]] (Pages)
| geslacht = ''[[Papilio (geslacht)|Papilio]]''
| w-naam = ''Papilio maackii''
| auteur = Ménétries
| datum = 1859
| origineel = ''Papilio maackii''
| commons = Category:Papilio maackii
| species = Papilio maackii
}}

'''''Papilio maackii''''' is een [[Vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Pages (vlinders)|pages]] (Papilionidae) en komt voor in [[Oost-Azië]]. De [[Spanwijdte (vlucht)|spanwijdte]] bedraagt ongeveer 70 tot 80 millimeter.

[[Waardplant]]en van de rupsen zijn onder meer ''[[Phellodendron amurensis]]'', ''[[Zanthoxylum ailanthoides]]'' en ''[[Phellodendron amurense]]''

[[Categorie:Papilio (geslacht)|maackii]]
[[Categorie:Dier uit het Palearctisch gebied]]

title: Papilio maackii

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Papilionidae (Pages)

Geslacht: Papilio

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Elasmoderus minutus
Elasmoderus minutus is een rechtvleugelig insect uit de familie Tristiridae. De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1989 door Cigliano, Ronderos & Kemp.

title: Elasmoderus minutus

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Elasmoderus minutus''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Rechtvleugeligen|Orthoptera]] (Rechtvleugeligen)
| familie = [[Tristiridae]]
| geslacht = ''[[Elasmoderus]]''
| w-naam = ''Elasmoderus minutus''
| auteur = Cigliano, Ronderos & Kemp
| datum = 1989
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Elasmoderus minutus''''' is een [[rechtvleugeligen|rechtvleugelig insect]] uit de familie [[Tristiridae]]. De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1989 door Cigliano, Ronderos & Kemp.

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|9999-Orthoptera}} [bezocht 15 april 2013]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|04|19}}

[[Categorie:Tristiridae]]

title: Elasmoderus minutus

Orde: Orthoptera (Rechtvleugeligen)

Familie: Tristiridae

Geslacht: Elasmoderus

title: Soort


text:
# Antocha (Orimargula) tasmanica
Antocha (Orimargula) tasmanica is een tweevleugelige uit de familie steltmuggen (Limoniidae). De soort komt voor in het Australaziatisch gebied.

title: Antocha (Orimargula) tasmanica

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = ''Antocha (Orimargula) tasmanica''
| naam = ''Antocha (Orimargula) tasmanica''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Diptera]] (Tweevleugeligen)
| familie = [[Limoniidae]] (Steltmuggen)
| geslacht = ''[[Antocha]]''
| w-naam = ''Antocha (Orimargula) tasmanica''
| auteur = Alexander
| datum = 1928
| haakjes = ja
| commons =
| species =
}}
'''''Antocha (Orimargula) tasmanica''''' is een [[Tweevleugeligen|tweevleugelige]] uit de familie [[steltmuggen]] (Limoniidae). De soort komt voor in het [[Australaziatisch gebied]].

{{Beginnetje|biologie|2=2011|3=07|4=02}}

[[Categorie:Antocha]]
[[Categorie:Steltmug uit het Australaziatisch gebied]]

title: Antocha (Orimargula) tasmanica

Orde: Diptera (Tweevleugeligen)

Familie: Limoniidae (Steltmuggen)

Geslacht: Antocha

title: Soort


text:
# Dicrochile
Dicrochile is een geslacht van kevers uit de familie van de loopkevers (Carabidae). De wetenschappelijke naam van het geslacht is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1846 door Guerin-Meneville.

## Soorten
Het geslacht Dicrochile omvat de volgende soorten:
- Dicrochile acuta Darlington, 1968
- Dicrochile alternans Darlington, 1968
- Dicrochile anchomenoides Guerin-Meneville, 1846
- Dicrochile anthracina Broun, 1893
- Dicrochile artensis Perroud, 1864
- Dicrochile aterrima Bates, 1874
- Dicrochile brevicollis (Chaudoir, 1852)
- Dicrochile caledonica Perroud, 1864
- Dicrochile cephalotes Broun, 1894
- Dicrochile cordicollis Broun, 1903
- Dicrochile fabrii Guerin-Meneville, 1846
- Dicrochile flavipes Broun, 1917
- Dicrochile gigas Castelnau, 1867
- Dicrochile goryi (Boisduval, 1835)
- Dicrochile idae Moore, 1985
- Dicrochile insignis Broun, 1917
- Dicrochile maura Broun, 1880
- Dicrochile minuta Castelnau, 1867
- Dicrochile nitida Broun, 1882
- Dicrochile novaezelandiae (Castelnau, 1867)
- Dicrochile punctatostriata Castelnau, 1867
- Dicrochile punctipennis Castelnau, 1867
- Dicrochile punctulata Sloane, 1923
- Dicrochile quadricollis Castelnau, 1867
- Dicrochile rugicollis Broun, 1917
- Dicrochile subopaca Bates, 1874
- Dicrochile thoracica Broun, 1908
- Dicrochile tiro Darlington, 1968
- Dicrochile ventralis Blackburn, 1891
- Dicrochile whitei (Csiki, 1931)

title: Dicrochile

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Dicrochile''
| titelweergave = cursief
| afbeelding = Dicrochile cordicollis.jpg
| afbeeldingtekst = ''[[Dicrochile cordicollis]]''
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Loopkevers|Carabidae]] (Loopkevers)
| onderfamilie = [[Licininae]]
| taxon = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| w-naam = ''Dicrochile''
| auteur = [[Félix Edouard Guérin-Méneville|Guérin-Méneville]]
| datum = 1846
| species = Dicrochile
| commons =
}}
'''''Dicrochile''''' is een [[geslacht (biologie)|geslacht]] van [[kevers]] uit de familie van de [[Loopkevers|loopkevers (Carabidae)]].<ref>Anichtchenko A. et al., (editors): [https://carabidae.org/search?rank=4&text=Dicrochile Carabidae of the World]  (bezocht: 20 tot 28 maart 2013)</ref> De wetenschappelijke naam van het geslacht is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1846 door Guerin-Meneville.

== Soorten ==
Het geslacht ''Dicrochile'' omvat de volgende soorten:
* ''[[Dicrochile acuta]]'' Darlington, 1968
* ''[[Dicrochile alternans]]'' Darlington, 1968
* ''[[Dicrochile anchomenoides]]'' Guerin-Meneville, 1846
* ''[[Dicrochile anthracina]]'' Broun, 1893
* ''[[Dicrochile artensis]]'' Perroud, 1864
* ''[[Dicrochile aterrima]]'' Bates, 1874
* ''[[Dicrochile brevicollis]]'' (Chaudoir, 1852)
* ''[[Dicrochile caledonica]]'' Perroud, 1864
* ''[[Dicrochile cephalotes]]'' Broun, 1894
* ''[[Dicrochile cordicollis]]'' Broun, 1903
* ''[[Dicrochile fabrii]]'' Guerin-Meneville, 1846
* ''[[Dicrochile flavipes]]'' Broun, 1917
* ''[[Dicrochile gigas]]'' Castelnau, 1867
* ''[[Dicrochile goryi]]'' (Boisduval, 1835)
* ''[[Dicrochile idae]]'' Moore, 1985
* ''[[Dicrochile insignis]]'' Broun, 1917
* ''[[Dicrochile maura]]'' Broun, 1880
* ''[[Dicrochile minuta]]'' Castelnau, 1867
* ''[[Dicrochile nitida]]'' Broun, 1882
* ''[[Dicrochile novaezelandiae]]'' (Castelnau, 1867)
* ''[[Dicrochile punctatostriata]]'' Castelnau, 1867
* ''[[Dicrochile punctipennis]]'' Castelnau, 1867
* ''[[Dicrochile punctulata]]'' Sloane, 1923
* ''[[Dicrochile quadricollis]]'' Castelnau, 1867
* ''[[Dicrochile rugicollis]]'' Broun, 1917
* ''[[Dicrochile subopaca]]'' Bates, 1874
* ''[[Dicrochile thoracica]]'' Broun, 1908
* ''[[Dicrochile tiro]]'' Darlington, 1968
* ''[[Dicrochile ventralis]]'' Blackburn, 1891
* ''[[Dicrochile whitei]]'' (Csiki, 1931)

{{Appendix}}

[[Categorie:Dicrochile| ]]

title: Dicrochile

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Carabidae (Loopkevers)

Onderfamilie: Licininae

title: Geslacht


text:
# Theodoor Wilkens
Theodoor Wilkens of Theodorus Wilkens (bijnaam Goedewil) (Amsterdam, rond 1690 – aldaar, 1748) was een Nederlands kunstschilder en tekenaar die gespecialiseerd was in landschappen.

## Levensloop
Er is niets bekend over zijn opleiding.  Volgens de zeventiende-eeuwse biograaf Arnold Houbraken was Wilkens in 1711 al in Rome. Hij werd lid van de Bentvueghels, een vereniging van voornamelijk Nederlandse en Vlaamse kunstenaars werkzaam in Rome.  Hij nam de bijnaam (de zogenaamde bentnaam) ‘Goedwil’ in de vereniging.
Houbraken vertelt een anekdote over Wilkens.  Wilkens zou met de Antwerpse schilder Hendrik Frans van Lint naar Rome zijn gereisd. In het oude stadje Ronciglione in de buurt van Rome zagen ze ruïnes op een berg die ze de moeite vonden om te tekenen, Toen ze zich hadden opgesteld met hun parasol en portfolio verzamelde zich geleidelijk aan een menigte op de ruïnes.  Ze wisten niet waarom dat was maar blijkbaar vermoedden de plaatselijke bewoners dat ze tovenaars waren.  Dit vermoeden werd nog versterkt toen onder de druk van de massa een gedeelte van het oude middeleeuwse gedeelte van de stad dat ze aan het schetsen waren instortte.  De menigte stormde op hen toe maar ze werden gered door een gerechtsdienaar die hen naar de gouverneur bracht. Hier deden ze hun verhaal en ze werden vrijgelaten waardoor ze de volgende dag de stad konden verlaten.
Terug in Amsterdam gebruikte Wilkens zijn Italiaanse schetsen om nieuwe tekeningen te maken. Zijn Italiaanse landschappen dateren uit de periode van 1715 tot 1744.

## Werken
Hij was gespecialiseerd in afbeeldingen van landschappen en architectuur. Geen enkel schilderij van zijn hand is overgeleverd zodat zijn werk enkel bekend is door zijn tekeningen. Hij werkte in een Italianiserende stijl die beïnvloed lijkt door  Nederlandse landschapsschilders Albert Meijeringh en Johannes Glauber die ook in Italië werkten.  De tekeningen van Wilkens lijken ook op sommige werken van Caspar van Wittel. Beide kunstenaars waren op hetzelfde moment in Rome en de stilistische gelijkenissen tussen hun werk maakt het aannemelijk dat de twee kunstenaars elkaar kenden in Rome.

title: Theodoor Wilkens

wikitext:
[[Bestand:Theodoor Wilkens - washing place outside Italian city.jpg|thumb|Wasplaats buiten Italiaans stadje, 1729]]

'''Theodoor Wilkens''' of '''Theodorus Wilkens''' (bijnaam '''Goedewil''') ([[Amsterdam]], rond 1690 – aldaar, 1748) was een [[Nederland]]s [[kunstschilder]] en tekenaar die gespecialiseerd was in [[landschapsschilderkunst|landschappen]].

==Levensloop==
Er is niets bekend over zijn opleiding.  Volgens de zeventiende-eeuwse biograaf [[Arnold Houbraken]] was Wilkens in 1711 al in [[Rome (stad)|Rome]].<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/houb005groo01_01/houb005groo01_01_0315.htm Theodoor Wilkens in een Bentvueghel gedicht] geciteerd in: Arnold Houbraken, ''De groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', 1718</ref> Hij werd lid van de [[Bentvueghels]], een vereniging van voornamelijk Nederlandse en Vlaamse kunstenaars werkzaam in Rome.  Hij nam de bijnaam (de zogenaamde ''bentnaam'') ‘Goedwil’ in de vereniging.<ref name=RKD/>

Houbraken vertelt een anekdote over Wilkens.  Wilkens zou met de [[Antwerpen (stad)|Antwerpse]] schilder Hendrik Frans van Lint naar Rome zijn gereisd. In het oude stadje Ronciglione in de buurt van Rome zagen ze ruïnes op een berg die ze de moeite vonden om te tekenen, Toen ze zich hadden opgesteld met hun parasol en portfolio verzamelde zich geleidelijk aan een menigte op de ruïnes.  Ze wisten niet waarom dat was maar blijkbaar vermoedden de plaatselijke bewoners dat ze tovenaars waren.  Dit vermoeden werd nog versterkt toen onder de druk van de massa een gedeelte van het oude middeleeuwse gedeelte van de stad dat ze aan het schetsen waren instortte.  De menigte stormde op hen toe maar ze werden gered door een gerechtsdienaar die hen naar de gouverneur bracht. Hier deden ze hun verhaal en ze werden vrijgelaten waardoor ze de volgende dag de stad konden verlaten.<ref name=Houbraken>[https://www.dbnl.org/tekst/houb005groo01_01/houb005groo01_01_0325.php Wilkens en Lint in Ronciglione] in Houbrakens Schouwburg</ref>

Terug in Amsterdam gebruikte Wilkens zijn Italiaanse schetsen om nieuwe tekeningen te maken. Zijn Italiaanse landschappen dateren uit de periode van 1715 tot 1744.<ref name=had>[https://web.archive.org/web/20131205082356/http://www.hadrianus.it/people/theodoor-wilkens Biografische gegevens] op Hadrianus</ref>

==Werken==
Hij was gespecialiseerd in afbeeldingen van landschappen en architectuur.<ref name=RKD>{{link RKD|id=84542}}</ref> Geen enkel schilderij van zijn hand is overgeleverd zodat zijn werk enkel bekend is door zijn tekeningen. Hij werkte in een Italianiserende stijl die beïnvloed lijkt door  Nederlandse landschapsschilders [[Albert Meijeringh]] en [[Johannes Glauber]] die ook in Italië werkten.  De tekeningen van Wilkens lijken ook op sommige werken van [[Caspar van Wittel]]. Beide kunstenaars waren op hetzelfde moment in Rome en de stilistische gelijkenissen tussen hun werk maakt het aannemelijk dat de twee kunstenaars elkaar kenden in Rome.<ref name=had/>

==Noten==
{{references}}

{{Bibliografische informatie}}

{{Commonscat|Theodoor Wilkens}}

{{DEFAULTSORT:Wilkens, Theodoor}}
[[Categorie:Nederlands kunstschilder]]
[[Categorie:Persoon in de Nederlanden in de 17e eeuw]]


text:
# Kerncentrale
Een kerncentrale is een elektriciteitscentrale die elektriciteit opwekt met de energie die vrijkomt bij kernsplijting. Hierbij komt geen CO2 vrij. Net zoals bij andere soorten elektriciteitscentrales wordt met deze splijtingswarmte stoom opgewekt die een turbine aandrijft. De mechanische energie in deze turbine wordt via een alternator omgezet in elektrische energie.
Volgens het IAEA waren er op 1 januari 2018 in 30 verschillende landen ter wereld samen 448 kernreactoren in exploitatie, en meer dan 60 in aanleg, vooral in Azië. Hiervan zijn er een honderdtal in de VS en 58 in Frankrijk. Het totale geïnstalleerde vermogen is 392 gigawatt. Een kerncentrale levert globaal een vermogen van tussen de 500 en 1500 megawatt (0,5-1,5 gigawatt). In 2012 was ongeveer 10% van de mondiale elektriciteitsproductie van nucleaire oorsprong.
Doordat een kerncentrale nauwelijks CO2 uitstoot, draagt het toepassen van kernenergie bij aan een beperking van de wereldwijde CO2-uitstoot.

## Principe
In een kerncentrale maakt men gebruik van de 'brandstof' uranium om warmte te genereren. Het uranium wordt vaak aangevuld met plutonium, hetzij gevormd in de reactor zelf door uranium-238, hetzij in de vorm van MOX-brandstof waarin plutonium is gerecycleerd. Met de splijtstof produceert men stoom om via een turbine een elektrische generator aan te drijven. Bij het splijten van uranium komt een grote hoeveelheid warmte vrij. Dit splijtingsproces vindt plaats in de kernreactor van de centrale. Voor het splijtingsproces in een kernreactor wordt meestal een specifieke isotoop van uranium gebruikt: uranium-235. In natuurlijk uranium zit gemiddeld 0,7% van dit uranium-235. De meeste kernreactoren hebben uranium nodig waarin minstens drie procent uranium-235 aanwezig is. De tussenstap die hiervoor nodig is, heet verrijking. Het is ook mogelijk om uranium-238, plutonium of thorium te splijten.
Het verrijkte uranium, waarin veelal nog meer dan 95 procent uranium-238 zit, komt in dichtgelaste staven in de reactor. Dit zijn de zogenoemde splijtstofstaven. De atoomkern van uranium-235 kan gemakkelijk worden gespleten wanneer het een neutron absorbeert. Het atoom valt uit elkaar in brokstukken (splijtingsproducten) en zendt daarbij ook neutronen uit. De neutronen kunnen bij een ander atoom uranium-235 een nieuwe kernsplijting veroorzaken. Daarbij ontstaan opnieuw warmte en enkele neutronen, die elk weer een nieuw atoom kunnen raken. Zo ontstaat een kettingreactie. Alle splijtingen samen zorgen ervoor dat een kerncentrale kan draaien.
De term 'thermische' reactor slaat niet op het feit dat elektriciteit uit warmte wordt geproduceerd, maar op de thermische neutronen. Deze term betekent dat de neutronen in de reactor worden afgeremd totdat ze kunnen worden opgevangen door de U-235-atoomkernen in de splijtstofelementen. Dit afremmen gebeurt door een zogenaamde moderator. Een moderator is bij voorkeur een stof die bestaat uit lichte atomen, zoals water, zwaar water of koolstof (grafiet). Doordat de neutronen tegen deze lichte atomen botsen, remmen ze af van ongeveer 10% van de lichtsnelheid tot een paar kilometer per seconde. Deze 'langzame' neutronen hebben een snelheidsverdeling die meer lijkt op de 'thermische' maxwellverdeling. De U-235-atoomkernen kunnen de snelle neutronen niet opvangen; de langzame worden wel opgevangen, en zorgen dat de U-235-atomen splijten. Een thermische reactor draait dus voornamelijk op direct splijtbare atomen als brandstof. Om ook U-238 (efficiënt) als splijtstof te gebruiken is een 'snelle' reactor nodig, waarbij de snelle neutronen worden ingevangen in het U-238 om de eveneens splijtbare isotoop plutonium-239 te vormen.

### Koeling
Net zoals andere thermische elektriciteitscentrales, hebben kerncentrales koeling nodig. Omdat er voor de veiligheid twee gescheiden koelsystemen zijn (het primaire systeem dat de reactor koelt en het secundaire systeem dat op het buitenwater loost), is er voor kerncentrales naar verhouding meer koeling nodig in vergelijking met reguliere thermische centrales. Omwille van de grote behoefte aan koelwater zijn kerncentrales vaak in de omgeving van rivieren gelegen, of aan zee. Het afvoeren van de warmte uit de reactor via het koelwater dat uiteindelijk uitvloeit naar de omgeving kan de temperatuur van omgevingswater dermate doen stijgen, dat de reactor tijdelijk moet vertraagd of zelfs stilgelegd worden, omdat een efficiënte koeling moeilijker wordt en/of omdat het warmere water het leven van planten en dieren in de rivieren bedreigt. De trend gaat in stijgende lijn: in de Verenigde Staten werd in de jaren 1980 en 1990 doorgaans hooguit één dergelijk incident per jaar gemeld; in 2009 waren het er 9, in 2012 al meer dan 60, volgens een rapport van de Nuclear Regulatory Commission.

## Geschiedenis
Op 2 december 1942 was de eerste gecontroleerde nucleaire kettingreactie, in de eerste kernreactor, de Chicago Pile 1.
In een experimentele reactor in Idaho (Verenigde Staten van Amerika) werd op 20 december 1951 voor het eerst elektriciteit opgewekt met kernenergie. De eerste kerncentrale die elektriciteit aan het net leverde werd op 27 juni 1954 in dienst genomen in Obninsk in de toenmalige RSFSR van de Sovjet-Unie: hij produceerde 5 MW. Maar de eerste commerciële reactor ter wereld was die van Calder Hall in Sellafield, Engeland met een vermogen van 50 MW bij de opening in 1956.

## Radioactieve risico's
Het grootste risico van een kerncentrale is het vrijkomen van radioactief materiaal uit een kernreactor, waarbij de gezondheid van grote aantallen mensen en dieren in een aanzienlijk gebied rond de kerncentrale in gevaar komt. De straling kan vrijkomen als gevolg van een oververhitting in de vitale delen van een reactor of bij beschadiging van de reactor. De uitstoot tijdens de normale werking van de centrale, via de ventilatieschacht van het reactorgebouw en het koelwater, is beperkt.
Nadat een lading kernsplijtstof "op" is gebrand, is ze hoog radioactief en produceert ze nog langere tijd warmte. De splijtstof wordt daarom eerst een periode - meestal een aantal jaar - in een grote waterbak opgeslagen. Daar wordt de straling geabsorbeerd en de warmte die door het radioactieve verval wordt geproduceerd, afgevoerd. Na verloop van tijd neemt de activiteit van de oude splijtstofelementen af, zodat ze droog kunnen worden opgeslagen. Deze splijtstofelementen zijn dan echter nog steeds hoog radioactief, en moeten dan ook voor vele duizenden jaren uit het milieu gehouden worden. In verschillende landen worden dergelijke gebruikte splijtstofelementen opgewerkt: de bruikbare isotopen worden eruit gehaald om nieuwe splijtstofelementen te fabriceren. Wat overblijft, zijn verschillende soorten radioactief afval. In veel landen is er nog geen definitieve opslagplaats voor dit radioactieve afval. Sommige radio-isotopen die als hoogradioactief afval worden betiteld, kunnen in zogenaamde 'snelle reactoren' worden gebruikt als "brandstof", wat hun statuut als afval in vraag stelt.

## Ongevallen
De belangrijkste ongelukken met kerncentrales zijn:
- 1979 - Verenigde Staten: Kernongeluk van Three Mile Island. Er werden geen slachtoffers gemeld.
- 1986 - Sovjet-Unie: Kernramp van Tsjernobyl (2 mensen stierven tijdens het ongeval, 29 enkele dagen later in het hospitaal. Het aantal indirecte doden als gevolg van straling is onduidelijk. 28 gevallen van acute straling en 15 kinderen die stierven aan schildklierkanker zijn duidelijk vastgesteld.)[4]
- 2011 - Japan: Kernramp van Fukushima

- Schattingen van het aantal doden bij de kernramp van Tsjernobyl en Fukushima.

Uitbaters van kerncentrales zijn verplicht zich te verzekeren tegen kernongevallen. Hun aansprakelijkheid is strikt en absoluut, maar beperkt door verschillende verdragen en protocollen. Eventuele hogere schade wordt in de praktijk dus door de gemeenschap gedragen.

## Onderdelen van een kerncentrale
Een kerncentralepark bevat alle faciliteiten nodig voor de productie van elektriciteit. Een kerncentralepark kan bestaan uit meerdere kerncentrales, die al dan niet identiek zijn. Iedere kerncentrale heeft een of meerdere kernreactoren. Zo bestaat de Kerncentrale van Doel uit twee (tweeling)centrales van 433 MW elk, en een van ca. 1000 MW. Elke eenheid is dan weer opgebouwd uit 2 à 4 verschillende treinen die onafhankelijk van elkaar kunnen werken.
De kerncentrales in België omvatten de volgende faciliteiten:
- het reactorgebouw: dubbelwandig gebouw dat de kernreactor bevat en daarnaast het drukregelvat dat de druk in het primaire circuit controleert, het primaire circuit, de stoomgeneratoren die de overgang vormen tussen het primaire en secundaire circuit, de primaire pompen die het koelmiddel doen circuleren en een deel van het secundaire circuit
- het splijtstofgebouw voor de opslag van splijtstofelementen uit de kern in dokken tijdens de revisies (elke 12 tot 18 maanden wordt 1/3 van de splijtstof vervangen) en voor het afkoelen van gebruikte kernsplijtstof; de splijtstof wordt onder water opgeslagen.
- het nucleair hulpgebouw dat de hulp- en veiligheidssystemen bevat die nodig zijn in het nucleaire gedeelte van de centrale, evenals dokken voor splijtstofelementen in de centrales die niet over een apart splijtstofgebouw beschikken
- de machinezaal met (de) stoomturbine(s), alternator(en) en condensor(s)
- de controlezaal
- gebouwen voor elektrische en mechanische hulpdiensten
- gebouwen met installaties voor noodsituaties, zoals een bunker (met noodcontrolezaal), alsook een gefilterd afblaas-systeem voor het reactorgebouw

Naast de centrales staan op de sites de volgende faciliteiten:
- administratieve gebouwen
- magazijnen en werkplaatsen
- gebouwen voor nucleair afval(water)behandeling
- onderstations die de aansluiting verzekeren op het elektrisch net (150 kV en 380 kV)
- waterinlaat en koeltorens voor de koeling
- gebouwen voor hulp- en veiligheidsdiensten zoals brandweer
- gebouwen voor noodsituaties, noodkoelvijvers, dieselgroepen, nooddieselgroepen en een noodplankamer
- algemene gebouwen zoals het ontvangstgebouw, het toegangsgebouw en het guesthouse

## Nucleaire installaties
Het begrip "nucleaire installatie" omvat meer dan enkel kerncentrales of kernreactoren. Alle instituten waaraan op grond van de Kernenergiewet een vergunning is verleend, vallen onder het begrip "nucleaire installatie". Dat kunnen bijvoorbeeld onderzoekslaboratoria, opwerkingsfabrieken of verrijkingsinstallaties zijn. Bij wet zijn de vergunninghouders verplicht ongelukken en incidenten met radioactief materiaal te melden bij de bevoegde overheid.

### België
België is zeer actief op gebied van kernenergie mede vanwege zijn banden met de voormalige kolonie Belgisch-Kongo, dat uraniummijnen had. Ook het uranium voor de eerste Amerikaanse atoombom op Hiroshima, Little Boy, was afkomstig uit Belgisch Congo.
- Kerncentrale van Doel (4 centrales)
- Kerncentrale van Tihange (gemeente Hoei) (3 centrales)
- Studiecentrum voor Kernenergie SCK•CEN te Mol
- Onderzoeksreactor in Gent (INW). Deze werd in 2003 buiten werking gesteld en zou na een koelperiode van ongeveer drie jaar ontmanteld worden. In 2010 werd een vergunning aangevraagd voor het ontmantelen van de reactor. Het proces is in 2012 begonnen en is in 2014 afgerond.[6][7]
- Op grondgebied Mol/Dessel ligt de nationale nucleair afvalverwerker Belgoprocess.
- In Dessel staan twee fabrieken voor productie van nucleaire brandstof, namelijk FBFC en Belgonucleaire.

Plannen om een achtste reactor te bouwen werden in de jaren tachtig afgeblazen. Electrabel en SPE namen samen een belang van 25% in kerncentrale Chooz, de centrale van Chooz, gelegen net over de Franse grens.
Vanaf 28 januari 2022 gelden strenge beperkingen op het fotograferen van “nucleaire installaties en kritieke inrichtingen”. De wet zou er gekomen zijn, omdat Google weigerde de beelden wazig te maken zonder wettelijke verplichting.

### Nederland
In Nederland is anno 2023 één kerncentrale in bedrijf, de kerncentrale Borssele bij Borssele in Zeeland. Deze centrale is goed voor ongeveer 4 procent van de Nederlandse vraag naar stroom.
Daarnaast was er van 1969 tot 1997 de kerncentrale Dodewaard in bedrijf. Deze is stilgelegd en verkeert anno 2022 in een toestand van zogeheten veilige insluiting, in afwachting van de definitieve ontmanteling.

#### Overige nucleaire installaties
- URENCO Nederland, Almelo (Overijssel), verrijkingsfabriek van uranium. Eigenaar van URENCO is het Engels/Duits/Nederlandse consortium Urenco. Hier wordt uit natuurlijk uranium door middel van ultracentrifuges verrijkt uranium geproduceerd.
- Kernreactoren Petten, onderzoekscentrum in Petten (Noord-Holland). Produceert radioactieve isotopen voor onderzoek en medische toepassingen.
- Hoger onderwijs reactor (HOR), onderzoeksreactor in Delft (Zuid-Holland). Bedoeld voor onderzoek, levert geen elektriciteit. Eigendom van de Technische Universiteit Delft. De reactor werd in 1963 in gebruik genomen en heeft een thermisch vermogen van 2 MW.
- Centrale organisatie voor radioactief afval (COVRA), gevestigd in de gemeente Borsele in Zeeland. Hier wordt hoogradioactief afval voor langere tijd opgeslagen.

#### Plannen voor nieuwe kerncentrales
Eind 20ste eeuw heerste er nog een groot optimisme aangaande kernenergie in Nederland. De verwachting was dat fossiele energie spoedig grotendeels zou worden vervangen door kernenergie, dat werd voorgesteld als een onbeperkte bron van goedkope energie.
In 1969 voorspelde de toenmalige directeur van de Samenwerkende Elektriciteits-Productiebedrijven (SEP) dat er misschien in Nederland vóór 1980 nog drie of vier grote kerncentrales zouden worden gebouwd. In 1972 onthulde de SEP dat er plannen waren om in Nederland binnen twaalf jaar tien kerncentrales te bouwen. In 1985 waren er vergevorderde plannen voor de bouw van drie nieuwe kerncentrales. Deze zouden worden gebouwd op de Maasvlakte, in de Eemshaven en nog een tweede centrale in Borssele. Na de kernramp van Tsjernobyl werden deze plannen bevroren.
In 2006 waren het CDA en de VVD van mening dat er binnen 10 jaar een tweede kerncentrale bij moest komen voor nog eens 4% van de stroombehoefte. De PvdA, SP en GroenLinks waren tegen. De bouw zou enkele jaren uitgesteld kunnen worden volgens staatssecretaris Pieter van Geel.
In 2009 presenteerde het energieconcern DELTA het voornemen om een nieuwe kerncentrale te bouwen te Borssele, Borssele 2. Naast DELTA waren ook RWE en Energy Resources Holding in de race om de centrale te bouwen. Op 22 september 2010 publiceerde het ministerie van VROM de kennisgeving energiewet met daarin een startnotitie met betrekking tot het voornemen van EHR om een centrale te bouwen. In 2012 werden de plannen weer voorlopig opgeschort in verband met overcapaciteit en economische onzekerheden.
In december 2021 publiceerde het aantredende kabinet-Rutte IV een coalitieakkoord waarin staat dat de eerste stappen zullen worden gezet voor de bouw van twee kerncentrales in Nederland. Dit in het kader van een versnelde overstap op duurzame energiebronnen.

### In de wereld

#### Kerncentrales naar leeftijd
Eind 2017 hadden de 448 bestaande kerncentrales samen 17.457 jaar gefunctioneerd, of 39 jaar gemiddeld per centrale.
| Jaar van ingebruikname | Aantal reactoren | Vermogen (MW) |
| ---------------------- | ---------------- | ------------- |
| Voor 1980              | 103              | 75734         |
| 1980-1989              | 210              | 197034        |
| 1990-1999              | 55               | 52492         |
| 2000-2009              | 33               | 25665         |
| 2010-2019              | 47               | 40819         |
| Totaal (eind 2017)     | 448              | 391744        |

#### Kerncentrales naar werelddeel
De overgrote meerderheid van de kerncentrales is in Noord-Amerika, West-Europa en Azië.
| Werelddeel                 | Aantal reactoren | Vermogen (MW) |
| -------------------------- | ---------------- | ------------- |
| Afrika                     | 2                | 1860          |
| Latijns-Amerika            | 7                | 5068          |
| Noord-Amerika              | 118              | 113423        |
| Azië & Verre Oosten        | 110              | 100689        |
| Azië Midden-Oosten en Zuid | 28               | 8475          |
| Europa, Centraal en Oost   | 70               | 51140         |
| Europa, West               | 113              | 111089        |
| Totaal (eind 2017)         | 448              | 391744        |

Rusland bouwde tussen 2010 en 2019 een drijvende kerncentrale, de Akademik Lomonosov. De kerncentrale die gebouwd is in Sint-Petersburg moet stroom en warmte leveren in de buurt van Pevek en vervangt de centrales van Kerncentrale Bilibino die tussen maart 2019 en december 2025 definitief worden stilgelegd. Milieuorganisaties zijn bezorgd om een natuurramp van grote omvang mocht het een keer mis gaan met de centrale.

## Ontmanteling
Bij het einde van de levensduur van een kerncentrale moeten een aantal maatregelen genomen worden voor het afsluiten van de centrale, en het terugkeren naar de groene wei-situatie. Hiervoor zijn verschillende strategieën mogelijk. Het proces verloopt in fases, en duurt meerdere jaren, soms tientallen jaren. Voor de kosten wordt tijdens de gebruiksperiode jaarlijks een fonds aangevuld, dat na het verstrijken van de levensduur voldoende middelen moet bieden voor de ontmanteling.

title: Kerncentrale

wikitext:
[[Bestand:Centrale-nucleaire-civaux.jpg|thumb|320px|[[Kerncentrale Civaux]] in Frankrijk te [[Civaux]], [[Vienne (stad)|Vienne]]. Een [[koeltoren]] en twee koepels van [[kernreactor|reactor]]en zijn zichtbaar vanaf het parkeerterrein.]]
[[Bestand:Elektrownie atomowe na świecie.png|thumb|320px|Overzicht van de kerncentrales in de wereld]]
Een '''kerncentrale''' is een [[elektriciteitscentrale]] die [[elektriciteit]] opwekt met de energie die vrijkomt bij [[kernsplijting]]. Hierbij komt geen CO2 vrij. Net zoals bij andere soorten elektriciteitscentrales wordt met deze splijtingswarmte [[stoom]] opgewekt die een [[turbine]] aandrijft. De mechanische energie in deze turbine wordt via een [[alternator]] omgezet in elektrische energie.

Volgens het [[Internationaal Atoomenergieagentschap|IAEA]] waren er op 1 januari 2018 in 30 verschillende landen ter wereld samen 448 kernreactoren in exploitatie, en meer dan 60 in aanleg, vooral in Azië.<ref>{{Citeer web |url=https://www.iaea.org/pris/ |titel=Power Reactor Information System |auteur= |uitgever=[[Internationaal Atoomenergieagentschap|IAEA]] |datum= |bezochtdatum= 7 augustus 2016|archiefurl=https://web.archive.org/web/20160821212514/https://www.iaea.org/pris/|archiefdatum=2016-08-21|dodeurl=nee}}</ref> Hiervan zijn er een honderdtal in de [[Verenigde Staten|VS]] en 58 in [[Frankrijk]]. Het totale geïnstalleerde vermogen is 392 gigawatt. Een kerncentrale levert globaal een vermogen van tussen de 500 en 1500 megawatt (0,5-1,5 gigawatt). In 2012 was ongeveer 10% van de mondiale elektriciteitsproductie van nucleaire oorsprong.

Doordat een kerncentrale nauwelijks CO2 uitstoot, draagt het toepassen van kernenergie bij aan een beperking van de wereldwijde CO2-uitstoot.

== Principe ==
In een kerncentrale maakt men gebruik van de 'brandstof' [[uranium]] om warmte te genereren. Het uranium wordt vaak aangevuld met [[plutonium]], hetzij gevormd in de reactor zelf door [[uranium-238]], hetzij in de vorm van [[MOX-brandstof]] waarin plutonium is gerecycleerd. Met de splijtstof produceert men stoom om via een [[turbine]] een [[elektrische generator]] aan te drijven. Bij het splijten van uranium komt een grote hoeveelheid warmte vrij. Dit splijtingsproces vindt plaats in de [[kernreactor]] van de centrale. Voor het splijtingsproces in een kernreactor wordt meestal een specifieke [[isotoop]] van uranium gebruikt: [[uranium-235]]. In natuurlijk uranium zit gemiddeld 0,7% van dit uranium-235. De meeste kernreactoren hebben uranium nodig waarin minstens drie procent uranium-235 aanwezig is. De tussenstap die hiervoor nodig is, heet [[Verrijkt uranium|verrijking]]. Het is ook mogelijk om [[uranium-238]], [[plutonium]] of [[thorium]] te splijten.

Het verrijkte uranium, waarin veelal nog meer dan 95 procent uranium-238 zit, komt in dichtgelaste staven in de reactor. Dit zijn de zogenoemde splijtstofstaven. De [[atoomkern]] van uranium-235 kan gemakkelijk worden gespleten wanneer het een [[neutron]] absorbeert. Het atoom valt uit elkaar in brokstukken (''splijtingsproducten'') en zendt daarbij ook [[neutron]]en uit. De neutronen kunnen bij een ander atoom uranium-235 een nieuwe kernsplijting veroorzaken. Daarbij ontstaan opnieuw warmte en enkele neutronen, die elk weer een nieuw atoom kunnen raken. Zo ontstaat een [[kettingreactie]]. Alle splijtingen samen zorgen ervoor dat een kerncentrale kan draaien.

De term 'thermische' reactor slaat niet op het feit dat elektriciteit uit warmte wordt geproduceerd, maar op de ''thermische'' neutronen. Deze term betekent dat de neutronen in de reactor worden afgeremd totdat ze kunnen worden opgevangen door de U-235-atoomkernen in de splijtstofelementen. Dit afremmen gebeurt door een zogenaamde [[moderator (kernfysica)|moderator]]. Een moderator is bij voorkeur een stof die bestaat uit lichte atomen, zoals water, zwaar water of koolstof (grafiet). Doordat de neutronen tegen deze lichte atomen botsen, remmen ze af van ongeveer 10% van de [[lichtsnelheid]] tot een paar kilometer per seconde. Deze 'langzame' neutronen hebben een snelheidsverdeling die meer lijkt op de 'thermische' [[Maxwell-Boltzmann-verdeling|maxwellverdeling]]. De U-235-atoomkernen kunnen de snelle neutronen niet opvangen; de langzame worden wel opgevangen, en zorgen dat de U-235-atomen splijten. Een thermische reactor draait dus voornamelijk op direct splijtbare atomen als brandstof. Om ook U-238 (efficiënt) als splijtstof te gebruiken is een 'snelle' reactor nodig, waarbij de snelle neutronen worden ingevangen in het U-238 om de eveneens splijtbare isotoop [[plutonium-239]] te vormen.

===Koeling===
Net zoals andere thermische elektriciteitscentrales, hebben kerncentrales [[koeltechniek|koeling]] nodig. Omdat er voor de veiligheid twee gescheiden koelsystemen zijn (het primaire systeem dat de reactor koelt en het secundaire systeem dat op het buitenwater loost), is er voor kerncentrales naar verhouding meer koeling nodig in vergelijking met reguliere thermische centrales. Omwille van de grote behoefte aan koelwater zijn kerncentrales vaak in de omgeving van rivieren gelegen, of aan zee. Het afvoeren van de warmte uit de reactor via het koelwater dat uiteindelijk uitvloeit naar de omgeving kan de temperatuur van omgevingswater dermate doen stijgen, dat de reactor tijdelijk moet vertraagd of zelfs stilgelegd worden, omdat een efficiënte koeling moeilijker wordt en/of omdat het warmere water het leven van planten en dieren in de rivieren bedreigt. De trend gaat in stijgende lijn: in de [[Verenigde Staten]] werd in de jaren [[1980-1989|1980]] en [[1990-1999|1990]] doorgaans hooguit één dergelijk incident per jaar gemeld; in 2009 waren het er 9, in 2012 al meer dan 60, volgens een rapport van de [[Nuclear Regulatory Commission]].<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.usnews.com/news/national-news/articles/2019-07-01/nuclear-power-once-seen-as-impervious-to-climate-change-threatened-by-heat-waves?int=98f508  |titel=Nuclear Power, Once Seen as Impervious to Climate Change, Threatened by Heat Waves |auteur= |uitgever= |datum=1 juli 2019 |bezochtdatum=4 juli 2019 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20210225075424/https://www.usnews.com/news/national-news/articles/2019-07-01/nuclear-power-once-seen-as-impervious-to-climate-change-threatened-by-heat-waves?int=98f508|archiefdatum=2021-02-25|dodeurl=nee}}</ref>

== Geschiedenis ==
[[Bestand:First four nuclear lit bulbs.jpeg|thumb|De eerste gloeilampen die op elektriciteit van de kerncentrale EBR-1 (nu [[Idaho]] National Laboratory) brandden.]]
[[Bestand:Shippingport Reactor.jpg|thumb|De kerncentrale van 1957 te [[Shippingport]], [[Pennsylvania]] was de eerste commerciële reactor in de VS.]]
Op 2 december 1942 was de eerste gecontroleerde [[nucleaire kettingreactie]], in de eerste [[kernreactor]], de [[Chicago Pile 1]].

In een experimentele reactor in [[Idaho]] ([[Verenigde Staten|Verenigde Staten van Amerika]]) werd op [[20 december]] [[1951]] voor het eerst elektriciteit opgewekt met [[kernenergie]]. De eerste kerncentrale die elektriciteit aan het net leverde werd op [[27 juni]] [[1954]] in dienst genomen in [[Obninsk]] in de toenmalige [[Russische Socialistische Federatieve Sovjetrepubliek|RSFSR]] van de [[Sovjet-Unie]]: hij produceerde 5 [[Megawatt|MW]]. Maar de eerste commerciële reactor ter wereld was die van Calder Hall in [[Sellafield]], [[Engeland]] met een vermogen van 50 MW bij de opening in 1956.

== Radioactieve risico's ==
Het grootste risico van een kerncentrale is het vrijkomen van [[Radioactiviteit|radioactief]] materiaal uit een kernreactor, waarbij de gezondheid van grote aantallen mensen en dieren in een aanzienlijk gebied rond de kerncentrale in gevaar komt. De straling kan vrijkomen als gevolg van een oververhitting in de vitale delen van een reactor of bij beschadiging van de reactor. De uitstoot tijdens de normale werking van de centrale, via de ventilatieschacht van het reactorgebouw en het [[koelwater]], is beperkt.<ref>[http://www.fanc.fgov.be/nl/page/de-revaluatie-van-de-radiologische-impact-van-de-uitstoot-van-de-radioactieve-gasvormige-en-vloeibare-effluenten-van-de-nucleaire-inrichtingen-in-het-leefmilieu/189.aspx De revaluatie van de radiologische impact van de uitstoot van de radioactieve gasvormige en vloeibare effluenten van de nucleaire inrichtingen in het leefmilieu] en [http://www.fanc.fgov.be/GED/00000000/3200/3228.pdf Calculation of the annual exposure to the most exposed individual resulting], FANC. [https://web.archive.org/web/20150924010500/http://www.fanc.fgov.be/nl/page/de-revaluatie-van-de-radiologische-impact-van-de-uitstoot-van-de-radioactieve-gasvormige-en-vloeibare-effluenten-van-de-nucleaire-inrichtingen-in-het-leefmilieu/189.aspx Gearchiveerd] op 24 september 2015.</ref>

Nadat een lading kernsplijtstof "op" is gebrand, is ze hoog radioactief en produceert ze nog langere tijd warmte. De splijtstof wordt daarom eerst een periode - meestal een aantal jaar - in een grote waterbak opgeslagen. Daar wordt de straling geabsorbeerd en de warmte die door het radioactieve verval wordt geproduceerd, afgevoerd. Na verloop van tijd neemt de activiteit van de oude splijtstofelementen af, zodat ze droog kunnen worden opgeslagen. Deze splijtstofelementen zijn dan echter nog steeds hoog radioactief, en moeten dan ook voor vele duizenden jaren uit het milieu gehouden worden. In verschillende landen worden dergelijke gebruikte splijtstofelementen [[opwerking#Kernbrandstof|opgewerkt]]: de bruikbare isotopen worden eruit gehaald om nieuwe splijtstofelementen te fabriceren. Wat overblijft, zijn verschillende soorten radioactief afval. In veel landen is er nog geen definitieve opslagplaats voor dit radioactieve afval. Sommige [[Radionuclide|radio-isotopen]] die als hoogradioactief afval worden betiteld, kunnen in zogenaamde 'snelle reactoren' worden gebruikt als "brandstof", wat hun statuut als afval in vraag stelt.

==Ongevallen==
{{Zie hoofdartikel|Kernongeval|Kernramp}}
De belangrijkste ongelukken met kerncentrales zijn:
*1979 - Verenigde Staten: [[Kernongeluk van Three Mile Island]]. Er werden geen slachtoffers gemeld.
*1986 - Sovjet-Unie: [[Kernramp van Tsjernobyl]] (2 mensen stierven tijdens het ongeval, 29 enkele dagen later in het hospitaal. Het aantal indirecte doden als gevolg van straling is onduidelijk. 28 gevallen van acute straling en 15 kinderen die stierven aan [[schildklierkanker]] zijn duidelijk vastgesteld.)<ref>''New Scientist'' [https://www.newscientist.com/article/dn20403-25-years-after-chernobyl-we-dont-know-how-many-died.html ''25 years after Chernobyl, we don't know how many died'']</ref>
*2011 - Japan: [[Kernramp van Fukushima]]

<gallery widths="300" heights="200">
Deaths from Chernobyl and Fukushima, OWID.svg|Schattingen van het aantal doden bij de kernramp van Tsjernobyl en Fukushima.
</gallery>

Uitbaters van kerncentrales zijn verplicht zich te verzekeren tegen [[kernongeval]]len. Hun aansprakelijkheid is strikt en absoluut, maar beperkt door verschillende verdragen en protocollen. Eventuele hogere schade wordt in de praktijk dus door de gemeenschap gedragen.

== Onderdelen van een kerncentrale==
[[Bestand:Doel Kerncentrale 2.JPG|thumb|Foto van de kerncentrale te Doel. Duidelijk zichtbaar zijn de vier reactorgebouwen (witte koepels, links), de koeltorens, met de machinezalen ertussen.]]
Een kerncentralepark bevat alle faciliteiten nodig voor de productie van elektriciteit. Een kerncentralepark kan bestaan uit meerdere kerncentrales, die al dan niet identiek zijn. Iedere kerncentrale heeft een of meerdere [[kernreactor|kernreactoren]]. Zo bestaat de [[Kerncentrale van Doel]] uit twee (tweeling)centrales van 433 MW elk, en een van ca. 1000 MW. Elke eenheid is dan weer opgebouwd uit 2 à 4 verschillende treinen die onafhankelijk van elkaar kunnen werken.

De kerncentrales in België omvatten de volgende faciliteiten:
*het reactorgebouw: dubbelwandig gebouw dat de kernreactor bevat en daarnaast het drukregelvat dat de druk in het [[primaire circuit]] controleert, het primaire circuit, de [[stoomgenerator|stoomgeneratoren]] die de overgang vormen tussen het primaire en secundaire circuit, de primaire pompen die het koelmiddel doen circuleren en een deel van het secundaire circuit
*het splijtstofgebouw voor de opslag van [[splijtstof]]elementen uit de kern in dokken tijdens de [[revisie (techniek)|revisie]]s (elke 12 tot 18 maanden wordt 1/3 van de splijtstof vervangen) en voor het afkoelen van gebruikte kernsplijtstof; de splijtstof wordt onder water opgeslagen.
*het nucleair hulpgebouw dat de hulp- en veiligheidssystemen bevat die nodig zijn in het nucleaire gedeelte van de centrale, evenals dokken voor splijtstofelementen in de centrales die niet over een apart splijtstofgebouw beschikken
*de machinezaal met (de) [[stoomturbine|stoomturbine(s)]], [[alternator|alternator(en)]] en [[Condensor (damp)|condensor(s)]]
*de controlezaal
*gebouwen voor elektrische en mechanische hulpdiensten
*gebouwen met installaties voor noodsituaties, zoals een bunker (met noodcontrolezaal), alsook een gefilterd afblaas-systeem voor het reactorgebouw

Naast de centrales staan op de sites de volgende faciliteiten:
*administratieve gebouwen
*magazijnen en werkplaatsen
*gebouwen voor nucleair afval(water)behandeling
*[[onderstation]]s die de aansluiting verzekeren op het elektrisch net (150 kV en 380 kV)
*waterinlaat en [[koeltoren]]s voor de koeling
*gebouwen voor hulp- en veiligheidsdiensten zoals [[brandweer]]
*gebouwen voor noodsituaties, noodkoelvijvers, dieselgroepen, nooddieselgroepen en een noodplankamer
*algemene gebouwen zoals het ontvangstgebouw, het toegangsgebouw en het ''guesthouse''

== Nucleaire installaties ==
Het begrip "nucleaire installatie" omvat meer dan enkel kerncentrales of kernreactoren. Alle instituten waaraan op grond van de [[Kernenergiewet]] een vergunning is verleend, vallen onder het begrip "nucleaire installatie". Dat kunnen bijvoorbeeld onderzoekslaboratoria, opwerkingsfabrieken of verrijkingsinstallaties zijn. Bij wet zijn de vergunninghouders verplicht ongelukken en incidenten met radioactief materiaal te melden bij de bevoegde overheid.

=== België ===
[[Bestand:Doel Kerncentrale.JPG|thumb|Koeltoren van de Kerncentrale van Doel]]
België is zeer actief op gebied van kernenergie mede vanwege zijn banden met de voormalige kolonie [[Belgisch-Kongo]], dat uraniummijnen had. Ook het uranium voor de eerste Amerikaanse atoombom op Hiroshima, ''[[Little Boy]]'', was afkomstig uit Belgisch Congo.<ref>''campus.udayton.edu'' [https://web.archive.org/web/20070218100309/http://campus.udayton.edu/~hume/A-Bomb/abomb.htm The Atomic Bomb: Leaving an Impression on Scientific History]</ref>
* [[Kerncentrale van Doel]] (4 centrales)
* [[Kerncentrale van Tihange]] (gemeente [[Hoei]]) (3 centrales)
* Studiecentrum voor Kernenergie [[SCK•CEN]] te [[Mol (België)|Mol]]
* [[Onderzoeksreactor in Gent]] (INW). Deze werd in 2003 buiten werking gesteld en zou na een koelperiode van ongeveer drie jaar ontmanteld worden. In 2010 werd een vergunning aangevraagd voor het ontmantelen van de reactor. Het proces is in 2012 begonnen en is in 2014 afgerond.<ref>''[[Federale Agentschap voor Nucleaire Controle|FANC]]'' (19 november 2010) [http://fanc.fgov.be/FANC_News/361.aspx?LG=2 Bekendmaking van een vergunningsaanvraag van de Universiteit Gent (Ontmanteling Thetis-reactor)]{{dode link|datum=oktober 2017 |bot=InternetArchiveBot}}</ref><ref>[https://nl-nl.facebook.com/permalink.php?story_fbid=571880776250522&id=238483509590252] Thetis proefreactor UGent succesvol ontmanteld</ref>
* Op grondgebied [[Mol (België)|Mol]]/[[Dessel]] ligt de nationale [[nucleair afval]]verwerker [[Belgoprocess]].
* In [[Dessel]] staan twee fabrieken voor productie van [[nucleaire brandstof]], namelijk FBFC en [[Belgonucleaire]].

Plannen om een achtste reactor te bouwen werden in de [[1980-1989|jaren tachtig]] afgeblazen. [[Electrabel]] en [[SPE (energie)|SPE]] namen samen een belang van 25% in [[kerncentrale Chooz]], de centrale van [[Chooz]], gelegen net over de Franse grens.

Vanaf 28 januari 2022 gelden strenge beperkingen op het [[Fotografie|fotograferen]] van “nucleaire installaties en kritieke inrichtingen”.<ref>{{Citeer web |url=http://www.ejustice.just.fgov.be/eli/wet/2020/03/23/2020030482/justel  |titel= 23 MAART 2020. - Wet tot wazigmaking van de beelden van nucleaire installaties en kritieke inrichtingen, en tot inperking van het maken of verspreiden van luchtfoto's van die installaties en inrichtingen, in het belang van de openbare veiligheid. |auteur= |uitgever= |datum= 23 maart 2020|bezochtdatum= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20220407180353/http://www.ejustice.just.fgov.be/eli/wet/2020/03/23/2020030482/justel|archiefdatum=2022-04-07}}</ref> De wet zou er gekomen zijn, omdat [[Google Maps|Google]] weigerde de beelden wazig te maken zonder wettelijke verplichting.<ref>{{Citeer web |url=https://rechtenkrant.be/verboden-om-fotos-te-maken-van-belgische-kerncentrales/ |titel=Verboden om foto’s te maken van Belgische kerncentrales |auteur= |uitgever= |datum=6 april 2020 |bezochtdatum= 26 januari 2022|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220126155823/https://rechtenkrant.be/verboden-om-fotos-te-maken-van-belgische-kerncentrales/|archiefdatum=2022-01-26}}</ref>

=== Nederland ===
[[Bestand:KerncentraleDodewaard1995.jpg|thumb|Luchtfoto van de centrale van Dodewaard tijdens hoogwater (1995)]]
{{Zie ook|[[Lijst van nucleaire installaties in Nederland]]}}
In Nederland is anno 2023 één kerncentrale in bedrijf, de [[kerncentrale Borssele]] bij [[Borssele (dorp)|Borssele]] in [[Zeeland (provincie)|Zeeland]]. Deze centrale is goed voor ongeveer 4 procent van de Nederlandse vraag naar stroom.<ref>''[[de Volkskrant]]'' (10 mei 2006) [https://www.volkskrant.nl/economie/article218728.ece Delta wil kernreactor bouwen]</ref>

Daarnaast was er van 1969 tot 1997 de [[kerncentrale Dodewaard]] in bedrijf. Deze is stilgelegd en verkeert anno 2022 in een toestand van zogeheten veilige insluiting, in afwachting van de definitieve [[Ontmanteling van een kerncentrale|ontmanteling]].

==== Overige nucleaire installaties ====
* [[URENCO#Nederland|URENCO Nederland]], [[Almelo]] ([[Overijssel]]), verrijkingsfabriek van uranium. Eigenaar van URENCO is het Engels/Duits/Nederlandse consortium [[Urenco]]. Hier wordt uit natuurlijk uranium door middel van [[ultracentrifuge]]s [[verrijkt uranium]] geproduceerd.
* [[Kernreactoren Petten]], onderzoekscentrum in [[Petten]] ([[Noord-Holland]]). Produceert radioactieve isotopen voor onderzoek en medische toepassingen.
* [[Hoger onderwijs reactor]] (HOR), onderzoeksreactor in [[Delft]] (Zuid-Holland). Bedoeld voor onderzoek, levert geen elektriciteit. Eigendom van de [[TU Delft|Technische Universiteit Delft]]. De reactor werd in 1963 in gebruik genomen en heeft een thermisch vermogen van 2 MW.
* [[COVRA|Centrale organisatie voor radioactief afval]] (COVRA), gevestigd in de gemeente Borsele in Zeeland. Hier wordt hoogradioactief afval voor langere tijd opgeslagen.

==== Plannen voor nieuwe kerncentrales ====
Eind 20ste eeuw heerste er nog een groot optimisme aangaande kernenergie in Nederland. De verwachting was dat [[fossiele energie]] spoedig grotendeels zou worden vervangen door [[kernenergie]], dat werd voorgesteld als een onbeperkte bron van goedkope energie.

In 1969 voorspelde de toenmalige directeur van de [[Samenwerkende Elektriciteits-Productiebedrijven]] (SEP) dat er misschien in Nederland vóór 1980 nog drie of vier grote kerncentrales zouden worden gebouwd.<ref name="scheldebekken_ad-1969">[https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=KBPERS01:002849002:mpeg21:p00007 ''Extra stimulans voor het Scheldebekken''.] AD, 1 apr 1969, p. 7 (via Delpher).

"Ir. J. H. Bakker, de directeur van de Samenwerkende Elektriciteits-Produktiemaatschappijen, zei gisteren naar aanleiding van dit nieuws uit Vlissingen dat er misschien in Nederland voor 1980 nog drie of vier grote kerncentrales zullen worden gebouwd."</ref> In 1972 onthulde de SEP dat er plannen waren om in Nederland binnen twaalf jaar tien kerncentrales te bouwen.<ref name="kn-sep">[https://www.kernenergieinnederland.nl/files/dossier-SEP.pdf ''Dossier: Elektriciteitsproductie in Nederland; toen en nu.''] {{pdf}} Laka, nov 2008</ref> In 1985 waren er vergevorderde plannen voor de bouw van drie nieuwe kerncentrales. Deze zouden worden gebouwd op de [[Maasvlakte]], in de [[Eemshaven]] en nog een tweede centrale in Borssele. Na de [[kernramp van Tsjernobyl]] werden deze plannen bevroren.

In [[2006]] waren het [[Christen-Democratisch Appèl|CDA]] en de [[Volkspartij voor Vrijheid en Democratie|VVD]] van mening dat er binnen 10 jaar een tweede kerncentrale bij moest komen voor nog eens 4% van de stroombehoefte.<ref>''[[De Telegraaf]]'' (26 september 2006) Van Geel baant weg voor tweede kerncentrale</ref> De [[Partij van de Arbeid (Nederland)|PvdA]], [[Socialistische Partij (Nederland)|SP]] en [[GroenLinks]] waren tegen. De bouw zou enkele jaren uitgesteld kunnen worden volgens staatssecretaris [[Pieter van Geel]].<ref>''de Volkskrant '' (10 mei 2006) [https://www.volkskrant.nl/binnenland/article219976.ece Van Geel: bouw van centrales kan later]</ref>

In 2009 presenteerde het energieconcern [[DELTA]] het voornemen om een nieuwe kerncentrale te bouwen te Borssele, [[Kerncentrale Borssele|Borssele 2]]. Naast DELTA waren ook [[RWE (energiebedrijf)|RWE]] en [[Energy Resources Holding]] in de race om de centrale te bouwen. Op 22 september 2010 publiceerde het ministerie van VROM de kennisgeving energiewet met daarin een startnotitie met betrekking tot het voornemen van EHR om een centrale te bouwen. In 2012 werden de plannen weer voorlopig opgeschort in verband met overcapaciteit en economische onzekerheden.

In december 2021 publiceerde het aantredende [[kabinet-Rutte IV]] een coalitieakkoord waarin staat dat de eerste stappen zullen worden gezet voor de bouw van twee kerncentrales in Nederland. Dit in het kader van een versnelde overstap op [[duurzame energie]]bronnen.<ref>{{Citeer web|url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/duurzame-energie/opwekking-kernenergie|titel=Kernenergie in de toekomst - Duurzame energie - Rijksoverheid.nl|bezochtdatum=2022-01-13|auteur=Ministerie van Algemene Zaken|datum=2017-01-26|werk=www.rijksoverheid.nl|taal=nl-NL|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220113115410/https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/duurzame-energie/opwekking-kernenergie|archiefdatum=2022-01-13}}</ref>

===In de wereld===
====Kerncentrales naar leeftijd====
Eind 2017 hadden de 448 bestaande kerncentrales samen 17.457 jaar gefunctioneerd, of 39 jaar gemiddeld per centrale.<ref>{{Citeer web |url=https://www.iaea.org/PRIS/home.aspx |titel=Overview |auteur= |uitgever=[[Internationaal Atoomenergieagentschap|IAEA]] |datum=5 februari 2018 |bezochtdatum= 6 februari 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613015452/https://www.iaea.org/PRIS/home.aspx|archiefdatum=2018-06-13|dodeurl=nee}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://www.iaea.org/PRIS/WorldStatistics/OperationalByAge.aspx  |titel=Operational Reactors by Age  |auteur= |uitgever=[[Internationaal Atoomenergieagentschap|IAEA]] |datum=5 februari 2018 |bezochtdatum= 6 februari 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20180207223349/https://www.iaea.org/PRIS/WorldStatistics/OperationalByAge.aspx|archiefdatum=2018-02-07|dodeurl=nee}}</ref>

{| class="wikitable sortable"
! Jaar van ingebruikname
! Aantal reactoren
! Vermogen (MW)
|-
| Voor 1980
| 103
| 75734
|-
| [[1980-1989]]
| 210
| 197034
|-
| [[1990-1999]]
| 55
| 52492
|-
| [[2000-2009]]
| 33
| 25665
|-
| [[2010-2019]]
| 47
| 40819
|-
| Totaal (eind 2017)
| 448
| 391744
|}

====Kerncentrales naar werelddeel====
De overgrote meerderheid van de kerncentrales is in Noord-Amerika, West-Europa en Azië.<ref>{{Citeer web |url=https://www.iaea.org/PRIS/WorldStatistics/OperationalReactorsByRegion.aspx |titel=Operational & Long-Term Shutdown Reactors – By Region |auteur= |uitgever=[[Internationaal Atoomenergieagentschap|IAEA]] |datum=5 februari 2018 |bezochtdatum= 6 februari 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20180719143128/https://www.iaea.org/PRIS/WorldStatistics/OperationalReactorsByRegion.aspx|archiefdatum=2018-07-19|dodeurl=nee}}</ref>

{| class="wikitable sortable"
! Werelddeel
! Aantal reactoren
! Vermogen (MW)
|-
| Afrika
| 2
| 1860
|-
| Latijns-Amerika
| 7
| 5068
|-
| Noord-Amerika
| 118
| 113423
|-
| Azië & Verre Oosten
| 110
| 100689
|-
| Azië Midden-Oosten en Zuid
| 28
| 8475
|-
| Europa, Centraal en Oost
| 70
| 51140
|-
| Europa, West
| 113
| 111089
|-
| Totaal (eind 2017)
| 448
| 391744
|}

Rusland bouwde tussen 2010 en 2019 een [[drijvende kerncentrale]], de [[Akademik Lomonosov (schip, 2019)|''Akademik Lomonosov'']]. De kerncentrale die gebouwd is in [[Sint-Petersburg]] moet stroom en warmte leveren in de buurt van [[Pevek]] en vervangt de centrales van [[Kerncentrale Bilibino]] die tussen maart 2019 en december 2025 definitief worden stilgelegd. Milieuorganisaties zijn bezorgd om een natuurramp van grote omvang mocht het een keer mis gaan met de centrale.<ref>[https://nos.nl/artikel/2298629-russische-drijvende-kerncentrale-begonnen-aan-zeereis-naar-noordpoolgebied.html Russische drijvende kerncentrale begonnen aan zeereis naar Noordpoolgebied] Nos.nl, 23 augustus 2019. [https://web.archive.org/web/20220407180354/https://nos.nl/artikel/2298629-russische-drijvende-kerncentrale-begonnen-aan-zeereis-naar-noordpoolgebied.html Gearchiveerd] op 7 april 2022.</ref>

==Ontmanteling==
{{Zie hoofdartikel|Ontmanteling van een kerncentrale}}
Bij het einde van de levensduur van een kerncentrale moeten een aantal maatregelen genomen worden voor het afsluiten van de centrale, en het terugkeren naar de ''groene wei''-situatie. Hiervoor zijn verschillende strategieën mogelijk. Het proces verloopt in fases, en duurt meerdere jaren, soms tientallen jaren. Voor de kosten wordt tijdens de gebruiksperiode jaarlijks een fonds aangevuld, dat na het verstrijken van de levensduur voldoende middelen moet bieden voor de ontmanteling.

== Zie ook ==
* [[Lijst van kernreactoren]]
* [[SCK CEN]], het Belgische Studiecentrum voor kernenergie

== Externe links ==
* [http://www.kernenergieinnederland.nl/ De geschiedenis van kernenergie in Nederland], Stichting Laka, documentatie en onderzoekscentrum kernenergie
* {{en}} [https://www.world-nuclear.org/ Website van de World Nuclear Association]
* [https://www.kerncentrale.nl/ Inkijk in de kerncentrale van Borssele]

== Referenties ==
{{References}}
----
* ''De tekst op deze pagina of een eerdere versie daarvan is afkomstig van de website van het [[Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer|ministerie van VROM]].''

{{Commonscat|Nuclear power plants}}

[[Categorie:Kerncentrale| ]]


text:
# Aderus breviramus
Aderus breviramus is een keversoort uit de familie schijnsnoerhalskevers (Aderidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1890 gepubliceerd door George Charles Champion.

title: Aderus breviramus

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Aderus breviramus''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Schijnsnoerhalskevers|Aderidae]] (Schijnsnoerhalskevers)
| geslacht = ''[[Aderus]]''
| w-naam = ''Aderus breviramus''
| auteur = [[George Charles Champion|Champion]]
| datum = 1890
| haakjes = ja
| origineel =
}}

'''''Aderus breviramus''''' is een [[kevers|keversoort]] uit de familie [[schijnsnoerhalskevers]] (Aderidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1890 gepubliceerd door [[George Charles Champion]].<ref>{{Brontabel|2010-Hallan}}</ref>

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|10}}

[[Categorie:Aderus|breviramus]]

title: Aderus breviramus

Familie: Aderidae (Schijnsnoerhalskevers)

Geslacht: Aderus

title: Soort


text:
# Compsibidion maculatum
Compsibidion maculatum is een keversoort uit de familie van de boktorren (Cerambycidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 2011 door Martins, Galileo & Limeira-de-Oliveira.

title: Compsibidion maculatum

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Compsibidion maculatum''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Boktorren|Cerambycidae]] (Boktorren)
| onderfamilie = [[Cerambycinae]]
| geslacht = ''[[Compsibidion]]''
| w-naam = ''Compsibidion maculatum''
| auteur = Martins, Galileo & Limeira-de-Oliveira
| datum = 2011
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Compsibidion maculatum''''' is een [[kevers]]oort uit de familie van de [[Boktorren|boktorren (Cerambycidae)]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 2011 door Martins, Galileo & Limeira-de-Oliveira.<ref>{{Brontabel|9999-Cerambycidae}} (bezocht 30 januari 2014)</ref>

{{Appendix}}
{{Beginnetje|biologie|2014|02|17}}

[[Categorie:Compsibidion|maculatum]]

title: Compsibidion maculatum

Familie: Cerambycidae (Boktorren)

Onderfamilie: Cerambycinae

Geslacht: Compsibidion

title: Soort


text:
# Michael Kleinstadion
Het Michael Kleinstadion is een multifunctioneel stadion in de Roemeense stad Hunedoara. Het stadion wordt vooral gebruikt voor voetbalwedstrijden, de voetbalclub CS Hunedoara maakt gebruik van dit stadion. Ook de voetbalclub Corvinul Hunedoara maakte gebruik van dit stadion tot 2004. In het stadion is plaats voor 16.500 toeschouwers. Het stadion is vernoemd naar Michael Klein (1959–1993), een Roemeens voetballer.

title: Michael Kleinstadion

wikitext:
{{Infobox stadion
| naam stadion      = Michael Kleinstadion
| afbeelding        = MK02.jpg
| onderschrift      =
| UEFA-sterren      =
| bijnaam           =
| plaats            = [[Hunedoara (stad)|Hunedoara]] ([[Roemenië]])
Str. Mihai Viteazu nr. 10
| capaciteit        = 16.500<ref>[https://stadiumdb.com/stadiums/rou/stadionul_michael_klein stadiumdb.com]. [https://web.archive.org/web/20240919145550/https://stadiumdb.com/stadiums/rou/stadionul_michael_klein Gearchiveerd] op 19 september 2024.</ref>
| bouwjaar          =
| geopend           = 1960<ref>[http://www.worldstadiums.com/europe/countries/romania.shtml www.worldstadiums.com]</ref>
| kosten            =
| architect         =
| eigenaar          =
| beheerder         =
| bespelers         = [[CS Hunedoara]] (2009–heden)
[[Corvinul Hunedoara]] (1921–2004)
SC Corvinul 2005 Hunedoara (2005–2008)
| eerste wedstrijd  = Corvinul–Universitatea Cluj (2–0)
| laatste wedstrijd =
| gerenoveerd       = 2006
| gesloten          =
| afgebroken        =
| vorigenamen       = Corvinul
| naamtribunes      =
| veldafmetingen    =
| oppervlak         =
| mapname           =
| lat_deg           =
| lat_min           =
| lat_sec           =
| lat_dir           = N
| lon_deg           =
| lon_min           =
| lon_sec           =
| lon_dir           = E
| afbeelding2       =
| onderschrift2     =
}}
Het '''Michael Kleinstadion''' is een multifunctioneel [[stadion]] in de [[Roemenië|Roemeense]] stad [[Hunedoara (stad)|Hunedoara]]. Het stadion wordt vooral gebruikt voor voetbalwedstrijden, de voetbalclub [[CS Hunedoara]] maakt gebruik van dit stadion. Ook de voetbalclub [[Corvinul Hunedoara]] maakte gebruik van dit stadion tot 2004. In het stadion is plaats voor 16.500 toeschouwers. Het stadion is vernoemd naar [[Michael Klein (1959)|Michael Klein]] (1959–1993), een Roemeens voetballer.

{{Appendix}}
[[Categorie:Voetbalstadion in Roemenië]]
[[Categorie:Bouwwerk in Transsylvanië]]
[[Categorie:Hunedoara]]
[[Categorie:Sport in Transsylvanië]]

title: Michael Kleinstadion

Plaats: Hunedoara (Roemenië) · Str. Mihai Viteazu nr. 10

Bespelers: CS Hunedoara (2009–heden) · Corvinul Hunedoara (1921–2004) · SC Corvinul 2005 Hunedoara (2005–2008)

Eerste wedstrijd: Corvinul–Universitatea Cluj (2–0)

Vroegere namen: Corvinul

Portaal: Sport


text:
# Brief aan de koning
Brief aan de koning is een uitgave van het Utrechtse antiquariaat Hinderickx & Winderickx ter gelegenheid van de uitreiking van de koninklijke onderscheiding aan de schrijver L.H. Wiener.

## Geschiedenis
Op 14 juli 2014 schreef de Haarlemse schrijver P.F. Thomése een brief "aan Zijne Majesteit Willem Alexander Koning der Nederlanden" met het verzoek om zijn stadgenoot en collega-schrijver L.H. Wiener "te onderscheiden van het gewone volk en hem de passende decoraties op de borst te laten spelden". Thomése plaatste Wiener in de Haarlemse traditie van grote Haarlemse schrijverstalenten en noemde met name  om te beginnen Willem Bilderdijk en Nicolaas Beets, naast vervolgens Lodewijk van Deyssel, Godfried Bomans, Harry Mulisch en Louis Ferron. Wiener was in 2015 al geëerd door collega's en vrienden met het boek LHW70, een liber amicorum ter gelegenheid van zijn 70e verjaardag op 16 februari. Op 24 april 2015, al dan niet vanwege de brief van Thomése, werden aan Wiener ook de versierselen uitgereikt die behoren bij de onderscheiding tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau; het bleef, ondanks Thoméses verzoek om passende decoraties, bij deze ene onderscheiding.
Na deze uitgave publiceerde Wiener op 31 oktober 2015 op Tzum een open brief aan Thomése die in 2016 door hetzelfde antiquariaat werd uitgegeven, met een reactie van Thomése onder de titel Eind goed, al goed.

## Uitgave
Het Utrechtse antiquariaat Hinderickx & Winderickx gaf ter gelegenheid van die uitreiking op 24 april 2015 de brief van Thomése uit. Het is een uitgave van acht ongenummerde pagina's, gevat in een rood omslag waarop in goud en cursief de initialen L.H.W. zijn gedrukt. Het betreft een ingenaaide uitgave waarvan alle exemplaren op de pers werden genummerd en door de auteur van de brief gesigneerd.

title: Brief aan de koning

wikitext:
{{Infobox boek
| naam            = Brief aan de koning
| afbeelding      =
| afbeeldingbreedte =
| onderschrift    =
| auteur          = [[P.F. Thomése]]
| voorwoord       =
| kaftontwerp     =
| illustraties    =
| land            = [[Nederland]]
| taal            = [[Nederlands]]
| reeks           =
| onderwerp       =
| genre           = Brief
| uitgever        = Hinderickx & Winderickx
| uitgiftedatum   = 24 april 2015
| medium          =
| paginas         = [8]
| grootte_gewicht =
| oplage          = 65 genummerde en gesigneerde exemplaren
| isbn            =
| isbntoelichting =
| issn            =
| film            =
| voorafgegaan    =
| vervolg         =
| vorigeboek      =
| volgendeboek    =
| extra portaal   =
| extra portaal2  =
}}
'''''Brief aan de koning''''' is een uitgave van het Utrechtse antiquariaat Hinderickx & Winderickx ter gelegenheid van de uitreiking van de koninklijke onderscheiding aan de schrijver [[L.H. Wiener]].

== Geschiedenis ==
Op 14 juli 2014 schreef de [[Haarlem]]se schrijver [[P.F. Thomése]] een brief "aan Zijne Majesteit [[Willem-Alexander der Nederlanden|Willem Alexander Koning der Nederlanden]]" met het verzoek om zijn stadgenoot en collega-schrijver L.H. Wiener "te onderscheiden van het gewone volk en hem de passende decoraties op de borst te laten spelden". Thomése plaatste Wiener in de Haarlemse traditie van grote Haarlemse schrijverstalenten en noemde met name  om te beginnen [[Willem Bilderdijk]] en [[Nicolaas Beets]], naast vervolgens [[Lodewijk van Deyssel]], [[Godfried Bomans]], [[Harry Mulisch]] en [[Louis Ferron]]. Wiener was in 2015 al geëerd door collega's en vrienden met het boek ''[[LHW70]]'', een [[liber amicorum]] ter gelegenheid van zijn 70e verjaardag op 16 februari. Op 24 april 2015, al dan niet vanwege de brief van Thomése, werden aan Wiener ook de versierselen uitgereikt die behoren bij de onderscheiding tot [[Ridder in de Orde van Oranje-Nassau]]; het bleef, ondanks Thoméses verzoek om ''passende decoratie'''s''''', bij deze ene onderscheiding.

Na deze uitgave publiceerde Wiener op 31 oktober 2015 op ''[[Tzum (tijdschrift)|Tzum]]'' een open brief aan Thomése die in 2016 door hetzelfde antiquariaat werd uitgegeven, met een reactie van Thomése onder de titel ''[[Eind goed, al goed (Wiener)|Eind goed, al goed]]''.

== Uitgave ==
Het Utrechtse antiquariaat Hinderickx & Winderickx gaf ter gelegenheid van die uitreiking op 24 april 2015 de brief van Thomése uit. Het is een uitgave van acht ongenummerde pagina's, gevat in een rood omslag waarop in goud en cursief de initialen L.H.W. zijn gedrukt. Het betreft een ingenaaide uitgave waarvan alle exemplaren op de pers werden genummerd en door de auteur van de brief gesigneerd.

{{Appendix|2=
* ''[[LHW70]]''. [Z.p., 2015].
* [[P.F. Thomése]], ''Brief aan de koning''. [Utrecht, 2015].
* [[L.H. Wiener]], ''[[Eind goed, al goed (Wiener)|Eind goed, al goed]]''. [Utrecht], 2016.
}}
[[Categorie:Brief]]

title: Brief aan de koning

Auteur(s): P.F. Thomése

Land: Nederland

Taal: Nederlands

Genre: Brief

Uitgever: Hinderickx & Winderickx

Oorspronkelijke oplage: 65 genummerde en gesigneerde exemplaren

Portaal: Literatuur


text:
# De Courant/Nieuws van de Dag
De Courant/Nieuws van de Dag was een Nederlandse krant die 127 jaar heeft bestaan. Van 1923 tot 1998 was het een kopblad van De Telegraaf maar tevens een Amsterdamse stadskrant.

## Geschiedenis
De afschaffing van het dagbladzegel in 1869 gaf een impuls aan het krantenbedrijf, en zo verscheen op 14 maart 1870 in Amsterdam het eerste nummer van  Het Nieuws van den Dag. "Een kleine krant met vrijzinnige denkbeelden", zo afficheerde de tweekoppige directie, van wie G.L. Funke de dagelijkse leiding had. De krant groeide voorspoedig: in 1890 werd zij vermeld als de krant met "de grootste oplaag van de Couranten in Nederland."
In 1893 kwam het Telegraaf-concern met een concurrerende krant met de naam De Courant. Beide kranten hadden vooral een Amsterdams accent. In 1923 werd Het Nieuws van den Dag overgenomen door De Courant. De fusiekrant verscheen voortaan onder de titel De Courant/Nieuws van den Dag als kopblad van De Telegraaf. Na de Tweede Wereldoorlog mocht de krant, net als De Telegraaf, enige jaren niet verschijnen wegens collaboratie met de Duitse bezetters. Na dit verschijningsverbod steeg de oplage in de jaren vijftig tot 166.000, maar zakte later weer in. De naam werd De Courant/Nieuws van "de" Dag in plaats van "den" Dag.
De krant bleef een Amsterdams kopblad van De Telegraaf en verscheen in tegenstelling tot die krant in de middag en niet in de ochtend. Alleen op zaterdag verscheen De Courant/Nieuws van de Dag wel in de ochtend. Een aantal pagina's bevatte specifiek Amsterdams nieuws en verder was de kopij afkomstig uit De Telegraaf, maar dan minder uitgebreid. Verder was de krant goedkoper dan De Telegraaf en vooral in vergelijking met de andere Amsterdamse stadskrant Het Parool. De slogan van de krant was in die jaren: "Als Amsterdam je lief is".
In 1986 kwam er een ochtendeditie naast de middageditie. Abonnees konden kiezen tussen een ochtend- en een middagabonnement. Na verloop van tijd kozen de meeste abonnees voor de ochtendeditie. Deze bevatte een deel van de kopij uit De Telegraaf en het Amsterdamse nieuws van de vorige dag, terwijl de middageditie juist het Amsterdamse nieuws van dezelfde dag gaf en verder een deel van de kopij van De Telegraaf van die ochtend. Het grote voordeel voor de uitgever was dat het produceren van de krant nu over de hele dag was verspreid. Voor de bezorging in de ochtend maakte men gebruik van de Telegraafbezorgers.
De Courant/Nieuws van de Dag verscheen in 1997 nog in een oplage van 53.000 exemplaren in Groot-Amsterdam en Almere. Toch besloot de Holdingmaatschappij De Telegraaf in 1998 tot opheffing. De belangrijkste redenen waren de concurrentie met De Telegraaf, de hoge kosten en de dalende oplage. Ook de concurrentie met Het Parool speelde een rol. Medio februari 1998 verscheen de krant voor de laatste keer. De abonnees kregen de mogelijkheid voortaan een abonnement te nemen op de, duurdere, De Telegraaf, die ter compensatie één pagina Amsterdams nieuws zou bevatten. Gedwongen ontslagen vielen er niet, omdat de ruim dertig redacteuren elders in het concern terechtkonden.
Huidig
AD · Het Financieele Dagblad · Nederlands Dagblad · NRC · Reformatorisch Dagblad · De Telegraaf · Trouw · de Volkskrant

Voormalig
Agrarisch Dagblad (1986–2012, daarna verdergegaan onder de naam Boerderij Vandaag) · Algemeen Handelsblad (1828–1970) · Cobouw (1961–2016) · De Courant/Nieuws van de Dag (1923–1982, tot 1998 in Amsterdam) · DAG (2007–2008) · De Dag (1980) · De Echo (1892–1912) · De Maasbode (1885–1959) · Metro (1999–2020) · Het Nationale Dagblad (1936–1945) · De Nederlander (1897–1941, 1945–1947) · Nieuwe Rotterdamsche Courant (1843–1970) · nrc.next (2006–2021) · Het Parool (1944–1997, daarna alleen in Amsterdam) · De Pers (2007–2012) · Sp!ts (1999–2014) · Staatscourant (1814–2009, daarna alleen digitaal) · De Standaard (1872–1944) · De Tijd (1845–1974) · De Tribune (1916–1937) · Het Volk (1900–1945) · Het Volksdagblad (1937–1940) · Het Vrije Volk (1945–1971, tot 1991 in Rotterdam) · De Waarheid (1945–1990)
Lijst van dagbladen in binnen- en buitenland

title: De Courant/Nieuws van de Dag

wikitext:
[[Bestand:Krantenkiosk te Amsterdam met reclame voor Nieuws van de Dag en Elseviers Weekblad, Bestanddeelnr 904-4564.jpg|thumb|Krantenkiosk op het Leidseplein in Amsterdam met reclame voor Nieuws van de Dag in 1951]]
'''''De Courant/Nieuws van de Dag''''' was een Nederlandse krant die 127 jaar heeft bestaan. Van 1923 tot 1998 was het een [[kopblad]] van ''[[De Telegraaf]]'' maar tevens een [[Amsterdam]]se stadskrant.

==Geschiedenis==
[[Bestand:Johan Braakensiek (1858-1940), Afb 010194000400.jpg|thumb|left|Interieur van de drukkerij van "Het Nieuws van den Dag", Nieuwezijds Voorburgwal 187-225, (~1871/1880)]]
De afschaffing van het [[dagbladzegel]] in 1869 gaf een impuls aan het krantenbedrijf, en zo verscheen op 14 maart 1870 in Amsterdam het eerste nummer van  ''Het Nieuws van den Dag''. "Een kleine krant met vrijzinnige denkbeelden", zo afficheerde de tweekoppige directie, van wie G.L. Funke de dagelijkse leiding had.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMGAMS01:001136001:00037 Amstellodanum 1920 p. 29]</ref> De krant groeide voorspoedig: in 1890 werd zij vermeld als de krant met "de grootste oplaag van de Couranten in Nederland."<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000504115:mpeg21:p00003 Advertentie] in De nieuwe vorstenlanden, 17-10-1890, [[Delpher]]</ref>

In 1893 kwam het Telegraaf-concern met een concurrerende krant met de naam ''De Courant''. Beide kranten hadden vooral een Amsterdams accent. In 1923 werd ''Het Nieuws van den Dag'' overgenomen door ''De Courant''. De fusiekrant verscheen voortaan onder de titel ''De Courant/Nieuws van den Dag'' als [[kopblad]] van De Telegraaf. Na de [[Tweede Wereldoorlog in Nederland|Tweede Wereldoorlog]] mocht de krant, net als De Telegraaf, enige jaren niet verschijnen wegens [[collaboratie]] met de [[Duits bestuur in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog|Duitse bezetters]]. Na dit verschijningsverbod steeg de oplage in de jaren vijftig tot 166.000, maar zakte later weer in. De naam werd ''De Courant/Nieuws van "de" Dag'' in plaats van ''"den" Dag''.{{Wanneer?||2019|06|25}}

De krant bleef een Amsterdams kopblad van De Telegraaf en verscheen in tegenstelling tot die krant in de middag en niet in de ochtend. Alleen op zaterdag verscheen ''De Courant/Nieuws van de Dag'' wel in de ochtend. Een aantal pagina's bevatte specifiek Amsterdams nieuws en verder was de kopij afkomstig uit De Telegraaf, maar dan minder uitgebreid. Verder was de krant goedkoper dan De Telegraaf en vooral in vergelijking met de andere Amsterdamse stadskrant ''[[Het Parool]]''. De slogan van de krant was in die jaren: "Als Amsterdam je lief is".{{Bron?||2019|06|25}}

In 1986 kwam er een [[ochtendkrant|ochtendeditie]] naast de [[middagkrant|middageditie]]. Abonnees konden kiezen tussen een ochtend- en een middagabonnement. Na verloop van tijd kozen de meeste abonnees voor de ochtendeditie. Deze bevatte een deel van de kopij uit De Telegraaf en het Amsterdamse nieuws van de vorige dag, terwijl de middageditie juist het Amsterdamse nieuws van dezelfde dag gaf en verder een deel van de kopij van De Telegraaf van die ochtend. Het grote voordeel voor de uitgever was dat het produceren van de krant nu over de hele dag was verspreid. Voor de bezorging in de ochtend maakte men gebruik van de Telegraafbezorgers.

De Courant/Nieuws van de Dag verscheen in 1997 nog in een oplage van 53.000 exemplaren in Groot-Amsterdam en [[Almere]]. Toch besloot de [[Telegraaf Media Groep|Holdingmaatschappij De Telegraaf]] in 1998 tot opheffing. De belangrijkste redenen waren de concurrentie met De Telegraaf, de hoge kosten en de dalende oplage. Ook de concurrentie met Het Parool speelde een rol. Medio februari 1998 verscheen de krant voor de laatste keer. De abonnees kregen de mogelijkheid voortaan een abonnement te nemen op de, duurdere, De Telegraaf, die ter compensatie één pagina Amsterdams nieuws zou bevatten. Gedwongen ontslagen vielen er niet, omdat de ruim dertig redacteuren elders in het concern terechtkonden.<ref>[https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/nieuws-van-de-dag-concurreerde-vooral-met-zusterkrant-de-telegraaf-voortbestaan-niet-te-verantwoorden~b85c8c57/ Nieuws van de Dag concurreerde vooral met zusterkrant De Telegraaf; ' Voortbestaan niet te verantwoorden'], ''[[de Volkskrant]]'', 4 februari 1998</ref>

{{Appendix}}
{{Navigatie landelijke dagbladen Nederland}}
{{Cursief}}

{{DEFAULTSORT:Courant/Nieuws van de Dag}}
[[Categorie:Nederlandse krant]]
[[Categorie:Media in Amsterdam]]
[[Categorie:Voormalige krant]]


text:
# Blokumerpolder
De Blokumerpolder of Westzijderpolder is een voormalig waterschap in de provincie Groningen.
De oorspronkelijke Blokumerpolder werd door de aanleg van het Eemskanaal in tweeën gesplitst. Het noordelijke deel werd samengevoegd met de Boltjerpolder. Het zuidelijke gedeelte behield zijn oorspronkelijke naam. Hieraan werd wel nog het zuidelijke deel van de Boltjerpoldee toegevoegd.
De polder lag om Blokum, ten zuiden van Woltersum, aan de overzijde van het Eemskanaal. De noordwestgrens van het schap lag bij het Eemskanaal, de noordoostgrens bij de Woltersumer Ae, de zuidoostgrens langs de Luddeweersterweg en de zuidwestgrens op de Lagelandsterweg. Een eerste poldermolen verrees hier in 1802.
Het waterschap had een gemaal dat uitsloeg op de Woltersumer Ae.
Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 1995 binnen dat van het waterschap Hunze en Aa's.

title: Blokumerpolder

wikitext:
{{Infobox waterschap Nederland
| naam = Blokumerpolder
| kaart =
| legenda =
| bestandsnaam vlag =
| bestandsnaam wapen =
| provincie = [[Groningen (provincie)|Groningen]]
| oppervlakte = 476
| opgericht = 1813
| opgeheven = 1970
| ontstaan uit = Blokumerpolder<br/>[[Boltjerpolder]]
| opgegaan in = [[Duurswold (waterschap)|Duurswold]]
}}
De '''Blokumerpolder''' of '''Westzijderpolder''' is een voormalig [[waterschap (Nederland)|waterschap]] in de provincie [[Groningen (provincie)|Groningen]].<ref>{{Bronvermelding Geertsema|523||{{Geertsema 3}} en {{Geertsema 7}}}}</ref><ref>[https://groningerarchiefnet.nl/archieven/ead/index/eadid/000080-000206 Groninger archiefnet]</ref>

De oorspronkelijke Blokumerpolder werd door de aanleg van het [[Eemskanaal]] in tweeën gesplitst. Het noordelijke deel werd samengevoegd met de [[Boltjerpolder]]. Het zuidelijke gedeelte behield zijn oorspronkelijke naam. Hieraan werd wel nog het zuidelijke deel van de Boltjerpoldee toegevoegd.

De polder lag om [[Blokum]], ten zuiden van [[Woltersum]], aan de overzijde van het [[Eemskanaal]]. De noordwestgrens van het schap lag bij het Eemskanaal, de noordoostgrens bij de Woltersumer Ae, de zuidoostgrens langs de Luddeweersterweg en de zuidwestgrens op de Lagelandsterweg. Een eerste poldermolen verrees hier in 1802.

Het waterschap had een gemaal dat uitsloeg op de Woltersumer Ae.

Waterstaatkundig gezien ligt het gebied sinds 1995 binnen dat van het waterschap [[Hunze en Aa's]].

{{Appendix}}
{{Coor title dms|53|15|26.67|N|6|43|27.55|E|scale:50000_region:NL}}

{{DEFAULTSORT:Blokumerpolder}}
[[Categorie:Voormalig waterschap in Groningen]]
[[Categorie:Geschiedenis van Midden-Groningen]]

title: Locatie

Provincie: Groningen

title: Blokumerpolder

title: Geschiedenis

Ontstaan uit: Blokumerpolder · Boltjerpolder

Opgegaan in: Duurswold

Portaal: Nederland


text:
# Camptoptera brevifuniculata
Camptoptera brevifuniculata is een vliesvleugelig insect uit de familie Mymaridae. De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1989 door Subba Rao.

title: Camptoptera brevifuniculata

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Camptoptera brevifuniculata''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie = [[Mymaridae]]
| geslacht = ''[[Camptoptera]]''
| w-naam = ''Camptoptera brevifuniculata''
| auteur = Subba Rao
| datum = 1989
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Camptoptera brevifuniculata''''' is een [[Vliesvleugeligen|vliesvleugelig insect]] uit de familie [[Mymaridae]]. De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1989 door Subba Rao.

{{Appendix|2=
* [https://www.nhm.ac.uk/research-curation/research/projects/chalcidoids/database/validName.dsml?index=ValidName&searchPageURL=indexValidName.dsml&Familyqtype=equals&Family=&Genusqtype=equals&Genus=Camptoptera&Speciesqtype=equals&Species=brevifuniculata {{Ts.|Noyes, J.S.}} (2012). Universal Chalcidoidea Database. World Wide Web electronic publication. http://www.nhm.ac.uk/chalcidoids. Version as of June 2012]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|04|12}}

[[Categorie:Camptoptera|brevifuniculata]]

title: Camptoptera brevifuniculata

Orde: Hymenoptera (Vliesvleugeligen)

Familie: Mymaridae

Geslacht: Camptoptera

title: Soort


text:
# Mesosemia mamilia
Mesosemia mamilia is een vlindersoort uit de familie van de prachtvlinders (Riodinidae), onderfamilie Riodininae.
Mesosemia mamilia werd in 1870 beschreven door Hewitson.

title: Mesosemia mamilia

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam=''Mesosemia mamilia''
| titelweergave=cursief
| afbeelding=
| afbeeldingtekst=
| familie = [[Prachtvlinders|Riodinidae]] (Prachtvlinders)
| onderfamilie=[[Riodininae]]
| tribus=[[Mesosemiini]]
| geslacht=''[[Mesosemia]]''
| w-naam=''Mesosemia mamilia''
| auteur=[[William Chapman Hewitson|Hewitson]]
| datum=1870
| haakjes=
| commons=
}}
'''''Mesosemia mamilia''''' is een [[vlinders|vlindersoort]] uit de familie van de [[prachtvlinders]] (Riodinidae), onderfamilie [[Riodininae]].

''Mesosemia mamilia'' werd in 1870 beschreven door [[William Chapman Hewitson|Hewitson]].<ref>[https://www.ucl.ac.uk/taxome/gbn/Lamas_Riodinidae_04ii08.xls Gerardo Lamas: Riodinidae of the World (revised 4 Feb 2008) -- 3659 names, 1470 spp., 146 genera]. [https://web.archive.org/web/20240923191523/https://www.ucl.ac.uk/taxome/gbn/Lamas_Riodinidae_04ii08.xls Gearchiveerd] op 24 september 2024.</ref>

{{Appendix}}
{{Beginnetje|biologie|2011|11|15}}

{{DEFAULTSORT:Mesosemia mamilia}}
[[Categorie:Mesosemia|mamilia]]

title: Mesosemia mamilia

Familie: Riodinidae (Prachtvlinders)

Onderfamilie: Riodininae

Geslachtengroep: Mesosemiini

Geslacht: Mesosemia

title: Soort


text:
# Armbrug
De Armbrug (brug 208) is een vaste brug in Amsterdam-Centrum. De brug vormt de verbinding tussen de Oudezijds Armsteeg en de Vredenburgersteeg. Ze overspant daarbij de Oudezijds Voorburgwal net voor de plaats waar die samenstroomt met de Oudezijds Achterburgwal en verder gaat als Oudezijds Kolk. Opvallend is dat de oostelijke kade van de OZ Voorburgwal ten zuiden van de brug ophoudt, de noordoostelijk van de brug gelegen gebouwen staan direct aan het water.

## Geschiedenis
Er ligt hier al eeuwen een brug. Op de geschilderde plattegrond van Cornelis Anthonisz. uit 1538 is hier al een brug te zien. Ook stadsarchitect Daniël Stalpaert tekende hier een brug in op zijn kaart van 1649. Anders dan de Liesdelsluis is het geen welfbrug maar een geheel "open brug" op twee jukken/pijlers. Er lag hier in al die jaren eenzelfde soort brug. De moderne geschiedenis van de brug begint in 1832, als de gemeente Amsterdam een aanbesteding uitschijft voor het vernieuwen van de vaste houten brug met een beweegbaar middenstuk; die nieuwe brug kwam van de hand van Jan de Greef, architect en directeur van de Stads Werken en Gebouwen. In 1882 was de brug aan vervanging toe. Toen schreef de gemeente opnieuw een aanbesteding uit voor het "verbreeden van de vaste houten brug no. 208" en de levering van alle materialen. Een aannemer zag kans het werk voor 4100 gulden te klaren. Die brug lag er niet lang, op 22 maart 1906 volgde een nieuwe aanbesteding. De omschrijving was toen ook veel uitgebreider:
"Het leveren van ruim 24 ton ijzer, bestaande uit balkijzer, hoekijzer, T-ijzer, U-ijzer en plaatijzer voor het vernieuwen van de vaste brug no. 208". De aannemer kon het ontwerp inzien op het bureau van de Dienst der Publieke Werken, ontwerper van de brug. Niet veel later werd ook "Het sloopen van de vaste brug no. 208" aanbesteed. Een jaar later lag de brug er; het aantal jukken/pijlers was weer teruggebracht tot twee. De brug wist vervolgens lang uit het nieuws te blijven; in 1931 moesten nog wel het boven- en onderdek van de brug vernieuwd worden. In 1987/1988 werd de brug in haar geheel vernieuwd. De ijzeren overspanning werd daarbij vervangen door beton, de X-vormige pijlers/jukken werden vervangen door een V-vorm. De ontwerper was Dirk Sterenberg van de Dienst der Publieke Werken die ook verantwoordelijk was voor de vernieuwde Liesdelsluis en Oudekerksbrug. Die twee kregen een klassiek uiterlijk; de Armbrug juist een modern.

## Vernoeming
De naam van de brug voert terug op die van de steeg en die zou weer verwijzen naar een kromming (arm) in de Warmoesstraat. De brug staat ook wel bekend als de Provincialenbrug, vanwege doe vele toeristen uit de provincie die hier foto's schieten van de oude grachtenpanden hier, maar tevens ligt de brug in het Wallengebied. Rond 2012 waren er perikelen omtrent een hervernoeming van eerst de steeg (Oudezijds Armsteeg tot Majoor Bosshardtsteeg) en vervolgens de brug (Armbrug tot Majoor Bosshardtbrug). Alida Bosshardt van het Leger des heils had namelijk in de onmiddellijke omgeving van steen en brug gewoond. Amstelveen had vlak daarvoor al een brug naar haar vernoemd in het Broersepark. Beide Amsterdamse vernoemingen gingen uiteindelijk niet door. Brug 217 kreeg (pas) in 2013 de vernoeming tot Majoor Bosshardtbrug. De Armbrug kreeg daar tegelijkertijd wel iets voor terug, een beeld van een zittende majoor op een bank ten noordwesten van de brug.
- De Armbrug met vier steunen en het unieke uitzicht daarvan op de OZ Kolk
- De Armbrug in 1979 met de X-vormige steunen
- De Armbrug in 2012 met de V-vorminge steunen
- Beeld van Bosshardt

<<< · 200 · 201 · 202 · 203 · 204 · 205 · 206 · 207 · 208 · 209 ·  210 · 211 · 212 · 213 · 214 · 215 · 216 · 217 · 218 · 220 · 221 · 222 · 223 · 224 · 225 · 226 · 227 · 228 · 228P · 229 · 230 · 231 · 232 · 233 · 234 · 235 · 236 · 237 · 238 · 239 ·  240 · 241 · 242 · 243 · 244 · 245 · 246 · 247 · 248 · 249 ·  250 · 251 · 252 · 253 · 254 · 255 · 256 · 257 · 258 · 259 · 260 · 261 · 262 · 263 · 264 · 265 · 266 · 267 · 270 · 271 · 272 · 273 · 274 · 275 · 277 · 278 · 279 · 280 · 281 · 283 · 285 · 286 · 287 · 288 · 289 · 290 · 291 · 292 · 293 · 295 · 296 · 297 · 298 · 299 · >>>
Brugnummers 219, 268, 269, 276, 282, 284, 294 zijn niet (meer) in omloop.

title: Armbrug

wikitext:
{{Infobox brug
| naam             = Armbrug
| afbeelding       = Amsterdam - Oudezijds Voorburgwal - iced canal.JPG
| onderschrift     = Betonnen Armbrug in oude buurt (2012)
| plaats           = [[Amsterdam-Centrum]]
| overspant        = [[Oudezijds Voorburgwal]]
| lengte           =
| breedte          =
| hoogte           =
| doorvaarthoogte  =
| doorvaartbreedte =
| hoogstepunt      =
| aantal_sporen    =
| overspanning     =
| gewicht          =
| beheerder        =
| brugnummer       = 208
| ook_bekend_als   = Provincialenbrug
| bouwperiode      = 1987/1988
| opening          =
| kosten           =
| afbraakreden     =
| afbraakjaar      =
| gebruik          =
| weg              =
| spoorlijn        =
| intensiteit      =
| type             = vaste brug
| architect        = [[Dirk Sterenberg]]
[[Dienst der Publieke Werken (Amsterdam)|Dienst der Publieke Werken]]
| materiaal        = beton
| bijzonderheden   = moderne brug in oude buurt
uitzicht op Oudezijds Kolk
| monumentstatus   =
| monumentnummer   =
| mapname          =
| lat_deg          =
| lat_min          =
| lat_sec          =
| lat_dir          =
| lon_deg          =
| lon_min          =
| lon_sec          =
| lon_dir          =
}}
De '''Armbrug''' (brug 208) is een vaste [[brug (bouwwerk)|brug]] in [[Amsterdam-Centrum]]. De brug vormt de verbinding tussen de [[Oudezijds Armsteeg]] en de [[Vredenburgersteeg]]. Ze overspant daarbij de [[Oudezijds Voorburgwal]] net voor de plaats waar die samenstroomt met de [[Oudezijds Achterburgwal]] en verder gaat als [[Oudezijds Kolk]]. Opvallend is dat de oostelijke kade van de OZ Voorburgwal ten zuiden van de brug ophoudt, de noordoostelijk van de brug gelegen gebouwen staan direct aan het water.

== Geschiedenis ==
Er ligt hier al eeuwen een brug. Op de geschilderde plattegrond van [[Cornelis Anthonisz.]] uit 1538 is hier al een brug te zien. Ook stadsarchitect [[Daniël Stalpaert]] tekende hier een brug in op zijn kaart van 1649. Anders dan de [[Liesdelsluis]] is het geen welfbrug maar een geheel "open brug" op twee jukken/pijlers. Er lag hier in al die jaren eenzelfde soort brug. De moderne geschiedenis van de brug begint in 1832, als de gemeente [[Amsterdam (gemeente)|Amsterdam]] een aanbesteding uitschijft voor het vernieuwen van de vaste houten brug met een beweegbaar middenstuk; die nieuwe brug kwam van de hand van [[Jan de Greef]], architect en directeur van de [[Dienst der Publieke Werken (Amsterdam)|Stads Werken en Gebouwen]]. In 1882 was de brug aan vervanging toe. Toen schreef de gemeente opnieuw een aanbesteding uit voor het "verbreeden van de vaste houten brug no. 208" en de levering van alle materialen.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010973355:mpeg21:a0009 Algemeen Handelsblad, 9 december 1882, Aanbestedingen.]</ref> Een aannemer zag kans het werk voor 4100 gulden te klaren. Die brug lag er niet lang, op 22 maart 1906 volgde een nieuwe aanbesteding. De omschrijving was toen ook veel uitgebreider:
"Het leveren van ruim 24 ton ijzer, bestaande uit balkijzer, hoekijzer, T-ijzer, U-ijzer en plaatijzer voor het vernieuwen van de vaste brug no. 208". De aannemer kon het ontwerp inzien op het bureau van de Dienst der Publieke Werken, ontwerper van de brug.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010650152:mpeg21:a0011 Algemeen handelsblad, 12 maart 1906, Aanbestedingen]</ref> Niet veel later werd ook "Het sloopen van de vaste brug no. 208" aanbesteed. Een jaar later lag de brug er; het aantal jukken/pijlers was weer teruggebracht tot twee. De brug wist vervolgens lang uit het nieuws te blijven; in 1931 moesten nog wel het boven- en onderdek van de brug vernieuwd worden. In 1987/1988 werd de brug in haar geheel vernieuwd. De ijzeren overspanning werd daarbij vervangen door beton, de X-vormige pijlers/jukken werden vervangen door een V-vorm.<ref>{{Citeer web |url=http://beeldbank.amsterdam.nl/afbeelding/010122016155 |titel=beeldbank Amsterdam, 1985, oude brug |bezochtdatum=2017-10-30 |archiefdatum=2019-09-25 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20190925022405/https://beeldbank.amsterdam.nl/beeldbank/weergave/record/?id=010122016155 |dodeurl=ja }}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://beeldbank.amsterdam.nl/afbeelding/OSIM00010000438 |titel=Beeldbank Amsterdam, 1989 nieuwe brug |bezochtdatum=2017-10-30 |archiefdatum=2019-09-25 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20190925022358/https://beeldbank.amsterdam.nl/beeldbank/weergave/record/?id=OSIM00010000438 |dodeurl=ja }}</ref> De ontwerper was [[Dirk Sterenberg]] van de [[Dienst der Publieke Werken (Amsterdam)|Dienst der Publieke Werken]] die ook verantwoordelijk was voor de vernieuwde [[Liesdelsluis]] en [[Oudekerksbrug]]. Die twee kregen een klassiek uiterlijk; de Armbrug juist een modern.

== Vernoeming ==
De naam van de brug voert terug op die van de steeg en die zou weer verwijzen naar een kromming (arm) in de [[Warmoesstraat (Amsterdam)|Warmoesstraat]]. De brug staat ook wel bekend als de '''Provincialenbrug''', vanwege doe vele toeristen uit de provincie die hier [[foto]]'s schieten van de oude grachtenpanden hier, maar tevens ligt de brug in het [[De Wallen|Wallengebied]]. Rond 2012 waren er perikelen omtrent een hervernoeming van eerst de steeg (Oudezijds Armsteeg tot Majoor Bosshardtsteeg) en vervolgens de brug (Armbrug tot Majoor Bosshardtbrug). [[Alida Bosshardt]] van het [[Leger des heils]] had namelijk in de onmiddellijke omgeving van steen en brug gewoond. [[Amstelveen]] had vlak daarvoor al een brug naar haar vernoemd in het Broersepark. Beide Amsterdamse vernoemingen gingen uiteindelijk niet door. Brug 217 kreeg (pas) in 2013 de vernoeming tot [[Majoor Bosshardtbrug]]. De Armbrug kreeg daar tegelijkertijd wel iets voor terug, een beeld van een zittende majoor op een bank ten noordwesten van de brug.

<gallery widths="220" heights="130">
Oudezijds Voorburgwal, gezien in noordelijke richting naar de Armbrug (brug 208), de Oudezijds Kolk en de Sint Nicolaaskerk 010005000209.jpg|De Armbrug met vier steunen en het unieke uitzicht daarvan op de OZ Kolk
Zijgevel aan de Kolk - Amsterdam - 20011886 - RCE.jpg|De Armbrug in 1979 met de X-vormige steunen
Amsterdam - Oudezijds Voorburgwal - bridge.JPG|De Armbrug in 2012 met de V-vorminge steunen
Majoor Bosshardt sculptuur.JPG|Beeld van Bosshardt
</gallery>

{{Appendix|2=
*[https://data.amsterdam.nl/data/bag/openbareruimte/id0363300011950725/?zoom=13 Armbrug volgens BAG via data.amsterdam.nl]
*'Stadsatlas Amsterdam. Stadskaarten en straatnamen verklaard', Bakker, Martha (red.) (1998). Derde druk in 2006. Amsterdam Publishers [etc.]. {{ISBN|90-74891-31-4}}; Peter Korrel: rubriek brugnamen
*[http://www.bruggenvanamsterdam.nl/zeedijk_hoek_o.htm Peter Korrel: Bruggen in Amsterdam: Armbrug]
----
{{References}}
}}
{{Navigatie bruggen in Amsterdam nrs 200-299}}
{{Coor title dms|52|22|31.32|N|4|54|0.11|E|type:landmark}}

[[Categorie:Brug in Amsterdam-Centrum]]
[[Categorie:Bouwwerk van Dirk Sterenberg]]
[[Categorie:Oudezijds Voorburgwal]]

title: Algemene gegevens

Locatie: Amsterdam-Centrum

Overspant: Oudezijds Voorburgwal

Ook bekend als: Provincialenbrug

title: Bouw

title: Architectuur

Type: vaste brug

Architect: Dirk Sterenberg · Dienst der Publieke Werken

Materiaal: beton

Bijzonderheden: moderne brug in oude buurt · uitzicht op Oudezijds Kolk

Portaal: Verkeer & Vervoer