text:
# Lodewijk I van Brieg
Lodewijk I van Brieg (circa 1321 - tussen 6 december en 23 december 1398) was van 1342 tot 1346 mede-hertog van Liegnitz en van 1358 tot 1398 hertog van Brieg. Hij behoorde tot de Silezische tak van het huis Piasten.

## Levensloop
Lodewijk I was de tweede zoon van hertog Bolesław III de Verkwister van Liegnitz en Brieg en Margaretha van Bohemen, dochter van koning Wenceslaus II van Bohemen.
In 1342 stond zijn vader het hertogdom Liegnitz af aan Lodewijk I en zijn oudere broer Wladislaus I, terwijl hijzelf het hertogdom Brieg behield. Beide hertogdommen werden reeds in 1329 in leen aan koning Jan de Blinde van Bohemen gegeven en van hem kregen de broers de toestemming om het hertogdom Liegnitz gezamenlijk te regeren. In 1344 stichtten beide broers in Liegnitz een munthuis en korte tijd later schonken ze de stad Nikolstadt stadsrechten en mijnbouwvrijheid naar het voorbeeld van de stad Goldberg.
In 1345 verdeelden de broers het hertogdom Liegnitz. Hierbij kreeg Lodewijk het kleine oostelijke deel en Wenceslaus het resterende deel
met de steden Haynau, Goldberg en Lüben. In 1346 stond Lodewijk zijn deel van Liegnitz terug af aan Wenceslaus en in ruil hiervoor kreeg hij de stad Lüben en een jaarlijkse gelddotatie van zijn broer. Vanaf 1348 resideerde Lodewijk in de stad Lüben.
Na het overlijden van zijn vader Bolesław in 1352, werd het hertogdom Brieg door diens weduwe en Lodewijks stiefmoeder Catharina Šubić geregeerd. In 1356 kwamen Lodewijk en zijn broer Wenceslaus met hun stiefmoeder overeen dat Catharina voor de rest van haar leven de gebieden rond de steden Ohlau en Namslau mocht behouden, die na haar dood in 1358 in handen kwamen van Wenceslaus I. Deze verkocht daarop de helft van Ohlau en Brieg aan hertog Bolko II van Schweidnitz, op voorwaarde dat deze gebieden terug naar de hertog van Liegnitz-Brieg kwam als Bolko zonder mannelijke nakomelingen zou sterven. Hetzelfde jaar herverdeelden Lodewijk en zijn broer Wenceslaus hun gebieden: hierbij behield Wenceslaus het hertogdom Liegnitz met de stad Goldberg, terwijl Lodewijk het gebied rond de stad Lüben behield en de helft van het hertogdom Brieg en Ohlau kreeg.
Na de dood van zijn broer Wenceslaus in 1364, werd Lodewijk regent voor diens minderjarige zonen Ruprecht I, Wenceslaus II, Bolesław IV en Hendrik VIII. Dit regentschap eindigde in 1368, toen de oudste zoon Ruprecht volwassen werd verklaard en het regentschap van zijn jongere broers volwaardig op zich nam. Toen hetzelfde jaar hertog Bolko II van Schweidnitz zonder mannelijke nakomelingen stierf, erfde Lodewijk I ook de andere helft van het hertogdom Brieg en Ohlau, waarmee hij het vroegere hertogdom Brieg herenigde. Dankzij zijn verstandig en spaarzaam bestuur kon hij ook de verpanding van de steden Kreuzburg, Pitschen en Konstadt terugbetalen.
Tijdens zijn regering bevorderde Lodewijk de kunst en de literatuur. Ook had hij grote verering voor zijn oudmoeder, de heilige Hedwig van Andechs die de stammoeder van de Neder-Silezische tak van het huis Piasten en de beschermheilige van het hertogdom Silezië was. Op zijn slot in Lüben liet hij in 1353 een heiligenlegende over haar maken. Dit boek stond vol kleurrijke illustraties die op de Boheemse boekmakerij geïnspireerd waren. Het was ook in zijn opdracht dat kroniekschrijver Peter van Pitschen in 1385 de Kroniek over de Poolse vorsten schreef: het eerste deel over de geschiedenis van het huis Piasten, het tweede deel over de geschiedenis van het bisdom Breslau. In zijn eerste residentiestad Lüben liet Lodewijk een slot en de bijbehorende slotkapel bouwen. Op het timpaan van deze slotkapel staan Lodewijk en zijn vrouw Agnes als kloosterfiguren afgebeeld. In Brieg stichtte hij ook de Hedwigskerk met het Hedwigsklooster, net als de stadsparochiekerk Sint-Nicolaas, die pas na zijn dood vervolledigd werd.
In 1398 overleed Lodewijk I op hoge leeftijd. Zijn zoon Hendrik VII volgde hem op als hertog van Brieg, nadat Lodewijk hem reeds in 1381 de stad Lüben overgedragen had.

## Huwelijk en nakomelingen
Tussen 1341 en 1345 huwde Lodewijk met Agnes van Glogau (1321-1362), dochter van hertog Hendrik IV de Trouwe, hertog van Glogau en Sagan. Ze kregen volgende kinderen:
- Margaretha (1342/1343 - 1386), huwde in 1353 met hertog Albrecht van Beieren
- Hendrik VII (1343/1345 - 1399), hertog van Brieg
- Catharina (1344 - 1404/1405), vanaf 1372 abdis in de abdij van Trebnitz
- Hedwig (1346-1385), huwde in 1366 met hertog Jan II van Auschwitz
- Wenceslaus (1350-1358)
- een jonggestorven dochter (geboren in 1351)

title: Lodewijk I van Brieg

wikitext:
{{Infobox dynastie
| naam           = Lodewijk I van Brieg
| leven          = [[1321]]-[[1398]]
| afbeelding     = Louis I the Fair.jpg
| functie        = [[Lijst van hertogen van Silezië|Hertog van Liegnitz]]
Samen met [[Wenceslaus I van Legnica|Wenceslaus I]] (1342-1346)
| periode        = [[1342]]-[[1346]]
| voorganger     = [[Bolesław III de Verkwister|Bolesław III]]
| opvolger       = [[Wenceslaus I van Legnica|Wenceslaus I]]
| functie2       = [[Lijst van hertogen van Silezië|Hertog van Brieg]]
Samen met [[Bolko II van Schweidnitz|Bolko II]] (1358-1368)
| periode2       = [[1358]]-[[1398]]
| voorganger2    = [[Wenceslaus I van Legnica|Wenceslaus I]]
| opvolger2      = [[Hendrik VII van Brieg|Hendrik VII]]
| vader          = [[Bolesław III de Verkwister]]
| moeder         = Margaretha van Bohemen
| heraldiek      = [[Bestand:Blason Louis Ier, Duc de Brieg.svg|110px]]
| heraldiek-uitleg = Wapen van Lodewijk I
}}

'''Lodewijk I van Brieg''' (circa [[1321]] - tussen [[6 december]] en [[23 december]] [[1398]]) was van 1342 tot 1346 mede-hertog van [[Legnica (plaats)|Liegnitz]] en van 1358 tot 1398 hertog van [[Brzeg|Brieg]]. Hij behoorde tot de Silezische tak van het huis [[Piasten]].

==Levensloop==
Lodewijk I was de tweede zoon van hertog [[Bolesław III de Verkwister]] van Liegnitz en Brieg en Margaretha van Bohemen, dochter van koning [[Wenceslaus II van Bohemen (koning)|Wenceslaus II van Bohemen]].

In 1342 stond zijn vader het hertogdom Liegnitz af aan Lodewijk I en zijn oudere broer [[Wenceslaus I van Legnica|Wladislaus I]], terwijl hijzelf het hertogdom Brieg behield. Beide hertogdommen werden reeds in 1329 in leen aan koning [[Jan de Blinde]] van [[Koninkrijk Bohemen|Bohemen]] gegeven en van hem kregen de broers de toestemming om het hertogdom Liegnitz gezamenlijk te regeren. In 1344 stichtten beide broers in Liegnitz een [[munthuis]] en korte tijd later schonken ze de stad Nikolstadt stadsrechten en mijnbouwvrijheid naar het voorbeeld van de stad [[Złotoryja|Goldberg]].

In 1345 verdeelden de broers het hertogdom Liegnitz. Hierbij kreeg Lodewijk het kleine oostelijke deel en Wenceslaus het resterende deel
met de steden [[Chojnów|Haynau]], Goldberg en [[Lubin|Lüben]]. In 1346 stond Lodewijk zijn deel van Liegnitz terug af aan Wenceslaus en in ruil hiervoor kreeg hij de stad Lüben en een jaarlijkse gelddotatie van zijn broer. Vanaf 1348 resideerde Lodewijk in de stad Lüben.

Na het overlijden van zijn vader Bolesław in 1352, werd het hertogdom Brieg door diens weduwe en Lodewijks stiefmoeder Catharina Šubić geregeerd. In 1356 kwamen Lodewijk en zijn broer Wenceslaus met hun stiefmoeder overeen dat Catharina voor de rest van haar leven de gebieden rond de steden [[Oława|Ohlau]] en [[Namysłów|Namslau]] mocht behouden, die na haar dood in 1358 in handen kwamen van Wenceslaus I. Deze verkocht daarop de helft van Ohlau en Brieg aan hertog [[Bolko II van Schweidnitz]], op voorwaarde dat deze gebieden terug naar de hertog van Liegnitz-Brieg kwam als Bolko zonder mannelijke nakomelingen zou sterven. Hetzelfde jaar herverdeelden Lodewijk en zijn broer Wenceslaus hun gebieden: hierbij behield Wenceslaus het hertogdom Liegnitz met de stad Goldberg, terwijl Lodewijk het gebied rond de stad Lüben behield en de helft van het hertogdom Brieg en Ohlau kreeg.

Na de dood van zijn broer Wenceslaus in 1364, werd Lodewijk regent voor diens minderjarige zonen [[Ruprecht I van Legnica|Ruprecht I]], [[Wenceslaus II van Legnica|Wenceslaus II]], [[Bolesław IV van Legnica|Bolesław IV]] en [[Hendrik VIII van Legnica|Hendrik VIII]]. Dit regentschap eindigde in 1368, toen de oudste zoon Ruprecht volwassen werd verklaard en het regentschap van zijn jongere broers volwaardig op zich nam. Toen hetzelfde jaar hertog Bolko II van Schweidnitz zonder mannelijke nakomelingen stierf, erfde Lodewijk I ook de andere helft van het hertogdom Brieg en Ohlau, waarmee hij het vroegere hertogdom Brieg herenigde. Dankzij zijn verstandig en spaarzaam bestuur kon hij ook de verpanding van de steden [[Kluczbork (stad)|Kreuzburg]], [[Byczyna (plaats)|Pitschen]] en [[Wołczyn|Konstadt]] terugbetalen.

Tijdens zijn regering bevorderde Lodewijk de kunst en de literatuur. Ook had hij grote verering voor zijn oudmoeder, de heilige [[Hedwig van Andechs]] die de stammoeder van de Neder-Silezische tak van het huis Piasten en de beschermheilige van het hertogdom Silezië was. Op zijn slot in Lüben liet hij in 1353 een heiligenlegende over haar maken. Dit boek stond vol kleurrijke illustraties die op de Boheemse boekmakerij geïnspireerd waren. Het was ook in zijn opdracht dat kroniekschrijver Peter van Pitschen in 1385 de ''Kroniek over de Poolse vorsten'' schreef: het eerste deel over de geschiedenis van het huis Piasten, het tweede deel over de geschiedenis van het [[Aartsbisdom Wrocław|bisdom Breslau]]. In zijn eerste residentiestad Lüben liet Lodewijk een slot en de bijbehorende slotkapel bouwen. Op het [[timpaan]] van deze slotkapel staan Lodewijk en zijn vrouw Agnes als kloosterfiguren afgebeeld. In Brieg stichtte hij ook de Hedwigskerk met het Hedwigsklooster, net als de stadsparochiekerk Sint-Nicolaas, die pas na zijn dood vervolledigd werd.

In 1398 overleed Lodewijk I op hoge leeftijd. Zijn zoon [[Hendrik VII van Brieg|Hendrik VII]] volgde hem op als hertog van Brieg, nadat Lodewijk hem reeds in 1381 de stad Lüben overgedragen had.

==Huwelijk en nakomelingen==
Tussen 1341 en 1345 huwde Lodewijk met Agnes van Glogau (1321-1362), dochter van hertog [[Hendrik IV de Trouwe]], hertog van Glogau en Sagan. Ze kregen volgende kinderen:
* [[Margaretha van Brieg|Margaretha]] (1342/1343 - 1386), huwde in 1353 met hertog [[Albrecht van Beieren (1336-1404)|Albrecht van Beieren]]
* [[Hendrik VII van Brieg|Hendrik VII]] (1343/1345 - 1399), hertog van Brieg
* Catharina (1344 - 1404/1405), vanaf 1372 [[abt (abdij)|abdis]] in de abdij van [[Trzebnica|Trebnitz]]
* Hedwig (1346-1385), huwde in 1366 met hertog [[Jan II van Auschwitz]]
* Wenceslaus (1350-1358)
* een jonggestorven dochter (geboren in 1351)

{{Appendix|2=
*{{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Ludwig I. (Liegnitz)|oldid=161312121|datum=20170328}}
}}

[[Categorie:Piasten]]
[[Categorie:Hertog van Silezië]]
[[Categorie:Persoon in de 14e eeuw]]

title: Hertog van Liegnitz · Samen met Wenceslaus I (1342-1346)

Voorganger: Bolesław III

Opvolger: Wenceslaus I

title: Hertog van Brieg · Samen met Bolko II (1358-1368)

Voorganger: Wenceslaus I

Opvolger: Hendrik VII

title: Familie

Vader: Bolesław III de Verkwister

Moeder: Margaretha van Bohemen


text:
# Asymphorodes circopis
Asymphorodes circopis is een vlinder uit de familie van de prachtmotten (Cosmopterigidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1929 door Meyrick.

wikiname: nlwiki

title: Asymphorodes circopis

in_language: nl

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Asymphorodes circopis''
| afbeelding =
| familie = [[Prachtmotten|Cosmopterigidae]] (Prachtmotten)
| onderfamilie =
| tribus =
| geslacht = ''[[Asymphorodes]]''
| w-naam = ''Asymphorodes circopis''
| auteur = Meyrick
| datum = 1929
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Asymphorodes circopis''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Prachtmotten|prachtmotten (Cosmopterigidae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1929 door Meyrick.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|31}}

[[Categorie:Asymphorodes|circopis]]

title: Asymphorodes circopis

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Cosmopterigidae (Prachtmotten)

Geslacht: Asymphorodes

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Joseph Balderrama
Joseph Balderrama (Mexico-Stad, 1 januari 1986) is een Mexicaans-Brits acteur.

## Levensloop
Balderrama werd geboren in Mexico-Stad en verhuisde naar Engeland toen hij tien was. Als zoon van een Mexicaanse vader en een Amerikaanse moeder ging hij naar Alleyn's School in Dulwich en voltooide zijn A-levels in 1995. Hij studeerde ook in het buitenland aan de Phillips Academy Andover tijdens zijn tijd bij Alleyn's. Hij sloot zich aan bij het National Youth Theatre. Hij studeerde af met een Schotse Master of Arts in Geschiedenis aan de Universiteit van Glasgow in 1999, gevolgd door een driejarig acteerdiploma op een beurs aan de London Academy of Music and Dramatic Art (LAMDA) in 2002.
Na zijn afstuderen aan de toneelschool, maakte Balderrama zijn professionele toneeldebuut als Benvolio in de Engelse Touring Theatre-productie van Romeo en Julia uit 2003. Hij maakte ook zijn televisiedebuut en speelfilmdebuut met kleine rollen in respectievelijk een aflevering van de ITV-politieserie The Vice en de horrorfilm Alien vs. Predator. Balderrama speelde Santiago in de film The Flying Scotsman uit 2006. Hij verscheen in de Oxford Castle-producties van The Merchant of Venice en Hamlet, Accidental Death of an Anarchist in het Mercury Theatre in Colchester, No Such Cold Thing in het Tricycle Theatre in Londen en The Miser in de Royal Exchange in Manchester.
In 2010 speelde Balderrama in Oliver Cotton's Wet Weather Cover in het King's Head Theatre and Arts Theatre, waarvan de laatste Balderrama's debuut in het West End markeerde. Hij had ook rollen in het BBC Four docudrama Canoe Man en de komedie Schizo Samurai Shitzu. Hij verscheen in The White House Murder Case in het Orange Tree Theatre en The Rubber Room in het Old Vic in 2012, en Labyrinth in het Hampstead Theatre en Drones, Baby, Drones in het Arcola Theatre in 2016.
Nadat hij in 2008 begon met werken aan computerspellen en al vroeg in zijn stemwerk, sprak Balderrama stemmen in van Stavo Delgado in Wheelman, Killer Moth in LEGO Batman 2: DC Super Heroes en Sangres in Payday 2. Vervolgens sprak hij Cotter in in Game of Thrones: A Telltale Games Series in 2014 en had hij een kleine rol in de James Bond-film Spectre uit 2015. Balderrama keerde in 2017 terug naar de West End voor All the President's Men in het Vaudeville Theatre en in 2018 naar het Hampstead Theatre voor Dry Powder. Hij speelde James W. Horne in de biografische komediefilm Stan & Ollie uit 2018 en had een terugkerende rol als Tony in het BBC One-drama Press. Hij had nog meer stemrollen in computerspellen, zoals de Engelse nasynchronisatie van Dragon Quest XI, The Crew 2 en Ghost Recon Breakpoint.
In 2020 had Balderrama een terugkerende rol als Tim in de sciencefictionserie Avenue 5 van HBO en Sky One. In 2021 speelde hij in A Fight Against… in het Royal Court Theatre en de computerspel It Takes Two met Annabelle Dowler. Voor de laatste deed Balderrama motion capture en sprak hij de stem in van het hoofdpersonage Cody en Dr. Hakim. Het jaar daarop begon Balderrama Julio Spring te spelen, de vader van Charlie Spring (Joe Locke) in de Netflix-serie Heartstopper en verscheen in de film Uncharted. Balderrama voegde zich bij de cast van de BritBox-serie Hotel Portofino voor het tweede seizoen, dat in 2023 werd uitgezonden, als Luigi Farrino. Datzelfde jaar sprak hij de stem in van de Sorcerer in Diablo IV.

## Filmografie

### Film
Uitgezonderd korte films.
- Alien vs. Predator (2004)
- Alien Autopsy (2006)
- The Flying Scotsman (2006)
- I Want Candy (2007)
- Jack and Jill (2011)
- The Scampi Trail (2013)
- White Collar Hooligan 3 (2014)
- Mortadelo and Filemon: Mission Implausible (2014)
- Capture the Flag (2015)
- Spectre (2015)
- Tad the Lost Explorer and the Secret of King Midas (2017)
- The Current War (2017)
- Stan & Ollie (2018)
- A Shaun the Sheep Movie: Farmageddon (2019)
- Dolittle (2020)
- Uncharted (2022)
- The Batman (2022)
- Tad, the Lost Explorer and the Emerald Tablet (2022)
- Under the Boardwalk (2023)
- The Substance (2024)
- Paddington in Peru (2024)
- F1 (2025)

### Televisie
Uitgezonderd eenmalige gastrollen.
- Schizo Samurai Shitzu (2010) - 5 afl.
- Press (2018) - 3 afl.
- Avenue 5 (2020-2022) - 6 afl.
- Tulipop Tales (2022) - 13 afl.
- Best & Bester (2022) - 13 afl.
- Big Tree City (2022) - 15 afl.
- The Creature Cases (2022-2023) - 20 afl.
- Heartstopper (2022-2024) - 11 afl.
- Hotel Portofino (2023) - 4 afl.
- The Makery (2023) - 25 afl.

### Computerspel
- Haze (2008)
- Wheelman (2009)
- Colin McRae: Dirt 2 (2009)
- APB: All Points Bulletin (2010)
- Operation Flashpoint: Red River (2011)
- 007 Legends (2012)
- LEGO City Undercover (2013)
- Payday 2 (2013)
- Game of Thrones: A Telltale Games Series (2014)
- Dragon Quest XI (2017)
- The LEGO Ninjago Movie Video Game (2017)
- Need for Speed: Payback (2017)
- A Way Out (2018)
- LEGO The Incredibles (2018)
- The Crew 2 (2018)
- Overkill's The Walking Dead (2018)
- Tom Clancy's Ghost Recon Breakpoint (2019)
- Relicta (2020)
- Troy: A Total War Saga (2020)
- It Takes Two (2021)
- Evil Genius 2: World Domination (2021)
- Battlefield 2042 (2021)
- Horizon Forbidden West (2022)
- Triangle Strategy (2022)
- Sniper Elite 5 (2022)
- As Dusk Falls (2022)
- Peppa Pig: World Adventures (2023)
- Diablo IV (2023)
- Aliens: Dark Descent (2023)
- Jagged Alliance 3 (2023)
- Lies of P (2023)
- Transformers: EarthSpark (2023)
- Alan Wake II (2023)
- SuperFuse (2023)
- Helldivers II (2024)
- Unknown 9: Awakening (2024)
- Dragon Age: The Veilguard (2024)
- Dragon Quest III HD-2D Remake (2024)
- Split Fiction (2025)
- Atomfall (2025)

### Podium
- Romeo and Juliet (2003)
- The Merchant of Venice (2006)
- Arabian Nights (2006)
- Hamlet (2006)
- Accidental Death of an Anarchist (2008)
- No Such Cold Thing (2008)
- The Miser (2009)
- Wet Weather Cover (2010)
- The White House Murder Case (2012)
- The Rubber Room (2012)
- Labyrinth (2016)
- Drones, Baby, Drones (2016)
- All the President's Men (2017)
- Dry Powder (2018)
- A Fight Against… (2021)

### Audio
- The Old Man and the Sea (2016)
- DK Life Stories: Nelson Mandela (2019)
- On the Plain of Snakes (2019)

title: Joseph Balderrama

wikitext:
{{Infobox acteur
| naam              = Joseph Balderrama
| afbeelding        =
| onderschrift      =
| volledige naam    =
| geboortenaam      =
| bijnaam           = Pepe Balderrama
| pseudoniem        =
| geboren           = [[1 januari]] [[1986]]
| geboorteplaats    = [[Mexico-Stad]]
| overleden         =
| overlijdensplaats =
| land              = {{MX}}
{{UK}}
| handtekening      =
| jaren-actief      = 2003-heden
| beroep            = [[acteur]], [[stemacteur]]
| website           =
| imdb              =
| ibdb              =
| moviemeter        =
}}
'''Joseph Balderrama''' ([[Mexico-Stad]], [[1 januari]] [[1986]]) is een [[Mexico (land)|Mexicaans]]-[[Verenigd Koninkrijk|Brits]] [[acteur]].

== Levensloop ==
Balderrama werd geboren in Mexico-Stad en verhuisde naar Engeland toen hij tien was. Als zoon van een Mexicaanse vader en een Amerikaanse moeder ging hij naar Alleyn's School in [[Dulwich]] en voltooide zijn [[A-level]]s in 1995. Hij studeerde ook in het buitenland aan de [[Phillips Academy|Phillips Academy Andover]] tijdens zijn tijd bij Alleyn's. Hij sloot zich aan bij het [[National Youth Theatre]]. Hij studeerde af met een Schotse Master of Arts in Geschiedenis aan de [[Universiteit van Glasgow]] in 1999, gevolgd door een driejarig acteerdiploma op een beurs aan de [[London Academy of Music and Dramatic Art]] (LAMDA) in 2002.

Na zijn afstuderen aan de toneelschool, maakte Balderrama zijn professionele toneeldebuut als Benvolio in de Engelse Touring Theatre-productie van ''[[Romeo en Julia]]'' uit 2003. Hij maakte ook zijn televisiedebuut en speelfilmdebuut met kleine rollen in respectievelijk een aflevering van de [[Independent Television|ITV]]-politieserie ''[[The Vice]]'' en de horrorfilm ''[[Alien vs. Predator]]''. Balderrama speelde Santiago in de film ''[[The Flying Scotsman (2006)|The Flying Scotsman]]'' uit 2006. Hij verscheen in de Oxford Castle-producties van ''[[De koopman van Venetië (toneelstuk)|The Merchant of Venice]]'' en ''[[Hamlet]]'', ''Accidental Death of an Anarchist'' in het Mercury Theatre in [[Colchester (Essex)|Colchester]], ''No Such Cold Thing'' in het Tricycle Theatre in [[Londen]] en ''The Miser'' in de Royal Exchange in [[Manchester]].

In 2010 speelde Balderrama in Oliver Cotton's ''Wet Weather Cover'' in het King's Head Theatre and Arts Theatre, waarvan de laatste Balderrama's debuut in het [[West End (theater)|West End]] markeerde. Hij had ook rollen in het [[BBC Four]] docudrama ''Canoe Man'' en de komedie ''Schizo Samurai Shitzu''. Hij verscheen in ''The White House Murder Case'' in het Orange Tree Theatre en The Rubber Room in het [[Old Vic]] in 2012, en ''Labyrinth'' in het Hampstead Theatre en ''Drones'', ''Baby'', ''Drones'' in het Arcola Theatre in 2016.

Nadat hij in 2008 begon met werken aan computerspellen en al vroeg in zijn stemwerk, sprak Balderrama stemmen in van Stavo Delgado in ''Wheelman'', [[Killer Moth]] in ''[[LEGO Batman 2: DC Super Heroes]]'' en Sangres in ''[[Payday 2]]''. Vervolgens sprak hij Cotter in in ''[[Game of Thrones: A Telltale Games Series]]'' in 2014 en had hij een kleine rol in de [[James Bond (mediafranchise)|James Bond]]-film ''[[Spectre (2015)|Spectre]]'' uit 2015. Balderrama keerde in 2017 terug naar de West End voor ''All the President's Men'' in het Vaudeville Theatre en in 2018 naar het Hampstead Theatre voor ''Dry Powder''. Hij speelde [[James W. Horne]] in de biografische komediefilm ''[[Stan & Ollie]]'' uit 2018 en had een terugkerende rol als Tony in het [[BBC One]]-drama ''Press''. Hij had nog meer stemrollen in computerspellen, zoals de Engelse nasynchronisatie van ''[[Dragon Quest XI]]'', ''[[The Crew 2]]'' en ''[[Tom Clancy's Ghost Recon Breakpoint|Ghost Recon Breakpoint]]''.

In 2020 had Balderrama een terugkerende rol als Tim in de sciencefictionserie ''Avenue 5'' van [[Home Box Office|HBO]] en [[Sky One]]. In 2021 speelde hij in ''A Fight Against…'' in het Royal Court Theatre en de computerspel ''[[It Takes Two (computerspel)|It Takes Two]]'' met Annabelle Dowler. Voor de laatste deed Balderrama [[motion capture]] en sprak hij de stem in van het hoofdpersonage Cody en Dr. Hakim. Het jaar daarop begon Balderrama Julio Spring te spelen, de vader van Charlie Spring ([[Joe Locke]]) in de [[Netflix]]-serie ''[[Heartstopper (televisieserie)|Heartstopper]]'' en verscheen in de film ''[[Uncharted (film)|Uncharted]]''. Balderrama voegde zich bij de cast van de BritBox-serie ''Hotel Portofino'' voor het tweede seizoen, dat in 2023 werd uitgezonden, als Luigi Farrino. Datzelfde jaar sprak hij de stem in van de Sorcerer in ''[[Diablo IV]]''.

== Filmografie ==
=== Film ===
Uitgezonderd korte films.
* ''[[Alien vs. Predator]]'' (2004)
* ''[[Alien Autopsy]]'' (2006)
* ''[[The Flying Scotsman (2006)|The Flying Scotsman]]'' (2006)
* ''[[I Want Candy]]'' (2007)
* ''[[Jack and Jill (2011)|Jack and Jill]]'' (2011)
* ''[[The Scampi Trail]]'' (2013)
* ''[[White Collar Hooligan 3]]'' (2014)
* ''[[Mortadelo y Filemón contra Jimmy el Cachondo|Mortadelo and Filemon: Mission Implausible]]'' (2014)
* ''[[Atrapa la bandera|Capture the Flag]]'' (2015)
* ''[[Spectre (2015)|Spectre]]'' (2015)
* ''[[Ted en Het Geheim van Koning Midas|Tad the Lost Explorer and the Secret of King Midas]]'' (2017)
* ''[[The Current War]]'' (2017)
* ''[[Stan & Ollie]]'' (2018)
* ''[[A Shaun the Sheep Movie: Farmageddon]]'' (2019)
* ''[[Dolittle]]'' (2020)
* ''[[Uncharted (film)|Uncharted]]'' (2022)
* ''[[The Batman (film)|The Batman]]'' (2022)
* ''[[Tad, the Lost Explorer and the Emerald Tablet]]'' (2022)
* ''[[Under the Boardwalk (film)|Under the Boardwalk]]'' (2023)
* ''[[The Substance]]'' (2024)
* ''[[Paddington in Peru]]'' (2024)
* ''[[F1 (film)|F1]]'' (2025)

=== Televisie ===
Uitgezonderd eenmalige gastrollen.
* ''[[Schizo Samurai Shitzu]]'' (2010) - 5 afl.
* ''[[Press]]'' (2018) - 3 afl.
* ''[[Avenue 5]]'' (2020-2022) - 6 afl.
* ''[[Tulipop Tales]]'' (2022) - 13 afl.
* ''[[Best & Bester]]'' (2022) - 13 afl.
* ''[[Big Tree City]]'' (2022) - 15 afl.
* ''[[The Creature Cases]]'' (2022-2023) - 20 afl.
* ''[[Heartstopper (televisieserie)|Heartstopper]]'' (2022-2024) - 11 afl.
* ''[[Hotel Portofino]]'' (2023) - 4 afl.
* ''[[The Makery]]'' (2023) - 25 afl.

=== Computerspel ===
* ''[[Haze (computerspel)|Haze]]'' (2008)
* ''[[Wheelman]]'' (2009)
* ''[[Colin McRae: Dirt 2]]'' (2009)
* ''[[APB: All Points Bulletin]]'' (2010)
* ''[[Operation Flashpoint: Red River]]'' (2011)
* ''[[007 Legends]]'' (2012)
* ''[[LEGO City Undercover]]'' (2013)
* ''[[Payday 2]]'' (2013)
* ''[[Game of Thrones: A Telltale Games Series]]'' (2014)
* ''[[Dragon Quest XI]]'' (2017)
* ''[[The LEGO Ninjago Movie Video Game]]'' (2017)
* ''[[Need for Speed: Payback]]'' (2017)
* ''[[A Way Out]]'' (2018)
* ''[[LEGO The Incredibles]]'' (2018)
* ''[[The Crew 2]]'' (2018)
* ''[[Overkill's The Walking Dead]]'' (2018)
* ''[[Tom Clancy's Ghost Recon Breakpoint]]'' (2019)
* ''[[Relicta]]'' (2020)
* ''[[Troy: A Total War Saga]]'' (2020)
* ''[[It Takes Two (computerspel)|It Takes Two]]'' (2021)
* ''[[Evil Genius 2: World Domination]]'' (2021)
* ''[[Battlefield 2042]]'' (2021)
* ''[[Horizon Forbidden West]]'' (2022)
* ''[[Triangle Strategy]]'' (2022)
* ''[[Sniper Elite 5]]'' (2022)
* ''[[As Dusk Falls]]'' (2022)
* ''[[Peppa Pig: World Adventures]]'' (2023)
* ''[[Diablo IV]]'' (2023)
* ''[[Aliens: Dark Descent]]'' (2023)
* ''[[Jagged Alliance 3]]'' (2023)
* ''[[Lies of P]]'' (2023)
* ''[[Transformers: EarthSpark]]'' (2023)
* ''[[Alan Wake II]]'' (2023)
* ''[[SuperFuse]]'' (2023)
* ''[[Helldivers II]]'' (2024)
* ''[[Unknown 9: Awakening]]'' (2024)
* ''[[Dragon Age: The Veilguard]]'' (2024)
* ''[[Dragon Quest III HD-2D Remake]]'' (2024)
* ''[[Split Fiction]]'' (2025)
* ''[[Atomfall]]'' (2025)

=== Podium ===
* ''[[Romeo en Julia|Romeo and Juliet]]'' (2003)
* ''[[De koopman van Venetië (toneelstuk)|The Merchant of Venice]]'' (2006)
* ''[[Duizend-en-een-nacht|Arabian Nights]]'' (2006)
* ''[[Hamlet]]'' (2006)
* ''[[Accidental Death of an Anarchist]]'' (2008)
* ''[[No Such Cold Thing]]'' (2008)
* ''[[The Miser]]'' (2009)
* ''[[Wet Weather Cover]]'' (2010)
* ''[[The White House Murder Case]]'' (2012)
* ''[[The Rubber Room]]'' (2012)
* ''[[Labyrinth (toneelstuk)|Labyrinth]]'' (2016)
* ''[[Drones, Baby, Drones]]'' (2016)
* ''[[All the President's Men]]'' (2017)
* ''[[Dry Powder]]'' (2018)
* ''[[A Fight Against…]]'' (2021)

=== Audio ===
* ''[[De oude man en de zee|The Old Man and the Sea]]'' (2016)
* ''[[DK Life Stories: Nelson Mandela]]'' (2019)
* ''[[On the Plain of Snakes]]'' (2019)

== Externe link ==
* {{Link IMDb naam}}

{{Appendix|2=* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=en|titel=Joseph Balderrama|oldid=1282338857|datum=20250325}}
----
{{References}}}}

{{Bibliografische informatie}}
{{DEFAULTSORT:Balderrama, Joseph}}
[[Categorie:Brits acteur]]
[[Categorie:Brits stemacteur]]
[[Categorie:Mexicaans acteur]]
[[Categorie:Mexicaans stemacteur]]

title: Algemene informatie

Geboren: 1 januari 1986

Geboorteplaats: Mexico-Stad

Land: Mexico · Verenigd Koninkrijk

Bijnaam: Pepe Balderrama

title: Werk

Beroep: acteur, stemacteur


text:
# Michelaxiopsis australiensis
Michelaxiopsis australiensis is een tienpotigensoort uit de familie van de Axiidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1925 door De Man.

title: Michelaxiopsis australiensis

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Michelaxiopsis australiensis''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Geleedpotigen|Arthropoda]] ([[Geleedpotigen]])
| klasse = [[Malacostraca]]
| orde = [[Decapoda]]
| familie = [[Axiidae]]
| geslacht = ''[[Michelaxiopsis]]''
| w-naam = ''Michelaxiopsis australiensis''
| auteur = De Man
| datum = 1925
| haakjes = ja
| commons =
| species =
| worms = 477588
}}
'''''Michelaxiopsis australiensis''''' is een [[tienpotigen]]soort uit de familie van de [[Axiidae]].<ref>Poore, G. (2012). Michelaxiopsis australiensis. Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=477588</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1925 door De Man.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|22}}

[[Categorie:Axiidae]]

title: Michelaxiopsis australiensis

Klasse: Malacostraca

Orde: Decapoda

Familie: Axiidae

Geslacht: Michelaxiopsis

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Nomada imbricata
Nomada imbricata is een vliesvleugelig insect uit de familie bijen en hommels (Apidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1854 door Smith.

title: Nomada imbricata

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Nomada imbricata''
| afbeelding = Nomada imbricata, F, side, Pr. Georges Co., Maryland 2014-01-20-13.58.23 ZS PMax.jpg
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie = [[Bijen en hommels|Apidae]] (Bijen en hommels)
| onderfamilie = [[Nomadinae]]
| tribus = [[Nomadini]]
| geslacht = ''[[Nomada]]''
| w-naam = ''Nomada imbricata''
| auteur = Smith
| datum = 1854
| haakjes =
| species =
| commons = Category:Nomada imbricata
}}
'''''Nomada imbricata''''' is een [[vliesvleugeligen|vliesvleugelig]] [[insecten|insect]] uit de familie [[bijen en hommels]] (Apidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1854 door Smith.<ref>{{Brontabel|2008-ITIS}}</ref>
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|16}}

[[Categorie:Nomada|imbricata]]

title: Nomada imbricata

Orde: Hymenoptera (Vliesvleugeligen)

Familie: Apidae (Bijen en hommels)

Onderfamilie: Nomadinae

Geslachtengroep: Nomadini

Geslacht: Nomada

title: Soort


text:
# Dicaelotus punctiventris
Dicaelotus punctiventris is een insect dat behoort tot de orde vliesvleugeligen (Hymenoptera) en de familie van de gewone sluipwespen (Ichneumonidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Carl Gustaf Thomson in 1891.

title: Dicaelotus punctiventris

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Dicaelotus punctiventris''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie= [[Gewone sluipwespen|Ichneumonidae]] (Gewone sluipwespen)
| geslacht = ''[[Dicaelotus]]''
| w-naam = ''Dicaelotus punctiventris''
| auteur = [[Carl Gustaf Thomson|Thomson]]
| datum = 1891
| haakjes = ja
| commons =
| species =
}}
'''''Dicaelotus punctiventris''''' is een [[insecten|insect]] dat behoort tot de orde [[vliesvleugeligen]] (Hymenoptera) en de familie van de [[Gewone sluipwespen|gewone sluipwespen (Ichneumonidae)]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door [[Carl Gustaf Thomson]] in 1891.

{{Beginnetje|biologie|2012|09|23}}

[[Categorie:Dicaelotus|punctiventris]]

title: Dicaelotus punctiventris

Familie: Ichneumonidae (Gewone sluipwespen)

Geslacht: Dicaelotus

title: Soort


text:
# Ablon
Ablon is een gemeente in het Franse departement Calvados (regio Normandië). De plaats maakt deel uit van het arrondissement Lisieux. Ablon telde op 1 januari 2022 1.177 inwoners.
Bezienswaardig is het Château d'Ablon.
- Kerk van Ablon
- Gemeentehuis

## Geografie
De oppervlakte van Ablon bedroeg op 1 januari 2022 12 vierkante kilometer; de bevolkingsdichtheid was toen 98,1 inwoners per km².
De onderstaande kaart toont de ligging van Ablon met de belangrijkste infrastructuur en aangrenzende gemeenten.

## Demografie
Onderstaande figuur toont het verloop van het inwonertal (bron: INSEE-tellingen).

Vanwege een beveiligingsprobleem met de MediaWiki Graph-software is het momenteel niet mogelijk deze grafiek weer te geven. Zodra de software is bijgewerkt zal de grafiek vanzelf weer zichtbaar worden.

title: Ablon

wikitext:
{{Infobox gemeente Frankrijk
| plaatsnaam = Ablon
| wapen =
| kaart =
| regio = [[Normandië (regio)|Normandië]]
| departement = [[Calvados (departement)|Calvados]] (14)
| depnr = 14
| arrondissement = [[Arrondissement Lisieux|Lisieux]]
| kanton = [[Kanton Honfleur-Deauville|Honfleur-Deauville]]
| oppervlakte = 12,1
| water =
| latitudeGraden = 49
| latitudeMinuten = 24
| latitudeSeconden = 0
| longitudeGraden = 0
| longitudeMinuten = 18
| longitudeSeconden = 0
| E of W = E
| ol of wl = O.L.
| code = 14001
| postcode = 14600
| netnummer =
| hoogteligging = 0 - 118
| aangrenzende gemeenten =
| burgemeester =
| website =
}}
'''Ablon''' is een gemeente in het [[Frankrijk|Franse]] departement [[Calvados (departement)|Calvados]] (regio [[Normandië]]). De plaats maakt deel uit van het arrondissement [[Arrondissement Lisieux|Lisieux]]. Ablon telde op {{Inwonertal|soort=datum}} {{Inwonertal}} inwoners.

Bezienswaardig is het [[Château d'Ablon]].

<gallery>
Ablon_-_Église_Saint-Pierre-ès-Liens_01.JPG|Kerk van Ablon
Ablon_-_Mairie.JPG|Gemeentehuis
</gallery>

== Geografie ==
De oppervlakte van Ablon bedroeg op {{Inwonertal|soort=datum}} {{inwonertal|soort=oppervlakte}}; de [[bevolkingsdichtheid]] was toen {{inwonertal|soort=dichtheid}} inwoners per km².

<!-- {{Detailkaart Franse gemeente|id=14001}} -->
De onderstaande kaart toont de ligging van Ablon met de belangrijkste infrastructuur en aangrenzende gemeenten.

[[Bestand:14001-Ablon-Sols.png|miniatuur|left|350px]]{{Clearleft}}

== Demografie ==
Onderstaande figuur toont het verloop van het inwonertal (bron: [[Institut national de la statistique et des études économiques/Definities|INSEE-tellingen]]).<br />
{{Grafiek inwonertal gemeente Frankrijk|id=14001}}
<!-- Bron: Frans bureau voor statistiek. Cijfers inwoneraantal volgens de definitie "population sans doubles comptes" -->

== Externe links ==
* {{Link INSEE|id=14001}}

== Zie ook ==
*[[Ablon-sur-Seine]]

{{Appendix}}
{{Commonscat}}
{{Coor title dms|49|24|0|N|0|18|0|E|type:adm2nd_scale:25000_region:FR}}

[[Categorie:Ablon| ]]

title: Situering

Regio: Normandië

Departement: Calvados (14)

Arrondissement: Lisieux

Kanton: Honfleur-Deauville

Coördinaten: 49° 24′ NB, 0° 18′ OL

title: Algemeen

Oppervlakte: 12 km²

title: Overig

Website: Officiële website

title: Detailkaart

Detailkaart: · Locatie in Frankrijk Calvados

Portaal: Frankrijk


text:
# Lamprops hexaspinula
Lamprops hexaspinula is een zeekommasoort uit de familie van de Lampropidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1990 door Liu & Liu.

title: Lamprops hexaspinula

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Lamprops hexaspinula''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Geleedpotigen|Arthropoda]] ([[Geleedpotigen]])
| klasse = [[Malacostraca]]
| orde = [[Cumacea]]
| familie = [[Lampropidae]]
| geslacht = ''[[Lamprops]]''
| w-naam = ''Lamprops hexaspinula''
| auteur = Liu & Liu
| datum = 1990
| haakjes =
| commons =
| species = Lamprops hexaspinula
| worms = 182229
}}
'''''Lamprops hexaspinula''''' is een [[zeekomma]]soort uit de familie van de [[Lampropidae]].<ref>Watling, L. (2012). Lamprops hexaspinula. In: Watling, L.; Gerken, S. (2012). World Cumacea database. Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=182229</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1990 door Liu & Liu.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|22}}

[[Categorie:Lamprops|hexaspinula]]

title: Lamprops hexaspinula

Orde: Cumacea

Familie: Lampropidae

Geslacht: Lamprops

title: Soort


text:
# Negeri Dolok (Dolok Panribuan)
Negeri Dolok is een bestuurslaag in het regentschap Simalungun van de provincie Noord-Sumatra, Indonesië. Negeri Dolok telt 1434 inwoners (volkstelling 2010).

title: Negeri Dolok (Dolok Panribuan)

wikitext:
{{Infobox plaats in Indonesië
| soort          = Dorp
| naam           = Negeri Dolok
| inwoners       = 1434
| datum inwoners = 2010
| provincie      = [[Noord-Sumatra]]
| regentschap    = [[Simalungun (regentschap)|Simalungun]]
| onderdistrict  = [[Dolok Panribuan]]
| eiland         =
| tijdzone       =
| code desa      = 1209070002
| mapname        =
| lat_deg        =
| lat_min        =
| lat_sec        =
| lon_deg        =
| lon_min        =
| lon_sec        =
| image          =
| caption        =
}}
'''Negeri Dolok''' is een bestuurslaag in het [[Regentschap (Indonesië)|regentschap]] [[Simalungun (regentschap)|Simalungun]] van de [[Provincies van Indonesië|provincie]] [[Noord-Sumatra]], [[Indonesië]]. Negeri Dolok telt 1434 inwoners (volkstelling 2010).

{{Appendix|2=
* Resultaten van de volkstelling (2010), Badan Pusat Statistik, [https://web.archive.org/web/20121202090212/http://bps.go.id/eng/download_file/Population_of_Indonesia_by_Village_2010.pdf Population_of_Indonesia_by_Village]
}}
{{Beginnetje|landen & Volken|land=Indonesië|2=2013|3=06|4=13}}

[[Categorie:Plaats in Noord-Sumatra]]

title: Situering

Provincie: Noord-Sumatra

Regentschap of · stadsgemeente: Simalungun

Onderdistrict: Dolok Panribuan

title: Algemeen

title: Overig

Portaal: Indonesië


text:
# Ozarchaea wiangarie
Ozarchaea wiangarie is een spinnensoort in de taxonomische indeling van de Pararchaeidae.
Het dier behoort tot het geslacht Ozarchaea. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 2006 door Rix.

title: Ozarchaea wiangarie

wikitext:
{{Taxobox spin
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| familie = [[Pararchaeidae]]
| geslacht = ''[[Ozarchaea]]''
| w-naam = ''Ozarchaea wiangarie''
| auteur = Rix
| datum = 2006
| haakjes =
}}
'''''Ozarchaea wiangarie''''' is een [[spinnen (dieren)|spinnen]][[soort]] in de taxonomische indeling van de [[Pararchaeidae]].<ref>{{aut|Platnick, Norman I.}} (2010): [http://research.amnh.org/entomology/spiders/catalog/ The world spider catalog], version 10.5. ''American Museum of Natural History''. [https://web.archive.org/web/20090312050907/http://research.amnh.org:80/entomology/spiders/catalog/ Gearchiveerd] op 12 maart 2009.</ref>

Het dier behoort tot het geslacht ''[[Ozarchaea]]''. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 2006 door Rix.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|11|19}}

[[Categorie:Malkaridae]]

title: Ozarchaea wiangarie

Klasse: Arachnida (Spinachtigen)

Orde: Araneae (Spinnen)

Familie: Pararchaeidae

Geslacht: Ozarchaea

title: Soort


text:
# Morton Feldman
Morton Feldman (New York, 12 januari 1926 – Buffalo, 3 september 1987) was een Amerikaans componist.
Feldman genoot zijn muzikale opleiding van onder meer Stefan Wolpe en Wallingford Riegger. Zijn muziek is abstract en is beïnvloed door het expressionisme. Hij paste in zijn vroege werk een nieuwe techniek toe waarbij de noten en rusten niet exact zijn aangegeven; het wordt aan de musicus overgelaten hoelang zij worden aangehouden. Hij schreef een aantal werken voor piano, kamermuziek en ensembles in allerlei combinaties  en ook enige orkestwerken.

In het Festival Nieuwe Muziek van juni/juli 1987 in Middelburg was Morton Feldman de hoofdgast.

## Oeuvre (selectief)
- (1986): Palais de Mari (piano)
- (1950-53): Intermissions I-IV (piano)
- (1951/52): Nature Pieces (piano)
- Three Dances (nooit uitgegeven); (piano)
- (1960/61): Duration I-V;
- (1951-60): Extensions;
- (1963): Vertical Thoughts I-V;
- Two instruments (cello/hoorn);
- For Franz (sopraan, viool, hoorn, bellen en piano);
- Ixion (ballet);
- The Swallows of Salangan (koor en 76 musici);
- (1970/01): The Viola in My Life I-IV;
- (1971): The Rothko Chapel (altviool, celeste, koor, percussie)
- (1973): For Frank O'Hara
- (1977): Neither (drama op tekst van Samuel Beckett voor sopraan en orkest)
- Strijkkwartet nr. 1
- (1983): Strijkkwartet nr. 2; het langste strijkkwartet ooit gecomponeerd

title: Morton Feldman

wikitext:
[[Bestand:Persconferentie componist Morton Feldman in concertgebouw Amsterdam in verband m, Bestanddeelnr 928-6142.jpg|thumb|Morton Feldman, Amsterdam 1976, door [[Rob Bogaerts]] ([[Anefo]])]]
'''Morton Feldman''' ([[New York (stad)|New York]], [[12 januari]] [[1926]] – [[Buffalo (New York)|Buffalo]], [[3 september]] [[1987]]) was een [[Verenigde Staten|Amerikaans]] componist.

Feldman genoot zijn muzikale opleiding van onder meer [[Stefan Wolpe]] en [[Wallingford Riegger]]. Zijn muziek is abstract en is beïnvloed door het [[expressionisme]]. Hij paste in zijn vroege werk een nieuwe techniek toe waarbij de noten en rusten niet exact zijn aangegeven; het wordt aan de musicus overgelaten hoelang zij worden aangehouden. Hij schreef een aantal werken voor piano, kamermuziek en ensembles in allerlei combinaties  en ook enige orkestwerken.<br />
In het [[Festival Nieuwe Muziek]] van juni/juli 1987 in Middelburg was Morton Feldman de hoofdgast.<ref>[https://encyclopedievanzeeland.nl/Festival_Nieuwe_Muziek Festival Nieuwe Muziek] in de encyclopedie van Zeeland</ref>

== Oeuvre (selectief) ==
* (1986): [[Palais de Mari]] (piano)
* (1950-53): [[Intermissions]] I-IV (piano)
* (1951/52): [[Nature Pieces]] (piano)
* [[Three Dances (Feldman)|Three Dances]] (nooit uitgegeven); (piano)
* (1960/61): Duration I-V;
* (1951-60): Extensions;
* (1963): Vertical Thoughts I-V;
* Two instruments (cello/hoorn);
* For Franz (sopraan, viool, hoorn, bellen en piano);
* Ixion (ballet);
* The Swallows of Salangan (koor en 76 musici);
* (1970/01): [[The Viola in My Life]] I-IV;
* (1971): The Rothko Chapel (altviool, celeste, koor, percussie)
* (1973): For Frank O'Hara
* (1977): Neither (drama op tekst van [[Samuel Beckett]] voor sopraan en orkest)
* Strijkkwartet nr. 1
* (1983): [[Strijkkwartet nr. 2 (Feldman)|Strijkkwartet nr. 2]]; het langste strijkkwartet ooit gecomponeerd

== Externe links ==
* [https://web.archive.org/web/20051217072829/http://www.artofthestates.org/cgi-bin/composer.pl?comp=15 drie uitvoeringen] (gearchiveerd)
* [http://www.cnvill.net/mfhome.htm Morton Feldman pagina]

{{Appendix|1=bron}}
{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Feldman, Morton}}
[[Categorie:Amerikaans componist]]
[[Categorie:20e-eeuws componist]]


text:
# Adlappa erythroptera
Adlappa erythroptera is een rechtvleugelig insect uit de familie veldsprinkhanen (Acrididae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1920 door Sjöstedt.

title: Adlappa erythroptera

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Adlappa erythroptera''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Rechtvleugeligen|Orthoptera]] (Rechtvleugeligen)
| familie = [[Veldsprinkhanen|Acrididae]] (Veldsprinkhanen)
| geslacht = ''[[Adlappa]]''
| w-naam = ''Adlappa erythroptera''
| auteur = Sjöstedt
| datum = 1920
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Adlappa erythroptera''''' is een [[rechtvleugeligen|rechtvleugelig insect]] uit de familie [[veldsprinkhanen]] (Acrididae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1920 door Sjöstedt.

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|9999-Orthoptera}} [bezocht 15 april 2013]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|04|17}}

[[Categorie:Veldsprinkhanen]]

title: Adlappa erythroptera

Orde: Orthoptera (Rechtvleugeligen)

Familie: Acrididae (Veldsprinkhanen)

Geslacht: Adlappa

title: Soort


text:
# Go Ahead in het seizoen 1963/64
Het seizoen 1963/1964 was het 10e jaar in het bestaan van de Deventerse betaaldvoetbalclub Go Ahead. De club kwam uit in de Eredivisie en eindigde daarin op de 12e plaats. Tevens deed de club mee aan het toernooi om de KNVB Beker, hierin werd in de tweede ronde verloren van Fortuna '54 (0–3).

## Wedstrijdstatistieken

### Eredivisie
|       | ADO   | Ajax  | Blauw-Wit | DOS   | DWS/A | Feijenoord | Fortuna '54 | GVAV  | Heracles | MVV   | NAC   | PSV   | Sparta | Sportclub Enschede | Volendam |
| ----- | ----- | ----- | --------- | ----- | ----- | ---------- | ----------- | ----- | -------- | ----- | ----- | ----- | ------ | ------------------ | -------- |
| Thuis | 3 – 4 | 1 – 0 | 3 – 4     | 0 – 2 | 1 – 1 | 3 – 2      | 0 – 2       | 1 – 2 | 2 – 2    | 1 – 2 | 1 – 3 | 2 – 0 | 0 – 5  | 2 – 0              | 2 – 2    |
| Uit   | 0 – 1 | 4 – 2 | 1 – 1     | 2 – 4 | 0 – 0 | 1 – 1      | 6 – 1       | 1 – 1 | 2 – 1    | 1 – 1 | 2 – 2 | 4 – 0 | 5 – 0  | 0 – 3              | 2 – 2    |

### KNVB Beker
| 1e ronde                                        | PEC                       | '1 – 2 (1 – 1, 1 – 1)' Na verlenging | Go Ahead                                     |
| 29 september 1963 Plaats: Zwolle De Vrolijkheid | Wannie Sterken 25' (pen.) |                                      | 2' (pen.) Egbert ter Mors 94' Gerrit Niehaus |
| 2e ronde                                        | Go Ahead                  | 0 – 3 (0 – 0)                        | Fortuna '54                                  |
| 17 november 1963 Plaats: Deventer Vetkampstraat |                           |                                      | 74', 76' Piet van Rhijn 86' Peter Benen      |

## Statistieken Go Ahead 1963/1964

### Eindstand Go Ahead in de Nederlandse Eredivisie 1963 / 1964
| Stand | Gespeeld | Gewonnen | Gelijk | Verloren | Punten | Doelpunten voor | Doelpunten tegen |
| ----- | -------- | -------- | ------ | -------- | ------ | --------------- | ---------------- |
| 12e   | 30       | 7        | 10     | 13       | 24     | 42              | 62               |

### Topscorers
| #      | Naam               | Goal |
| ------ | ------------------ | ---- |
| 1.     | Egbert ter Mors    | 12   |
| 2.     | Rikkert La Crois   | 10   |
| 3.     | Jan-Willem Weijers | 5    |
| 3.     | Gerard Wüstefeld   | 5    |
| 5.     | Chris Lefering     | 4    |
| 5.     | Chris de Vries     | 4    |
| 7.     | Gerrit Borghuis    | 1    |
| 7.     | Gerrit Niehaus     | 1    |
| Totaal | Totaal             | 42   |

| #      | Naam            | Goal |
| ------ | --------------- | ---- |
| 1.     | Egbert ter Mors | 1    |
| 1.     | Gerrit Niehaus  | 1    |
| Totaal | Totaal          | 2    |

## Voetnoten
ADO ·
Ajax ·
Blauw-Wit ·
DOS ·
DWS ·
Sportclub Enschede ·
Feijenoord ·
Fortuna '54 ·
Go Ahead ·
GVAV ·
Heracles ·
MVV ·
NAC ·
PSV ·
Sparta ·
Volendam

title: Go Ahead in het seizoen 1963/64

wikitext:
{{Infobox voetbalclub
| naamclub             = Go Ahead — seizoen 1963/1964
| bijnaam              =
| volledigenaam        = '''D'''eventer '''V'''oetbal '''V'''ereniging Go Ahead
| afbeelding           =
| onderschrift         =
| oprichting           = [[2 december]] [[1902]]
| plaatsnaam           = {{NL-vlag|Deventer}}
| complex              =
| stadion              = [[De Adelaarshorst|Vetkampstraat]]
| capaciteit           = 20.000
| voorzitter           =
| eigenaar             =
| algemeen directeur   =
| manager              =
| technisch directeur  =
| trainer              = {{CSHH-VLAG|15}} [[František Fadrhonc]]
| assistent-trainer    =
| sponsor              =
| begroting            =
| competitie           = [[Eredivisie 1963/64#Eindstand|Eredivisie]] (12e)
[[KNVB Beker 1963/64|KNVB Beker]] (2e ronde)
| topscorer            = '''Competitie:'''
{{NL-VLAG|15}} [[Egbert ter Mors]] (12)
'''Beker:'''
{{NL-VLAG|15}} [[Egbert ter Mors]] (1)
{{NL-VLAG|15}} [[Gerrit Niehaus]] (1)
| pattern_la1          =
| pattern_b1           = _yellowvertical
| pattern_ra1          =
| pattern_sh1          = _red_stripes
| pattern_s1           =
| leftarm1             = FF0000
| body1                = FF0000
| rightarm1            = FF0000
| shorts1              = FF0000
| socks1               = FF0000
| vorig_seizoen        = [[Go Ahead in het seizoen 1962/63|1962/63]]
| volg_seizoen         = [[Go Ahead in het seizoen 1964/65|1964/65]]
}}

Het '''seizoen 1963/1964''' was het 10e jaar in het bestaan van de [[Deventer]]se betaaldvoetbalclub '''[[Go Ahead Eagles|Go Ahead]]'''. De club kwam uit in de [[Eredivisie 1963/64|Eredivisie]] en eindigde daarin op de 12e plaats. Tevens deed de club mee aan het toernooi om de [[KNVB Beker 1963/64|KNVB Beker]], hierin werd in de tweede ronde verloren van [[Fortuna '54]] (0–3).

==Wedstrijdstatistieken==
===[[Eredivisie 1963/64#Uitslagen|Eredivisie]]===
{| class="wikitable" style="width:75%; font-size:85%;"
! align=center|
! align=center| ADO
! align=center| Ajax
! align=center| Blauw-Wit
! align=center| DOS
! align=center| DWS/A
! align=center| Feijenoord
! align=center| Fortuna '54
! align=center| GVAV
! align=center| Heracles
! align=center| MVV
! align=center| NAC
! align=center| PSV
! align=center| Sparta
! align=center| Sportclub Enschede
! align=center| Volendam
|-
! align=center | Thuis
| align=center bgcolor="#FFCCCC"| 3 – 4
| align=center bgcolor="#C0F0D0"| 1 – 0
| align=center bgcolor="#FFCCCC"| 3 – 4
| align=center bgcolor="#FFCCCC"| 0 – 2
| align=center bgcolor="#BBEBFF"| 1 – 1
| align=center bgcolor="#C0F0D0"| 3 – 2
| align=center bgcolor="#FFCCCC"| 0 – 2
| align=center bgcolor="#FFCCCC"| 1 – 2
| align=center bgcolor="#BBEBFF"| 2 – 2
| align=center bgcolor="#FFCCCC"| 1 – 2
| align=center bgcolor="#FFCCCC"| 1 – 3
| align=center bgcolor="#C0F0D0"| 2 – 0
| align=center bgcolor="#FFCCCC"| 0 – 5
| align=center bgcolor="#C0F0D0"| 2 – 0
| align=center bgcolor="#BBEBFF"| 2 – 2
|-
! align=center | Uit
| align=center bgcolor="#C0F0D0"| 0 – 1
| align=center bgcolor="#FFCCCC"| 4 – 2
| align=center bgcolor="#BBEBFF"| 1 – 1
| align=center bgcolor="#C0F0D0"| 2 – 4
| align=center bgcolor="#BBEBFF"| 0 – 0
| align=center bgcolor="#BBEBFF"| 1 – 1
| align=center bgcolor="#FFCCCC"| 6 – 1
| align=center bgcolor="#BBEBFF"| 1 – 1
| align=center bgcolor="#FFCCCC"| 2 – 1
| align=center bgcolor="#BBEBFF"| 1 – 1
| align=center bgcolor="#BBEBFF"| 2 – 2
| align=center bgcolor="#FFCCCC"| 4 – 0
| align=center bgcolor="#FFCCCC"| 5 – 0
| align=center bgcolor="#C0F0D0"| 0 – 3
| align=center bgcolor="#BBEBFF"| 2 – 2
|}

===[[KNVB Beker 1963/64|KNVB Beker]]===
{| style="width:75%; background:transparent; font-size:85%;"
|- valign=top style="background-color:#D8D8D8;"
| align=center width=20% | '''[[KNVB Beker 1963/64#Eerste ronde|1e ronde]]'''
| align=right width=20% | '''[[PEC Zwolle|PEC]]'''
| align=center width=12% | '''1 – 2 (1 – 1, 1 – 1)'
Na verlenging''
| width=20% | '''Go Ahead'''
|- valign=top
| align=center | ''29 september 1963''
Plaats: [[Zwolle]]
[[Sportpark De Vrolijkheid|De Vrolijkheid]]
| align=right | [[Wannie Sterken]] {{goal|25|p}}
| align=center |
| {{goal|2|p}} [[Egbert ter Mors]]
{{goal|94}} [[Gerrit Niehaus]]
|- valign=top style="background-color:#D8D8D8;"
| align=center width=20% | '''[[KNVB Beker 1963/64#Tweede ronde|2e ronde]]'''
| align=right width=20% | '''Go Ahead'''
| align=center width=12% | '''0 – 3 (0 – 0)'''
| width=20% | '''[[Fortuna '54]]'''
|- valign=top
| align=center | ''17 november 1963''
Plaats: [[Deventer]]
[[Adelaarshorst|Vetkampstraat]]
| align=right |
| align=center |
| {{goal|74||76}} [[Piet van Rhijn]]
{{goal|86}} [[Peter Benen]]
|}

==Statistieken Go Ahead 1963/1964==
===Eindstand Go Ahead in de Nederlandse Eredivisie 1963 / 1964===
{| class="wikitable" style="width:100%; font-size:85%; text-align:center"
! Stand
! Gespeeld
! Gewonnen
! Gelijk
! Verloren
! Punten
! Doelpunten voor {{goal}}
! Doelpunten tegen {{goal}}
|-
| 12e
| 30
| 7
| 10
| 13
| 24
| 42
| 62
|}

===Topscorers===
{| width=50%
| width=25% align=left valign=top |
'''Competitie'''
{| class="wikitable" style="width:90%; font-size:85%;"
|- valign=top
! width=15% align=center | #
! width=65% align=center | Naam
! width=20% align=center | {{goal}}
|- valign=top
| align=center rowspan=1| 1.
| {{NL-VLAG|15}} [[Egbert ter Mors]]
| align=center rowspan=1| 12
|- valign=top
| align=center rowspan=1| 2.
| {{NL-VLAG|15}} [[Rikkert La Crois]]
| align=center rowspan=1| 10
|- valign=top
| align=center rowspan=2| 3.
| {{NL-VLAG|15}} [[Jan-Willem Weijers]]
| align=center rowspan=2| 5
|- valign=top
| {{NL-VLAG|15}} [[Gerard Wüstefeld]]
|- valign=top
| align=center rowspan=2| 5.
| {{NL-VLAG|15}} [[Chris Lefering]]
| align=center rowspan=2| 4
|- valign=top
| {{NL-VLAG|15}} [[Chris de Vries]]
|- valign=top
| align=center rowspan=2| 7.
| {{NL-VLAG|15}} [[Gerrit Borghuis]]
| align=center rowspan=2| 1
|- valign=top
| {{NL-VLAG|15}} [[Gerrit Niehaus]]
|- valign=top
| colspan=2 | '''Totaal'''
| align=center| '''42'''
|}
| width=25% align=left valign=top |
'''Beker'''
{| class="wikitable" style="width:90%; font-size:85%;"
|- valign=top
! width=15% align=center | #
! width=65% align=center | Naam
! width=20% align=center | {{goal}}
|- valign=top
| align=center rowspan=2| 1.
| {{NL-VLAG|15}} [[Egbert ter Mors]]
| align=center rowspan=2| 1
|- valign=top
| {{NL-VLAG|15}} [[Gerrit Niehaus]]
|- valign=top
| colspan=2 | '''Totaal'''
| align=center| '''2'''
|}
|}

==Zie ook==
* [[Go Ahead Eagles|Go Ahead]]
* [[Eredivisie 1963/64|Eredivisie seizoen 1963/64]]
* [[KNVB Beker 1963/64|KNVB Beker seizoen 1963/64]]

==Voetnoten==
{{Navigatie Go Ahead Eagles}}
{{Navigatie Eredivisie 1963/64}}

[[Categorie:Go Ahead Eagles naar seizoen|1963/64]]
[[Categorie:Nederlandse voetbalclub 1963/64|Go Ahead]]

title: Go Ahead — seizoen 1963/1964

Naam: Deventer Voetbal Vereniging Go Ahead

Opgericht: 2 december 1902

Plaats: Deventer

Stadion: Vetkampstraat

Trainer: František Fadrhonc

Topscorer(s): Competitie: · Egbert ter Mors (12) · Beker: · Egbert ter Mors (1) · Gerrit Niehaus (1)

Competitie: Eredivisie (12e) · KNVB Beker (2e ronde)

title: Chronologie

Chronologie: ← Vorige Volgende → 1962/63 1964/65

Portaal: Voetbal


text:
# Zophorame hirsti
Zophorame hirsti is een spinnensoort uit de familie Barychelidae. De soort komt voor in Queensland.

title: Zophorame hirsti

wikitext:
{{Taxobox spin
| titelweergave = cursief
| naam = ''Zophorame hirsti''
| afbeelding =
| familie = [[Barychelidae]]
| geslacht = ''[[Zophorame]]''
| w-naam = ''Zophorame hirsti''
| auteur = [[Robert J. Raven|Raven]]
| datum = 1994
| bron =<ref>{{Brontabel|1994-Raven}}</ref>
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Zophorame hirsti''''' is een [[Spinnen (dieren)|spinnensoort]] uit de familie [[Barychelidae]]. De soort komt voor in [[Queensland]].

{{Appendix}}

[[Categorie:Barychelidae]]
[[Categorie:Endemisch dier uit Queensland]]

title: Zophorame hirsti

Familie: Barychelidae

Geslacht: Zophorame

title: Soort


text:
# Slacht
De slacht of het slachten van dieren is "het doden van dieren door verbloeding" volgens de definitie in de Europese Richtlijn 93/119/EG inzake de bescherming van dieren bij het slachten of doden. Slacht onderscheidt zich daardoor van de jacht.
Volgens de geldende wetgeving (de Europese Richtlijn en de daarvan afgeleide Belgische en Nederlandse wetgeving), moet in de meeste gevallen geslacht worden in een slachthuis. Ook is het verplicht om de dieren vooraf te bedwelmen, hoewel hiervoor een uitzondering bestaat voor het slachten volgens een godsdienstige ritus (ritueel slachten), waarmee vooral sjechieta (joden) en dabh (moslims) wordt bedoeld.

## Redenen
Slachten is het gericht doden en laten verbloeden van dieren met het oog op het rechtstreeks verkrijgen, verwerken, economisch benutten en/of consumeren van de producten. Slachten mag in Nederland alleen nog als het verkrijgen van voedingsmiddelen het hoofddoel is. Het fokken en slachten van pelsdieren voor bont is in Nederland niet langer toegestaan; in veel andere landen wel.

### Slachten voor voedselproductie
Het hoofddoel van de slacht is voor de productie van voedsel. Dit voedsel dient voor de consumptie door mensen, of door mensen gehouden dieren. Het meest gebruikte onderdeel is vlees, dat wanneer het afkomstig is van slacht ook wel slachtvlees wordt genoemd.

### Doden van economisch nutteloze dieren als bijproduct
Een aanzienlijk deel van de doding betreft dieren die geboren worden maar geen economisch nut (meer) hebben. Dit gebeurt vooral in de pluimveesector, waar de sterke voorkeur gegeven wordt aan hennen voor zowel kippenvlees- als eierproductie en hanen doorgaans onmiddellijk na hun geboorte worden gedood. Hanen leggen immers geen eieren en moderne hybride hanen zetten nauwelijks vlees aan. In Nederland worden daarom jaarlijks 45 miljoen mannelijke kuikens meteen na hun geboorte vergast; wereldwijd worden er jaarlijks naar schatting rond de 3,2 miljard haantjes vergast. Een andere veelgebruikte methode is versnippering; jaarlijks worden naar schatting wereldwijd 4 tot 6 miljard haantjes vergast of versnipperd. Het stoffelijk overschot van deze kuikens wordt voornamelijk als voer voor andere dieren gebruikt.

### Slachten van overige dieren als bijproduct
Nadat leghennen minder eieren beginnen te leggen worden ze economisch eveneens onrendabel en geslacht, vaak als 'soepkip' of verwerkt in andere producten.
In de melkvee-industrie moeten koeien bijna ieder jaar drachtig gemaakt worden (doorgaans via kunstmatige inseminatie) zodat zij melk gaan produceren. Kalveren worden op een leeftijd van 6 tot 12 maanden geslacht als het stieren zijn (die geen melk kunnen produceren), of omdat de boer ze niet nodig heeft ter aanvulling of vervanging van zijn kudde. Van de vrouwelijke kalveren worden de exemplaren met de beste afstamming opgefokt tot melkkoe. De meeste melkkoeien geven na 5 of 6 jaar minder of geen melk meer omdat ze niet meer drachtig kunnen worden gemaakt (waardoor de melkproductie uiteindelijk daalt) of andere gezondheidsproblemen, en worden dan eveneens geslacht. Het vlees van geslachte melkkoeien kan ook worden geconsumeerd.

### Slachten voor andere producten
Slachten voor andere doelen dan voor voedingsmiddelen is in Nederland niet toegerstaan, maar bijproducten van de slacht mogen worden benut voor andere doeleinden dan voedselproducten. De organen van dieren worden vaak als bijproduct van de vleesindustrie gebruikt voor andere doeleinden. Van de huid van koeien wordt bijvoorbeeld leer geproduceerd waaruit schoeisel kan worden gemaakt.

### Slachten als natuurbeheersmaatregel
In het natuurbeheer kan het slachten worden toegepast als beheersmaatregel. In veel natuurparken in Noord-Amerika worden regelmatig de bizonkuddes bijeengedreven. Wanneer die kuddes te groot zijn, worden met name jonge dieren voor de slacht geselecteerd. De overige dieren worden dan na een veterinaire behandeling losgelaten. Door met name de jonge dieren voor slacht te selecteren, wordt de cohesie in de kudde niet aangetast.
Ook in Nederland wordt slacht ingezet als natuurbeheersmaatregel. Zonder beheer van een populatie zouden de dieren, zeker in kleine terreinen, op termijn een tekort aan voedsel krijgen en minder vitaal worden, waardoor de natuurterreinen tot een groot weiland zouden verworden.

## Statistieken
| Diersoort              | Aantal         |
| ---------------------- | -------------- |
| Kippen                 | 58.110.000.000 |
| Tamme eenden           | 2.817.000.000  |
| Tamme varkens          | 1.383.000.000  |
| Tamme kalkoenen        | 654.000.000    |
| Ganzen & Parelhoenders | 649.000.000    |
| Schapen                | 517.000.000    |
| Geiten                 | 430.000.000    |
| Runderen               | 296.000.000    |
| Bizons                 | 24.000.000     |
| Totaal                 | 64.880.000.000 |

## Dierenwelzijn
De vraag of en waarom mensen dieren mogen slachten is een existentieel, ethisch dilemma, dat al bestaat zolang mensen dieren houden. In de loop der geschiedenis zijn er vaak groepen en individuele mensen geweest die hebben geijverd voor meer diervriendelijke methoden van slachten, waardoor het  dierenleed wordt beperkt. Sinds 1992 is het in Nederland in principe verplicht om dieren voorafgaand aan de slacht te verdoven, ook wel "bedwelmen" genoemd. Daardoor wordt tegenwoordig de slachtmethode in twee stappen gehanteerd van eerst verdoven en daarna doden.

### Redenen voor verdoving
Binnen de Europese Unie worden de meeste dieren die geslacht worden voor menselijke consumptie gedood door, na verdoving, de grote bloedvaten in de keel of borstkas door te snijden (vandaar het werkwoord kelen), zodat er in korte tijd veel bloedverlies optreedt. Bij onverdoofde slacht (zoals bij rituele slacht) verliest het dier zijn bewustzijn nadat er een bepaalde hoeveelheid bloedverlies is opgetreden; na nog meer bloedverlies volgt de dood. Voordat het zijn bewustzijn verliest, zal het dier vanaf het moment van doorsnijden van de keelslagader pijn ervaren en mogelijk ook stress en angst. Afgaand op uiterlijk gedrag en hersenactiviteit, zal de tijd tussen het doorsnijden van de grote bloedvaten en bewustzijnsverlies maximaal 20 seconden duren bij schapen, maximaal 25 seconden bij varkens, maximaal 2 minuten bij runderen, maximaal 2,5 minuten of meer bij pluimvee en soms 15 minuten of meer bij vissen. Om de duur van de pijnervaring te bekorten, is verdoving normaliter het meest effectief. De beste verdovingsmethode is afhankelijk van de diersoort; de kwaliteit van het gereedschap en de bekwaamheid van het personeel hebben eveneens invloed op de effectiviteit.

### Verdovingsmethoden
Voor verdoving zijn verschillende methodes ontwikkeld, waaronder elekronarcose, verstikking met een gas (zoals argon, stikstof of koolstofdioxide) of door het gebruik van een schietmasker. De methodes zijn niet altijd even betrouwbaar: soms wordt een dier onvoldoende verdoofd en lijdt daardoor nog steeds pijn tijdens het slachtproces. Afhankelijk van onderzoeksrapporten van verschillende dierenwelzijnsorganisaties falen verdovingsmethodes tussen de 9% en 31% van de gevallen om een dier effectief te verdoven.:4:13

#### Elektrisch (elektronarcose)
Bij pluimvee wordt meestal gebruik gemaakt van een waterbad waar de vogels met hun kop of hele lichaam in worden gehouden en een elektrische schok (vaak meer dan 200 mA) wordt gegeven om ze tot hartstilstand te brengen. Met elektro-encefalografie kan ongeveer worden gemeten hoeveel hersenactiviteit een dier nog vertoont na het toebrengen van een schok om de juiste sterkte te bepalen. Als de elektrische schok sterk genoeg is, zal het dier onmiddellijk (vaak binnen 1 seconde) het bewustzijn verliezen. Als vogels alleen met hun kop verdoofd worden, moet hun hals binnen 10 tot 15 seconden worden doorgesneden om te voorkomen dat ze hun bewustzijn herwinnen. In de pluimvee-industrie wordt echter meer gebruik gemaakt van waterbaden die de gehele vogel verdoven door ze ondersteboven met hun poten aan voortbewegende ijzeren ketenen te hangen en hun koppen door het elektrische water te laten gaan (met hooguit 20 kippen tegelijk). Hierdoor is er een zeer hoge kans dat ze een hartstilstand krijgen en hun bewustzijn verliezen. Voorafgaand aan de verdoving wappert ongeveer 90% van de vogels nog met hun vleugels, meestal als ze net opgehangen worden, als ze de eerste schokken toegediend krijgen en vooral als de ketenen strak om hun poten zitten (hetgeen echter van belang is voor goede stroomgeleiding). Doordat de vogels veel met hun vleugels en lichaam bewegen, komen ze soms onvoldoende of geheel niet in aanraking met het geëlektrificeerde water en zijn daarom bij bewustzijn wanneer hun hals wordt doorgesneden. In sommige gevallen is 10% van de dieren niet (goed) verdoofd en kan daardoor pijn lijden tijdens de slacht. Het waterbad kan ook gebruikt worden om vogels meteen te elektrocuteren, maar daar wordt de vleeskwaliteit meestal wel slechter van.
Elektronarcose wordt ook bij varkens gebruikt, waarbij elektroden op de kop en eventueel borstkas van het varken worden geplaatst, waarna een krachtige stroomstoot wordt gegeven en bewustzijnsverlies optreedt.

#### Gasnarcose
Gasnarcose wordt veel toegepast bij varkens en pluimvee. Dieren worden gedurende een bepaalde tijd blootgesteld aan zuurstofverdringende gassen, waarna bewustzijnsverlies optreedt. Vaak wordt hiervoor een hoog gehalte koolstofdioxide gebruikt, maar omdat dit irritatie aan de slijmvliezen geeft wordt er gezocht naar alternatieve gasmengsels.

#### Schietmasker
Een schietmasker is een apparaat dat met hoge snelheid een pen door de schedel, in de hersenen van een dier schiet, waardoor het dier hersendood wordt en daarmee het bewustzijn verliest. Wanneer deze methode op de juiste manier toegepast wordt is de verdoving snel, pijnloos en onomkeerbaar. Er bestaan ook niet-penetrerende schietmaskers, het dier verliest daarbij het bewustzijn door de grote klap tegen het hoofd.

### Ritueel slachten
Vanaf eind 19e eeuw hebben steeds meer landen verdoofde slacht verplicht ingevoerd. De meeste moslims en joden zijn echter van mening dat dieren geslacht dienen te worden volgens een bepaald religieus ritueel, dat verdoving niet toestaat als het dier daardoor "onrein" zou worden. Op grond van godsdienstvrijheid is voor hen in verschillende landen, waaronder Nederland, een uitzondering op de verdovingsplicht gegeven. Dierenwelzijnsorganisaties en -activisten uiten vaak kritiek op deze uitzondering en menen dat religie geen argument mag zijn om dieren niet te verdoven, waarop religieuze organisaties en individuen dan weer reageren dat hun godsdienstvrijheid belangrijker is dan de ethische bezwaren, of dat hun manier van slachten juist wel “diervriendelijk” is.
Sinds begin 21e eeuw is er een verschuiving gaande in verscheidene islamitische en joodse gemeenschappen die "omkeerbare" verdoving aanvaardbaar vinden: zolang het dier niet dodelijk gewond raakt van de verdoving, is het ceremonieel "rein" en dus nog steeds halal of koosjer. Dit betekent dat bijvoorbeeld electronarcose of niet-penetrerende schietmaskers aanvaardbare bedwelmingsmethodes zijn volgens verschillende imams en rabbijnen. In 2018 heeft het Europees Hof van Justitie bepaald dat het overheden van EU-lidstaten (in dat geval de Vlaamse overheid in België) is toegestaan om onverdoofde rituele slacht te verbieden als omkeerbare verdoofde rituele slachtmethoden mogelijk zijn.

### Reductie doding mannelijke kuikens
Omdat hanen geen eieren kunnen leggen en meestal ongeschikt zijn voor vleesproductie, hebben ze geen economisch nut en worden er naar schatting jaarlijks wereldwijd 4 tot 6 miljard mannelijke kuikens op hun geboortedag meteen vergast of versnipperd; in Nederland worden er per jaar 45 miljoen eendagskuikens vergast. Hiervoor bestaan meerdere oplossingen, zoals desondanks toch proberen hanen vet te mesten, te slachten, het hanenvlees te koop aanbieden en hopen dat de consument het wil kopen. Een andere methode is eind jaren 2010 ontwikkeld door wetenschappers in onder meer Nederland (In Ovo) en Duitsland (Seleggt), namelijk het seksen van bevruchte eieren 9 dagen nadat ze gelegd zijn en de eieren met mannelijke vruchten te vernietigen voordat ze tot wasdom komen en na 21 dagen uit het ei komen.

## Oppositie tegen slacht
Sommige mensen vinden dat dieren slachten voor vleesvoorziening onnodig of overbodig is. Vaak voeren zij daarbij overwegingen aan vanuit dierethiek en/of dierenwelzijn. In plaats daarvan zouden mensen zich volgens hen meer of volledig dienen te voeden met plantaardig voedsel, eventueel in de vorm van plantaardige vleesvervangers, indien nodig aangevuld met andere dierlijke producten (melk, eieren) en/of synthetische vitaminen en mineralen. Afhankelijk van hoe ver men hierin gaat noemt men een dergelijke houding vegetarisme, veganisme of daaraan verwante termen. Wereldwijd zijn naar schatting zijn 2 miljard mensen vegetariër, oftewel 28,6% van de wereldbevolking; zij zijn daardoor alleen indirect afhankelijk van de slacht voor hun voedselvoorziening, maar stellen wel meer eisen aan een gevarieerde plantaardige voeding.
Een ander alternatief voor slachtvlees is kweekvlees, waarbij stamcellen van dieren worden gecultiveerd in een laboratorium en uiteindelijk kunnen worden gegeten zonder dat daarvoor rechtstreeks een dier geslacht hoeft te worden.

title: Slacht

wikitext:
[[Bestand:Medieval pig slaughter.jpg|thumb|Afbeelding van een middeleeuwse slachter.]]
[[Bestand:Beelden van Tilburg- noodslachting; keurmeester Noud Timmermans.webm|thumb|Noodslachting door keurmeester in Tilburg in de jaren 1970]]
De '''slacht''' of het '''slachten''' van dieren is "het [[Dood|doden]] van [[Dieren (biologie)|dieren]] door verbloeding" volgens de definitie in de Europese Richtlijn 93/119/EG ''inzake de bescherming van dieren bij het slachten of doden''. Slacht onderscheidt zich daardoor van de [[jacht (activiteit)|jacht]].

Volgens de geldende wetgeving (de [[Europese richtlijn|Europese Richtlijn]] en de daarvan afgeleide [[Belgische wet|Belgische]] en [[Nederlandse wetgeving]]), moet in de meeste gevallen geslacht worden in een [[slachterij|slachthuis]]. Ook is het verplicht om de dieren vooraf te [[Roes (bewustzijn)|bedwelmen]], hoewel hiervoor een uitzondering bestaat voor het slachten volgens een godsdienstige [[ritus]] ([[ritueel slachten]]), waarmee vooral [[Kasjroet#slacht|sjechieta]] (joden) en [[Dhabiha|dabh]] (moslims) wordt bedoeld.

== Redenen ==
Slachten is het gericht doden en laten verbloeden van dieren met het oog op het rechtstreeks verkrijgen, verwerken, economisch benutten en/of consumeren van de producten. Slachten mag in Nederland alleen nog als het verkrijgen van voedingsmiddelen het hoofddoel is. Het fokken en slachten van pelsdieren voor bont is in Nederland niet langer toegestaan<ref>{{Citeer web |url=https://wetten.overheid.nl/BWBR0032739/2024-01-01 |titel=wetten.nl - Regeling - Wet verbod pelsdierhouderij - BWBR0032739 |bezochtdatum=2025-08-09 |werk=wetten.overheid.nl |taal=nl |archiefurl=http://web.archive.org/web/20241004173144/https://wetten.overheid.nl/BWBR0032739/2024-01-01 |archiefdatum=2024-10-04}}</ref>; in veel andere landen wel.

=== Slachten voor voedselproductie ===
Het hoofddoel van de slacht is voor de productie van [[voedsel]]. Dit voedsel dient voor de [[consumptie]] door mensen, of door mensen gehouden dieren. Het meest gebruikte onderdeel is [[vlees]], dat wanneer het afkomstig is van slacht ook wel slachtvlees wordt genoemd.

=== Doden van economisch nutteloze dieren als bijproduct ===
Een aanzienlijk deel van de doding betreft dieren die geboren worden maar geen economisch nut (meer) hebben. Dit gebeurt vooral in de [[pluimvee]]sector, waar de sterke voorkeur gegeven wordt aan [[Hen (kip)|hennen]] voor zowel [[kippenvlees]]- als [[Ei (voeding)|ei]]erproductie en [[Haan (kip)|hanen]] doorgaans onmiddellijk na hun geboorte worden gedood. Hanen leggen immers geen eieren en moderne [[hybride (biologie)|hybride]] hanen zetten nauwelijks vlees aan.<ref name="Hanenvlees">{{Citeer nieuws |url=https://www.volkskrant.nl/mensen/lidl-gaat-hanenvlees-verkopen-tegen-alle-agrarische-logica-in~b88ecf7c/ |title=Lidl gaat hanenvlees verkopen, tegen alle agrarische logica in |author=Peter van Ammelrooy |work=de Volkskrant |date=10 september 2017 |accessdate=23 december 2018}}</ref> In [[Nederland]] worden daarom jaarlijks 45 miljoen mannelijke [[Kuiken (vogel)|kuiken]]s meteen na hun geboorte [[gaskamer|vergast]]; wereldwijd worden er jaarlijks naar schatting rond de 3,2 miljard haantjes vergast.<ref name="In Ovo">{{Citeer nieuws |url=https://www.rtlnieuws.nl/business/ondernemen/artikel/570106/doorbraak-nederlands-bedrijf-voorkomt-vergassen-miljoenen |title=Doorbraak Nederlands bedrijf voorkomt vergassen miljoenen kuikens |author=Chris Koenis |work=RTL Z |date=24 mei 2016 |accessdate=23 juni 2018 |archiefdatum=2020-03-16 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200316043242/https://www.rtlnieuws.nl/business/ondernemen/artikel/570106/doorbraak-nederlands-bedrijf-voorkomt-vergassen-miljoenen |dodeurl=ja }}</ref> Een andere veelgebruikte methode is [[versnipperaar|versnippering]]; jaarlijks worden naar schatting wereldwijd 4 tot 6 miljard haantjes vergast of versnipperd.<ref name="Le Blond" /> Het stoffelijk overschot van deze kuikens wordt voornamelijk als voer voor andere dieren gebruikt.

=== Slachten van overige dieren als bijproduct ===
Nadat leghennen minder eieren beginnen te leggen worden ze economisch eveneens onrendabel en geslacht, vaak als '[[soepkip]]' of verwerkt in andere producten.

In de melkvee-industrie moeten [[Koe (rund)|koe]]ien bijna ieder jaar drachtig gemaakt worden (doorgaans via [[kunstmatige inseminatie bij dieren|kunstmatige inseminatie]]) zodat zij [[koemelk|melk]] gaan produceren. [[Kalf (rund)|Kalveren]] worden op een leeftijd van 6 tot 12 maanden geslacht als het [[Stier (rund)|stier]]en zijn (die geen melk kunnen produceren), of omdat de boer ze niet nodig heeft ter aanvulling of vervanging van zijn kudde. Van de vrouwelijke kalveren worden de exemplaren met de beste afstamming opgefokt tot melkkoe. De meeste melkkoeien geven na 5 of 6 jaar minder of geen melk meer omdat ze niet meer drachtig kunnen worden gemaakt (waardoor de melkproductie uiteindelijk daalt) of andere gezondheidsproblemen, en worden dan eveneens geslacht. Het vlees van geslachte melkkoeien kan ook worden geconsumeerd.

=== Slachten voor andere producten ===
Slachten voor andere doelen dan voor voedingsmiddelen is in Nederland niet toegerstaan, maar bijproducten van de slacht mogen worden benut voor andere doeleinden dan voedselproducten. De organen van dieren worden vaak als [[bijproduct]] van de vleesindustrie gebruikt voor andere doeleinden. Van de [[huid]] van koeien wordt bijvoorbeeld [[Leer (stof)|leer]] geproduceerd waaruit [[schoeisel]] kan worden gemaakt.

=== Slachten als natuurbeheersmaatregel ===
In het [[Beheersmaatregelen in de natuur|natuurbeheer]] kan het slachten worden toegepast als beheersmaatregel. In veel [[Nationaal park|natuurparken]] in [[Noord-Amerika]] worden regelmatig de [[Amerikaanse bizon|bizonkuddes]] bijeengedreven. Wanneer die [[kudde]]s te groot zijn, worden met name jonge dieren voor de slacht geselecteerd. De overige dieren worden dan na een [[Diergeneeskunde|veterinair]]e behandeling losgelaten. Door met name de jonge dieren voor slacht te selecteren, wordt de cohesie in de kudde niet aangetast.

Ook in Nederland wordt slacht ingezet als [[Natuurbeheersmaatregelen|natuurbeheersmaatregel]]. Zonder beheer van een [[populatie (biologie)|populatie]] zouden de dieren, zeker in kleine terreinen, op termijn een tekort aan voedsel krijgen en minder vitaal worden, waardoor de natuurterreinen tot een groot weiland zouden verworden.

== Statistieken ==
{| class="wikitable sortable"
|+ Wereldwijde slacht van dieren in het jaar 2011<ref>{{Citeer web | url=https://www.boell.de/sites/default/files/fleischatlas2014_vi.pdf#page=19 |title=Fleischatlas 2014 |publisher=Heinrich-Böll-Stiftung |format=PDF |pages=19 |date=8 januari 2014 |accessdate=10 november 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170726084720/https://www.boell.de/sites/default/files/fleischatlas2014_vi.pdf |archivedate=26 juli 2017}}</ref>
! Diersoort
! Aantal
|-
| [[Kip (vogel)|Kippen]]
|style="text-align:right"| {{nts|58110000000}}
|-
| [[Tamme eend]]en
|style="text-align:right"| {{nts|2817000000}}
|-
| [[Varken (tam)|Tamme varkens]]
|style="text-align:right"| {{nts|1383000000}}
|-
| [[Kalkoen (dier)|Tamme kalkoenen]]
|style="text-align:right"| {{nts|654000000}}
|-
| [[Ganzen]] & [[Parelhoenders]]
|style="text-align:right"| {{nts|649000000}}
|-
| [[Schaap (dier)|Schapen]]
|style="text-align:right"| {{nts|517000000}}
|-
| [[Geiten]]
|style="text-align:right"| {{nts|430000000}}
|-
| [[Rund]]eren
|style="text-align:right"| {{nts|296000000}}
|-
| [[Bison (geslacht)|Bizons]]
|style="text-align:right"| {{nts|24000000}}
|-
| '''Totaal'''<ref>Exclusief zeedieren (vissen, zeezoogdieren) en andere landdieren zoals paarden, honden, herten etc. die minder vaak worden geslacht.</ref>
|style="text-align:right"|'''{{nts|64880000000}}'''
|}

== Dierenwelzijn ==
De vraag of en waarom mensen dieren mogen slachten is een existentieel, ethisch dilemma, dat al bestaat zolang mensen dieren houden. In de loop der geschiedenis zijn er vaak groepen en individuele mensen geweest die hebben geijverd voor meer diervriendelijke methoden van slachten, waardoor het  [[dierenleed]] wordt beperkt. Sinds 1992 is het in Nederland in principe verplicht om dieren voorafgaand aan de slacht te [[anesthesie|verdoven]], ook wel "bedwelmen" genoemd. Daardoor wordt tegenwoordig de slachtmethode in twee stappen gehanteerd van eerst verdoven en daarna doden.

=== Redenen voor verdoving ===
Binnen de [[Europese Unie]] worden de meeste dieren die geslacht worden voor menselijke consumptie gedood door, na verdoving, de grote [[bloedvat]]en in de [[Keel (anatomie)|keel]] of [[ribbenkast|borstkas]] door te snijden (vandaar het werkwoord ''kelen''), zodat er in korte tijd veel [[bloedverlies]] optreedt. Bij onverdoofde slacht (zoals bij [[rituele slacht]]) verliest het dier zijn bewustzijn nadat er een bepaalde hoeveelheid bloedverlies is opgetreden; na nog meer bloedverlies volgt de [[dood]]. Voordat het zijn bewustzijn verliest, zal het dier vanaf het moment van doorsnijden van de keelslagader [[pijn]] ervaren en mogelijk ook [[stress]] en [[angst]]. Afgaand op uiterlijk gedrag en [[hersenen|hersenactiviteit]], zal de tijd tussen het doorsnijden van de grote bloedvaten en bewustzijnsverlies maximaal 20 seconden duren bij [[Schaap (dier)|schapen]], maximaal 25 seconden bij [[Varken (tam)|varkens]], maximaal 2 minuten bij [[rund]]eren, maximaal 2,5 minuten of meer bij [[pluimvee]] en soms 15 minuten of meer bij [[vissen (dieren)|vissen]]. Om de duur van de pijnervaring te bekorten, is verdoving normaliter het meest effectief. De beste verdovingsmethode is afhankelijk van de diersoort; de kwaliteit van het gereedschap en de bekwaamheid van het personeel hebben eveneens invloed op de effectiviteit.<ref>{{Citeer journal |last=Blokhuis |first=et al. |date=15 juni 2004 |title=Opinion of the Scientific Panel on Animal Health and Welfare on a request from the Commission related to welfare aspects of the main systems of stunning and killing the main commercial species of animals |url=https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.2903/j.efsa.2004.45 |journal=The EFSA Journal |publisher=[[Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid]] |volume=45 |issue= |pages=1–29 |accessdate=23 juni 2018}}</ref>

=== Verdovingsmethoden ===
Voor verdoving zijn verschillende methodes ontwikkeld, waaronder elekronarcose, verstikking met een gas (zoals [[argon]], [[Stikstof (element)|stikstof]] of [[koolstofdioxide]]) of door het gebruik van een schietmasker. De methodes zijn niet altijd even betrouwbaar: soms wordt een dier onvoldoende verdoofd en lijdt daardoor nog steeds pijn tijdens het slachtproces.<ref>{{Citeer nieuws |url=https://www.rtlnieuws.nl/nederland/dieren-levend-gekookt-en-gevild-in-nederlandse-slachthuizen |title=Dieren levend gekookt en gevild in Nederlandse slachthuizen |author=Roland Strijker & Maaike Kempes |work=RTL Nieuws |publisher= |date=19 juni 2018 |accessdate=23 juni 2018 |archiefdatum=2018-06-23 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180623005016/https://www.rtlnieuws.nl/nederland/dieren-levend-gekookt-en-gevild-in-nederlandse-slachthuizen |dodeurl=ja }}</ref><ref>{{Citeer nieuws |url=https://www.rtlnieuws.nl/nederland/nvwa-misstanden-in-pluimveesector-kippen-niet-voldoende-verdoofd-in-slachthuis |title=NVWA: misstanden in pluimveesector, kippen niet voldoende verdoofd in slachthuis |work=RTL Nieuws |date=28 maart 2018 |accessdate=23 juni 2018 |archiefdatum=2018-06-23 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180623005305/https://www.rtlnieuws.nl/nederland/nvwa-misstanden-in-pluimveesector-kippen-niet-voldoende-verdoofd-in-slachthuis |dodeurl=ja }}</ref><ref>{{Citeer nieuws |url=https://nos.nl/artikel/2158613-poep-op-kip-en-dode-kuikens-door-hitte-een-kijkje-in-gelderse-slachthuizen.html |title=Poep op kip en dode kuikens door hitte: een kijkje in Gelderse slachthuizen |work=NOS |date=16 februari 2017 |accessdate=23 juni 2018}}</ref> Afhankelijk van onderzoeksrapporten van verschillende dierenwelzijnsorganisaties falen verdovingsmethodes tussen de 9%<ref>Cijfers van de Royal Society for the Prevention of Cruelty to Animals (RSPCA).</ref> en 31% van de gevallen om een dier effectief te verdoven.<ref name="Today2014">{{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=TsNXRk1NjYI |title=John Blackwell (BVA Head) - End Religious Slaughter Without Pre-Stunning (2014) |author=Mishal Husain |work=The Today Programme |publisher=[[BBC Radio 4]] |date=6 maart 2014 |accessdate=22 juni 2018}}</ref>{{rp|at=4:13}}

====Elektrisch (elektronarcose)====
Bij pluimvee wordt meestal gebruik gemaakt van een waterbad waar de vogels met hun kop of hele lichaam in worden gehouden en een elektrische schok (vaak meer dan 200 mA) wordt gegeven om ze tot [[hartstilstand]] te brengen. Met [[elektro-encefalografie]] kan ongeveer worden gemeten hoeveel hersenactiviteit een dier nog vertoont na het toebrengen van een schok om de juiste sterkte te bepalen. Als de elektrische schok sterk genoeg is, zal het dier onmiddellijk (vaak binnen 1 seconde) het bewustzijn verliezen. Als vogels alleen met hun kop verdoofd worden, moet hun hals binnen 10 tot 15 seconden worden doorgesneden om te voorkomen dat ze hun bewustzijn herwinnen. In de pluimvee-industrie wordt echter meer gebruik gemaakt van waterbaden die de gehele vogel verdoven door ze ondersteboven met hun poten aan voortbewegende ijzeren ketenen te hangen en hun koppen door het elektrische water te laten gaan (met hooguit 20 kippen tegelijk). Hierdoor is er een zeer hoge kans dat ze een hartstilstand krijgen en hun bewustzijn verliezen. Voorafgaand aan de verdoving wappert ongeveer 90% van de vogels nog met hun vleugels, meestal als ze net opgehangen worden, als ze de eerste schokken toegediend krijgen en vooral als de ketenen strak om hun poten zitten (hetgeen echter van belang is voor goede stroomgeleiding). Doordat de vogels veel met hun vleugels en lichaam bewegen, komen ze soms onvoldoende of geheel niet in aanraking met het geëlektrificeerde water en zijn daarom bij bewustzijn wanneer hun hals wordt doorgesneden. In sommige gevallen is 10% van de dieren niet (goed) verdoofd en kan daardoor pijn lijden tijdens de slacht. Het waterbad kan ook gebruikt worden om vogels meteen te elektrocuteren, maar daar wordt de vleeskwaliteit meestal wel slechter van.<ref>{{Citeer boek |last=Mead |first=G.C. (red.) |title=Poultry meat processing and quality. |date=2004 |publisher=Woodhead Pub. |location=Cambridge |isbn=978-1-85573-903-1 |page=68–76 |url=https://books.google.com/books?id=MpGkAgAAQBAJ&lpg=PA68 |accessdate=25 juni 2018}}</ref>
Elektronarcose wordt ook bij varkens gebruikt, waarbij elektroden op de kop en eventueel borstkas van het varken worden geplaatst, waarna een krachtige stroomstoot wordt gegeven en bewustzijnsverlies optreedt.

====Gasnarcose====
Gasnarcose wordt veel toegepast bij varkens en pluimvee. Dieren worden gedurende een bepaalde tijd blootgesteld aan [[dizuurstof|zuurstofverdringende]] gassen, waarna bewustzijnsverlies optreedt. Vaak wordt hiervoor een hoog gehalte [[koolstofdioxide]] gebruikt, maar omdat dit irritatie aan de slijmvliezen geeft wordt er gezocht naar alternatieve gasmengsels.

====Schietmasker====
Een schietmasker is een apparaat dat met hoge snelheid een pen door de schedel, in de hersenen van een dier schiet, waardoor het dier hersendood wordt en daarmee het bewustzijn verliest. Wanneer deze methode op de juiste manier toegepast wordt is de verdoving snel, pijnloos en onomkeerbaar. Er bestaan ook niet-penetrerende schietmaskers, het dier verliest daarbij het bewustzijn door de grote klap tegen het hoofd.

=== Ritueel slachten ===
{{Zie hoofdartikel|Ritueel slachten}}
Vanaf eind 19e eeuw hebben steeds meer landen verdoofde slacht verplicht ingevoerd. De meeste [[islam|moslims]] en [[jodendom|joden]] zijn echter van mening dat dieren geslacht dienen te worden volgens een bepaald [[religie]]us ritueel, dat verdoving niet toestaat als het dier daardoor "onrein" zou worden. Op grond van [[godsdienstvrijheid]] is voor hen in verschillende landen, waaronder Nederland, een uitzondering op de verdovingsplicht gegeven. Dierenwelzijnsorganisaties en -activisten uiten vaak kritiek op deze uitzondering en menen dat religie geen argument mag zijn om dieren niet te verdoven, waarop religieuze organisaties en individuen dan weer reageren dat hun godsdienstvrijheid belangrijker is dan de ethische bezwaren, of dat hun manier van slachten juist wel “diervriendelijk” is.

Sinds begin 21e eeuw is er een verschuiving gaande in verscheidene islamitische en joodse gemeenschappen die "omkeerbare" verdoving aanvaardbaar vinden: zolang het dier niet dodelijk gewond raakt van de verdoving, is het ceremonieel "rein" en dus nog steeds halal of koosjer. Dit betekent dat bijvoorbeeld electronarcose of niet-penetrerende schietmaskers aanvaardbare bedwelmingsmethodes zijn volgens verschillende imams en rabbijnen. In 2018 heeft het Europees Hof van Justitie bepaald dat het overheden van EU-lidstaten (in dat geval de [[Vlaamse overheid]] in [[België]]) is toegestaan om onverdoofde rituele slacht te verbieden als omkeerbare verdoofde rituele slachtmethoden mogelijk zijn.

=== Reductie doding mannelijke kuikens ===
{{Zie hoofdartikel|Kuikendoden}}
Omdat [[Haan (kip)|hanen]] geen eieren kunnen leggen en meestal ongeschikt zijn voor vleesproductie, hebben ze geen economisch nut en worden er naar schatting jaarlijks wereldwijd 4 tot 6 miljard mannelijke kuikens op hun geboortedag meteen vergast of versnipperd;<ref name="Le Blond" /> in Nederland worden er per jaar 45 miljoen eendagskuikens vergast.<ref name="Hanenvlees" /><ref name="In Ovo" /> Hiervoor bestaan meerdere oplossingen, zoals desondanks toch proberen hanen vet te mesten, te slachten, het hanenvlees te koop aanbieden en hopen dat de consument het wil kopen.<ref name="Hanenvlees" /> Een andere methode is eind jaren 2010 ontwikkeld door wetenschappers in onder meer Nederland (In Ovo) en Duitsland (Seleggt), namelijk het [[seksen]] van bevruchte eieren 9 dagen nadat ze gelegd zijn en de eieren met mannelijke vruchten te vernietigen voordat ze tot wasdom komen en na 21 dagen uit het ei komen.<ref name="In Ovo" /><ref name="Le Blond">{{Citeer nieuws |url=https://www.theguardian.com/environment/2018/dec/22/worlds-first-no-kill-eggs-go-on-sale-in-berlin |title=World's first no-kill eggs go on sale in Berlin |author=Josie Le Blond |work=The Guardian |date=22 december 2018 |accessdate=23 december 2018}}</ref>

== Oppositie tegen slacht ==
Sommige mensen vinden dat dieren slachten voor vleesvoorziening onnodig of overbodig is. Vaak voeren zij daarbij overwegingen aan vanuit dierethiek en/of dierenwelzijn. In plaats daarvan zouden mensen zich volgens hen meer of volledig dienen te voeden met plantaardig voedsel, eventueel in de vorm van [[plantaardig vlees|plantaardige]] [[vleesvervangers]], indien nodig aangevuld met andere dierlijke producten (melk, eieren) en/of synthetische vitaminen en mineralen. Afhankelijk van hoe ver men hierin gaat noemt men een dergelijke houding [[vegetarisme]], [[veganisme]] of daaraan verwante termen. Wereldwijd zijn naar schatting zijn 2 miljard mensen vegetariër,<ref name="WEF" /> oftewel 28,6% van de wereldbevolking; zij zijn daardoor alleen indirect afhankelijk van de slacht voor hun voedselvoorziening, maar stellen wel meer eisen aan een gevarieerde plantaardige voeding.

Een ander alternatief voor slachtvlees is [[kweekvlees]], waarbij stamcellen van dieren worden gecultiveerd in een laboratorium en uiteindelijk kunnen worden gegeten zonder dat daarvoor rechtstreeks een dier geslacht hoeft te worden.<ref name="WEF">{{en}} {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=1lI9AwxKfTY |title=The Meat Revolution |author=Mark Post |work=YouTube |publisher=World Economic Forum |date=21 oktober 2015 |accessdate=13 juli 2017}}</ref>

{{Appendix}}

[[Categorie:Slacht| ]]
[[Categorie:Dierenrechten]]


text:
# Sternodelus arrowi
Sternodelus arrowi is een keversoort uit de familie van de loopkevers (Carabidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1935 door Jedlicka.

title: Sternodelus arrowi

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Sternodelus arrowi''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Loopkevers|Carabidae]] (Loopkevers)
| onderfamilie = [[Platyninae]]
| geslacht = ''[[Sternodelus]]''
| w-naam = ''Sternodelus arrowi''
| auteur = [[Arnost Jedlicka|Jedlička]]
| datum = 1935
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Sternodelus arrowi''''' is een [[kevers|kever]]soort uit de familie van de [[Loopkevers|loopkevers (Carabidae)]].<ref>Anichtchenko A. et al., (editors): [https://carabidae.org/search?rank=0&text=Sternodelus+arrowi Carabidae of the World] (bezocht: 20 tot 28 maart 2013)</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1935 door Jedlicka.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|29}}

[[Categorie:Loopkevers]]

title: Sternodelus arrowi

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Carabidae (Loopkevers)

Onderfamilie: Platyninae

Geslacht: Sternodelus

title: Soort


text:
# Xenocryst
Een xenocryst is in de petrologie een "vreemd" kristal in een stollingsgesteente, een kristal dat niet door kristallisatie van het magma zelf ontstond maar uit omringend gesteente werd meegenomen.
Xenocrysten kunnen overblijfsels zijn van gesteentefragmenten waarvan de rest gesmolten is, die in het magma terechtkwamen en in het magma meegenomen werden. Vanwege een hogere smelttemperatuur smolt de xenocryst niet.
Xenocrysten kunnen dienen als entkristallen bij homogene nucleatie als het magma afkoelt. Vanwege hun vreemde oorsprong kunnen xenocrysten daarnaast een samenstelling hebben die niet met het magma in chemisch evenwicht is. Daarom hebben ze vaak reactieranden van andere mineralen.
De economisch belangrijkste voorkomens van diamant zijn xenocrysten in kimberlieten. Een mineraal dat vanwege zijn hoge smelttemperatuur vaak als xenocrysten voorkomt is zirkoon.

title: Xenocryst

wikitext:
[[File:Kimberlite picture.jpg|300px|thumb|[[Kimberliet]], een gesteente dat alleen als opvulling van [[diatreem|diatremen]] voorkomt. Groene xenocrysten zijn [[omfaciet]] ([[clinopyroxeen]]).]]
Een '''xenocryst''' is in de [[petrologie]] een "vreemd" [[kristal (natuurwetenschappen)|kristal]] in een [[stollingsgesteente]], een kristal dat niet door [[kristallisatie]] van het [[Magma (gesteente)|magma]] zelf ontstond maar uit omringend gesteente werd meegenomen.

Xenocrysten kunnen overblijfsels zijn van gesteentefragmenten waarvan de rest gesmolten is, die in het magma terechtkwamen en in het magma meegenomen werden. Vanwege een hogere smelttemperatuur smolt de xenocryst niet.

Xenocrysten kunnen dienen als [[entkristal]]len bij [[homogene nucleatie]] als het magma afkoelt. Vanwege hun vreemde oorsprong kunnen xenocrysten daarnaast een samenstelling hebben die niet met het magma in [[chemisch evenwicht]] is. Daarom hebben ze vaak reactieranden van andere mineralen.

De economisch belangrijkste voorkomens van [[diamant]] zijn xenocrysten in [[kimberliet]]en. Een mineraal dat vanwege zijn hoge smelttemperatuur vaak als xenocrysten voorkomt is [[zirkoon (mineraal)|zirkoon]].

== Zie ook ==
* [[Fenocryst]]
* [[Xenoliet]]

[[Categorie:Petrologie]]
[[Categorie:Vulkanologie]]


text:
# Jon Vincent
Jon Vincent (ook wel bekend als Dave Phillips en John St. Vincent) (New Orleans, 12 december 1962 - New York, 3 mei 2000) was een Amerikaans pornoacteur die optrad in homo- en biseksuele pornografie. Hoewel hij in minder dan 40 films optrad wordt hij gezien als een pornolegende.

## Achtergrond
Zijn werkelijke naam was Jeffrey James Vickers. Vincent stond bekend om zijn gespierde lichaam en zijn mannelijke houding. Hij stond ook bekend om zijn vieze praat en het zeggen van harde en degraderende dingen tegen de mannen waarmee hij seks had in de films. Hij was regelmatig ruw met zijn medespelers en heeft zelfs eens zijn vuist door de muur geslagen tijdens een onenigheid met de regisseur.
Hij was co-auteur van zijn biografie Thousand and One Night Stands.
Hij groeide op in Louisiana, en wilde professioneel honkballer worden, en tekende bij de Kansas City Royals toen hij twintig was, maar of hij werd ontslagen toen hij betrokken raakte bij de verkoop van cocaïne, of hij kreeg een blessure die een punt achter zijn honkbalcarrière zette. Op een gegeven moment kreeg hij een verhouding met een andere pornoacteur, Joey Stefano. Hoewel hij in zijn biografie alleen vermeld dat hij seks had met blanken of latino's, schrijft Britse pornoster Blue Blake in zijn autobiografie dat Vincent in werkelijkheid Afro-Amerikaanse mannen prefereerde.
Vincent was een "thrill junkie': een dwangmatige zoeker naar seksueel avontuur, fysiek gevaar, steroïden, alcohol, cocaïne en uiteindelijk heroïne. De heroïne was sterker dan hij; het nam zijn leven over en doodde hem uiteindelijk. Hij was al decennialang aan drugs verslaafd, en stierf aan een overdosis heroïne. Hij is bijgezet bij zijn vader in het familiegraf in Baton Rouge.

## Videografie
- 9 Inch Males (2000)
- Every Inch a Man (1998)
- The Bite (1998)
- Bad Boys (1997)
- Aaron Austin: A Day in the Life of (1996)
- Tommy Boy (1995)
- Autobiography of a Slave (1993)
- Blue Collar, White Heat (1993)
- Chains of Passion (1993)
- Idol Thoughts (1993)
- Lords of Leather (1993)
- The Big Merger (1992)
- Bi Intruder (1991)
- The Bi-Analist (1991)
- Deep Inside Jon Vincent (1990)
- Hard Knocks (1990)
- Revenge: More Than I Can Take (1990)
- Heavenly (1998)
- Switch Hitters: Part III (1988) (als John St. Vincent)
- Down for the Count (1987)
- The Switch Is On (1985)

- Library of Congress Control Number: nr2003039388
- Virtual International Authority File: 2415432
- WorldCat: E39PBJcWvK8jKhHxqB7yPdgtKd

title: Jon Vincent

wikitext:
{{Infobox acteur
| naam              = Jon Vincent
| afbeelding        =
| onderschrift      =
| volledige naam    = Jeffrey James Vickers
| geboortenaam      =
| geboren           = [[12 december]] [[1962]]
| geboorteplaats    = [[New Orleans (stad)|New Orleans]]
| overleden         = 3 mei 2000
| overlijdensplaats = [[New York (stad)|New York]]
| land              = {{US}}
| bijnaam           =
| pseudoniem        = Dave Phillips, John St. Vincent
| jaren-actief      = 1985-1998
| beroep            = pornoacteur
| website           =
| imdb              = 0898684
| ibdb              =
}}
'''Jon Vincent''' (ook wel bekend als '''Dave Phillips''' en '''John St. Vincent''') ([[New Orleans (stad)|New Orleans]], [[12 december]] [[1962]] - [[New York (stad)|New York]], 3 mei 2000) was een Amerikaans [[pornoacteur]] die optrad in homo- en biseksuele [[pornografie]]. Hoewel hij in minder dan 40 films optrad wordt hij gezien als een [[pornolegende]].

==Achtergrond==
Zijn werkelijke naam was '''Jeffrey James Vickers'''. Vincent stond bekend om zijn gespierde lichaam en zijn mannelijke houding. Hij stond ook bekend om zijn vieze praat en het zeggen van harde en degraderende dingen tegen de mannen waarmee hij [[seks]] had in de films. Hij was regelmatig ruw met zijn medespelers en heeft zelfs eens zijn vuist door de muur geslagen tijdens een onenigheid met de regisseur.

Hij was [[co-auteur]] van zijn [[biografie]] ''Thousand and One Night Stands''.

Hij groeide op in Louisiana, en wilde professioneel honkballer worden, en tekende bij de [[Kansas City Royals]] toen hij twintig was, maar of hij werd ontslagen toen hij betrokken raakte bij de verkoop van [[cocaïne]], of hij kreeg een blessure die een punt achter zijn honkbalcarrière zette. Op een gegeven moment kreeg hij een verhouding met een andere pornoacteur, [[Joey Stefano]]. Hoewel hij in zijn biografie alleen vermeld dat hij seks had met blanken of [[latino]]'s, schrijft Britse pornoster [[Blue Blake]] in zijn [[autobiografie]] dat Vincent in werkelijkheid Afro-Amerikaanse mannen prefereerde.

Vincent was een "thrill junkie': een dwangmatige zoeker naar seksueel avontuur, fysiek gevaar, [[steroïden]], [[alcoholische drank|alcohol]], cocaïne en uiteindelijk [[heroïne]]. De heroïne was sterker dan hij; het nam zijn leven over en doodde hem uiteindelijk. Hij was al decennialang aan drugs verslaafd, en stierf aan een overdosis heroïne. Hij is bijgezet bij zijn vader in het familiegraf in [[Baton Rouge]].

==Videografie==
* 9 Inch Males (2000)
* Every Inch a Man (1998)
* The Bite (1998)
* Bad Boys (1997)
* Aaron Austin: A Day in the Life of (1996)
* Tommy Boy (1995)
* Autobiography of a Slave (1993)
* Blue Collar, White Heat (1993)
* Chains of Passion (1993)
* Idol Thoughts (1993)
* Lords of Leather (1993)
* The Big Merger (1992)
* Bi Intruder (1991)
* The Bi-Analist (1991)
* Deep Inside Jon Vincent (1990)
* Hard Knocks (1990)
* Revenge: More Than I Can Take (1990)
* Heavenly (1998)
* Switch Hitters: Part III (1988) (als John St. Vincent)
* Down for the Count (1987)
* The Switch Is On (1985)

{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Vincent, Jon}}
[[Categorie:Amerikaans pornoster]]

title: Algemene informatie

Volledige naam: Jeffrey James Vickers

Geboren: 12 december 1962

Geboorteplaats: New Orleans

Overlijdensplaats: New York

Land: Verenigde Staten

title: Werk

Pseudoniem: Dave Phillips, John St. Vincent

Beroep: pornoacteur


text:
# Forbes' non
De Forbes' non (Lonchura forbesi) is een zangvogel uit de familie van de prachtvinken (Estrildidae).

## Verspreiding en leefgebied
Deze soort is endemisch op de Bismarck-archipel, een groep eilanden ten noordoosten van en behorend tot Papoea-Nieuw-Guinea.

title: Forbes' non

wikitext:
{{Taxobox vogel
| status            = LC
| statusbron        = 2016
| rl-id             = 22719876
| afbeelding        = Lonchura forbesi - Joseph Smit.jpg
| orde              = [[Zangvogels|Passeriformes]] (Zangvogels)
| familie           = [[Prachtvinken|Estrildidae]] (Prachtvinken)
| geslacht          = ''[[Lonchura]]''
| w-naam            = ''Lonchura forbesi''
| auteur            = [[Philip Lutley Sclater|P.L. Sclater]]
| datum             = 1879
| haakjes           = ja
| species           = Lonchura forbesi
}}
De '''Forbes' non''' (''Lonchura forbesi'') is een [[Zangvogels|zangvogel]] uit de [[Familie (biologie)|familie]] van de [[prachtvinken]] ([[Estrildidae]]).

==Verspreiding en leefgebied==
Deze soort is endemisch op de [[Bismarck-archipel]], een groep eilanden ten noordoosten van en behorend tot Papoea-Nieuw-Guinea.

==Externe link==
*[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=NL&avibaseid=0EF407D4C0C03A7B Avibase]

{{Appendix}}
[[Categorie:Lonchura]]
[[Categorie:Endemisch dier uit Papoea-Nieuw-Guinea]]
[[Categorie:IUCN-status niet bedreigd]]

title: Forbes' non · IUCN-status: Niet bedreigd (2016)

Stam: Chordata (Chordadieren)

Klasse: Aves (Vogels)

Orde: Passeriformes (Zangvogels)

Familie: Estrildidae (Prachtvinken)

Geslacht: Lonchura

title: Soort

Portaal: Biologie · Vogels