text:
# Tijl Uilenspiegel
Tijl Uilenspiegel (Duits: Till Eulenspiegel) is een personage uit onder meer de Duits-Nederlandse folklore. Volgens de Duitse sage van rond 1500 was Uilenspiegel een schelm die vrij als een vogel in de veertiende eeuw door Duitsland trok en iedereen voor de gek hield met zijn streken. De Belgische schrijver Charles De Coster herschiep Tijl Uilenspiegel in 1867 in de roman La légende et les aventures héroiques, joyeuses et glorieuses d'Ulenspiegel et de Lamme Goedzak au pays de Flandres et ailleurs (De Legende van Uilenspiegel). In dat verhaal is hij een zestiende-eeuwse Vlaamse vrijheidsstrijder, mogelijk een nazaat van de vorige Uilenspiegel, die aan de zijde van de geuzen tegen de Spaanse overheersing vecht.

## Geschiedenis

### Herman Bote
De eerste verhalen over Tijl Uilenspiegel verschenen rond 1500 in Duitsland. Herman Bote, stadsklerk van Brunswijk, schreef een aantal grappige anekdotes over een personage genaamd "Dyl Ulenspeghel". De sage wil dat hij in Duitsland geboren werd in Kneitlingen en stierf in 1350 in Mölln. Zijn naam verklaart zijn talent om mensen voor de gek te houden. De uil was toen een symbool van domheid. De spiegel fungeert als ding waarin mensen zich zien zoals ze zijn: "zo dom als een uil". De humor van deze middeleeuwse Uilenspiegel is platvloers, op het vulgaire af. Het boek vormde de basis voor vele volksverhalen uit de zestiende eeuw over hetzelfde personage. In de Nederlanden werd tussen 1525 en 1547 in Antwerpen door Michiel Hillen van Hoogstraten het eerste boek over Tijl Uilenspiegel gedrukt. De volledige titel luidde: Ulenspieghel, Van Ulenspieghels leven ende schimpelijcke wercken, en de wonderlijcke avontueren die hij hadde want hij en liet hem geen boeverie verdrieten.

### Charles De Coster
De in het Nederlandse taalgebied bekendste versie van het verhaal is die van de Franstalige Belgische auteur Charles De Coster: La Légende et les Aventures héroïques, joyeuses et glorieuses d'Ulenspiegel et de Lamme Goedzak au pays de Flandres et ailleurs (1867). De Coster laat Uilenspiegel geboren worden in 1527 in het Vlaamse Damme. Joseph Delepierre (1802-1879), een Brugse auteur en historicus, lag aan de basis van De Costers verhalen. Volgens Delepierre werd Tijl geboren in Knesselare. Op een prent van Peter Tröschel (ca. 1650) wordt Damme ook al genoemd als de plaats waar Tijl Uilenspiegel begraven zou liggen. De Coster verklaart de naam als: "Ik ben ulieden spiegel," Ulen-spiegel, jullie spiegel.
De Tijl Uilenspiegel van De Coster is meer dan een grappige schelm en vagebond. Hij is een Vlaamse vrijheidsstrijder die aan de zijde van de geuzen tegen de Spaanse overheersing vecht. Daarbij wordt hij bijgestaan door zijn goedmoedige dikke vriend Lamme Goedzak en zijn vriendin en zoogzuster Nele. Deze negentiende-eeuwse roman heeft een politieke en maatschappijkritische dimensie die de oudere verhalen van Herman Bote niet hebben.

## De Tijl Uilenspiegel van Charles De Coster

### Vlaamse beweging
Charles De Coster werd in 1827 in München geboren als kind van een Vlaamse vader en een Waalse moeder. Hij schreef in het Frans, maar koesterde een grote sympathie voor de Germaanse cultuur en volkstaal van Vlaanderen. Het idee voor zijn roman ontstond tijdens zijn studies aan de Université libre de Bruxelles (ULB), waar zijn vriend Félicien Rops in 1856 een satirisch tijdschrift had opgericht: Uylenspiegel. Journal des débats littéraires et politiques.
Charles De Coster maakte van Tijl Uilenspiegel een Nederlandse vrijheidsstrijder uit Vlaanderen, die aan de zijde van de geuzen tegen de Spaanse overheersing vecht. Uilenspiegel was vergelijkbaar met Ivanhoe en Willem Tell. De vermakelijke dialogen tussen de personages Tijl en Lamme Goedzak doen denken aan dat andere meester-en-knecht-duo Don Quichot en Sancho Panza.
De in die jaren bloeiende Vlaamse Beweging sloot deze strijdbare Uilenspiegel in haar hart. Zo werd De Costers roman een Franstalige hulde aan Vlaanderen. Ongewoon was dat niet: Franstalig België vond in het Vlaamse hét element om zich van Frankrijk te onderscheiden.

### Liberalisme
Uilenspiegel heeft een vrijzinnige, vrijgevochten levensvisie, net zoals zijn schepper, met een drang naar waarheid en eerlijkheid. En net zoals de schrijver zelf werd Tijl een sociaal bewogen figuur, bezeten door een drang naar zelfbeschikking in een brede humanistische instelling.

### Antiklerikaal
Het boek speelt zich af tijdens de hoogdagen van de Contrareformatie. De antiklerikale elementen komen al in het begin van het boek aan bod als de pasgeboren Uilenspiegel maar liefst zes keer gedoopt wordt op één dag. De volwassen Uilenspiegel uit scherpe kritiek op de godsdienstoorlogen en de kettervervolgingen die het land teisteren. Zijn vader komt om op de brandstapel, verdacht van lutherse sympathieën, de min Kathelijne verliest haar verstand na de vreselijke folteringen die zij, beschuldigd van hekserij, moet doormaken. Uilenspiegel observeert en klaagt het onrecht en de misbruiken van de inquisitie aan. Hij gedraagt zich als een vrijbuiter die letterlijk god noch gebod kent. Zo verhuurt hij zich bij de pastoor en steelt zijn paard. Hij verkoopt paardenmest aan joden, hen wijsmakend dat het om profetische korrels gaat waarmee ze de wederkomst van de messias kunnen voorspellen. Gestraft en veroordeeld tot het maken van een bedevaart naar Rome neemt Tijl ook de paus zelf in het ootje.

## Volksverhalen
Tijl Uilenspiegel komt als trickster in diverse internationaal circulerende volksverhalen voor. In het wetenschappelijke verhaalonderzoek vallen deze verhalen onder de categorie humoristische of grappige vertellingen, waarmee langere of kortere verhalen worden aangeduid die de bedoeling hebben om de toehoorder aan het lachen te maken. Allerlei grappen en grollen worden in de vorm van een biografie toegeschreven aan het personage Uilenspiegel. Deze staat dan ook wel bekend als een anekdotenbiografie of Schwankbiographie. Uilenspiegel is de hoofdfiguur in een grote verzameling anekdoten van verschillende herkomst. De anekdoten stellen met slimmigheden en woordgrappen de onnozelheid aan de kaak van degenen die Uilenspiegels pad kruisen, waarbij plaatsnamen en dateringen de waarheid van de volksverhaaltjes moeten onderstrepen.
In het wetenschappelijke volksverhaalonderzoek staan de verhalen bekend onder het typenummer Eulenspiegel's Tricks.
De verhalen die zich onder meer aan Tijl Uilenspiegel hechten, zijn in latere eeuwen ook verteld door en over andere (Nederlandse) figuren uit de folklore, zoals Bartje Poep.

### Hoe Uilenspiegel de ridders versloeg
Uilenspiegel woonde in Hasselt bij een arme boer die de ridders moest bevoorraden. De boer kreeg hier nauwelijks iets voor terug en de ridders plunderden heel Hasselt. Uilenspiegel ging naar de ridders toe en vertelde hen over een magische wensput. De ridders hadden hier wel oor naar en besloten de dag erop naar de put te gaan. Uilenspiegel klom in de put. Eenmaal aangekomen bij de put stapte de koenste ridder van diens paard en liep af op de put. De put riep tot de ridder zijn wens te uiten en de ridder wenste honderd maagden in hun kamp. Toen de ridders terugkwamen in hun kamp stonden honderd vrouwen daar. De ridders besloten een groot feestmaal met veel drank en spijs te houden en aten en dronken tot ze niet meer konden. Toen de ridders sliepen bracht Uilenspiegel de paarden naar de boeren, de tenten en kleren naar de zwervers en de harnassen, zwaarden en schilden naar de smeden. Toen de ridders wakker werden kwamen ze erachter dat ze alles verloren hadden en vol schaamte naakt terug moesten naar de koning. Aangekomen bij de koning stond Tijl op hen te wachten en rende hen achterna.

### Hoe Uilenspiegel zich als smid verhuurde
Uilenspiegel woonde bij een smid in Rostock, die tegen knechten die niet genoeg aanbliezen zei: hier met die blaasbalg. Toen dit tegen Uilenspiegel werd gezegd, liep hij de smid achterna naar de binnenplaats. Uilenspiegel biedt aan ook de andere blaasbalgen te halen, maar de smid draagt hem op de blaasbalg terug te zetten. Voor straf wekt de smid zijn knechten zeven dagen lang elke nacht om middernacht. Hij gaat zelf weer slapen en Uilenspiegel vraagt waarom ze wakker gemaakt worden. De smid legt uit dat knechten maar de halve nacht op bed mogen liggen en Uilenspiegel komt de volgende nacht met het bed aan zijn rug gebonden. Uilenspiegel legt uit dat het zijn gewoonte is dat het bed een halve nacht op hem ligt. De baas draagt op het bed terug op zijn plaats te zetten en Uilenspiegel moet daarboven uit het huis komen. Uilenspiegel zet het bed op zijn plaats, pakt een ladder en breekt het dak af. Als de smid op zolder gaat kijken, ziet hij wat er is gebeurd. Hij wil Uilenspiegel met een zwaard achternagaan, maar de knechten leggen uit dat Uilenspiegel alleen maar heeft gedaan wat de smid heeft opgedragen.

### Hoe Uilenspiegel de koning nadeed
Uilenspiegel was op bezoek bij een dikke koning die alleen de beste spijzen at. Tijl stelde voor dat hij bij de koning mocht verblijven als hofnar. De koning nam hem aan omdat hij van lachen hield. Uilenspiegel trad elke avond op ter vermaak van de koning. Toen de koning een avond weg was had Uilenspiegel zoveel gegeten dat hij even dik was als de koning. De volgende avond trad hij op en deed hij de koning na. Toen lachte het hele volk de koning uit en verliet de koning het land uit schaamte. Uilenspiegel deelde toen alle spijzen van de koning uit aan het volk.

### Hoe Uilenspiegel bij Bamberg voor geld at
Uilenspiegel gaat van Neurenberg naar Bamberg en komt bij een herberg. De waardin vraagt of hij iets wil eten en Uilenspiegel zegt arm te zijn en verlangt gratis eten. De waardin zegt dat ze bij de slager en de bakker niks voor niets krijgt en legt uit dat je voor vierentwintig penning aan de grote tafel eet. Eten aan de kleine tafels kost achttien penning en wie eet met haar gezin, betaalt twaalf penning. Uilenspiegel gaat aan de grote tafel zitten en eet zich vol. Als hij wil vertrekken, vraagt hij vierentwintig penning van de waardin. Hij zegt dat hij dood was gegaan als hij nog meer had gegeten en de waardin geeft toe dat hij voor vier man gegeten heeft. Ze stuurt Uilenspiegel weg zonder dat hij moet betalen. Een gratis maaltijd is nog te doen, maar geld toe geven wil ze niet.

### Tijl Uilenspiegel en de gierige pastoor
Tijl Uilenspiegel kwam in de stad Antwerpen waar een pastoor leefde die zo gierig was dat hij zijn voedsel met niemand wilde delen, zelfs niet met zijn parochianen die er tamelijk mager uitzagen. In plaats daarvan preekt de pastoor dat ze beter mager en hongerig kunnen zijn, dan gulzig en inhalig. Tijl hoorde direct al wat de pastoor riep, maar hij kende dit soort mensen en hij besloot de pastoor een lesje te leren. Hij vroeg aan de pastoor of hij bij hem kon werken als koster. Dat vond de pastoor goed, want Tijl had zo'n sullig gezicht getrokken dat de pastoor geloofde dat hij te dom was om hem te bedriegen. Tijl had op de eerste dag al het eten uit de kelder van de pastoor gestolen en op Pasen, toen het feest was, deelde Tijl als koster het eten aan de hongerige parochianen in de kerk en buiten begonnen ze ervan te eten. Intussen had de pastoor ontdekt dat Tijl zijn kelder had geplunderd. Hij was woest en hij eiste het eten terug. Tijl antwoordde daarop tegen de pastoor dat hij beter mager en sober kon zijn, dan gulzig en inhalig. De pastoor werd nog kwader, maar durfde niet tegen Tijl in te gaan.

### Tijl Uilenspiegel en de minstreel
Tijl Uilenspiegel loopt door de straten van Antwerpen waar hij in een taverne een minstreel van het hof zijn zangkunsten ziet vertonen. De minstreel is eigenlijk een banneling en mag niet meer in de binnenstad komen. Tijl verzint een list en maakt een masker van eikenhout voor de minstreel. Hij treedt op samen met de minstreel met een zelfgemaakte tamboerijn. De dochter van de koning ziet het optreden en overtuigt haar vader dat de minstreel weer aan het hof mag komen zingen. Na het eerste optreden regent het kwartels en kuikens in het paleis van de koning. De koning ziet dit als een teken van God en raakt zo ontroerd dat hij zelfs zijn dochter met de minstreel laat trouwen. Hij richt een feestmaal aan ter ere van het huwelijk. Tijl stuurt de minstreel weg en maakt een identiek eikenhouten masker, waarna hij zelf met de dochter van de koning trouwt.

### Tijl Uilenspiegel bedriegt de adel
Tijl Uilenspiegel was in Gent en liet daar weten dat hij rond Gent zou vliegen. De adel vond dat mooi om te zien en ze besluiten te gaan kijken. Tijl Uilenspiegel vraagt alvorens aan de rijke adel om goudstukken te geven. De adel betaalde en Tijl Uilenspiegel klom de kerktoren in en voordat hij zou vliegen riep hij aan de adel dat hij dacht dat hij de enige gek van Gent was, maar hij weet nu dat de adel nog gekker is dan hijzelf. Zij gaven een gek die beweert te kunnen vliegen hun geld en komen dan ook nog kijken hoe die gek gaat vliegen. Daarom is de adel nog gekker dan hijzelf. De adel schaamt zich hevig en kwamen tot de ontdekking dat ze inderdaad zot waren om een gek te geloven. Zodoende kreeg Tijl een flinke som geld om zijn vliegkunst te tonen zonder dat hij ooit heeft gevlogen.

### Tijl Uilenspiegel en de glasblazer
Tijl Uilenspiegel gaat naar Poperinge om te werken bij een glasblazer. De glazen van deze glasblazer worden elke zondag opgehaald door de pastoor, waarvoor de glasblazer geen enkele vergoeding krijgt. Tijl besluit dit onrecht aan te vechten door op zondag, tijdens de mis in de Sint-Janskerk de glazen om te wisselen met porseleinen kopjes. Hierna vraagt de pastoor om vergeving voor zijn zonden en geeft Tijl een gulden daalder, waarmee hij een huis koopt. De glasblazer geeft hem uit dankbaarheid een glas met zijn eigen naam erop.

### Tijl Uilenspiegel en de bakker
Tijl Uilenspiegel was op weg naar Brugge en kreeg onderweg ongelooflijke honger. Hij stopte om te eten in Damme, waar een beruchte bakker woonde die de beste broodjes maakte van heel Vlaanderen. Eenmaal bij de bakker aangekomen, bleek de bakker vier beeldschone dochters te hebben, die allemaal dag en nacht in de bakkerij moesten werken voor geen geld. De bakker maakte die broodjes niet eens zelf. Tijl stelde voor ook te komen werken voor de bakker. De gierige bakker ging akkoord en liet Tijl wekenlang zwoegen in ruil voor brood. Op een dag liet Tijl drie van de dochters in bed liggen en ging met één naar de bakkerij. Met haar haalde hij de zakken meel weg en bedekte de andere slapende dochters hiermee. Toen de bakker ontwaakte, kwam hij kijken bij zijn dochters maar zag hij drie spoken liggen. De bakker schrok zo erg hiervan dat hij smeekte om genade.

### Tijl Uilenspiegel en het beeld van Sint-Maarten
Tijl Uilenspiegel kwam in Oudenaarde, waar hij in dienst treedt tot de legercommandant Korjuin die zo'n omvangrijke buik heeft dat Tijl goed besefte dat deze zich volpropt met eten. Korjuin maakte van Tijl zijn huismeester, omdat hij naar het slagveld moet gaan om tegen de geuzen te strijden. Tijl ontdekte dat in de kelder een hoop heerlijke hammen, gebraden speenvarken, lammeren en reigerpasteien staan. Ook staan er een vat bier uit Antwerpen en ook een vat wijn uit Orléans. Hij stal al het eten uit de kelder en verstopte deze in de kerk, waar hij er heerlijk van smikkelde. Een week later komt Korjuin terug en Tijl vertelde hem dat zijn kelder was beroofd door de gemaskerde mannen die hem hadden gedwongen het eten te geven. Tijl geloofde dat het geuzen waren. Korjuin wilde weten waar de geuzen zijn. Tijl vertelde Korjuin dat ze waarschijnlijk in de kerk zitten, omdat ze daar veilig zijn van geweld. In de kerk mag geen geweld worden gepleegd. Korjuin ging naar de kerk en trof daar het eten aan bij het heilige beeld van Sint-Maarten. Hij gelooft dat Sint-Maarten zijn eten heeft gestolen, opgegeten en later weer teruggetoverd heeft. Korjuin werd zo kwaad dat hij met zijn zwaard eerst een arm van het heilige beeld van Sint-Maarten afhakte, en vervolgens een talisman maakte van de vingers. Dat was een zeer zware misdaad, namelijk heiligschennis. Korjuin vreesde voor de inquisitie en Tijl raadde hem aan dat hij voor Sint-Maarten moest spelen, net zo lang totdat zijn soldaten een nieuw beeld hadden gemaakt. Maar Tijl hield niet van verkleden, en doste zich uit als een wilde raaf om alle vogelverschrikkers in het dorp te lijf te gaan. Hierna stond Tijl dan ook bekend als "Koning Vogelverschrikker".

### Tijl Uilenspiegel in Lierderholthuis
Uilenspiegel zou eens in Lierderholthuis zijn geweest, een dorpje dat nu binnen de gemeente Raalte valt. Op een warme dag in augustus liep hij eens door Salland. Tijl zou bij Lierderholthuis onder een brug hebben geslapen en op de plek tot zijn nek in het water hebben gestaan, waar hij wilde schuilen toen het regende. 'Domme boeren, waarom gaan jullie niet als ik schuilen onder de brugge.' In Lierderholthuis stond eens de Uilenspiegelbrug over de Oude Wetering.
Dit verhaal duikt voor het eerst op in 1922 en daarna in enkele sagenboeken. In het gehucht staat op een pleintje een sculptuur van Tijl Uilenspiegel uit 2003, gemaakt door kunstenaar Frank Stoopman. Tijl staat bij een halfrond bankje, dat aan één kant poten mist. Hij moet het daarom vasthouden, wat tot gevolg heeft dat hij er niet in slaagt om zijn zotten- of narrenkap te pakken, die iets verderop ligt. Uilenspiegel wil hulp van de bezoeker aan het dorp en wijst naar zijn narrenkap. Een oud lijkend opschrift op het bankje, dat is bedacht door de kunstenaar, wijst er op dat de omstander zich wel twee keer moet bedenken voor hij de kap, met lange punten en belletjes, aan Uilenspiegel zal geven: 'Ghy moet vooraf wel bedencken, Indien ghy Thyl den sottenkap wil schencken, En dat is bij hem altijd het geval, Hij ook de wereld op sijn kop setten sal.'

## Overige volksverhaalmotieven
- Tijl Uilenspiegel komt langs een hoop walmende paardenpoep. 'Waar rook is, is vuur' denkt Tijl. Hij probeert daarop zijn pijp bij het 'vuur' aan te steken (of kan er zijn koude handen boven warmen).
- Tijl Uilenspiegel huilde als het mooi weer was, want dan zou het vast minder worden. Hij lachte als het slecht weer was, want dan kon het alleen maar beter worden.
- Tijl Uilenspiegel ligt aan de kant van de weg en roept steeds maar weer, hartverscheurend: 'O, wat ben ik...'. Omdat de mensen denken dat hij ziek is, brengen ze Tijl naar bed. Als Tijl in bed ligt, besluit hij 'O, wat ben ik lui!'.
- Kleermakersknecht Tijl Uilenspiegel moet van zijn baas een stel mouwen in een jas 'smijten'. Tijl gaat vervolgens druk aan de slag met het gooien van de mouwen, maar het lukt hem niet de mouwen in de jas te krijgen.
- Er werd eens tijdens een weerbericht gezegd: 'In het midden van het land is het regenachtig, er komen buien.' Toen ging Tijl Uilenspiegel aan de rand van het land zitten, want daar was het droog.

## Bewerkingen

### Film/televisie
- Die Abenteuer des Till Ulenspiegel (fr. Les aventures de Till Espiègle), 1956/57, met: Gérard Philipe, Fernand Ledoux, Nicole Berger, Jean Vilar, Wilhelm Koch-Hooge, Erwin Geschonneck.
- In 1961 liep de Vlaamse tv-serie Tijl Uilenspiegel op de BRT. Met Senne Rouffaer, Anton Peters, Elvire De Prez, Dora van der Groen.
- Uilenspiegel, Nederland, 1973, Reg.: Walter van der Kamp. Met: Wim van der Grijn.
- Till Eulenspiegel, DDR, 1975, Reg.: Rainer Simon. Met: Winfried Glatzeder, Cox Habbema, Franciszek Pieczka.
- Legenda o Tile, Sovjet-Unie, 1976, Reg.: Aleksandr Alov, Vladimir Naumov, Met: Lembit Ulfsak, Natalya Belokhvostikova
- Till Eulenspiegel, Deutschland, 2003, Reg.: Eberhard Junkersdorf

### Literair/muzikaal
- Richard Strauss schreef in 1896 het symfonisch gedicht Till Eulenspiegels lustige Streiche, geïnspireerd op de sage.
- De Nederlandse componist Jan van Gilse componeerde in 1938-1940 de opera Thijl, een dramatische legende, op een libretto van Hendrik Lindt. Series voorstellingen werden in 1980 en 2018 in Nederland gegeven. De symfonische Treurmuziek bij den dood van Uilenspiegel wordt soms als zelfstandig orkestwerk uitgevoerd.
- De Russische componist Maximilian Steinberg componeerde in 1936 een ballet Till Eulenspiegel op de legende.
- De Duitse auteur Daniel Kehlmann schreef de roman Tijl. Uitgeverij Querido publiceerde de Nederlandse vertaling door Josephine Rijnaarts in het najaar van 2017.

### Strip
- Willy Vandersteen maakte twee stripalbums rond Tijl Uilenspiegel, maar voegde er een vleugje van zijn eigen fantasie aan toe. Er wordt ook in de stripreeks Suske en Wiske een paar keer naar Uilenspiegel verwezen. In De stalen bloempot (1950) wandelen Lambik en Wiske langs de haven van Amoras, wanneer Lambik de knappe verwezenlijkingen van Vlamingen in het verleden begint te roemen, waaronder ook Tijl Uilenspiegel. Wiske merkt echter op: "Als je maar niet vergeet dat Lamme Goedzak de makker van Tijl Uilenspiegel was mag je voortpraten, Lambik." In De Krimson-crisis (1988) wordt Tijl Uilenspiegel naar het heden geflitst.
- De stripreeks De Geuzen haalde veel van haar inspiratie uit Tijl Uilenspiegel, een boek waar Willy Vandersteen al eerder een stripreeks rond maakte. Zo kunnen Hannes, Veerle en Tamme gezien worden als Tijl Uilenspiegel, Nele en Lamme Goedzak. Boelkins naam doet ook sterk denken aan Soetkin, de moeder van Tijl.
- Ook in een album uit de stripreeks van Jerom komt Tijl Uilenspiegel voor (De wraak van Tijl).
- Ook H. Kannegieter, J. Eggermont, Bob De Moor, Buth en François Craenhals hebben elk afzonderlijk een stripbewerking rond Uilenspiegel gemaakt.

### Theater/musical
- De opera Thijl van Jan van Gilse werd in 2018 uitgevoerd door het Utrechtsch Studenten Concert.
- Een van de bekendste bewerkingen is de theaterversie die Hugo Claus in 1965 van de Uilenspiegel-sage maakte.
- In 2003 werd door Opus One de musical Tijl Uilenspiegel opgevoerd met Marjolein Teepen en Roberto de Groot, die voor hun acteerprestaties in 2003 beiden een John Kraaijkamp Musical Award wonnen.

title: Tijl Uilenspiegel

wikitext:
{{Zie artikel|dp=ja|Zie [[Uilenspiegel]] (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Tijl Uilenspiegel.}}
{{Infobox personage
| kleur          = lightgreen
| naam           = Tijl Uilenspiegel / Till Eulenspiegel
| serie          = ''[[De Legende van Uilenspiegel]]''
| afbeelding     = Till Eulenspiegel.jpg
| onderschrift   = Titelblad van het oudste Duitse Uilenspiegelvolksboek uit 1515
| cover-op-enwp  =
| eerste         = ''Ulenspieghel, Van Ulenspieghels leven ende schimpelijcke wercken, en de wonderlijcke avontueren die hij hadde want hij en liet hem geen boeverie verdrieten'', tussen 1525 en 1547
| laatste        =
| duur           =
| reden          =
| bedenker       = [[Herman Bote]]
[[Michiel van Hoochstraten]]
[[Charles De Coster]] (herschepping)
| vertolker      = [[Gérard Philipe]], [[Senne Rouffaer]], [[Wim van der Grijn]], [[Winfried Glatzeder]], [[Lembit Ulfsak]], [[Jacob Matschenz]]
| stem           = [[Benedict Weber]]
| aflevering     =
| volledige naam = Dyl Ulenspeghel
| bijnaam        =
| alias          =
| soort          = Mens
| geslacht       = Man
| leeftijd       =
| geboren        = [[14e eeuw]] / [[Damme (België)|Damme]], [[1527]] (herschepping)
| geboorteland   = [[Habsburgse Nederlanden]] (herschepping)
| nationaliteit  = [[Duitsland|Duits]] / [[Vlaanderen|Vlaams]]
| overleden      = [[Mölln]], [[1350]]
| doodsoorzaak   =
| beroep         = [[Nederlandse Opstand|Nederlandse vrijheidsstrijder]] (herschepping)
| titel          =
| religie        =
| kracht         = [[Vrijzinnigheid]]
| ouders         =
| broer          =
| zus            =
| huwelijken     =
| partnerschap   =
| relaties       = Nele (herschepping)
| kinderen       =
| kleinkinderen  =
| grootouders    =
| familie        =
}}
[[Bestand:EULENSP1.jpg|thumb|Uilenspiegel-standbeeld in [[Mölln]]. Gezegd wordt dat het tegelijkertijd aanraken van de schoenpunten en de duim geluk brengt, en het resultaat is aan het standbeeld te zien.]]
[[Bestand:Till Eulenspiegel-Gedenkstein (Eulenspiegel-Grab) in Mölln.JPG|thumb|180px|Tijil Uilenspiegel ([[Mölln]])]]
[[Bestand:Mölln - Tafel vom Eulenspiegel-Gedenkstein (Eulenspiegel-Grabstein) - Table of the Eulenspiegel-Memorial-Stone (Gravestone).JPG|thumb|De vermeende rustplaats van Uilenspiegel in het Duitse [[Mölln]]. De 14de-eeuwse Duitse Uilenspiegel zou een voorvader zijn van de 16de-eeuwse Vlaamse Uilenspiegel.]]
'''Tijl Uilenspiegel''' ([[Duits]]: Till Eulenspiegel) is een personage uit onder meer de [[Duitsland|Duits]]-[[Nederland|Nederlandse]] [[folklore]]. Volgens de Duitse [[Sage (volksverhaal)|sage]] van rond 1500 was Uilenspiegel een schelm die vrij als een vogel in de [[14e eeuw|veertiende eeuw]] door Duitsland trok en iedereen voor de gek hield met zijn streken. De Belgische schrijver [[Charles De Coster]] herschiep Tijl Uilenspiegel in 1867 in de roman ''[[De Legende van Uilenspiegel|La légende et les aventures héroiques, joyeuses et glorieuses d'Ulenspiegel et de Lamme Goedzak au pays de Flandres et ailleurs]]'' (De Legende van Uilenspiegel). In dat verhaal is hij een [[16e eeuw|zestiende-eeuwse]] Vlaamse vrijheidsstrijder, mogelijk een nazaat van de vorige Uilenspiegel, die aan de zijde van de [[Geuzen (Tachtigjarige Oorlog)|geuzen]] tegen de Spaanse overheersing vecht.

==Geschiedenis==
===Herman Bote===
De eerste verhalen over Tijl Uilenspiegel verschenen rond 1500 in Duitsland. Herman Bote, stadsklerk van [[Braunschweig (stad)|Brunswijk]], schreef een aantal grappige anekdotes over een personage genaamd "Dyl Ulenspeghel". De sage wil dat hij in Duitsland geboren werd in [[Kneitlingen]] en stierf in 1350 in [[Mölln]]. Zijn naam verklaart zijn talent om mensen voor de gek te houden. De [[Uilen (orde)|uil]] was toen een symbool van domheid. De spiegel fungeert als ding waarin mensen zich zien zoals ze zijn: "zo dom als een uil". De humor van deze middeleeuwse Uilenspiegel is platvloers, op het vulgaire af. Het boek vormde de basis voor vele volksverhalen uit de zestiende eeuw over hetzelfde personage. In de Nederlanden werd tussen 1525 en 1547 in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] door [[Michiel Hillen van Hoogstraten]] het eerste boek over Tijl Uilenspiegel gedrukt. De volledige titel luidde: ''Ulenspieghel, Van Ulenspieghels leven ende schimpelijcke wercken, en de wonderlijcke avontueren die hij hadde want hij en liet hem geen boeverie verdrieten''.

===Charles De Coster===
De in het Nederlandse taalgebied bekendste versie van het verhaal is die van de Franstalige Belgische auteur [[Charles De Coster]]: ''[[De Legende van Uilenspiegel|La Légende et les Aventures héroïques, joyeuses et glorieuses d'Ulenspiegel et de Lamme Goedzak au pays de Flandres et ailleurs]]'' (1867). De Coster laat Uilenspiegel geboren worden in 1527 in het [[graafschap Vlaanderen|Vlaamse]] [[Damme (België)|Damme]]. Joseph Delepierre (1802-1879), een Brugse auteur en historicus, lag aan de basis van De Costers verhalen. Volgens Delepierre werd Tijl geboren in [[Knesselare]]. Op een prent van Peter Tröschel (ca. 1650) wordt Damme ook al genoemd als de plaats waar Tijl Uilenspiegel begraven zou liggen. De Coster verklaart de naam als: "Ik ben ulieden spiegel," Ulen-spiegel, jullie spiegel.

De Tijl Uilenspiegel van De Coster is meer dan een grappige schelm en vagebond. Hij is een Vlaamse vrijheidsstrijder die aan de zijde van de [[Geuzen (Tachtigjarige Oorlog)|geuzen]] tegen de Spaanse overheersing vecht. Daarbij wordt hij bijgestaan door zijn goedmoedige dikke vriend [[Lamme Goedzak]] en zijn vriendin en [[zoogzuster]] Nele. Deze negentiende-eeuwse roman heeft een politieke en maatschappijkritische dimensie die de oudere verhalen van Herman Bote niet hebben.

==De Tijl Uilenspiegel van Charles De Coster==
===Vlaamse beweging===
Charles De Coster werd in 1827 in [[München]] geboren als kind van een Vlaamse vader en een Waalse moeder. Hij schreef in het Frans, maar koesterde een grote sympathie voor de [[Germaanse talen|Germaanse cultuur en volkstaal]] van Vlaanderen. Het idee voor zijn roman ontstond tijdens zijn studies aan de [[Université libre de Bruxelles]] (ULB), waar zijn vriend [[Félicien Rops]] in 1856 een satirisch tijdschrift had opgericht: ''Uylenspiegel. Journal des débats littéraires et politiques''.

Charles De Coster maakte van Tijl Uilenspiegel een [[Nederlandse Opstand|Nederlandse vrijheidsstrijder]] uit Vlaanderen, die aan de zijde van de geuzen tegen de Spaanse overheersing vecht. Uilenspiegel was vergelijkbaar met [[Ivanhoe (roman)|Ivanhoe]] en [[Willem Tell]]. De vermakelijke dialogen tussen de personages Tijl en Lamme Goedzak doen denken aan dat andere meester-en-knecht-duo [[Don Quichot (boek)|Don Quichot]] en [[Sancho Panza]].

De in die jaren bloeiende [[Vlaamse Beweging]] sloot deze strijdbare Uilenspiegel in haar hart. Zo werd De Costers roman een Franstalige hulde aan Vlaanderen. Ongewoon was dat niet: Franstalig België vond in het Vlaamse hét element om zich van Frankrijk te onderscheiden.

===Liberalisme===
Uilenspiegel heeft een vrijzinnige, vrijgevochten levensvisie, net zoals zijn schepper, met een drang naar waarheid en eerlijkheid.{{Bron?||2020|05|31}} En net zoals de schrijver zelf werd Tijl een sociaal bewogen figuur, bezeten door een drang naar zelfbeschikking in een brede humanistische instelling.

===Antiklerikaal===
Het boek speelt zich af tijdens de hoogdagen van de [[Contrareformatie]]. De antiklerikale elementen komen al in het begin van het boek aan bod als de pasgeboren Uilenspiegel maar liefst zes keer gedoopt wordt op één dag. De volwassen Uilenspiegel uit scherpe kritiek op de godsdienstoorlogen en de kettervervolgingen die het land teisteren. Zijn vader komt om op de brandstapel, verdacht van [[Lutheranisme|lutherse]] sympathieën, de min Kathelijne verliest haar verstand na de vreselijke folteringen die zij, beschuldigd van [[hekserij]], moet doormaken. Uilenspiegel observeert en klaagt het onrecht en de misbruiken van de [[inquisitie]] aan. Hij gedraagt zich als een vrijbuiter die letterlijk god noch gebod kent. Zo verhuurt hij zich bij de pastoor en steelt zijn paard. Hij verkoopt paardenmest aan joden, hen wijsmakend dat het om profetische korrels gaat waarmee ze de wederkomst van de messias kunnen voorspellen. Gestraft en veroordeeld tot het maken van een bedevaart naar Rome neemt Tijl ook de [[paus]] zelf in het ootje.

==Volksverhalen==
Tijl Uilenspiegel komt als [[trickster]] in diverse internationaal circulerende [[volksverhaal|volksverhalen]] voor. In het wetenschappelijke verhaalonderzoek vallen deze verhalen onder de categorie ''humoristische'' of ''grappige vertellingen'', waarmee langere of kortere verhalen worden aangeduid die de bedoeling hebben om de toehoorder aan het lachen te maken. Allerlei grappen en grollen worden in de vorm van een biografie toegeschreven aan het personage Uilenspiegel. Deze staat dan ook wel bekend als een ''[[anekdotenbiografie]]'' of ''Schwankbiographie''.<ref>''Volkscultuur, een inleiding in de Nederlandse etnologie''/ T. Dekker [et al.] (red.) 2000, p. 321, 322.</ref> Uilenspiegel is de hoofdfiguur in een grote verzameling anekdoten van verschillende herkomst. De anekdoten stellen met slimmigheden en woordgrappen de onnozelheid aan de kaak van degenen die Uilenspiegels pad kruisen, waarbij plaatsnamen en dateringen de waarheid van de volksverhaaltjes moeten onderstrepen.<ref>De Nederlandse en Vlaamse auteurs/ G.J. van Bork [et al.], 1985, p. 574 'Ulenspieghel'.</ref>
In het wetenschappelijke volksverhaalonderzoek staan de verhalen bekend onder het typenummer ''Eulenspiegel's Tricks''.<ref>'The types of International Folktales: A classification and Bibibliography: Based on the System of Antti Aarne and Stith Thompson.' 1/3, 2004; ATU 1635*.</ref><ref>Uilenspiegel volksverhalen zijn eveneens raadpleegbaar via de [http://www.verhalenbank.nl/items/show/69583 Nederlandse Volksverhalenbank]</ref>
De verhalen die zich onder meer aan Tijl Uilenspiegel hechten, zijn in latere eeuwen ook verteld door en over andere (Nederlandse) figuren uit de [[folklore]], zoals [[Bartje Poep]].

===Hoe Uilenspiegel de ridders versloeg===
Uilenspiegel woonde in [[Hasselt (België)|Hasselt]] bij een arme boer die de ridders moest bevoorraden. De boer kreeg hier nauwelijks iets voor terug en de ridders plunderden heel Hasselt. Uilenspiegel ging naar de ridders toe en vertelde hen over een magische [[Waterput|wensput]]. De ridders hadden hier wel oor naar en besloten de dag erop naar de put te gaan. Uilenspiegel klom in de put. Eenmaal aangekomen bij de put stapte de koenste ridder van diens paard en liep af op de put. De put riep tot de ridder zijn wens te uiten en de ridder wenste honderd [[maagd (geneeskunde)|maagden]] in hun kamp. Toen de ridders terugkwamen in hun kamp stonden honderd vrouwen daar. De ridders besloten een groot feestmaal met veel drank en [[Amandelspijs|spijs]] te houden en aten en dronken tot ze niet meer konden. Toen de ridders sliepen bracht Uilenspiegel de paarden naar de boeren, de tenten en kleren naar de zwervers en de [[harnas]]sen, zwaarden en schilden naar de smeden. Toen de ridders wakker werden kwamen ze erachter dat ze alles verloren hadden en vol schaamte naakt terug moesten naar de koning. Aangekomen bij de koning stond Tijl op hen te wachten en rende hen achterna.

===Hoe Uilenspiegel zich als smid verhuurde===
[[Bestand:Thijl Uilen-spiegel-Catchpenny print-SMC K 0005.jpeg|thumb|Belevenissen van Tijl Uilenspiegel op een [[centsprent]] (ca. 1820): hij steelt brood, laat zich in een bijenkorf vervoeren, wordt kok en bakkersknecht, schilder, profeet, knecht van een smid, van een schoenmaker en een kleermaker.]]
Uilenspiegel woonde bij een [[smid]] in [[Rostock (stad)|Rostock]], die tegen knechten die niet genoeg aanbliezen zei: ''hier met die [[blaasbalg]]''. Toen dit tegen Uilenspiegel werd gezegd, liep hij de smid achterna naar de binnenplaats. Uilenspiegel biedt aan ook de andere blaasbalgen te halen, maar de smid draagt hem op de blaasbalg terug te zetten. Voor straf wekt de smid zijn knechten zeven dagen lang elke nacht om [[middernacht]]. Hij gaat zelf weer slapen en Uilenspiegel vraagt waarom ze wakker gemaakt worden. De smid legt uit dat knechten maar de halve nacht op bed mogen liggen en Uilenspiegel komt de volgende nacht met het bed aan zijn rug gebonden. Uilenspiegel legt uit dat het zijn gewoonte is dat het bed een halve nacht op hem ligt. De baas draagt op het bed terug op zijn plaats te zetten en Uilenspiegel moet daarboven uit het huis komen. Uilenspiegel zet het bed op zijn plaats, pakt een ladder en breekt het dak af. Als de smid op zolder gaat kijken, ziet hij wat er is gebeurd. Hij wil Uilenspiegel met een zwaard achternagaan, maar de knechten leggen uit dat Uilenspiegel alleen maar heeft gedaan wat de smid heeft opgedragen.

===Hoe Uilenspiegel de koning nadeed===
Uilenspiegel was op bezoek bij een dikke koning die alleen de beste spijzen at. Tijl stelde voor dat hij bij de koning mocht verblijven als [[Nar (persoon)|hofnar]]. De koning nam hem aan omdat hij van lachen hield. Uilenspiegel trad elke avond op ter vermaak van de koning. Toen de koning een avond weg was had Uilenspiegel zoveel gegeten dat hij even dik was als de koning. De volgende avond trad hij op en deed hij de koning na. Toen lachte het hele volk de koning uit en verliet de koning het land uit schaamte. Uilenspiegel deelde toen alle [[Amandelspijs|spijzen]] van de koning uit aan het volk.

===Hoe Uilenspiegel bij Bamberg voor geld at===
Uilenspiegel gaat van [[Neurenberg]] naar [[Bamberg (stad)|Bamberg]] en komt bij een [[herberg]]. De waardin vraagt of hij iets wil eten en Uilenspiegel zegt arm te zijn en verlangt gratis eten. De waardin zegt dat ze bij de slager en de bakker niks voor niets krijgt en legt uit dat je voor vierentwintig penning aan de grote tafel eet. Eten aan de kleine tafels kost achttien penning en wie eet met haar gezin, betaalt twaalf penning. Uilenspiegel gaat aan de grote tafel zitten en eet zich vol. Als hij wil vertrekken, vraagt hij vierentwintig penning van de waardin. Hij zegt dat hij dood was gegaan als hij nog meer had gegeten en de waardin geeft toe dat hij voor vier man gegeten heeft. Ze stuurt Uilenspiegel weg zonder dat hij moet betalen. Een gratis maaltijd is nog te doen, maar geld toe geven wil ze niet.

===Tijl Uilenspiegel en de gierige pastoor===
Tijl Uilenspiegel kwam in de stad [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] waar een pastoor leefde die zo gierig was dat hij zijn voedsel met niemand wilde delen, zelfs niet met zijn parochianen die er tamelijk mager uitzagen. In plaats daarvan preekt de pastoor dat ze beter mager en hongerig kunnen zijn, dan gulzig en inhalig. Tijl hoorde direct al wat de pastoor riep, maar hij kende dit soort mensen en hij besloot de pastoor een lesje te leren. Hij vroeg aan de pastoor of hij bij hem kon werken als koster. Dat vond de pastoor goed, want Tijl had zo'n sullig gezicht getrokken dat de pastoor geloofde dat hij te dom was om hem te bedriegen. Tijl had op de eerste dag al het eten uit de kelder van de pastoor gestolen en op [[Pasen]], toen het feest was, deelde Tijl als koster het eten aan de hongerige parochianen in de kerk en buiten begonnen ze ervan te eten. Intussen had de pastoor ontdekt dat Tijl zijn kelder had geplunderd. Hij was woest en hij eiste het eten terug. Tijl antwoordde daarop tegen de pastoor dat hij beter mager en sober kon zijn, dan gulzig en inhalig. De pastoor werd nog kwader, maar durfde niet tegen Tijl in te gaan.

===Tijl Uilenspiegel en de minstreel===
Tijl Uilenspiegel loopt door de straten van [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] waar hij in een taverne een [[minstreel]] van het hof zijn zangkunsten ziet vertonen. De minstreel is eigenlijk een [[verbannen|banneling]] en mag niet meer in de binnenstad komen. Tijl verzint een list en maakt een masker van [[Eiken (hout)|eikenhout]] voor de minstreel. Hij treedt op samen met de minstreel met een zelfgemaakte [[tamboerijn]]. De dochter van de koning ziet het optreden en overtuigt haar vader dat de minstreel weer aan het hof mag komen zingen. Na het eerste optreden regent het [[kwartel]]s en [[Kuiken (vogel)|kuikens]] in het paleis van de koning. De koning ziet dit als een teken van God en raakt zo ontroerd dat hij zelfs zijn dochter met de minstreel laat trouwen. Hij richt een feestmaal aan ter ere van het huwelijk. Tijl stuurt de minstreel weg en maakt een identiek eikenhouten masker, waarna hij zelf met de dochter van de koning trouwt.

===Tijl Uilenspiegel bedriegt de adel===
Tijl Uilenspiegel was in [[Gent]] en liet daar weten dat hij rond Gent zou vliegen. De adel vond dat mooi om te zien en ze besluiten te gaan kijken. Tijl Uilenspiegel vraagt alvorens aan de rijke adel om goudstukken te geven. De [[adel (klasse)|adel]] betaalde en Tijl Uilenspiegel klom de kerktoren in en voordat hij zou vliegen riep hij aan de adel dat hij dacht dat hij de enige gek van Gent was, maar hij weet nu dat de adel nog gekker is dan hijzelf. Zij gaven een gek die beweert te kunnen vliegen hun geld en komen dan ook nog kijken hoe die gek gaat vliegen. Daarom is de adel nog gekker dan hijzelf. De adel schaamt zich hevig en kwamen tot de ontdekking dat ze inderdaad [[zot]] waren om een gek te [[vertrouwen|geloven]]. Zodoende kreeg Tijl een flinke som geld om zijn vliegkunst te tonen zonder dat hij ooit heeft gevlogen.

===Tijl Uilenspiegel en de glasblazer===
Tijl Uilenspiegel gaat naar [[Poperinge]] om te werken bij een [[glasblazer]]. De glazen van deze glasblazer worden elke zondag opgehaald door de pastoor, waarvoor de glasblazer geen enkele vergoeding krijgt. Tijl besluit dit onrecht aan te vechten door op zondag, tijdens de [[mis]] in de Sint-Janskerk de glazen om te wisselen met porseleinen kopjes. Hierna vraagt de pastoor om vergeving voor zijn zonden en geeft Tijl een gulden daalder, waarmee hij een huis koopt. De glasblazer geeft hem uit dankbaarheid een glas met zijn eigen naam erop.

===Tijl Uilenspiegel en de bakker===
Tijl Uilenspiegel was op weg naar [[Brugge (hoofdbetekenis)|Brugge]] en kreeg onderweg ongelooflijke honger. Hij stopte om te eten in [[Damme (België)|Damme]], waar een beruchte bakker woonde die de beste broodjes maakte van heel Vlaanderen. Eenmaal bij de bakker aangekomen, bleek de bakker vier beeldschone dochters te hebben, die allemaal dag en nacht in de bakkerij moesten werken voor geen geld. De bakker maakte die broodjes niet eens zelf. Tijl stelde voor ook te komen werken voor de bakker. De gierige bakker ging akkoord en liet Tijl wekenlang zwoegen in ruil voor brood. Op een dag liet Tijl drie van de dochters in bed liggen en ging met één naar de bakkerij. Met haar haalde hij de zakken [[meel]] weg en bedekte de andere slapende dochters hiermee. Toen de bakker ontwaakte, kwam hij kijken bij zijn dochters maar zag hij drie [[spook|spoken]] liggen. De bakker schrok zo erg hiervan dat hij smeekte om genade.

===Tijl Uilenspiegel en het beeld van Sint-Maarten===
Tijl Uilenspiegel kwam in [[Oudenaarde]], waar hij in dienst treedt tot de legercommandant Korjuin die zo'n omvangrijke buik heeft dat Tijl goed besefte dat deze zich volpropt met eten. Korjuin maakte van Tijl zijn [[huismeester]], omdat hij naar het slagveld moet gaan om tegen de [[Geuzen (Tachtigjarige Oorlog)|geuzen]] te strijden. Tijl ontdekte dat in de kelder een hoop heerlijke hammen, gebraden speenvarken, lammeren en reigerpasteien staan. Ook staan er een vat bier uit [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en ook een vat wijn uit [[Orléans]]. Hij stal al het eten uit de kelder en verstopte deze in de kerk, waar hij er heerlijk van smikkelde. Een week later komt Korjuin terug en Tijl vertelde hem dat zijn kelder was beroofd door de ge[[masker]]de mannen die hem hadden gedwongen het eten te geven. Tijl geloofde dat het geuzen waren. Korjuin wilde weten waar de geuzen zijn. Tijl vertelde Korjuin dat ze waarschijnlijk in de [[Kerkgebouw|kerk]] zitten, omdat ze daar veilig zijn van geweld. In de kerk mag geen geweld worden gepleegd. Korjuin ging naar de kerk en trof daar het eten aan bij het [[heilig]]e beeld van [[Martinus van Tours|Sint-Maarten]]. Hij gelooft dat Sint-Maarten zijn eten heeft gestolen, opgegeten en later weer teruggetoverd heeft. Korjuin werd zo kwaad dat hij met zijn zwaard eerst een arm van het heilige beeld van Sint-Maarten afhakte, en vervolgens een [[amulet|talisman]] maakte van de vingers. Dat was een zeer zware misdaad, namelijk [[heiligschennis]]. Korjuin vreesde voor de [[inquisitie]] en Tijl raadde hem aan dat hij voor Sint-Maarten moest spelen, net zo lang totdat zijn soldaten een nieuw beeld hadden gemaakt. Maar Tijl hield niet van verkleden, en doste zich uit als een wilde raaf om alle vogelverschrikkers in het dorp te lijf te gaan. Hierna stond Tijl dan ook bekend als "Koning Vogelverschrikker".

===Tijl Uilenspiegel in Lierderholthuis===
Uilenspiegel zou eens in [[Lierderholthuis]] zijn geweest, een dorpje dat nu binnen de gemeente Raalte valt. Op een warme dag in augustus liep hij eens door [[Salland (hoofdbetekenis)|Salland]]. Tijl zou bij Lierderholthuis onder een brug hebben geslapen en op de plek tot zijn nek in het water hebben gestaan, waar hij wilde schuilen toen het regende. 'Domme boeren, waarom gaan jullie niet als ik schuilen onder de brugge.' In Lierderholthuis stond eens de Uilenspiegelbrug over de Oude Wetering.

Dit verhaal duikt voor het eerst op in 1922 en daarna in enkele sagenboeken.<ref>Kuierroute: Heino, Lierderholthuis, Laag Zuthem/ J. Nijman (red.), 1997, p. 16.</ref><ref>''Verhalen van stad en streek: sagen en legenden in Nederland''/ W. de Blécourt, R.A. Koman [et al.], 2010, p.179, 180.</ref> In het gehucht staat op een pleintje een [[Beeldhouwkunst|sculptuur]] van Tijl Uilenspiegel uit 2003, gemaakt door kunstenaar [[Frank Stoopman]]. Tijl staat bij een halfrond bankje, dat aan één kant poten mist. Hij moet het daarom vasthouden, wat tot gevolg heeft dat hij er niet in slaagt om zijn zotten- of narrenkap te pakken, die iets verderop ligt. Uilenspiegel wil hulp van de bezoeker aan het dorp en wijst naar zijn narrenkap. Een oud lijkend opschrift op het bankje, dat is bedacht door de kunstenaar, wijst er op dat de omstander zich wel twee keer moet bedenken voor hij de kap, met lange punten en belletjes, aan Uilenspiegel zal geven: 'Ghy moet vooraf wel bedencken, Indien ghy Thyl den sottenkap wil schencken, En dat is bij hem altijd het geval, Hij ook de wereld op sijn kop setten sal.'<ref>''Verhalen van stad en streek'', p.179, 180.</ref>

==Overige volksverhaalmotieven==
* Tijl Uilenspiegel komt langs een hoop walmende paardenpoep. 'Waar rook is, is vuur' denkt Tijl. Hij probeert daarop zijn pijp bij het 'vuur' aan te steken (of kan er zijn koude handen boven warmen).
* Tijl Uilenspiegel huilde als het mooi weer was, want dan zou het vast minder worden. Hij lachte als het slecht weer was, want dan kon het alleen maar beter worden.
* Tijl Uilenspiegel ligt aan de kant van de weg en roept steeds maar weer, hartverscheurend: 'O, wat ben ik...'. Omdat de mensen denken dat hij ziek is, brengen ze Tijl naar bed. Als Tijl in bed ligt, besluit hij 'O, wat ben ik lui!'.
* Kleermakersknecht Tijl Uilenspiegel moet van zijn baas een stel mouwen in een jas 'smijten'. Tijl gaat vervolgens druk aan de slag met het gooien van de mouwen, maar het lukt hem niet de mouwen in de jas te krijgen.
* Er werd eens tijdens een weerbericht gezegd: 'In het midden van het land is het regenachtig, er komen buien.' Toen ging Tijl Uilenspiegel aan de rand van het land zitten, want daar was het droog.

== Bewerkingen ==
=== Film/televisie ===
* ''Die Abenteuer des Till Ulenspiegel'' (fr. ''Les aventures de Till Espiègle''), 1956/57, met: Gérard Philipe, Fernand Ledoux, Nicole Berger, Jean Vilar, Wilhelm Koch-Hooge, Erwin Geschonneck.
* In 1961 liep de Vlaamse tv-serie ''[[Tijl Uilenspiegel (Vlaamse jeugdserie)|Tijl Uilenspiegel]]'' op de BRT. Met [[Senne Rouffaer]], [[Anton Peters]], [[Elvire De Prez]], [[Dora van der Groen]].
* ''Uilenspiegel'', Nederland, 1973, Reg.: Walter van der Kamp. Met: [[Wim van der Grijn]].
* ''Till Eulenspiegel'', DDR, 1975, Reg.: Rainer Simon. Met: Winfried Glatzeder, [[Cox Habbema]], Franciszek Pieczka.
* ''Legenda o Tile'', Sovjet-Unie, 1976, Reg.: Aleksandr Alov, Vladimir Naumov, Met: Lembit Ulfsak, Natalya Belokhvostikova
* ''Till Eulenspiegel'', Deutschland, 2003, Reg.: Eberhard Junkersdorf

=== Literair/muzikaal ===
* [[Richard Strauss]] schreef in 1896 het [[symfonisch gedicht]] ''[[Till Eulenspiegels lustige Streiche]]'', geïnspireerd op de sage.
* De Nederlandse [[componist]] [[Jan van Gilse (componist)|Jan van Gilse]] componeerde in 1938-1940 de [[opera (muziek)|opera]] ''[[Thijl (opera)|Thijl, een dramatische legende]]'', op een [[libretto]] van [[Hendrik Lindt]]. Series voorstellingen werden in 1980 en 2018 in Nederland gegeven. De symfonische ''Treurmuziek bij den dood van Uilenspiegel'' wordt soms als zelfstandig orkestwerk uitgevoerd.
* De Russische componist [[Maximilian Steinberg]] componeerde in 1936 een ballet ''Till Eulenspiegel'' op de legende.
* De Duitse auteur [[Daniel Kehlmann]] schreef de [[Roman (literatuur)|roman]] ''Tijl''. Uitgeverij [[Em. Querido's Uitgeverij|Querido]] publiceerde de Nederlandse vertaling door [[Josephine Rijnaarts]] in het najaar van 2017.

=== Strip ===
* [[Willy Vandersteen]] maakte [[Tijl Uilenspiegel (stripreeks)|twee stripalbums]] rond Tijl Uilenspiegel, maar voegde er een vleugje van zijn eigen fantasie aan toe. Er wordt ook in de stripreeks [[Suske en Wiske (hoofdbetekenis)|Suske en Wiske]] een paar keer naar Uilenspiegel verwezen. In ''[[De stalen bloempot]] (1950)'' wandelen [[Lambik (hoofdbetekenis)|Lambik]] en [[Wiske]] langs de haven van Amoras, wanneer Lambik de knappe verwezenlijkingen van Vlamingen in het verleden begint te roemen, waaronder ook Tijl Uilenspiegel. Wiske merkt echter op: "Als je maar niet vergeet dat Lamme Goedzak de makker van Tijl Uilenspiegel was mag je voortpraten, Lambik." In ''[[De Krimson-crisis]]'' (1988) wordt Tijl Uilenspiegel naar het heden geflitst.
* De stripreeks [[De Geuzen (stripreeks)|De Geuzen]] haalde veel van haar inspiratie uit Tijl Uilenspiegel, een boek waar [[Willy Vandersteen]] al eerder een stripreeks rond maakte. Zo kunnen Hannes, Veerle en Tamme gezien worden als Tijl Uilenspiegel, Nele en Lamme Goedzak. Boelkins naam doet ook sterk denken aan Soetkin, de moeder van Tijl.
*Ook in een album uit de [[Jerom (stripreeks)|stripreeks van Jerom]] komt Tijl Uilenspiegel voor ([[De wraak van Tijl]]).
* Ook H. Kannegieter, J. Eggermont, [[Bob De Moor (striptekenaar)|Bob De Moor]], [[Buth]] en [[François Craenhals]] hebben elk afzonderlijk een stripbewerking rond Uilenspiegel gemaakt.

=== Theater/musical ===
* De opera ''Thijl'' van [[Jan van Gilse (componist)|Jan van Gilse]] werd in 2018 uitgevoerd door het [[Utrechtsch Studenten Concert]].
* Een van de bekendste bewerkingen is de theaterversie die [[Hugo Claus]] in 1965 van de Uilenspiegel-sage maakte.
* In 2003 werd door [[Opus One]] de musical Tijl Uilenspiegel opgevoerd met [[Marjolein Teepen]] en [[Roberto de Groot]], die voor hun acteerprestaties in 2003 beiden een [[John Kraaijkamp Musical Award]] wonnen.

==Literatuur==
*Bert Peleman (ed.), ''In het spoor van Uilenspiegel, schalk en vrijheidsheld'', 1968, 299 p. ill. [[Frans Masereel]]
*Guy Segers, Luc Heyneman en Walter De Decker, ''Uilenspiegel, wie ben jij? Zeven eeuwen Uil en Spiegel'', 1978
*Georg Bollenbeck, ''Till Eulenspiegel. Der dauerhafte Schwankheld. Zum Verhältnis von Produktions- und Rezeptionsgeschichte'', 1985, {{ISBN|3476005704}}
*Marnix Beyen, ''[https://www.dbnl.org/tekst/beye012held01_01/index.php Held voor alle werk. De vele gedaanten van Tijl Uilenspiegel]'', 1998, {{ISBN|9052404992}}
*[[Daniel Kehlmann]], ''Tijl,'' 2017, {{ISBN|9789021408156}}
*''Tijl Uilenspiegel'' - editie en vertaling o.l.v. [[Bas Jongenelen]] (Uitgeverij Kleine Uil), 2024 {{ISBN|9789493323544}}

==Externe links==
* [http://www.gutenberg.org/etext/11208 Het boek van Ch. de Coster online in het Project Gutenberg] (integraal beschikbaar in het Nederlands)
* [https://www.dbnl.org/tekst/cost020lege01_01/ Idem in de oorspronkelijke taal]
* [http://librivox.org/tijl-uilenspiegel-in-vlaanderen-by-jan-bruylants/ Librivox: audioboek]
* [https://anet.be/record/opaccoloiehc/co:ehc:90 Collectie Uilenspiegel van Roger Gheyselinck]bewaard in de [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]].

==Zie ook==
* [[Bartje Poep]]
* [[Nasreddin Hodja]]
* [[Pierlala]]
* [[Volksverhalen van Nederland]]

{{Appendix|2=
* Jozef Janssens: “''Uilenspiegel: De wereld op zijn kop''”, ISBN 9063063946
* List & bedrog, [[volksverhalen uit kleurrijk Nederland]], 1990, {{ISBN|90-6069-718-9}}
----
{{References}}
}}

{{Commonscat|Till Eulenspiegel}}
{{Wikisource|Aardige sprookjes/12|Tijl Uilenspiegel}}
{{DEFAULTSORT:Uilenspiegel, Tijl}}

[[Categorie:Tijl Uilenspiegel]]
[[Categorie:Belgische folklore]]
[[Categorie:Duitse folklore]]
[[Categorie:Middelnederlandse literatuur]]
[[Categorie:Personage uit boek]]
[[Categorie:Personage uit folklore]]
[[Categorie:Sage]]
[[Categorie:Volksverhaal]]
[[Categorie:Personage in het publiek domein]]
[[Categorie:Literatuur in Vlaanderen]]
[[Categorie:Literatuur in Duitsland]]
[[Categorie:Waalse literatuur]]

title: Personage uit 'De Legende van Uilenspiegel'

Debuut: Ulenspieghel, Van Ulenspieghels leven ende schimpelijcke wercken, en de wonderlijcke avontueren die hij hadde want hij en liet hem geen boeverie verdrieten, tussen 1525 en 1547

Bedacht door: Herman Bote · Michiel van Hoochstraten · Charles De Coster (herschepping)

Gespeeld door: Gérard Philipe, Senne Rouffaer, Wim van der Grijn, Winfried Glatzeder, Lembit Ulfsak, Jacob Matschenz

Stemacteur(s): Benedict Weber

title: Persoonsinformatie

Volledige naam: Dyl Ulenspeghel

Soort: Mens

Geslacht: Man

Geboren: 14e eeuw / Damme, 1527 (herschepping)

Geboorteland: Habsburgse Nederlanden (herschepping)

Nationaliteit: Duits / Vlaams

Overleden: Mölln, 1350

Specialiteit: Vrijzinnigheid

title: Relatiebanden

Relaties: Nele (herschepping)

Portaal: Media


text:
# Buckland (Oxfordshire)
Buckland is een civil parish in het bestuurlijke gebied Vale of White Horse, in het Engelse graafschap Oxfordshire met 588 inwoners.
- Lamb Inn

wikiname: nlwiki

title: Buckland (Oxfordshire)

in_language: nl

wikitext:
{{Infobox plaats in Engeland
| naam  = Buckland
| soort = ''[[Civil parish]]''
| map_type = Oxfordshire
| region     = [[South East England]]
| graafschap = [[Oxfordshire]]
| district   = [[Vale of White Horse]]
| latitude = 51.679 | longitude = -1.506
| oppervlakte   = 18,2245
| jaar          = 2011
| inwoneraantal = 588
| dichtheid     = 32
| post_town = FARINGDON
| postcode = SN7
| netnummer = 01367
| os_grid_reference = SU3498
| ONS-code = E04008196
| image   = St_Mary,_Buckland_-_geograph.org.uk_-_1540824.jpg
| caption = Kerk van de H.-Maria
}}

'''Buckland''' is een ''[[civil parish]]'' in het [[district (Engeland)|bestuurlijke gebied]] [[Vale of White Horse]], in het [[Engeland|Engelse]] [[Stedelijke en niet-stedelijke graafschappen van Engeland|graafschap]] [[Oxfordshire]] met 588 inwoners.

<gallery>
Lamb_Inn_Buckland_Oxfordshire.jpg|Lamb Inn
</gallery>

{{Beginnetje|landen & volken|land=Engeland|2=2010|3=8|4=16}}

[[Categorie:Civil parish in Oxfordshire]]

title: Situering

Regio: South East England

Graafschap: Oxfordshire

District: Vale of White Horse

title: Algemeen

title: Overig

Post town: FARINGDON

title: Foto's

Foto's: Kerk van de H.-Maria

Portaal: Verenigd Koninkrijk


text:
# Labidochromis flavigulis
Labidochromis flavigulis is een straalvinnige vissensoort uit de familie van de cichliden (Cichlidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1982 door Lewis.

title: Labidochromis flavigulis

wikitext:
{{Taxobox straalvinnige
| titelweergave = cursief
| naam = ''Labidochromis flavigulis''
| afbeelding =
| orde = [[Perciformes]]
| familie = [[Cichlidae]] ([[Cichliden]])
| geslacht = ''[[Labidochromis]]''
| w-naam = ''Labidochromis flavigulis''
| auteur = Lewis
| datum = 1982
| haakjes =
| commons =
| species = Labidochromis flavigulis
|status=LC|statusbron=2018|rl-id=61092}}
'''''Labidochromis flavigulis''''' is een [[Straalvinnigen|straalvinnige]] [[vissen (dieren)|vissensoort]] uit de familie van de [[Cichliden|cichliden (Cichlidae)]].<ref>{{Link FishBase species|genus=Labidochromis|species=flavigulis|month=02|year=2013}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1982 door Lewis.
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|02|27}}

[[Categorie:Cichliden]]

title: Labidochromis flavigulis · IUCN-status: Niet bedreigd (2018)

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Chordata (Chordadieren)

Superklasse: Osteichthyes (Beenvisachtigen)

Klasse: Actinopterygii (Straalvinnigen)

Orde: Perciformes

Familie: Cichlidae (Cichliden)

Geslacht: Labidochromis

title: Soort

Portaal: Biologie · Vissen


text:
# Bengkong Indah
Bengkong Indah is een bestuurslaag in het regentschap Batam van de provincie Riouwarchipel, Indonesië. Bengkong Indah telt 21.124 inwoners (volkstelling 2010).

title: Bengkong Indah

wikitext:
{{Infobox plaats in Indonesië
| soort          = Dorp
| naam           = Bengkong Indah
| inwoners       = 21.124
| datum inwoners = 2010
| provincie      = [[Riouwarchipel]]
| regentschap    = [[Batam (stad)|Batam]]
| onderdistrict  = [[Bengkong]]
| eiland         =
| tijdzone       =
| code desa      = 2171081002
| mapname        =
| lat_deg        =
| lat_min        =
| lat_sec        =
| lon_deg        =
| lon_min        =
| lon_sec        =
| image          =
| caption        =
}}
'''Bengkong Indah''' is een bestuurslaag in het [[Regentschap (Indonesië)|regentschap]] [[Batam (stad)|Batam]] van de [[Provincies van Indonesië|provincie]] [[Riouwarchipel]], [[Indonesië]]. Bengkong Indah telt 21.124 inwoners (volkstelling 2010).

{{Appendix|2=
* Resultaten van de volkstelling (2010), Badan Pusat Statistik, [https://web.archive.org/web/20121202090212/http://bps.go.id/eng/download_file/Population_of_Indonesia_by_Village_2010.pdf Population_of_Indonesia_by_Village]
}}
{{Beginnetje|landen & Volken|land=Indonesië|2=2013|3=06|4=15}}

[[Categorie:Plaats in Riau-archipel (provincie)]]

title: Situering

Provincie: Riouwarchipel

Regentschap of · stadsgemeente: Batam

Onderdistrict: Bengkong

title: Algemeen

title: Overig

Portaal: Indonesië


text:
# Andreas Aigner
Andreas Aigner (Leoben, 24 september 1984) is een Oostenrijks rallyrijder.

## Carrière
Andreas Aigner maakte in 2004 zijn debuut in de rallysport. Hij stroomde vrij snel door naar het Wereldkampioenschap rally, waar hij in 2005 zijn eerste opwachting in maakte en in het seizoen 2006 een programma reed met het Red Bull Škoda team onder het bewind van oud-rallyrijder Armin Schwarz, actief in de Škoda Fabia WRC. Het seizoen verliep niet echt succesvol, maar Aigner wist wel een zesde plaats te behalen tijdens de WK-ronde in Duitsland, en scoorde daarmee zijn eerste WK-kampioenschapspunten op naam.
In 2007 stapte Aigner over naar het Production World Rally Championship, met een door Red Bull gesponsorde Mitsubishi Lancer Evolution. In het seizoen 2008 won hij drie keer in zijn categorie, waaronder hij een achtste plaats algemeen behaalde in Argentinië (en daarmee een WK-kampioenschapspunt), en schreef hij in de laatste ronde van het seizoen de titel in het PWRC op zijn naam.
Sindsdien keerde Aigner terug in het Oostenrijks rallykampioenschap. Tijdens de Rally van Frankrijk in 2012 nam hij na vier jaar weer deel aan een WK-rally, actief voor het team van Proton, die dat jaar reden in het Super 2000 World Rally Championship. Aigner nam vervolgens deel aan het Europees kampioenschap in 2013 met een Subaru Impreza WRX STi, en werd daarmee kampioen in de productieklasse. In 2014 gaat hij een programma afwerken met een Peugeot 207 S2000.

## Complete resultaten in het Wereldkampioenschap rally

### Overzicht van deelnames
| Seizoen | Inschrijving         | Auto                       | 1      | 2      | 3      | 4      | 5      | 6      | 7      | 8      | 9      | 10  | 11     | 12     | 13     | 14  | 15     | 16     | Pos. | Punten |
| ------- | -------------------- | -------------------------- | ------ | ------ | ------ | ------ | ------ | ------ | ------ | ------ | ------ | --- | ------ | ------ | ------ | --- | ------ | ------ | ---- | ------ |
| 2005    | Andreas Aigner       | Mitsubishi Lancer Evo VIII | MON    | ZWE    | MEX    | NZL    | ITA    | CYP 19 | TUR NF | GRI    | ARG    | FIN | DUI NF | GBR 25 | JPN    | FRA | SPA    | AUS    | -    | 0      |
| 2006    | Red Bull Škoda Team  | Škoda Fabia WRC            | MON 13 | ZWE NF | MEX    | SPA 13 | FRA 15 | ARG    | ITA 13 | GRI 14 | DUI 6  | FIN | JPN    | CYP NF | TUR 10 | AUS | NZL    | GBR NF | 21   | 3      |
| 2007    | Andreas Aigner       | Mitsubishi Lancer Evo IX   | MON NF |        | NOO 20 |        |        |        |        |        |        |     |        | SPA 19 | FRA 32 |     |        |        | -    | 0      |
| 2007    | Red Bull Rallye Team | Mitsubishi Lancer Evo IX   |        | ZWE 30 |        | MEX 24 | POR    | ARG 17 | ITA    | GRI 16 | FIN    | DUI | NZL    |        |        | JPN | IER NF | GBR 28 | -    | 0      |
| 2008    | Red Bull Rallye Team | Mitsubishi Lancer Evo IX   | MON    | ZWE 31 | MEX    | ARG 8  | JOR    | ITA    | GRI 14 | TUR 11 |        |     | NZL NF | SPA    | FRA    | JPN | GBR 13 |        | 20   | 1      |
| 2008    | Andreas Aigner       | Mitsubishi Lancer Evo IX   |        |        |        |        |        |        |        |        | FIN NF | DUI |        |        |        |     |        |        | 20   | 1      |
| 2012    | Proton Motorsport    | Proton Satria Neo S2000    | MON    | ZWE    | MEX    | POR    | ARG    | GRI    | NZL    | FIN    | DUI    | GBR | FRA 29 | ITA    | SPA    |     |        |        | -    | 0      |

title: Andreas Aigner

wikitext:
{{Infobox rijder wereldkampioenschap rally
| naam                = Andreas Aigner
| afbeelding          = Lancer-Andreas Aigner-2007 Wales Rally GB 001.jpg
| onderschrift        = Aigner actief tijdens de Rally van Groot-Brittannië in 2007
| nationaliteit       = {{AT}}
| geboorteplaats      = [[Leoben (stad)|Leoben]]
| geboren             = [[24 september]] [[1984]]
| overlijdensplaats   =
| overleden           =
| jaren               = [[Wereldkampioenschap rally in 2005|2005]] - [[Wereldkampioenschap rally in 2008|2008]], [[Wereldkampioenschap rally in 2012|2012]]
| teams               = [[Škoda (rallysport)|Red Bull Škoda]]
| deelnames           = 32
| kampioenschap       = 0
| winst               = 0
| podia               = 0
| punten              = 4
| KP winst            = 0
| eerste              = [[Rally van Cyprus 2005|Cyprus 2005]]
| eerstewinst         =
| laatstewinst        =
| laatste             = [[Rally van Frankrijk 2012|Frankrijk 2012]]
}}
'''Andreas Aigner''' ([[Leoben (stad)|Leoben]], [[24 september]] [[1984]]) is een [[Oostenrijk]]s rallyrijder.

== Carrière ==
Andreas Aigner maakte in 2004 zijn debuut in de [[rally]]sport. Hij stroomde vrij snel door naar het [[Wereldkampioenschap rally]], waar hij in [[Wereldkampioenschap rally in 2005|2005]] zijn eerste opwachting in maakte en in het [[Wereldkampioenschap rally in 2006|seizoen 2006]] een programma reed met het [[Red Bull (drank)|Red Bull]] [[Škoda Auto|Škoda]] team onder het bewind van oud-rallyrijder [[Armin Schwarz]], actief in de [[Škoda Fabia WRC]]. Het seizoen verliep niet echt succesvol, maar Aigner wist wel een zesde plaats te behalen tijdens de WK-ronde in [[Rally van Duitsland 2006|Duitsland]], en scoorde daarmee zijn eerste WK-kampioenschapspunten op naam.

In [[Wereldkampioenschap rally in 2007|2007]] stapte Aigner over naar het [[Production World Rally Championship]], met een door Red Bull gesponsorde [[Mitsubishi Lancer Evolution]]. In het [[Wereldkampioenschap rally in 2008|seizoen 2008]] won hij drie keer in zijn categorie, waaronder hij een achtste plaats algemeen behaalde in [[Rally van Argentinië 2008|Argentinië]] (en daarmee een WK-kampioenschapspunt), en schreef hij in de laatste ronde van het seizoen de titel in het PWRC op zijn naam.

Sindsdien keerde Aigner terug in het [[Oostenrijks rallykampioenschap]]. Tijdens de [[Rally van Frankrijk 2012|Rally van Frankrijk in 2012]] nam hij na vier jaar weer deel aan een WK-rally, actief voor het team van [[Proton (rallysport)|Proton]], die dat jaar reden in het [[Super 2000 World Rally Championship]]. Aigner nam vervolgens deel aan het [[Europees Kampioenschap Rally in 2013|Europees kampioenschap in 2013]] met een [[Subaru Impreza WRX STi]], en werd daarmee kampioen in de productieklasse. In [[Europees kampioenschap rally in 2014|2014]] gaat hij een programma afwerken met een [[Peugeot 207 S2000]].

== Complete resultaten in het Wereldkampioenschap rally ==
=== Overzicht van deelnames ===
{| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%"
! Seizoen
! Inschrijving
! Auto
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! 7
! 8
! 9
! 10
! 11
! 12
! 13
! 14
! 15
! 16
! Pos.
! Punten
|-
|bgcolor=f5f5f5| [[Wereldkampioenschap rally in 2005|2005]]
| Andreas Aigner
| [[Mitsubishi Lancer Evo VIII]]
| [[Rally van Monte Carlo 2005|MON]]
| [[Rally van Zweden 2005|ZWE]]
| [[Rally van Mexico 2005|MEX]]
| [[Rally van Nieuw-Zeeland 2005|NZL]]
| [[Rally van Sardinië 2005|ITA]]
|bgcolor=cfcfff| [[Rally van Cyprus 2005|CYP]]
19
|bgcolor=efcfff| [[Rally van Turkije 2005|TUR]]
NF
| [[Rally van Griekenland 2005|GRI]]
| [[Rally van Argentinië 2005|ARG]]
| [[Rally van Finland 2005|FIN]]
|bgcolor=efcfff| [[Rally van Duitsland 2005|DUI]]
NF
|bgcolor=cfcfff| [[Rally van Groot-Brittannië 2005|GBR]]
25
| [[Rally van Japan 2005|JPN]]
| [[Rally van Corsica 2005|FRA]]
| [[Rally van Catalonië 2005|SPA]]
| [[Rally van Australië 2005|AUS]]
|bgcolor=efefef| '''-'''
|bgcolor=efefef| '''0'''
|-
|bgcolor=f5f5f5| [[Wereldkampioenschap rally in 2006|2006]]
| Red Bull Škoda Team
| [[Škoda Fabia WRC]]
|bgcolor=cfcfff| [[Rally van Monte Carlo 2006|MON]]
13
|bgcolor=efcfff| [[Rally van Zweden 2006|ZWE]]
NF
| [[Rally van Mexico 2006|MEX]]
|bgcolor=cfcfff| [[Rally van Catalonië 2006|SPA]]
13
|bgcolor=cfcfff| [[Rally van Corsica 2006|FRA]]
15
| [[Rally van Argentinië 2006|ARG]]
|bgcolor=cfcfff| [[Rally van Sardinië 2006|ITA]]
13
|bgcolor=cfcfff| [[Rally van Griekenland 2006|GRI]]
14
|bgcolor=dfffdf| [[Rally van Duitsland 2006|DUI]]
6
| [[Rally van Finland 2006|FIN]]
| [[Rally van Japan 2006|JPN]]
|bgcolor=efcfff| [[Rally van Cyprus 2006|CYP]]
NF
|bgcolor=cfcfff| [[Rally van Turkije 2006|TUR]]
10
| [[Rally van Australië 2006|AUS]]
| [[Rally van Nieuw-Zeeland 2006|NZL]]
|bgcolor=efcfff| [[Rally van Groot-Brittannië 2006|GBR]]
NF
|bgcolor=efefef| '''21'''
|bgcolor=efefef| '''3'''
|-
|bgcolor=f5f5f5 rowspan=2| [[Wereldkampioenschap rally in 2007|2007]]
| Andreas Aigner
|rowspan=2| [[Mitsubishi Lancer Evo IX]]
|bgcolor=efcfff| [[Rally van Monte Carlo 2007|MON]]
NF
|
|bgcolor=cfcfff| [[Rally van Noorwegen 2007|NOO]]
20
|
|
|
|
|
|
|
|
|bgcolor=cfcfff| [[Rally van Catalonië 2007|SPA]]
19
|bgcolor=cfcfff| [[Rally van Corsica 2007|FRA]]
32
|
|
|
|bgcolor=efefef rowspan=2| '''-'''
|bgcolor=efefef rowspan=2| '''0'''
|-
| Red Bull Rallye Team
|
|bgcolor=cfcfff| [[Rally van Zweden 2007|ZWE]]
30
|
|bgcolor=cfcfff| [[Rally van Mexico 2007|MEX]]
24
|| [[Rally van Portugal 2007|POR]]
|bgcolor=cfcfff| [[Rally van Argentinië 2007|ARG]]
17
| [[Rally van Sardinië 2007|ITA]]
|bgcolor=cfcfff| [[Rally van Griekenland 2007|GRI]]
16
| [[Rally van Finland 2007|FIN]]
| [[Rally van Duitsland 2007|DUI]]
| [[Rally van Nieuw-Zeeland 2007|NZL]]
|
|
| [[Rally van Japan 2007|JPN]]
|bgcolor=efcfff| [[Rally van Ierland 2007|IER]]
NF
|bgcolor=cfcfff| [[Rally van Groot-Brittannië 2007|GBR]]
28
|-
|bgcolor=f5f5f5 rowspan=2| [[Wereldkampioenschap rally in 2008|2008]]
| Red Bull Rallye Team
|rowspan=2| [[Mitsubishi Lancer Evo IX]]
| [[Rally van Monte Carlo 2008|MON]]
|bgcolor=cfcfff| [[Rally van Zweden 2008|ZWE]]
31
| [[Rally van Mexico 2008|MEX]]
|bgcolor=dfffdf| [[Rally van Argentinië 2008|ARG]]
8
| [[Rally van Jordanië 2008|JOR]]
| [[Rally van Sardinië 2008|ITA]]
|bgcolor=cfcfff| [[Rally van Griekenland 2008|GRI]]
14
|bgcolor=cfcfff| [[Rally van Turkije 2008|TUR]]
11
|
|
|bgcolor=efcfff| [[Rally van Nieuw-Zeeland 2008|NZL]]
NF
| [[Rally van Catalonië 2008|SPA]]
| [[Rally van Corsica 2008|FRA]]
| [[Rally van Japan 2008|JPN]]
|bgcolor=cfcfff| [[Rally van Groot-Brittannië 2008|GBR]]
13
|
|bgcolor=efefef rowspan=2| '''20'''
|bgcolor=efefef rowspan=2| '''1'''
|-
| Andreas Aigner
|
|
|
|
|
|
|
|
|bgcolor=efcfff| [[Rally van Finland 2008|FIN]]
NF
| [[Rally van Duitsland 2008|DUI]]
|
|
|
|
|
|
|-
|bgcolor=f5f5f5| [[Wereldkampioenschap rally in 2012|2012]]
| Proton Motorsport
| [[Proton Satria Neo S2000]]
| [[Rally van Monte Carlo 2012|MON]]
| [[Rally van Zweden 2012|ZWE]]
| [[Rally van Mexico 2012|MEX]]
| [[Rally van Portugal 2012|POR]]
| [[Rally van Argentinië 2012|ARG]]
| [[Rally van Griekenland 2012|GRI]]
| [[Rally van Nieuw-Zeeland 2012|NZL]]
| [[Rally van Finland 2012|FIN]]
| [[Rally van Duitsland 2012|DUI]]
| [[Rally van Groot-Brittannië 2012|GBR]]
|bgcolor=cfcfff| [[Rally van Frankrijk 2012|FRA]]
29
| [[Rally van Sardinië 2012|ITA]]
| [[Rally van Catalonië 2012|SPA]]
|
|
|
|bgcolor=efefef| '''-'''
|bgcolor=efefef| '''0'''
|}

== Externe links ==
* {{de}} [https://web.archive.org/web/20140108111546/http://www.andreasaigner.at/de/ Officiële website]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20070502140147/http://www.rallybase.nl/index.php?type=profile&driverid=12016 Profiel] op [http://www.rallybase.nl/ Rallybase.nl]
* {{en}} [https://www.ewrc-results.com/profile.php?p=63&t=Andreas-Aigner Profiel] op [https://www.ewrc-results.com/ eWRC-results.com]

{{Commonscatklein|Andreas Aigner}}
{{StartOpvolging}}
{{OpvolgingCombi
| lijst = [[Production World Rally Championship]]
[[Wereldkampioenschap rally in 2008|2008]]
Winnaar
| vorige = [[Wereldkampioenschap rally in 2007|2007]]:
[[Toshi Arai]]
| volgende = [[Wereldkampioenschap rally in 2009|2009]]:
[[Armindo Araújo]]
}}
{{EindOpvolging}}

{{DEFAULTSORT:Aigner, Andreas}}
[[Categorie:Oostenrijks rallycoureur]]

title: Persoonlijke informatie

Geboorteplaats: Leoben

Geboortedatum: 24 september 1984

Nationaliteit: Oostenrijk

Sport: Autosport

Discipline: Rally

title: Statistieken in het wereldkampioenschap rally

Teams: Red Bull Škoda

Eerste rally: Cyprus 2005

Laatste rally: Frankrijk 2012

Portaal: Autosport


text:
# Hultsfred Festival
Het Hultsfred Festival (Zweeds: Hultsfredsfestivalen) is een jaarlijks rockfestival in Hultsfred, Zweden. Het vindt plaats aan het meer Hulingen. Met 30.000 bezoekers (2006) is het het grootste rockfestival van Zweden.
Het Hultsfred Festival werd voor het eerst georganiseerd in 1986 en is sindsdien gegroeid tot het grootste en populairste muziekfestival in Zweden. Het festival concentreert zich niet op een specifieke muziekstijl maar biedt ruimte voor een heel scala aan verschillende artiesten. Het aantal bezoekers is vanaf de start gegroeid van 7.500 tot 32.000 in 2005. De laatste jaren neemt het bezoekersaantal weer af. In 2010 kwam de organisatie van het festival in problemen doordat 2 weken voor de start van het festival slechts 5.000 kaarten waren verkocht. Om die reden werd het Hultsfred Festival in 2010 afgelast. Op 2 februari 2011 werd echter medegedeeld dat de editie van 2011 weer doorgang zou vinden.
De eerste 10 jaar werd het festival gehouden in het 2e weekeinde van augustus, gedurende 2 dagen. Vanaf 1993 duurde het festival drie dagen. Van 1996 tot 2008 vond het festival plaats in het weekeinde voor de midzomernacht. In 2009 verhuisde de datum naar het 2e weekeinde van juli. Bezoekers van het festival kunnen kamperen op Hultsfreds Camping en sinds enkele jaren worden ook de akkers rond de camping gebruikt als kampeerterrein.

## Optredens
2012

The Cure - The Stone Roses - The xx - Slash - Eagles of Death Metal - Anna Ternheim - The Cardigans - Gorillaz Sound System - Justice - Mumford & Sons (afgelast) - Kasabian - Marina and the Diamonds - Garbage - James Blake - The Kooks - M83 - Noah and the Whale - Frank Turner - Future Islands - Stay+ - Ewert and The Two Dragons - The Soundtrack of Our Lives - Fink
2011

Morrissey - The Prodigy - Crystal Castles - Primal Scream - Beach House - Suede - MF Doom - OFWGKTA - Foster the People - White Lies - Les Savy Fav - Erasure - Duck Sauce - Raised Fist - Bootsy Collins - Nashville Pussy - Washed Out
2010 (afgelast)

Scissor Sisters - NAS & Damian Marley - Deftones - Erykah Badu - Empire of the Sun - Kent - The Hives - 30 Seconds to Mars - Killswitch Engage - The Ting Tings - We Are Scientists
2009

Madness - The Killers - Regina Spektor - Lenka - Lars Winnerbäck (x4) - Maia Hirasawa - Timbuktu - Takida - Anna Ternheim - Kings of Leon - Franz Ferdinand - Dropkick Murphys - Ice Cube - Ludacris
2008

Rage Against the Machine - Serj Tankian - Babyshambles - Blood Red Shoes - Håkan Hellström - The Hives - Danko Jones - Robyn - HIM - The Donnas - Mustasch - Paramore - The Haunted - Linkin Park (afgelast) - Dead by April
2007

Ozzy Osbourne - KoRn - 50 Cent - Pet Shop Boys - Velvet Revolver - Black Label Society - Turbonegro - The Ark - Manic Street Preachers - Wolfmother - Evanescence - Amy Winehouse - Sahara Hotnights
2006

The Strokes - Kent - Lou Reed - Deftones - Pharrell - The Cardigans - In Flames - Gnarls Barkley - The Soundtrack of Our Lives - The Sounds - Alice in Chains - Blindside - Backyard Babies - KoRn
2005

Marilyn Manson - Snoop Dogg - System of a Down - Nine Inch Nails - Slipknot - Slayer - The Hives - The Mars Volta - Millencolin - Tori Amos - The Hellacopters - Turbonegro
2004

Morrissey - Alicia Keys - Mary J. Blige - Kris Kristofferson - Hatebreed - 3 Doors Down - Pixies - PJ Harvey - Soulfly - Scissor Sisters - Weeping Willows - Danko Jones
2003

Radiohead - Audioslave - Queens of the Stone Age - Massive Attack - Stereophonics - The Dandy Warhols - The Streets - Counting Crows - Badly Drawn Boy - The Datsuns - Strapping Young Lad - Linkin Park (afgelast, vervangen door In Flames)
2002

Suede - Rammstein - New Order - Chemical Brothers - Slayer - Sonic Youth - Black Rebel Motorcycle Club - Bob Hund - Agnostic Front - Arch Enemy - Starsailor - Ed Hacourt
2001

Iggy Pop - Manic Street Preachers - Weezer - Tool - Faithless - Limp Bizkit - Jello Biafra - The Hives - The Nomads (20th anniversary) - Godsmack - Håkan Hellström - OutKast (afgelast)
2000

Oasis - Rage Against the Machine - Primal Scream - Thåström - Mikael Wiehe - Suicidal Tendencies - Kelis - Deftones - Lars Winnerbäck - Asian Dub Foundation - Muse - Travis (afgelast)
1999

Hole - Suede - Marilyn Manson - Joe Strummer - Monster Magnet - Goo Goo Dolls - Fu Manchu - Bloodhound Gang - HammerFall - Manic Street Preachers - Meshuggah - Orgy (afgelast)
1998

Black Sabbath - Garbage - Eagle-Eye Cherry - Bob Hund - Wilmer X - Rancid - Kent - NOFX - Turbonegro - The Soundtrack of Our Lives
1997

The Prodigy - Suede - Rage Against the Machine - Wu Tang Clan - Daft Punk - Nick Cave and the Bad Seeds - Stereophonics - The Cardigans - Placebo - The Hellacopters - Millencolin - Marilyn Manson (afgelast) - Supergrass (afgelast)
1996

Blur - Björk - Ministry - The Cure - Iggy Pop - Pulp - Bad Religion - The Prodigy - Bruce Dickinson - Fear Factory - Emmylou Harris - Frank Black - Skunk Anansie (afgelast)
1995

Pantera - Slayer - Nationalteatern - Chemical Brothers - Supergrass - the Cardigans - Kent - Millencolin - Beastie Boys (afgelast) - Chris Isaak (afgelast)
1994

Motörhead - Oasis - Blur - Midnight Oil - Die Totenhosen - The Prodigy - Primal Scream - The Verve - Refused - Meshuggah - Bob Hund
1993

Ramones - Iggy Pop - Rollins Band - Stereo MC's - Manic Street Preachers - Sick of It All - Ulf Lundell - Wilmer X - Bob Hund
1992

Gary Moore - The Pretenders - Primal Scream - Blur - The Creeps - Candlemass - Meshuggah - Ramones (afgelast)
1991

The Black Crowes - Thåström - Sven Ingvars - Status Quo (afgelast) - PJ Harvey (afgelast) - Stereo MC's (afgelast)
1990

Joan Jett & The Blackhearts - Nick Lowe - Jungle Brothers - Buzzcocks - Wilmer X - Soul Asylum - The Charlatans - Sator - The Sinners
1989

Van Morrison - Motörhead - Disneyland After Dark (D-A-D) - Katrina and the Waves - Chris Bailey - Jacob Hellman - Candlemass
1988

Joe Strummer and the Latino Rocakabilly War - Eldkvarn - Tone Norum - Stonefunkers - Big Country
1987

Public Image Ltd. - Screamin' Jay Hawkins - Dr. Feelgood - Latin Quarter - The Jesus and Mary Chain
1986

Nils Lofgren - New Model Army - Erasure - Reeperbahn - The Triffids

title: Hultsfred Festival

wikitext:
Het '''Hultsfred Festival''' (Zweeds: Hultsfredsfestivalen) is een jaarlijks rockfestival in [[Hultsfred (plaats)|Hultsfred]], [[Zweden]]. Het vindt plaats aan het meer Hulingen. Met 30.000 bezoekers (2006) is het het grootste rockfestival van [[Zweden]].

Het Hultsfred Festival werd voor het eerst georganiseerd in 1986 en is sindsdien gegroeid tot het grootste en populairste muziekfestival in Zweden. Het festival concentreert zich niet op een specifieke muziekstijl maar biedt ruimte voor een heel scala aan verschillende artiesten. Het aantal bezoekers is vanaf de start gegroeid van 7.500 tot 32.000 in 2005. De laatste jaren neemt het bezoekersaantal weer af. In 2010 kwam de organisatie van het festival in problemen doordat 2 weken voor de start van het festival slechts 5.000 kaarten waren verkocht. Om die reden werd het Hultsfred Festival in 2010 afgelast. Op 2 februari 2011 werd echter medegedeeld dat de editie van 2011 weer doorgang zou vinden.

De eerste 10 jaar werd het festival gehouden in het 2e weekeinde van augustus, gedurende 2 dagen. Vanaf 1993 duurde het festival drie dagen. Van 1996 tot 2008 vond het festival plaats in het weekeinde voor de midzomernacht. In 2009 verhuisde de datum naar het 2e weekeinde van juli. Bezoekers van het festival kunnen kamperen op Hultsfreds Camping en sinds enkele jaren worden ook de akkers rond de camping gebruikt als kampeerterrein.

==Optredens==
'''2012'''

[[The Cure]] - [[The Stone Roses]] - [[The xx]] - [[Slash (artiest)|Slash]] - [[Eagles of Death Metal]] - [[Anna Ternheim]] - [[The Cardigans]] - [[Gorillaz Sound System]] - [[Justice (Frans duo)|Justice]] - [[Mumford & Sons]] (afgelast) - [[Kasabian]] - [[Marina and the Diamonds]] - [[Garbage]] - [[James Blake (muzikant)|James Blake]] - [[The Kooks]] - [[M83 (band)|M83]] - [[Noah and the Whale]] - [[Frank Turner]] - [[Future Islands]] - [[Stay+]] - [[Ewert and The Two Dragons]] - [[The Soundtrack of Our Lives]] - [[Fink (musicus)|Fink]]

'''2011'''

[[Morrissey]] - [[The Prodigy]] - [[Crystal Castles]] - [[Primal Scream (band)|Primal Scream]] - [[Beach House]] - [[Suede]] - [[MF Doom]] - [[OFWGKTA]] - [[Foster the People]] - [[White Lies]] - [[Les Savy Fav]] - [[Erasure]] - [[Duck Sauce]] - [[Raised Fist]] - [[Bootsy Collins]] - [[Nashville Pussy]] - [[Washed Out]]

'''2010''' (afgelast)

[[Scissor Sisters]] - [[Distant Relatives|NAS & Damian Marley]] - [[Deftones]] - [[Erykah Badu]] - [[Empire of the Sun (band)|Empire of the Sun]] - [[Kent (band)|Kent]] - [[The Hives]] - [[30 Seconds to Mars]] - [[Killswitch Engage]] - [[The Ting Tings]] - [[We Are Scientists]]

'''2009'''

[[Madness]] - [[The Killers (band)|The Killers]] - [[Regina Spektor]] - [[Lenka (zangeres)|Lenka]] - [[Lars Winnerbäck]] (x4) - [[Maia Hirasawa]] - [[Timbuktu (rapper)|Timbuktu]] - [[Takida]] - [[Anna Ternheim]] - [[Kings of Leon]] - [[Franz Ferdinand (band)|Franz Ferdinand]] - [[Dropkick Murphys]] - [[Ice Cube]] - [[Ludacris]]

'''2008'''

[[Rage Against the Machine]] - [[Serj Tankian]] - [[Babyshambles]] - [[Blood Red Shoes]] - [[Håkan Hellström]] - [[The Hives]] - [[Danko Jones]] - [[Robyn]] - [[HIM]] - [[The Donnas]] - [[Mustasch]] - [[Paramore]] - [[The Haunted]] - [[Linkin Park]] (afgelast) - [[Dead by April (band)|Dead by April]]

'''2007'''

[[Ozzy Osbourne]] - [[KoRn]] - [[50 Cent]] - [[Pet Shop Boys]] - [[Velvet Revolver]] - [[Black Label Society]] - [[Turbonegro]] - [[The Ark (band)|The Ark]] - [[Manic Street Preachers]] - [[Wolfmother]] - [[Evanescence]] - [[Amy Winehouse]] - [[Sahara Hotnights]]

'''2006'''

[[The Strokes]] - [[Kent (band)|Kent]] - [[Lou Reed]] - [[Deftones]] - [[Pharrell]] - [[The Cardigans]] - [[In Flames]] - [[Gnarls Barkley]] - [[The Soundtrack of Our Lives]] - [[The Sounds]] - [[Alice in Chains]] - [[Blindside]] - [[Backyard Babies]] - [[KoRn]]

'''2005'''

[[Marilyn Manson (band)|Marilyn Manson]] - [[Snoop Dogg]] - [[System of a Down]] - [[Nine Inch Nails]] - [[Slipknot (band)|Slipknot]] - [[Slayer]] - [[The Hives]] - [[The Mars Volta]] - [[Millencolin]] - [[Tori Amos]] - [[The Hellacopters]] - [[Turbonegro]]

'''2004'''

[[Morrissey]] - [[Alicia Keys]] - [[Mary J. Blige]] - [[Kris Kristofferson]] - [[Hatebreed]] - [[3 Doors Down]] - [[Pixies]] - [[PJ Harvey]] - [[Soulfly]] - [[Scissor Sisters]] - [[Weeping Willows]] - [[Danko Jones]]

'''2003'''

[[Radiohead]] - [[Audioslave]] - [[Queens of the Stone Age]] - [[Massive Attack]] - [[Stereophonics]] - [[The Dandy Warhols]] - [[The Streets]] - [[Counting Crows]] - [[Badly Drawn Boy]] - [[The Datsuns]] - [[Strapping Young Lad]] - [[Linkin Park]] (afgelast, vervangen door [[In Flames]])

'''2002'''

[[Suede]] - [[Rammstein]] - [[New Order]] - [[Chemical Brothers]] - [[Slayer]] - [[Sonic Youth]] - [[Black Rebel Motorcycle Club]] - [[Bob Hund]] - [[Agnostic Front]] - [[Arch Enemy]] - [[Starsailor]] - Ed Hacourt

'''2001'''

[[Iggy Pop]] - [[Manic Street Preachers]] - [[Weezer]] - [[Tool]] - [[Faithless]] - [[Limp Bizkit]] - [[Jello Biafra]] - [[The Hives]] - [[The Nomads]] (20th anniversary) - [[Godsmack]] - [[Håkan Hellström]] - [[OutKast]] (afgelast)

'''2000'''

[[Oasis (band)|Oasis]] - [[Rage Against the Machine]] - [[Primal Scream (band)|Primal Scream]] - [[Thåström]] - [[Mikael Wiehe]] - [[Suicidal Tendencies]] - [[Kelis]] - [[Deftones]] - [[Lars Winnerbäck]] - [[Asian Dub Foundation]] - [[Muse]] - [[Travis (band)|Travis]] (afgelast)

'''1999'''

[[Hole (band)|Hole]] - [[Suede]] - [[Marilyn Manson (band)|Marilyn Manson]] - [[Joe Strummer]] - [[Monster Magnet]] - [[Goo Goo Dolls]] - [[Fu Manchu (band)|Fu Manchu]] - [[Bloodhound Gang]] - [[HammerFall]] - [[Manic Street Preachers]] - [[Meshuggah]] - [[Orgy]] (afgelast)

'''1998'''

[[Black Sabbath]] - [[Garbage]] - [[Eagle-Eye Cherry]] - [[Bob Hund]] - [[Wilmer X]] - [[Rancid]] - [[Kent (band)|Kent]] - [[NOFX]] - [[Turbonegro]] - [[The Soundtrack of Our Lives]]

'''1997'''

[[The Prodigy]] - [[Suede]] - [[Rage Against the Machine]] - [[Wu Tang Clan]] - [[Daft Punk]] - [[Nick Cave and the Bad Seeds]] - [[Stereophonics]] - [[The Cardigans]] - [[Placebo (band)|Placebo]] - [[The Hellacopters]] - [[Millencolin]] - [[Marilyn Manson (band)|Marilyn Manson]] (afgelast) - [[Supergrass]] (afgelast)

'''1996'''

[[Blur]] - [[Björk]] - [[Ministry]] - [[The Cure]] - [[Iggy Pop]] - [[Pulp (band)|Pulp]] - [[Bad Religion]] - [[The Prodigy]] - [[Bruce Dickinson]] - [[Fear Factory]] - [[Emmylou Harris]] - [[Frank Black]] - [[Skunk Anansie]] (afgelast)

'''1995'''

[[Pantera (band)|Pantera]] - [[Slayer]] - [[Nationalteatern]] - [[Chemical Brothers]] - [[Supergrass]] - [[the Cardigans]] - [[Kent (band)|Kent]] - [[Millencolin]] - [[Beastie Boys]] (afgelast) - [[Chris Isaak]] (afgelast)

'''1994'''

[[Motörhead]] - [[Oasis (band)|Oasis]] - [[Blur]] - [[Midnight Oil]] - Die Totenhosen - [[The Prodigy]] - [[Primal Scream (band)|Primal Scream]] - [[The Verve]] - [[Refused]] - [[Meshuggah]] - [[Bob Hund]]

'''1993'''

[[Ramones]] - [[Iggy Pop]] - [[Rollins Band]] - [[Stereo MC's]] - [[Manic Street Preachers]] - [[Sick of It All]] - [[Ulf Lundell]] - [[Wilmer X]] - [[Bob Hund]]

'''1992'''

[[Gary Moore]] - [[The Pretenders]] - [[Primal Scream (band)|Primal Scream]] - [[Blur]] - [[The Creeps]] - [[Candlemass]] - [[Meshuggah]] - [[Ramones]] (afgelast)

'''1991'''

[[The Black Crowes]] - [[Thåström]] - [[Sven Ingvars]] - [[Status Quo (band)|Status Quo]] (afgelast) - [[PJ Harvey]] (afgelast) - [[Stereo MC's]] (afgelast)

'''1990'''

[[Joan Jett & The Blackhearts]] - [[Nick Lowe]] - [[Jungle Brothers]] - [[Buzzcocks]] - [[Wilmer X]] - [[Soul Asylum]] - [[The Charlatans (Britse band)|The Charlatans]] - [[Sator]] - The Sinners

'''1989'''

[[Van Morrison]] - [[Motörhead]] - Disneyland After Dark ([[D-A-D]]) - [[Katrina and the Waves]] - [[Chris Bailey]] - Jacob Hellman - [[Candlemass]]

'''1988'''

[[Joe Strummer]] and the Latino Rocakabilly War - [[Eldkvarn]] - [[Tone Norum]] - Stonefunkers - [[Big Country]]

'''1987'''

[[Public Image Ltd.]] - [[Screamin' Jay Hawkins]] - [[Dr. Feelgood]] - [[Latin Quarter]] - The Jesus and Mary Chain

'''1986'''

[[Nils Lofgren]] - [[New Model Army (band)|New Model Army]] - [[Erasure]] - [[Reeperbahn]] - [[The Triffids]]

== Externe links ==
* [https://web.archive.org/web/20100701181135/http://www.hultsfredsfestivalen.se/ Officiële website]

[[Categorie:Muziekfestival]]


text:
# Setodes libera
Setodes libera is een schietmot uit de familie Leptoceridae. De soort komt voor in het Oriëntaals gebied.

title: Setodes libera

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Setodes libera''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Trichoptera]] (Schietmotten)
| familie = [[Leptoceridae]]
| geslacht = ''[[Setodes]]''
| w-naam = ''Setodes libera''
| auteur = H Malicky & P Chantaramongkol
| datum = 2006
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Setodes libera''''' is een [[schietmotten|schietmot]] uit de familie [[Leptoceridae]]. De soort komt voor in het [[Oriëntaals gebied]].

{{Beginnetje|biologie|2=2011|3=06|4=20}}

[[Categorie:Schietmot uit het Oriëntaals gebied]]
[[Categorie:Setodes|libera]]

title: Setodes libera

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Trichoptera (Schietmotten)

Familie: Leptoceridae

Geslacht: Setodes

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Plagiotrochus kiefferianus
Plagiotrochus kiefferianus is een vliesvleugelig insect uit de familie van de echte galwespen (Cynipidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1901 door Tavares.

title: Plagiotrochus kiefferianus

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Plagiotrochus kiefferianus''
| afbeelding =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| onderorde =
| familie = [[Echte galwespen|Cynipidae]] (Echte galwespen)
| geslacht = ''[[Plagiotrochus]]''
| w-naam = ''Plagiotrochus kiefferianus''
| auteur = Tavares
| datum = 1901
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Plagiotrochus kiefferianus''''' is een [[Vliesvleugeligen|vliesvleugelig insect]] uit de familie van de [[Echte galwespen|echte galwespen (Cynipidae)]].<ref>{{Link Fauna Europaea|id=197346|naam=''Plagiotrochus kiefferianus''}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1901 door Tavares.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|07|07}}

[[Categorie:Echte galwespen]]

title: Plagiotrochus kiefferianus

Orde: Hymenoptera (Vliesvleugeligen)

Familie: Cynipidae (Echte galwespen)

Geslacht: Plagiotrochus

title: Soort


text:
# Thiratoscirtus niveimanus
Thiratoscirtus niveimanus is een spinnensoort in de taxonomische indeling van de springspinnen (Salticidae).
Het dier behoort tot het geslacht Thiratoscirtus. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1886 door Eugène Simon.

title: Thiratoscirtus niveimanus

wikitext:
{{Taxobox spin
| naam              = ''Thiratoscirtus niveimanus''
| titelweergave     = cursief
| afbeelding        =
| afbeeldingtekst   =
| familie           = [[Springspinnen|Salticidae]] (Springspinnen)
| geslacht          = ''[[Thiratoscirtus]]''
| auteur            = [[Eugène Simon]]
| datum             = 1886
| haakjes           =
}}
'''''Thiratoscirtus niveimanus''''' is een [[spinnen (dieren)|spinnen]][[soort]] in de taxonomische indeling van de [[Springspinnen|springspinnen (Salticidae)]].<ref>{{Brontabel|2012-Platnick}}</ref>

Het dier behoort tot het geslacht ''[[Thiratoscirtus]]''. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1886 door [[Eugène Simon]].

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|10|21}}
{{DEFAULTSORT:Thiratoscirtus niveimanus}}
[[Categorie:Springspinnen]]

title: Thiratoscirtus niveimanus

Klasse: Arachnida (Spinachtigen)

Orde: Araneae (Spinnen)

Familie: Salticidae (Springspinnen)

Geslacht: Thiratoscirtus

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Polovneva (Koersk)
Polovneva (Russisch: Половнева) is een dorp (derevnja) in de Russische oblast Koersk, district Oktjabrski, selsovjet Katyrinski.

## Geografie
Polovneva ligt op het Centraal-Russisch Plateau, in het stroomgebied van de Sejm (de linker zijrivier van de Desna), 21 km ten zuidwesten van Koersk, 4 km ten zuidwesten van Prjamitsyno, 1,5 km van de selsovjetcenter – Mitrofanova.

### Klimaat
Net als in de rest van het district, is het lokale klimaat vochtig continentaal, met significante regenval gedurende het hele jaar (Dfb volgens de klimaatclassificatie van Köppen).

## Inwonersontwikkeling
| Jaar | Aantal inwoners |
| ---- | --------------- |
| 2002 | 132             |
| 2010 | 152             |

Opmerking: Volkstelling

## Economie en infrastructuur
Er zijn 62 huizen in de plaats.

### Verkeer
Polovneva ligt 15 km van de federale autoweg M-2 of Krim.
1. Malaja Dolzjenkova · 2. Malaja Dolzjenkova · Adojeva · Aleksejevka · Aljabjeva · Anachina · Andrianovka · Artjoechovka · Avdejeva · Balytsjevo ·
Bolsjoje Dolzjenkovo · Bolsjoje Gostevo · Bolsjoje Oemrichino · Bykanovo · Djakonovo · Djoemina · Dmitrijevka · Dontsy · Filippova · Gorboelino · Gremjatsjka · Iljitsja · Jakovlevka · Jaksjina · Joerjevka · Kalinovka · Katyrina · Kolosovka · Korabljova · Kosinova · Koerjanov · Lebedin · Lipina · Ljoettsjina · Lobazovka · Lozovskoje · Malaja Gosteva · Malaja Oemrichina · Maljoetina · Maslova · Michajlovka · Mitrofanova · Nikolskoje · Nizjnjaja Gorboelina · Nizjnjaja Malychina · Nizjnjaja Mazneva · Nizjnjaja Plaksina · Nizjnjaja Vorobzja · Ochotsjevka · Ozerki · Perkova · Pervomajski · Plotava · Pokrovski · Pokrovskoje · Polovneva · Pozdnjakova · Provotorova · Prjamitsyno · Pyzjova · Repina · Reoetova · Rojkovo · Rozjkova · Sjatov · Sjoeklinka · Sejmski · Semenichina · Skripkin · Soboleva · Sokolovka · Sorokina · Sovetskaja Derevnja · Starkovo · Stojanova · Stresjnevka · Stresjnevski · Soechodolovka · Sviridova · Tsjerkassy · Tsjermosjnoj · Tsjernitsyno · Vanina · Verchnije Postojalyje Dvory · Verchnjaja Gorboelina · Verchnjaja Malychina · Verchnjaja Mazneva · Voloboejevo ·  Zakoebanovka · Zaretsje · Zjoeravlinka · Zjoeravlino · Zjoeravlinski

title: Polovneva (Koersk)

wikitext:
{{Infobox plaats in Rusland
| naam = Polovneva
| altnaam = Половнева
| wapen =
| afb stadsbeeld = | afb onderschrift =
| vlag =
| oblast = [[Oblast Koersk|Koersk]]
| republiek =
| rayon = [[District Oktjabrski (oblast Koersk)|district Oktjabrski]]
| inwoners = 152
| census = 2010
| km2 =
| okatonummer = 38 228 816 007<ref>{{cite web|url=https://classinform.ru/okato/search.php?str=38228816007|title=Справочник кодов общероссийских классификаторов|publisher=classinform.ru|lang=ru|accessdate=2022-03-10}}</ref>
| netnummer = 47142<ref>{{cite web|url=https://соцпортал46.рф/town/pryamitsino/|title=Октябрьский район|publisher=соцпортал46.рф|lang=ru|accessdate=2022-03-10}}</ref>
| postcode = 307202<ref>{{cite web|url=https://gdeposylka.ru/courier/russian-post/307202|title=Удобный сервис отслеживания посылок!|publisher=ГдеПосылка.ру|lang=ru|accessdate=2022-03-10}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ruspostindex.ru/rf46/pochtovye-indeksy-oktyabrskiy-raion.html|title=Postcodes voor Rusland. Oblast Koersk, district Oktjabrski|publisher=ruspostindex.ru|lang=ru|accessdate=2022-03-10|archiefdatum=2022-02-19|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220219100842/http://ruspostindex.ru/rf46/pochtovye-indeksy-oktyabrskiy-raion.html|dodeurl=ja}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ruspost.indexe.info/pochtovye-indeksy-kurskaya-oblast/pochtovye-indeksy-oktyabrskij-rajon-kurskaya-oblast/|title=Postcodes voor district Oktjabrski, oblast Koersk|publisher=ruspost.indexe.info|lang=ru|accessdate=2022-03-10}}</ref>
| tijdzone = 3
| website = [http://katirinss.ru/ katirinss.ru]
| lat_deg = 51 | lat_min = 38 | lat_sec = 13
| lon_deg = 35 | lon_min = 51 | lon_sec = 00
| locatiekaartspecifiek = oblast Koersk
}}

'''Polovneva''' ([[Russisch]]: Половнева) is een [[dorp]] (''[[derevnja]]'') in de Russische [[oblast Koersk]], [[District Oktjabrski (oblast Koersk)|district Oktjabrski]], [[selsovjet]] Katyrinski.

== Geografie ==
Polovneva ligt op het [[Centraal-Russisch Plateau]], in het stroomgebied van de [[Sejm (rivier)|Sejm]] (de linker zijrivier van de [[Desna (rivier)|Desna]]), 21 km ten zuidwesten van [[Koersk (stad)|Koersk]], 4 km ten zuidwesten van [[Prjamitsyno]], 1,5 km van de selsovjetcenter – [[Mitrofanova (Koersk)|Mitrofanova]].<ref name="inf">{{cite web|url=https://publichnaya-kadastrovaya-karta.com/kurskaya/oktyabrskij_polovneva?obj=84561|title=Отчет об объекте недвижимости: деревня Половнева|publisher=publichnaya-kadastrovaya-karta.com|lang=ru|accessdate=2022-03-10}}</ref>

=== Klimaat ===
Net als in de rest van het district, is het lokale klimaat vochtig continentaal, met significante regenval gedurende het hele jaar ([[Vochtig continentaal klimaat|Dfb]] volgens de klimaatclassificatie van Köppen).<ref>{{cite web|url=http://trasa.ru/region/kurskaya_clim.html|title=Климат Курской области|publisher=trasa.ru|lang=ru|accessdate=2022-03-10}}</ref>

== Inwonersontwikkeling ==
{| class="wikitable"
|- class="achergrondkleur6"
! Jaar
! Aantal<br />inwoners
|-
| 2002 || align="right" | 132
|-
| 2010 || align="right" | {{Winst}}152
|}
''Opmerking'': Volkstelling

== Economie en infrastructuur ==
Er zijn 62 huizen in de plaats.<ref name="inf" />
=== Verkeer ===
Polovneva ligt 15 km van de federale autoweg [[M-2 (Rusland)|M-2 of Krim]].

{{Navigatie district Oktjabrski (oblast Koersk)}}

{{Appendix}}

[[Categorie:Plaats in de oblast Koersk]]

title: Kerngegevens

Oblast: Koersk

Gemeente: district Oktjabrski

title: Algemeen

title: Overig

Tijdzone: MSK (UTC+3)

Overig: Website: katirinss.ru

title: Locatie in oblast Koersk

Locatie in oblast Koersk: Polovneva (Koersk) (oblast Koersk) · Polovneva (Koersk)

Portaal: Rusland


text:
# Kemu (Banjit)
Kemu is een bestuurslaag in het regentschap Way Kanan van de provincie Lampung, Indonesië. Kemu telt 1148 inwoners (volkstelling 2010).

title: Kemu (Banjit)

wikitext:
{{Infobox plaats in Indonesië
| soort          = Dorp
| naam           = Kemu
| inwoners       = 1148
| datum inwoners = 2010
| provincie      = [[Lampung]]
| regentschap    = [[Way Kanan]]
| onderdistrict  = [[Banjit]]
| eiland         =
| tijdzone       =
| code desa      = 1807010006
| mapname        =
| lat_deg        =
| lat_min        =
| lat_sec        =
| lon_deg        =
| lon_min        =
| lon_sec        =
| image          =
| caption        =
}}
'''Kemu''' is een bestuurslaag in het [[Regentschap (Indonesië)|regentschap]] [[Way Kanan]] van de [[Provincies van Indonesië|provincie]] [[Lampung]], [[Indonesië]]. Kemu telt 1148 inwoners (volkstelling 2010).

{{Appendix|2=
* Resultaten van de volkstelling (2010), Badan Pusat Statistik, [https://web.archive.org/web/20121202090212/http://bps.go.id/eng/download_file/Population_of_Indonesia_by_Village_2010.pdf Population_of_Indonesia_by_Village]
}}
{{Beginnetje|landen & Volken|land=Indonesië|2=2013|3=06|4=15}}

[[Categorie:Plaats in Lampung]]

title: Situering

Provincie: Lampung

Regentschap of · stadsgemeente: Way Kanan

Onderdistrict: Banjit

title: Algemeen

title: Overig


text:
# Seven Thirty-Seven
Seven Thirty-Seven is de eerste aflevering van het tweede seizoen van de televisieserie Breaking Bad. De aflevering werd voor het eerst uitgezonden in de Verenigde Staten op 8 maart 2009.

## Verhaal
Walter en Jesse hebben er net een regeling met Tuco opzitten. Wanneer ze wegrijden, worden ze door Tuco tegengehouden. Walter moet een gewonde man helpen, maar schiet tekort. De man sterft en Tuco verplicht zijn handlanger om het lijk te doen verdwijnen. Aarzelend volgt hij het bevel op. Tuco vertrekt en laat Walter en Jesse met een slecht gevoel achter.
Wanneer Jesse dan denkt dat Tuco hem gaat achtervolgen, denkt Walter dat Jesse spoken ziet. Maar niet veel later begint ook Walter het gevoel te krijgen dat Tuco hen bespioneert. De twee willen geen risico's nemen en besluiten Tuco uit de weg te ruimen. Jesse koopt een vuurwapen, maar durft de loodzware taak niet aan. Walter wil Tuco daarom vergiftigen. Maar Tuco is hen te vlug af. Hij gijzelt Jesse en verplicht hem om langs het huis van Walter te rijden. Tuco ontvoert zijn twee drugsleveranciers.

## Cast
- Bryan Cranston - Walter H. White
- Anna Gunn - Skyler White
- Aaron Paul - Jesse Pinkman
- Dean Norris - Hank Schrader
- Betsy Brandt - Marie Schrader
- RJ Mitte - Walter White Jr.
- Raymond Cruz - Tuco
- Jesus Payan - Gonzo

## Titel
Deze aflevering begint met het beeld (in zwart-wit gefilmd) van een teddybeer die in water drijft. De vierde, de tiende en de dertiende aflevering beginnen met een gelijkaardig beeld. De titels van deze vier afleveringen vormen de zin Seven Thirty-Seven Down Over ABQ. Deze zin verwijst naar een belangrijke gebeurtenis uit de laatste aflevering van het seizoen. Deze gebeurtenis is tevens de aanleiding voor het beeld van de drijvende teddybeer.

title: Seven Thirty-Seven

wikitext:
'''''Seven Thirty-Seven''''' is de eerste aflevering van het tweede seizoen van de televisieserie ''[[Breaking Bad]]''. De aflevering werd voor het eerst uitgezonden in de [[Verenigde Staten]] op [[8 maart]] [[2009]].

==Verhaal==
{{Leeswaarschuwing}}
Walter en Jesse hebben er net een regeling met Tuco opzitten. Wanneer ze wegrijden, worden ze door Tuco tegengehouden. Walter moet een gewonde man helpen, maar schiet tekort. De man sterft en Tuco verplicht zijn handlanger om het lijk te doen verdwijnen. Aarzelend volgt hij het bevel op. Tuco vertrekt en laat Walter en Jesse met een slecht gevoel achter.

Wanneer Jesse dan denkt dat Tuco hem gaat achtervolgen, denkt Walter dat Jesse spoken ziet. Maar niet veel later begint ook Walter het gevoel te krijgen dat Tuco hen bespioneert. De twee willen geen risico's nemen en besluiten Tuco uit de weg te ruimen. Jesse koopt een vuurwapen, maar durft de loodzware taak niet aan. Walter wil Tuco daarom vergiftigen. Maar Tuco is hen te vlug af. Hij gijzelt Jesse en verplicht hem om langs het huis van Walter te rijden. Tuco ontvoert zijn twee drugsleveranciers.

==Cast==
* [[Bryan Cranston]] - ''Walter H. White''
* [[Anna Gunn]] - ''Skyler White''
* [[Aaron Paul]] - ''Jesse Pinkman''
* [[Dean Norris]] - ''Hank Schrader''
* [[Betsy Brandt]] - ''Marie Schrader''
* [[RJ Mitte]] - ''Walter White Jr.''
* [[Raymond Cruz]] - ''Tuco''
* [[Jesus Payan]] - ''Gonzo''

==Titel==
{{Leeswaarschuwing}}
Deze aflevering begint met het beeld (in zwart-wit gefilmd) van een [[teddybeer]] die in water drijft. De vierde, de tiende en de dertiende aflevering beginnen met een gelijkaardig beeld. De titels van deze vier afleveringen vormen de zin ''Seven Thirty-Seven Down Over ABQ''. Deze zin verwijst naar een belangrijke gebeurtenis uit de laatste aflevering van het seizoen. Deze gebeurtenis is tevens de aanleiding voor het beeld van de drijvende teddybeer.

[[Categorie:Breaking Bad]]


text:
# Agriotes unicolor
Agriotes unicolor is een keversoort uit de familie kniptorren (Elateridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1889 door Koenig.

title: Agriotes unicolor

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Agriotes unicolor''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Kniptorren|Elateridae]] (Kniptorren)
| geslacht = ''[[Agriotes]]''
| w-naam = ''Agriotes unicolor''
| auteur = Koenig
| datum = 1889
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Agriotes unicolor''''' is een [[kevers|keversoort]] uit de familie [[kniptorren]] (Elateridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1889 door Koenig.<ref>[http://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/Elateridae.txt Elateridae] in [http://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/Coleoptera1.htm Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010]. [https://web.archive.org/web/20141203145937/https://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/Elateridae.txt Gearchiveerd] op 3 december 2014.</ref>
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|10|30}}

[[Categorie:Agriotes|unicolor]]

title: Agriotes unicolor

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Elateridae (Kniptorren)

Geslacht: Agriotes

title: Soort