text:
# Brookneal
Brookneal is een plaats (town) in de Amerikaanse staat Virginia, en valt bestuurlijk gezien onder Campbell County.

## Demografie
Bij de volkstelling in 2000 werd het aantal inwoners vastgesteld op 1259.
In 2006 is het aantal inwoners door het United States Census Bureau geschat op 1253, een daling van 6 (-0,5%).

## Geografie
Volgens het United States Census Bureau beslaat de plaats een oppervlakte van
9,4 km², waarvan 9,1 km² land en 0,3 km² water. Brookneal ligt op ongeveer 200 m boven zeeniveau.

## Plaatsen in de nabije omgeving
De onderstaande figuur toont nabijgelegen plaatsen in een straal van 32 km rond Brookneal.

title: Brookneal

wikitext:
{{Infobox plaats Verenigde Staten
| naam=Brookneal
| staat=Virginia
| county=[[Campbell County (Virginia)|Campbell County]]
| bevolking=1253
| datum=2006
| oppervlak=9.1
| water=0.3
| lat_deg = 37
| lat_min = 3
| lat_sec = 7
| lon_deg = 78
| lon_min = 56
| lon_sec = 41
| hoogte=200
| code=10296
| type=town
| detailkaart=
}}
'''Brookneal''' is een plaats ([[town]]) in de [[Verenigde Staten|Amerikaanse]] staat [[Virginia (staat)|Virginia]], en valt bestuurlijk gezien onder [[Campbell County (Virginia)|Campbell County]].

==Demografie==
Bij de [[volkstelling]] in 2000 werd het aantal inwoners vastgesteld op 1259.<ref>{{Bronvermelding inwonertal plaats Verenigde Staten/2000}}</ref>
In 2006 is het aantal inwoners door het [[United States Census Bureau]] geschat op 1253,<ref>{{Bronvermelding inwonertal plaats Verenigde Staten/2006}}</ref> een daling van 6 (-0,5%).

==Geografie==
Volgens het United States Census Bureau beslaat de plaats een [[oppervlakte]] van
9,4 km², waarvan 9,1 km² land en 0,3 km² [[oppervlaktewater|water]]. Brookneal ligt op ongeveer 200 m boven [[zeeniveau]].<ref>{{Bronvermelding hoogte plaats Verenigde Staten}}</ref>

==Plaatsen in de nabije omgeving==
De onderstaande figuur toont nabijgelegen [[woonplaats|plaatsen]] in een [[Straal (wiskunde)|straal]] van 32 km rond Brookneal.
{{Afbeelding label begin|image=Blank map.svg|position= relative| float=left|width=400|caption=Plaatsen in de omgeving}}
{{Afbeelding label|x=0.5|y=0.5|scale=400|text=[[Bestand:Map pointer black.svg|20px|Brookneal]]'''Brookneal'''}}
{{Afbeelding label|x=0.069|y=0.398|scale=400|text=[[Bestand:Small-city-symbol.svg|12px|Plaats met 3425 inwoners (2000)]][[Altavista (Virginia)|Altavista]] (31 km)}}
{{Afbeelding label|x=0.888|y=0.492|scale=400|text=[[Bestand:Small-city-symbol.svg|6px|Plaats met 404 inwoners (2000)]][[Charlotte Court House (Virginia)|Charlotte Court House]] (28 km)}}
{{Afbeelding label|x=0.929|y=0.592|scale=400|text=[[Bestand:Small-city-symbol.svg|8px|Plaats met 504 inwoners (2000)]][[Drakes Branch (Virginia)|Drakes Branch]] (31 km)}}
{{Afbeelding label|x=0.521|y=0.949|scale=400|text=[[Bestand:Small-city-symbol.svg|10px|Plaats met 1389 inwoners (2000)]][[Halifax (Virginia)|Halifax]] (32 km)}}
{{Afbeelding label|x=0.058|y=0.433|scale=400|text=[[Bestand:Small-city-symbol.svg|10px|Plaats met 1276 inwoners (2000)]][[Hurt (Virginia)|Hurt]] (32 km)}}
{{Afbeelding label|x=0.747|y=0.455|scale=400|text=[[Bestand:Small-city-symbol.svg|6px|Plaats met 200 inwoners (2000)]][[Phenix (Virginia)|Phenix]] (18 km)}}
{{Afbeelding label|x=0.307|y=0.154|scale=400|text=[[Bestand:Small-city-symbol.svg|10px|Plaats met 1271 inwoners (2000)]][[Rustburg (Virginia)|Rustburg]] (28 km)}}
{{Afbeelding label eind}}{{Clearleft}}

== Externe link ==
* {{Link city-data.com|Brookneal|Virginia}}

{{Appendix}}
{{Coor title dms|37|3|7|N|78|56|41|W|region:US_type:city(1259)_scale:50000}}

[[Categorie:Plaats in Virginia]]

title: Situering

County: Campbell County

Type plaats: Town

Staat: Virginia

Coördinaten: 37° 3′ NB, 78° 57′ WL

title: Algemeen

Oppervlakte: 9,1 km²

- land: 8,8 km²

- water: 0,3 km²

title: Overig

Portaal: Verenigde Staten


text:
# Coelioxys octodenticulata
Coelioxys octodenticulata is een vliesvleugelig insect uit de familie Megachilidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1935 door Friese.

wikiname: nlwiki

title: Coelioxys octodenticulata

in_language: nl

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Coelioxys octodenticulata''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie = [[Megachilidae]]
| onderfamilie = [[Megachilinae]]
| tribus = [[Megachilini]]
| geslacht = ''[[Kegelbijen|Coelioxys]]'' (Kegelbijen)
| w-naam = ''Coelioxys octodenticulata''
| auteur = Friese
| datum = 1935
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Coelioxys octodenticulata''''' is een [[vliesvleugeligen|vliesvleugelig]] [[insecten|insect]] uit de familie [[Megachilidae]]. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1935 door Friese.<ref>{{Brontabel|2008-ITIS}}</ref>
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|17}}

[[Categorie:Kegelbijen|octodenticulata]]

title: Coelioxys octodenticulata

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Hymenoptera (Vliesvleugeligen)

Familie: Megachilidae

Onderfamilie: Megachilinae

Geslachtengroep: Megachilini

Geslacht: Coelioxys (Kegelbijen)

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Diadegma suecicum
Diadegma suecicum is een insect dat behoort tot de orde vliesvleugeligen (Hymenoptera) en de familie van de gewone sluipwespen (Ichneumonidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Horstmann in 1973.

title: Diadegma suecicum

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Diadegma suecicum''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie= [[Gewone sluipwespen|Ichneumonidae]] (Gewone sluipwespen)
| geslacht = ''[[Diadegma]]''
| w-naam = ''Diadegma suecicum''
| auteur = Horstmann
| datum = 1973
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Diadegma suecicum''''' is een [[insecten|insect]] dat behoort tot de orde [[vliesvleugeligen]] (Hymenoptera) en de familie van de [[Gewone sluipwespen|gewone sluipwespen (Ichneumonidae)]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Horstmann in 1973.

{{Beginnetje|biologie|2012|09|24}}

[[Categorie:Diadegma|suecicum]]

title: Diadegma suecicum

Familie: Ichneumonidae (Gewone sluipwespen)

Geslacht: Diadegma

title: Soort


text:
# Maureen Beattie
Maureen Beattie (Bundoran, 14 augustus 1953) is een Iers actrice.

## Biografie
Beattie werd geboren in Bundoran als dochter van een bekend Schotse acteur en stand-upkomiek Johnny Beattie, als oudste van vier kinderen. Zij groeide op in Glasgow waar zij het acteren leerde aan de Royal Scottish Academy of Music and Drama.
Beattie begon in 1966 als jeugdactrice met acteren in de televisieserie This Man Craig waarna zij nog meerdere rollen speelde in televisieseries en films. Zij is onder andere bekend van Casualty (1991–1993) en The Bill (2002–2003). Naast het acteren voor televisie is zij ook actief in het theater in zowel Schotland als Engeland.

## Filmografie

### Films
Uitgezonderd korte films.
- 2023: Sunlight - als Maria
- 2017: National Theatre Live: Yerma - als Helen
- 2014: The List – verteller
- 2011: The Decoy Bride – Iseabail
- 2003: Twelfth Night, or What You Will – Maria
- 2000: The Last Musketeer – Sallie Latham
- 1995: Ruffian Hearts – Beattie
- 1982: People V Scott – ms. Veronica Tyler / mrs. Mavis Bush

### Televisieseries
Uitgezonderd eenmalige gastoptredens.
- 2025: Fear - als Eileen Lyle (2 afl.)
- 2025: Playing Nice - als Edith Lambert - (2 afl.)
- 2023: Black Cake - als verpleegster Ethel - (2 afl.)
- 2022: Our House - als Tina Lawson (3 afl.)
- 2020: Deadwater Fell - als Carol (4 afl.)
- 2011: Doctors – Helen Curtis (2 afl.)
- 2005: The Worst Week of My Life – Toni (2 afl.)
- 2002–2003: The Bill – Jane Fitzwilliam (9 afl.)
- 1999: Wing and a Prayer – Anna Crozier (8 afl.)
- 1997: Bramwell – Alice Costigan (7 afl.)
- 1994: All Night Long – Vanda (6 afl.)
- 1994: The Chief – Gemma Marshall (3 afl.)
- 1991–1993: Casualty – Sandra Nicholl (29 afl.)
- 1987: Truckers – Mary Brough (4 afl.)
- 1985–1986: Troubles and Strife – Mary (13 afl.)
- 1981–1982: Maggie – Cathy Bruce (8 afl.)

- International Standard Name Identifier: 0000 0001 3199 8166
- Library of Congress Control Number: no2012043268
- Nationale Bibliotheek van Israël: 987011827751905171
- Virtual International Authority File: 232998553
- WorldCat: E39PBJg4pfhjKVxTH9YHdpJv73

title: Maureen Beattie

wikitext:
{{Infobox acteur
| naam              = Maureen Beattie
| afbeelding        = Maureen Beattie in Spores 2016.jpg
| onderschrift      = Maureen Beattie in 2016
| volledige naam    =
| geboortenaam      =
| geboren           = [[14 augustus]] [[1953]]
| geboorteplaats    = [[Bundoran]]
| overleden         =
| overlijdensplaats =
| land              = {{IE}}
| bijnaam           =
| pseudoniem        =
| jaren-actief      = 1966–heden
| beroep            = [[acteur|actrice]]
| website           =
| ibdb              =
}}
'''Maureen Beattie''' ([[Bundoran]], [[14 augustus]] [[1953]]) is een [[Ierland (land)|Iers]] [[acteur|actrice]].

== Biografie ==
Beattie werd geboren in [[Bundoran]] als dochter van een bekend [[Schotland|Schotse]] acteur en [[Stand-upcomedy|stand-upkomiek]] [[Johnny Beattie]], als oudste van vier kinderen. Zij groeide op in [[Glasgow]] waar zij het acteren leerde aan de [[Royal Scottish Academy of Music and Drama]].

Beattie begon in 1966 als [[jeugdacteur|jeugdactrice]] met acteren in de televisieserie ''[[This Man Craig]]'' waarna zij nog meerdere rollen speelde in televisieseries en films. Zij is onder andere bekend van ''[[Casualty]]'' (1991–1993) en ''[[The Bill]]'' (2002–2003). Naast het acteren voor televisie is zij ook actief in het [[theater (gebouw)|theater]] in zowel Schotland als Engeland.

== Filmografie ==
=== Films ===
Uitgezonderd [[korte film]]s.
*2023: ''[[Sunlight (2023)|Sunlight]]'' - als Maria
*2017: ''[[National Theatre Live: Yerma]]'' - als Helen
*2014: ''[[The List (film)|The List]]'' – verteller
*2011: ''[[The Decoy Bride]]'' – Iseabail
*2003: ''[[Twelfth Night, or What You Will (2003)|Twelfth Night, or What You Will]]'' – Maria
*2000: ''[[The Last Musketeer]]'' – Sallie Latham
*1995: ''[[Ruffian Hearts]]'' – Beattie
*1982: ''[[People V Scott]]'' – ms. Veronica Tyler / mrs. Mavis Bush

=== Televisieseries ===
Uitgezonderd eenmalige gastoptredens.
*2025: ''[[Fear (televisieserie)|Fear]]'' - als Eileen Lyle (2 afl.)
*2025: ''[[Playing Nice]]'' - als Edith Lambert - (2 afl.)
*2023: ''[[Black Cake]]'' - als verpleegster Ethel - (2 afl.)
*2022: ''[[Our House (miniserie uit 2022)|Our House]]'' - als Tina Lawson (3 afl.)
*2020: ''[[Deadwater Fell]]'' - als Carol (4 afl.)
*2011: ''[[Doctors]]'' – Helen Curtis (2 afl.)
*2005: ''[[The Worst Week of My Life]]'' – Toni (2 afl.)
*2002–2003: ''[[The Bill]]'' – Jane Fitzwilliam (9 afl.)
*1999: ''[[Wing and a Prayer (televisieserie)|Wing and a Prayer]]'' – Anna Crozier (8 afl.)
*1997: ''[[Bramwell (televisieserie)|Bramwell]]'' – Alice Costigan (7 afl.)
*1994: ''[[All Night Long (televisieserie)|All Night Long]]'' – Vanda (6 afl.)
*1994: ''[[The Chief (televisieserie)|The Chief]]'' – Gemma Marshall (3 afl.)
*1991–1993: ''[[Casualty]]'' – Sandra Nicholl (29 afl.)
*1987: ''[[Truckers]]'' – Mary Brough (4 afl.)
*1985–1986: ''[[Troubles and Strife]]'' – Mary (13 afl.)
*1981–1982: ''[[Maggie]]'' – Cathy Bruce (8 afl.)

{{Appendix|2=
* {{en}} {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=en|titel=Maureen Beattie|oldid=727546929|datum=20160725}}
* {{Link IMDb naam}}
}}
{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Beattie, Maureen}}
[[Categorie:Iers filmacteur]]
[[Categorie:Iers televisieacteur]]
[[Categorie:Schots filmacteur]]
[[Categorie:Schots televisieacteur]]

title: Algemene informatie

Geboren: 14 augustus 1953

Geboorteplaats: Bundoran

Land: Ierland

title: Werk

Beroep: actrice


text:
# Bilsdorf
Bilsdorf (Luxemburgs: Bilschdref) is een plaats in de gemeente Rambrouch en het kanton Redange in Luxemburg.
Bilsdorf telt 114 inwoners (2001).
Arsdorf · Bigonville · Bilsdorf · Eschette · Folschette · Haut-Martelange · Holtz · Hostert · Koetschette · Perlé · Rambrouch · Rombach · Schwiedelbrouch · Wolwelange

Luxemburgse gemeenten · Kanton Redange · Luxemburg

title: Bilsdorf

wikitext:
{{Infobox plaats in Luxemburg
| land = Luxemburg (land)
| landartikel = [[Luxemburg (land)|Luxemburg]]
| naam = Bilsdorf
| subarea = [[kanton Redange|Redange]]
| gemeente = [[Rambrouch]]
| overigniveau =
| inwoners = 114
| census = 2001
| km2 =3,53
| hoogte =
| lat_deg = 49
| lat_min = 51
| lat_sec = 0
| lat_dir = N
| lon_deg = 5
| lon_min = 49
| lon_sec = 12
| lon_dir = E
| image = Bilsdorf_Luxemb_01.jpg
| caption = Bilsdorf
}}
'''Bilsdorf''' ([[Luxemburgs]]: ''Bilschdref'') is een plaats in de gemeente [[Rambrouch]] en het [[kanton Redange]] in [[Luxemburg (land)|Luxemburg]].
Bilsdorf telt 114 inwoners ([[2001]]).

{{Commonscat}}
{{Navigatie gemeente Rambrouch}}
{{Coor title dms|49|51|0|N|5|49|12|E|type:city_scale:25000_region:LU}}
{{Beginnetje|landen & volken|land=Luxemburg (land)|2=2008|3=07|4=06}}

[[Categorie:Plaats in Luxemburg (land)]]
[[Categorie:Rambrouch]]

title: Situering

Kanton: Redange

Gemeente: Rambrouch

Coördinaten: 49° 51′ NB, 5° 49′ OL

title: Algemeen

title: Foto's

Foto's: Bilsdorf

Portaal: Luxemburg


text:
# Frades de la Sierra
Frades de la Sierra is een gemeente in de Spaanse provincie Salamanca in de regio Castilië en León met een oppervlakte van 28,30 km². Frades de la Sierra telt 208 inwoners (1 januari 2016).
In de buurt van de dorp ontspringt de Alagón.

## Demografische ontwikkeling
Bron: INE, 1857-2011: volkstellingen
Opm.: In 1979 werd de gemeente Navarredonda de Salvatierra aangehecht

title: Frades de la Sierra

wikitext:
{{Infobox gemeente Spanje
| naam=Frades de la Sierra
| wapen=
| lat_deg=40
| lat_min=39
| lat_sec=27
| lat_dir=N
| lon_deg=5
| lon_min=47
| lon_sec=1
| lon_dir=W
| provincie= [[Salamanca (provincie)|Salamanca]]
| regio= [[Castilië en León]]
| idnummer=37.131
| munwebpage=
}}
'''Frades de la Sierra''' is een [[Gemeente (bestuur)|gemeente]] in de [[Spanje|Spaanse]] provincie [[Salamanca (provincie)|Salamanca]] in de regio [[Castilië en León]] met een oppervlakte van 28,30 km². Frades de la Sierra telt {{Inwonertallen Spaanse gemeenten|POP=37.131}} inwoners ({{Inwonertallen Spaanse gemeenten|TXT=Year}}).

In de buurt van de dorp ontspringt de [[Alagón (rivier)|Alagón]].

== Demografische ontwikkeling ==
<timeline>
Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:450 height:250
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:125 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:25 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=

 bar:1857 text:1857
 bar:1877 text:1877
 bar:1897 text:1897
 bar:1910 text:1910
 bar:1930 text:1930
 bar:1950 text:1950
 bar:1970 text:1970
 bar:1991 text:1991
 bar:2011 text:2011
 bar:2013 text:2013

PlotData=
 color:d width:25 align:left

 bar:1857 from:0 till: 807
 bar:1877 from:0 till: 836
 bar:1897 from:0 till: 827
 bar:1910 from:0 till: 879
 bar:1930 from:0 till: 701
 bar:1950 from:0 till: 629
 bar:1970 from:0 till: 446
 bar:1991 from:0 till: 318
 bar:2011 from:0 till: 221
 bar:2013 from:0 till: 215

PlotData=

 bar:1857 at: 807 fontsize:s text: 807 shift:(-10,5)
 bar:1877 at: 836 fontsize:s text: 836 shift:(-10,5)
 bar:1897 at: 827 fontsize:s text: 827 shift:(-10,5)
 bar:1910 at: 879 fontsize:s text: 879 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 701 fontsize:s text: 701 shift:(-10,5)
 bar:1950 at: 629 fontsize:s text: 629 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 446 fontsize:s text: 446 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 318 fontsize:s text: 318 shift:(-10,5)
 bar:2011 at: 221 fontsize:s text: 221 shift:(-10,5)
 bar:2013 at: 215 fontsize:s text: 215 shift:(-10,5)

</timeline>
{{Clearleft}}
:Bron: [[Instituto Nacional de Estadística (Spanje)|INE]], 1857-2011: volkstellingen
:Opm.: In 1979 werd de gemeente Navarredonda de Salvatierra aangehecht

{{Appendix|2=
* {{Bronvermelding inwoners en oppervlakte Spanje}}
}}
{{Commonscat}}

[[Categorie:Gemeente in Salamanca]]

title: Situering

Autonome regio: Castilië en León

Provincie: Salamanca

Coördinaten: 40° 39′ NB, 5° 47′ WL

title: Algemeen

Oppervlakte: 28 km²

title: Detailkaart

Detailkaart: · Locatie in Castilië en León

Portaal: Spanje


text:
# Moderne kunst
Moderne kunst is de term die algemeen gebruikt wordt voor de avant-gardistische artistieke uitingen vanaf het begin van de 20e eeuw tot ongeveer de jaren 60. Belangrijke stromingen in de Moderne Tijd waren kubisme, futurisme, dadaïsme en surrealisme. Modernisme uitte zich zowel in de schilderkunst als in de beeldhouwkunst. Een algemeen kenmerk van de moderne kunst is de drang om te experimenteren en het scheppen van een grotere afstand tussen het kunstwerk en de zichtbare werkelijkheid, bijvoorbeeld door een verregaande abstractie of de nadruk op het kunstwerk als idee.
Een belangrijke mijlpaal voor de doorbraak van de moderne kunst in Amerika was de Armory Show, officieel International Exhibition of Modern Art, een tentoonstelling in 1913 in New York. Deze expositie was voorafgegaan door en geïnspireerd op de Sonderbund-Ausstellung in 1912 in Keulen. Een kunsthistoricus die met zijn geschriften het denken over de moderne kunst beïnvloedde was Daniel-Henry Kahnweiler. Hij vertegenwoordigde in zijn galerie onder anderen Pablo Picasso en publiceerde in 1920 De weg naar het kubisme. Het einde van de moderne kunst als dominante stroming kwam vanaf de late jaren 1960 met het ontstaan en de geleidelijke verbreiding van het postmodernisme en met de herwaardering van diverse realistische stromingen.
Abstracte kunst is een richting binnen de moderne kunst waarin niet wordt geprobeerd om objecten uit de natuurlijke wereld exact weer te geven. Vormen en kleuren verwijzen niet naar iets anders door het detailgetrouw af te beelden maar drukken iets uit door hun intensiteit en contrast. De kunst die sinds de jaren 60 gemaakt wordt, wordt meestal aangeduid met hedendaagse kunst. Kunst van jonge, veelbelovende of nog niet gevestigde kunstenaars noemt men ook actuele kunst. In diverse musea over de hele wereld wordt de moderne schilderkunst en beeldhouwkunst tentoongesteld.

## Modernisme
Het modernisme is een verzamelnaam voor een groep ideeën die tussen grofweg 1900 en 1940 ontwikkeld werd door kunstenaars die tot verschillende avant-garde bewegingen behoorden. In algemene zin wordt het modernisme gekenmerkt door een breuk met tradities. Modernistische kunstenaars geloofden dat hun werk de maatschappij kon verbeteren en dat de continue drang tot vernieuwing tot verdere vooruitgang zou leiden. Charles Baudelaire omschreef het als volgt: Onder moderniteit versta ik het vergankelijke, het vluchtige, het toevallige, de ene helft van de kunst, waarvan de wederhelft het eeuwig onveranderlijke is. Centraal in het denken van modernistische kunstenaars was de zoektocht naar originaliteit. Dit ging gepaard met een zoektocht naar de essentie van kunst, persoonlijke expressie, vorm en kleur om hierdoor bij de grondslagen van kunst uit te komen.

## Stijlen en bewegingen
Tot de moderne kunst wordt grofweg de kunst gerekend die tussen 1900 en 1960 werd gemaakt. In deze periode zijn er vele avant-garde kunstenaars geweest, die ieder op een eigen manier hebben bijgedragen aan de verdere ontwikkeling van het modernisme.

### Voorlopers
Door de opkomst van de fotografie in de loop van de jaren dertig van de 19e eeuw, is er steeds minder vraag naar realistische schilderkunst. De foto is immers een goed alternatief en kan meer details afbeelden dan een schilderij. De schilderkunst zoekt daarom naar nieuwe manieren om zich ontwikkelen en wordt hierbij geholpen door het beschikbaar komen van verf in tubes. Kunstenaars kunnen hierdoor in de openlucht gaan schilderen, in plaats van alleen in het atelier. Impressionistische kunstenaars trekken daarom massaal naar buiten om 'het moment' te vangen: ze proberen in hun schilderijen te laten zien hoe het licht op een bepaald moment van de dag is. Ze laten hierdoor realistische kleuren los en gaan schilderen in felle kleuren en met een losse penseelstreek. Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir en Edgar Degas zijn de belangrijkste kunstenaars van deze beweging. Hun kunst breekt met de academische tradities en zorgt voor opschudding in de kunstwereld. Een nieuwe generatie kunstenaars onder leiding van Paul Gauguin, Vincent van Gogh en Paul Cézanne zorgt vervolgens voor nog verdere ontwikkeling van deze 'nieuwe' kunst, door felle kleuren te gaan gebruiken en perspectief steeds verder los te laten.
Belangrijkste stromingen van vroeg-moderne kunst
- Impressionisme 1885 – 1890
- Neo-impressionisme 1886 - 1899
- Postimpressionisme 1886 - 1914
- Fauvisme of Les Fauves 1898 - 1908

### Avant-garde
Na het impressionisme waarin de werkelijkheid nog steeds wordt afgebeeld, ontstaat er in Duitsland een tegenreactie van kunstenaars die proberen hun innerlijke gevoelswereld te verbeelden in een schilderij. Deze kunstenaars, tegenwoordig tot het expressionisme gerekend, schilderen in nog fellere kleuren die ze een symbolische waarde toekennen. Ze schilderen hun ervaring en hun gevoel in plaats van hoe de werkelijkheid er daadwerkelijk uitziet.
De ontwikkeling van de moderne kunst wordt rond 1910 in een stroomversnelling gebracht door de opkomst van het kubisme, geleid door Pablo Picasso en Georges Braque. Het kubisme laat het klassieke perspectief los en probeert objecten van verschillende standpunten tegelijk af te beelden, hierdoor ontstaan platte vlakken en verstoorde vormen. Het zorgt voor een nieuwe manier van kijken, die al snel navolging vindt in andere kunststromingen zoals het futurisme en het Constructivisme. Futuristen voegen een extra dimensie toe aan kunstwerken, door bewegingen af te beelden. Constructivisten kiezen juist voor een verdere versimpeling en schilderen abstracte vormen.
Belangrijkste stromingen van moderne kunst
- Expressionisme 1905 – 1940
- Kubisme 1907 - 1920
- Futurisme 1909 - 1914
- Dadaïsme 1920
- Constructivisme 1919 - 1934
- Abstracte kunst 1920
- Suprematisme 1915 - 1930
- De Stijl 1917 - 1944
- Surrealisme 1930
- Cobra 1948
- Abstract expressionisme 1946 - 1960
- Sociaal realisme

### Navolgers
Belangrijkste stromingen van laat-moderne kunst
- Plasticisme 1950
- Popart 1956
- Hyperrealisme 1960
- Happening 1960
- Fluxus 1962
- Performance 1964
- Minimal art 1965

## Bekende kunstenaars van de moderne kunst

### 1885 - 1890 (de voorlopers)
- Paul Cézanne
- James Ensor
- Edgar Degas
- Paul Gauguin
- Vincent van Gogh
- Édouard Manet
- Claude Monet
- Pierre-Auguste Renoir
- Georges Seurat
- Paul Signac

### Fauvisme of Les Fauves 1898-1908
Deze schilders gebruikten veelal ongemengde kleuren.
- Kees van Dongen
- Henri Matisse
- Albert Marquet

### Expressionisme 1905 - 1940
- Francis Bacon
- Georges Gimel
- Wassily Kandinsky
- Paul Klee
- Paula Modersohn-Becker
- Amedeo Modigliani
- Edvard Munch
- Egon Schiele

- Umberto Boccioni, (futurisme) 1913
- Wilhelm Lehmbruck: Vrouwenkop,

### Kubisme 1906 - 1920
- Georges Braque
- Robert Delaunay en Sonia Delaunay
- Roger de La Fresnaye
- Albert Gleizes
- Juan Gris
- Auguste Herbin
- Fernand Léger
- Jean Metzinger
- Pablo Picasso

### Constructivisme
- Vladimir Tatlin: Toren van de 3e Internationale

### Suprematisme
- Kazimir Malevitsj

### Abstracte kunst 1920
- Theo van Doesburg
- Willem de Kooning
- Piet Mondriaan

- Jacques Lipchitz: La joie de vivre, 1927

### Surrealisme 1930
- Salvador Dalí
- Paul Delvaux
- René Magritte
- Joan Miró
- Carel Willink

### Cobra 1948
Nederlandse Cobraschilders:
- Karel Appel
- Constant
- Corneille
- Lucebert
- Jan Nieuwenhuys

### Vormgeving
- Gerrit Rietveld

title: Moderne kunst

wikitext:
[[Bestand:JuanGris.Portrait of Picasso.jpg|thumb|[[Juan Gris]]: Portret van [[Pablo Picasso|Picasso]], 1912]]
[[Bestand:Juan Gris 001.jpg|thumb|Juan Gris, Zonwering, 1914 [[kubisme]]]]

[[Bestand:Franz Marc 008.jpg|thumb|[[Franz Marc]], expressionisme]]
[[Bestand:Amedeo Modigliani 032.jpg|thumb|[[Amedeo Modigliani]]: ''[[Portret van de schilder Moïse Kisling]]'', 1915]]

[[Bestand:Kazimir Malevich - Suprametism.jpg|thumb|[[Kazimir Malevitsj]]: ''Suprametisme'', 1915]]
[[Bestand:Fernand Léger - Grand parade with red background (mosaic) 1958 made.jpg|thumb|[[Fernand Léger]]: ''Grand parade'', 1958]]
[[Bestand:Portrait of a German Officer, Marsden Hartley.jpg|thumb|[[Marsden Hartley]]: ''Portrait of a German Officer'', 1914-1915]]
[[Bestand:Robert Delaunay, Hommage à Blériot, 1914.jpg|thumb|[[Robert Delaunay]]: ''Hommage à Blériot'', 1914]]
'''Moderne kunst''' is de term die algemeen gebruikt wordt voor de [[avant-garde|avant-gardistische]] artistieke uitingen vanaf het begin van de [[20e eeuw]] tot ongeveer de [[1960-1969|jaren 60]]. Belangrijke stromingen in de [[Moderne Tijd]] waren [[kubisme]], [[futurisme]], [[dadaïsme]] en [[surrealisme]]. [[Modernisme]] uitte zich zowel in de [[schilderkunst]] als in de [[beeldhouwkunst]]. Een algemeen kenmerk van de moderne kunst is de drang om te experimenteren en het scheppen van een grotere afstand tussen het kunstwerk en de zichtbare werkelijkheid, bijvoorbeeld door een verregaande abstractie of de nadruk op het kunstwerk als idee.

Een belangrijke mijlpaal voor de doorbraak van de moderne kunst in Amerika was de [[Armory Show]], officieel ''International Exhibition of Modern Art'', een tentoonstelling in 1913 in [[New York (stad)|New York]]. Deze expositie was voorafgegaan door en geïnspireerd op de [[Sonderbund Westdeutscher Kunstfreunde und Künstler|Sonderbund]]-Ausstellung in 1912 in [[Keulen (stad)|Keulen]]. Een kunsthistoricus die met zijn geschriften het denken over de moderne kunst beïnvloedde was [[Daniel-Henry Kahnweiler]]. Hij vertegenwoordigde in zijn galerie onder anderen [[Pablo Picasso]] en publiceerde in 1920 ''De weg naar het kubisme''. Het einde van de moderne kunst als dominante stroming kwam vanaf de late jaren 1960 met het ontstaan en de geleidelijke verbreiding van het [[postmodernisme]] en met de herwaardering van diverse [[Realisme (kunststroming)|realistische stromingen]].

[[Abstracte kunst]] is een richting binnen de moderne kunst waarin niet wordt geprobeerd om objecten uit de natuurlijke wereld exact weer te geven. Vormen en kleuren verwijzen niet naar iets anders door het detailgetrouw af te beelden maar drukken iets uit door hun intensiteit en contrast. De kunst die sinds de jaren 60 gemaakt wordt, wordt meestal aangeduid met [[hedendaagse kunst]]. Kunst van jonge, veelbelovende of nog niet gevestigde kunstenaars noemt men ook [[actuele kunst]]. In diverse [[lijst van musea voor moderne kunst|musea]] over de hele wereld wordt de moderne schilderkunst en beeldhouwkunst tentoongesteld.

== Modernisme ==
Het [[modernisme]] is een verzamelnaam voor een groep ideeën die tussen grofweg [[1900]] en [[1940]] ontwikkeld werd door kunstenaars die tot verschillende [[avant-garde]] bewegingen behoorden. In algemene zin wordt het modernisme gekenmerkt door een breuk met tradities. Modernistische kunstenaars geloofden dat hun werk de maatschappij kon verbeteren en dat de continue drang tot vernieuwing tot verdere vooruitgang zou leiden.<ref>{{Bronvermelding ALL|titel=Modernisme|url=https://www.dbnl.org/tekst/dela012alge01_01/dela012alge01_01_02167.php|geraadpleegd=22 april 2021}}. [https://web.archive.org/web/20250126151416/https://www.dbnl.org/tekst/dela012alge01_01/dela012alge01_01_02167.php Gearchiveerd] op 26 januari 2025.</ref> Charles Baudelaire omschreef het als volgt: ''Onder moderniteit versta ik het vergankelijke, het vluchtige, het toevallige, de ene helft van de kunst, waarvan de wederhelft het eeuwig onveranderlijke is.''<ref>Baudelaire, Charles. ''Le peintre de la vie moderne'', 1863</ref> Centraal in het denken van modernistische kunstenaars was de zoektocht naar originaliteit. Dit ging gepaard met een zoektocht naar de essentie van kunst, persoonlijke expressie, vorm en kleur om hierdoor bij de grondslagen van kunst uit te komen.

== Stijlen en bewegingen ==
Tot de moderne kunst wordt grofweg de kunst gerekend die tussen [[1900]] en [[1960]] werd gemaakt. In deze periode zijn er vele [[avant-garde]] kunstenaars geweest, die ieder op een eigen manier hebben bijgedragen aan de verdere ontwikkeling van het modernisme.

=== Voorlopers ===
Door de opkomst van de [[fotografie]] in de loop van de jaren dertig van de 19e eeuw, is er steeds minder vraag naar realistische schilderkunst. De foto is immers een goed alternatief en kan meer details afbeelden dan een schilderij.<ref>[http://www.theartstory.org/definition-modern-art.htm] History of Modern Art, the Art Story</ref> De schilderkunst zoekt daarom naar nieuwe manieren om zich ontwikkelen en wordt hierbij geholpen door het beschikbaar komen van verf in tubes. Kunstenaars kunnen hierdoor in de openlucht gaan schilderen, in plaats van alleen in het atelier. [[Impressionisme|Impressionistische]] kunstenaars trekken daarom massaal naar buiten om 'het moment' te vangen: ze proberen in hun schilderijen te laten zien hoe het licht op een bepaald moment van de dag is.<ref>[https://kunstvensters.com/2015/10/22/kunstgeschiedenis-venster-op-het-impressionisme/] Overzicht Impressionisme, Vensters. [https://web.archive.org/web/20250602172403/https://kunstvensters.com/2015/10/22/kunstgeschiedenis-venster-op-het-impressionisme/ Gearchiveerd] op 2 juni 2025.</ref> Ze laten hierdoor realistische kleuren los en gaan schilderen in felle kleuren en met een losse penseelstreek. [[Claude Monet]], [[Pierre-Auguste Renoir]] en [[Edgar Degas]] zijn de belangrijkste kunstenaars van deze beweging. Hun kunst breekt met de academische tradities en zorgt voor opschudding in de kunstwereld. Een nieuwe generatie kunstenaars onder leiding van [[Paul Gauguin]], [[Vincent van Gogh]] en [[Paul Cézanne]] zorgt vervolgens voor nog verdere ontwikkeling van deze 'nieuwe' kunst, door felle kleuren te gaan gebruiken en perspectief steeds verder los te laten.<ref>[https://www.tate.org.uk/learn/online-resources/glossary/p/post-impressionism] Overzicht Post-Impressionisme, Tate Modern</ref>

;Belangrijkste stromingen van vroeg-moderne kunst:
* [[Impressionisme]] 1885 – 1890
* [[Neo-impressionisme]] 1886 - 1899
* [[Postimpressionisme]] 1886 - 1914
* [[Les Fauves|Fauvisme]] of [[Les Fauves]] 1898 - 1908

=== Avant-garde ===
Na het [[impressionisme]] waarin de werkelijkheid nog steeds wordt afgebeeld, ontstaat er in Duitsland een tegenreactie van kunstenaars die proberen hun innerlijke gevoelswereld te verbeelden in een schilderij. Deze kunstenaars, tegenwoordig tot het [[expressionisme]] gerekend, schilderen in nog fellere kleuren die ze een symbolische waarde toekennen. Ze schilderen hun ervaring en hun gevoel in plaats van hoe de werkelijkheid er daadwerkelijk uitziet.<ref>[https://kunstvensters.com/2016/02/10/kunstgeschiedenis-venster-op-het-expressionisme/] Overzicht Expressionisme, Vensters. [https://web.archive.org/web/20250222043749/https://kunstvensters.com/2016/02/10/kunstgeschiedenis-venster-op-het-expressionisme/ Gearchiveerd] op 22 februari 2025.</ref>
De ontwikkeling van de moderne kunst wordt rond [[1910]] in een stroomversnelling gebracht door de opkomst van het [[kubisme]], geleid door [[Pablo Picasso]] en [[Georges Braque]]. Het kubisme laat het klassieke perspectief los en probeert objecten van verschillende standpunten tegelijk af te beelden, hierdoor ontstaan platte vlakken en verstoorde vormen.<ref>[https://kunstvensters.com/2015/12/11/kunstgeschiedenis-venster-op-het-kubisme/] Overzicht Kubisme, Vensters. [https://web.archive.org/web/20241127110535/https://kunstvensters.com/2015/12/11/kunstgeschiedenis-venster-op-het-kubisme/ Gearchiveerd] op 27 november 2024.</ref> Het zorgt voor een nieuwe manier van kijken, die al snel navolging vindt in andere kunststromingen zoals het [[futurisme]] en het [[Constructivisme (kunst)|Constructivisme]]. Futuristen voegen een extra dimensie toe aan kunstwerken, door bewegingen af te beelden.<ref>[https://www.tate.org.uk/learn/online-resources/glossary/f/futurism] Overzicht Futurisme, Tate Modern. [https://web.archive.org/web/20170216110043/http://www.tate.org.uk/learn/online-resources/glossary/f/futurism Gearchiveerd] op 16 februari 2017.</ref> Constructivisten kiezen juist voor een verdere versimpeling en schilderen abstracte vormen.<ref>[https://www.tate.org.uk/learn/online-resources/glossary/c/constructivism] Overzicht Constructivisme, Tate Modern. [https://web.archive.org/web/20170322072045/http://www.tate.org.uk/learn/online-resources/glossary/c/constructivism Gearchiveerd] op 22 maart 2017.</ref>

;Belangrijkste stromingen van moderne kunst
* [[Expressionisme]] 1905 – 1940
* [[Kubisme]] 1907 - 1920
* [[Futurisme]] 1909 - 1914
* [[Dadaïsme]] 1920
* [[Constructivisme (kunst)|Constructivisme]] 1919 - 1934
* [[Abstracte kunst]] 1920
* [[Suprematisme]] 1915 - 1930
* [[Nieuwe Beelding|De Stijl]] 1917 - 1944
* [[Surrealisme]] 1930
* [[Cobra (kunst)|Cobra]] 1948
* [[Abstract expressionisme]] 1946 - 1960
* [[Sociaal realisme]]

=== Navolgers ===
;Belangrijkste stromingen van laat-moderne kunst
* [[Plasticisme]] 1950
* [[Popart]] 1956
* [[Hyperrealisme]] 1960
* [[Happening]] 1960
* [[Fluxus]] 1962
* [[Performance]] 1964
* [[Minimal art]] 1965

==Bekende kunstenaars van de moderne kunst==
===1885 - 1890 (de voorlopers)===
* [[Paul Cézanne]]
* [[James Ensor]]
* [[Edgar Degas]]
* [[Paul Gauguin]]
* [[Vincent van Gogh]]
* [[Édouard Manet]]
* [[Claude Monet]]
* [[Pierre-Auguste Renoir]]
* [[Georges Seurat]]
* [[Paul Signac]]

===Fauvisme of Les Fauves 1898-1908 ===
Deze schilders gebruikten veelal ongemengde kleuren.
* [[Kees van Dongen]]
* [[Henri Matisse]]
* [[Albert Marquet]]

===Expressionisme 1905 - 1940===
* [[Francis Bacon (schilder)|Francis Bacon]]
* [[Georges Gimel]]
* [[Wassily Kandinsky]]
* [[Paul Klee]]
* [[Paula Modersohn-Becker]]
* [[Amedeo Modigliani]]
* [[Edvard Munch]]
* [[Egon Schiele]]

<gallery widths="200" heights="200">
Umberto Boccioni, Spiralförmige ausdehnung von muskeln in bewegung, plaster, photograph published in 1913.jpg|[[Umberto Boccioni]], (futurisme) 1913
Staedel-Frankfurt-Frauenkopf-von-Wilhelm-Lehmbruck-Ffm-048.jpg|[[Wilhelm Lehmbruck]]: Vrouwenkop,
</gallery>

===Kubisme 1906 - 1920 ===
* [[Georges Braque]]
* [[Robert Delaunay]] en [[Sonia Delaunay-Terk|Sonia Delaunay]]
* [[Roger de La Fresnaye]]
* [[Albert Gleizes]]
* [[Juan Gris]]
* [[Auguste Herbin]]
* [[Fernand Léger]]
* [[Jean Metzinger]]
* [[Pablo Picasso]]

=== Constructivisme ===
* [[Vladimir Tatlin]]: Toren van de 3e Internationale

=== Suprematisme ===
* [[Kazimir Malevitsj]]

===Abstracte kunst 1920===
* [[Theo van Doesburg]]
* [[Willem de Kooning]]
* [[Piet Mondriaan]]

<gallery widths="200" heights="200">
Jacques lipchitz la joie de vivre 1927.jpg|[[Jacques Lipchitz]]: ''La joie de vivre'', 1927
</gallery>

===Surrealisme 1930===
* [[Salvador Dalí]]
* [[Paul Delvaux]]
* [[René Magritte]]
* [[Joan Miró]]
* [[Carel Willink]]

===Cobra 1948 ===
Nederlandse [[Cobra (kunst)|Cobra]]schilders:
* [[Karel Appel]]
* [[Constant Nieuwenhuijs|Constant]]
* [[Corneille (kunstschilder)|Corneille]]
* [[Lucebert]]
* [[Jan Nieuwenhuys]]

===Vormgeving===
* [[Gerrit Rietveld]]

==Zie ook==
* [[Hedendaagse kunst]]
* [[Lijst van moderne Nederlandse beeldend kunstenaars]]
* [[Lijst van musea voor moderne kunst]]
* [[Schilderkunst van de 20e eeuw]]

==Externe links==
* [https://www.moma.org/learn/moma_learning/themes/what-is-modern-art/ Uitleg Moderne Kunst van het Museum of Modern Art]
* [https://kunstvensters.com/kunstgeschiedenis/canon/ Canon van de Moderne Kunst]

{{Appendix}}
{{commonscat|Modern art}}
{{Navigatie stromingen beeldende kunst 20e eeuw}}

[[Categorie:Beeldende kunst]]
[[Categorie:Cobra]]
[[Categorie:Expressionisme]]
[[Categorie:Kubisme]]
[[Categorie:Moderne kunst| ]]
[[Categorie:Schilderkunst van de 20e eeuw]]
[[Categorie:Schilderstijl]]


text:
# Ocymyrmex zekhem
Ocymyrmex zekhem is een mierensoort uit de onderfamilie van de Myrmicinae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1981 door Bolton.

title: Ocymyrmex zekhem

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Ocymyrmex zekhem''
| afbeelding = Ocymyrmex zekhem castype13685 head 1.jpg
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie = [[Mieren|Formicidae]] (Mieren)
| onderfamilie = [[Myrmicinae]]
| tribus = [[Pheidolini]]
| geslacht = ''[[Ocymyrmex]]''
| w-naam = ''Ocymyrmex zekhem''
| auteur = Bolton
| datum = 1981
| haakjes  =
| commons =
| species = Ocymyrmex zekhem
}}

'''''Ocymyrmex zekhem''''' is een [[Mieren|mierensoort]] uit de onderfamilie van de [[Myrmicinae]].<ref>[http://www.antwiki.org/wiki/Ocymyrmex_zekhem Vermelding van de soort op Antwiki (Geraadpleegd april 2013)]</ref><ref>[http://www.antweb.org/description.do?genus=Ocymyrmex&name=zekhem&rank=species Vermelding van de soort op Antweb (Geraadpleegd april 2013)]</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1981 door Bolton.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|04|13}}

[[Categorie:Ocymyrmex]]

title: Ocymyrmex zekhem

Familie: Formicidae (Mieren)

Onderfamilie: Myrmicinae

Geslachtengroep: Pheidolini

Geslacht: Ocymyrmex

title: Soort


text:
# 1570
Het jaar 1570 is het 70e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

## Gebeurtenissen
januari
- 23 - Terwijl hij meeloopt in een optocht in de hoofdstraat van Linlithgo wordt de regent van Schotland lord Moray door een neef van de bisschop vanuit het bisschoppelijk paleis doodgeschoten. Het is de eerste geregistreerde moordaanslag met een geweer in de geschiedenis.

februari
11 - De wrede en corrupte geuzenjager Jan Grauwels  wordt in Brussel opgehangen nadat de Raad van Beroerten hem de vorige dag tot de galg heeft veroordeeld. Zijn luitenant Joachim Coomans en zijn klerk Conrad Schotte krijgen acht jaar
- 15 - Jan Van der Noot wordt door toedoen van de hertog van Alva wegens zijn calvinistische sympathieën veroordeeld tot levenslange verbanning uit de Zuidelijke Nederlanden.
- februari - De Zeeuw Cuneris Petri kan onder bescherming van Alva zijn bisschopszetel in Friesland bezetten en neemt zijn intrek in het blokhuis van Leeuwarden. Hij beveelt de afkondiging van de besluiten van Trente in alle parochies.

april
- 23 - Paus Pius V excommuniceert koningin Elizabeth I van Engeland en verbiedt de adel haar te gehoorzamen.
- Paus Pius V geeft de bul regnans in excelsis uit, waarin hij de Tridentijnse ritus standaardiseert en veralgemeent.

mei
- 30 - In het katholieke Gouda wordt de protestant Faes Dirksz. terechtgesteld.

juli
- 3 - Een Turkse vloot van 350 schepen gaat bij Larnaca voor anker. De invasie van het Venetiaanse eiland Cyprus begint.
- 5 - Invoering van de Criminele Ordonnantiën en de Ordonnantiën op de Stijl van Procederen in criminele zaken, de eerste geüniformeerde geschreven strafwetgeving in de Nederlanden. De vorst schendt hiermee de privileges van de gewesten, waarop hij bij zijn intrede de eed heeft afgelegd. Grootste ingreep is de invoering van een verkorte procesprocedure bij halsdelicten, waarbij de verdachte geen raadsman heeft en alleen met "ja" of "nee" mag antwoorden. De rechter en niet de griffier gaat over de verslaglegging van het proces.
- 15 - Een groep van veertig jonge Jezuïeten, als missionarissen op weg naar Brazilië, wordt door protestantse kapers uit Navarra onder leiding van Jacques de Sores overmeesterd en voor Tazacorte, aan de westkust van La Palma, vermoord en overboord gegooid.
- 16 - De hertog van Alva kondigt in Antwerpen een koninklijke amnestie af voor ketters die zich onderwerpen aan de katholieke kerk.
- 24 - De Turken onder Lala Mustafa Pasha zijn opgerukt naar Nicosia en beginnen een beleg.
- 25 - Overwinning van de Hugenoten bij Arnay-le-Duc in Bourgondië dwingt koning Karel IX tot vredesbesprekingen.

augustus
- 8 - Na scherp protest van de paus verklaart Filips II van Spanje zich eindelijk -met tegenzin- bereid de Venetiaanse vloot te versterken met de zijne.
- 8 - De Vrede van Saint-Germain-en-Laye (1570) maakt een einde aan de Derde Hugenotenoorlog.

september
- 1 - De Venetiaanse, pauselijke en Spaanse vloten komen voor de kust van het Venetiaanse eiland Kreta bijeen.
- 9 - Nicosia valt.
- 17 - Het beleg van Famagusta begint.
- 17 - De Spaans-Venetiaanse vloot zet eindelijk zeil op weg naar Cyprus, maar bij Kastelorizo bereikt hen het bericht dat Nicosia al gevallen is. De Spanjaarden besluiten daarop naar huis te gaan.

oktober
- 14 - Floris van Montmorency, de baron van Montigny, wordt in het geheim in Spanje ter dood gebracht.

november
- 1 - De (derde) Allerheiligenvloed teistert de Nederlandse kusten en vernielt vele dijken en andere waterkeringen. Gevolg: honderden doden, tienduizenden daklozen, verzwolgen veestapels en wintervoorraden, zoals ook in Egmond. Begin van de ondergang van Bergen op Zoom als welvarende handelsstad. Algemene verarming van de Nederlandse bevolking, waardoor ook Alva's belastinghervormingen mislukken. Gevolg: Alva in geldnood en muitende Spaanse troepen.

december
- 14 - Herman de Ruyter neemt bezit van Loevestein voor de Prins, maar wordt enkele dagen later door Spaanse troepen gedood.
- 14 - De eerste straatverlichting ter wereld wordt aangelegd in Den Haag.

zonder datum
- Johan van Oldenbarnevelt wordt advocaat bij het Hof van Holland, waar hij zich specialiseert in zaken die met dijken en drainage te maken hebben.
- De eerste Brandaris vuurtoren op Terschelling stort in zee.
- Op last van Ivan de Verschrikkelijke wordt de stad Novgorod uitgemoord.
- In een onderlinge oorlog wordt Thailand door Birma verslagen waardoor Cambodja kans ziet onafhankelijk te worden.

## Verschenen
- 20 mei - Door Gilles Coppens de Diest te Antwerpen, Ortelius’ Theatrum Orbis Terrarum, de eerste moderne atlas met 53 kaarten.

## Bouwkunst
- Caballerizas Reales, Córdoba (1570)

## Geboren
april
- 13 - Guy Fawkes, Gunpowder Plot samenzweerder

augustus
- 25 - Willem van Nassau-Weilburg, graaf van Nassau-Weilburg (overleden 1597)

datum onbekend
- (ca.) - Gaspar Fernandes, Portugees componist

## Overleden
juli
- 3 - Aonio Paleario, Italiaans kerkhervormer

datum onbekend
- Francesco Primaticcio (66), Italiaans schilder

title: 1570

wikitext:
{{Zijbalk jaar}}
[[Bestand:OrteliusWorldMap.jpeg|thumb|Een wereldkaart uit de atlas van Ortelius]]

Het jaar '''1570''' is het 70e jaar in de [[16e eeuw]] volgens de [[christelijke jaartelling]].

== Gebeurtenissen ==
;januari
* [[23 januari|23]] - Terwijl hij meeloopt in een optocht in de hoofdstraat van Linlithgo wordt de regent van Schotland [[James Stewart (1531-1570)|lord Moray]] door een neef van de bisschop vanuit het bisschoppelijk paleis doodgeschoten. Het is de eerste geregistreerde moordaanslag met een geweer in de geschiedenis.

;februari
[[11 februari|11]] - De wrede en corrupte geuzenjager [[Jan Grauwels]]  wordt in Brussel opgehangen nadat de [[Raad van Beroerten]] hem de vorige dag tot de galg heeft veroordeeld. Zijn luitenant Joachim Coomans en zijn klerk Conrad Schotte krijgen acht jaar
* [[15 februari|15]] - [[Jan Van der Noot]] wordt door toedoen van de [[Fernando Álvarez de Toledo|hertog van Alva]] wegens zijn calvinistische sympathieën veroordeeld tot levenslange verbanning uit de Zuidelijke Nederlanden.
* februari - De Zeeuw [[Cuneris Petri]] kan onder bescherming van Alva zijn bisschopszetel in Friesland bezetten en neemt zijn intrek in het [[Blokhuispoort|blokhuis van Leeuwarden]]. Hij beveelt de afkondiging van de besluiten van [[Concilie van Trente|Trente]] in alle parochies.

;april
* [[23 april|23]] - [[Paus Pius V]] excommuniceert koningin [[Elizabeth I van Engeland]] en verbiedt de adel haar te gehoorzamen.
* [[Paus Pius V]] geeft de bul [[regnans in excelsis]] uit, waarin hij de [[Tridentijnse Mis|Tridentijnse ritus]] standaardiseert en veralgemeent.

;mei
* [[30 mei|30]] - In het katholieke [[Gouda]] wordt de protestant [[Faes Dirksz.]] terechtgesteld.

;juli
* [[3 juli|3]] - Een Turkse vloot van 350 schepen gaat bij Larnaca voor anker. De invasie van het [[Venetië (stad)|Venetiaanse]] eiland [[Cyprus]] begint.
* [[5 juli|5]] - Invoering van de Criminele Ordonnantiën en de Ordonnantiën op de Stijl van Procederen in criminele zaken, de eerste geüniformeerde geschreven strafwetgeving in de Nederlanden. De vorst schendt hiermee de privileges van de gewesten, waarop hij bij zijn intrede de eed heeft afgelegd. Grootste ingreep is de invoering van een verkorte procesprocedure bij halsdelicten, waarbij de verdachte geen raadsman heeft en alleen met "ja" of "nee" mag antwoorden. De rechter en niet de griffier gaat over de verslaglegging van het proces.
* [[15 juli|15]] - Een groep van veertig jonge [[Jezuïeten]], als missionarissen op weg naar Brazilië, wordt door protestantse kapers uit [[Koninkrijk Navarra|Navarra]] onder leiding van [[Jacques de Sores]] overmeesterd en voor [[Tazacorte]], aan de westkust van [[La Palma (eiland)|La Palma]], vermoord en overboord gegooid.
* [[16 juli|16]] - De hertog van Alva kondigt in Antwerpen een koninklijke amnestie af voor ketters die zich onderwerpen aan de katholieke kerk.
* [[24 juli|24]] - De Turken onder Lala Mustafa Pasha zijn opgerukt naar [[Nicosia (Cyprus)|Nicosia]] en beginnen een beleg.
* [[25 juli|25]] - Overwinning van de Hugenoten bij [[Arnay-le-Duc]] in Bourgondië dwingt koning Karel IX tot vredesbesprekingen.

;augustus
* [[8 augustus|8]] - Na scherp protest van de paus verklaart Filips II van Spanje zich eindelijk -met tegenzin- bereid de Venetiaanse vloot te versterken met de zijne.
* 8 - De [[Vrede van Saint-Germain-en-Laye (1570)]] maakt een einde aan de [[Hugenotenoorlogen|Derde Hugenotenoorlog]].
;september
* [[1 september|1]] - De Venetiaanse, pauselijke en Spaanse vloten komen voor de kust van het Venetiaanse eiland [[Kreta]] bijeen.
* [[9 september|9]] - Nicosia valt.
* [[17 september|17]] - Het beleg van [[Famagusta (plaats)|Famagusta]] begint.
* 17 - De Spaans-Venetiaanse vloot zet eindelijk zeil op weg naar Cyprus, maar bij Kastelorizo bereikt hen het bericht dat Nicosia al gevallen is. De Spanjaarden besluiten daarop naar huis te gaan.

;oktober
* [[14 oktober|14]] - [[Floris van Montmorency]], de baron van Montigny, wordt in het geheim in Spanje ter dood gebracht.

;november
* [[1 november|1]] - De (derde) ''[[Allerheiligenvloed (1570)|Allerheiligenvloed]]'' teistert de Nederlandse kusten en vernielt vele dijken en andere waterkeringen. Gevolg: honderden doden, tienduizenden daklozen, verzwolgen veestapels en wintervoorraden, zoals ook in [[Egmond]]. Begin van de ondergang van [[Bergen op Zoom (stad)|Bergen op Zoom]] als welvarende handelsstad. Algemene verarming van de Nederlandse bevolking, waardoor ook [[Fernando Álvarez de Toledo|Alva's]] belastinghervormingen mislukken. Gevolg: Alva in geldnood en muitende Spaanse troepen.
;december
* [[14 december|14]] - [[Herman de Ruyter]] neemt [[Inname van Loevestein|bezit van Loevestein]] voor de Prins, maar wordt enkele dagen later door Spaanse troepen gedood.
* 14 - De eerste [[straatverlichting]] ter wereld wordt aangelegd in [[Den Haag]].

;zonder datum
* [[Johan van Oldenbarnevelt]] wordt advocaat bij het Hof van Holland, waar hij zich specialiseert in zaken die met dijken en drainage te maken hebben.
* De eerste [[Brandaris (vuurtoren)|Brandaris]] vuurtoren op [[Terschelling]] stort in zee.
* Op last van [[Ivan de Verschrikkelijke]] wordt de stad [[Veliki Novgorod|Novgorod]] uitgemoord.
* In een onderlinge oorlog wordt [[Thailand]] door [[Myanmar|Birma]] verslagen waardoor [[Cambodja]] kans ziet onafhankelijk te worden.

== Verschenen ==
* [[20 mei]] - Door Gilles Coppens de Diest te Antwerpen, [[Abraham Ortelius|Ortelius’]] ''Theatrum Orbis Terrarum'', de eerste moderne [[Atlas (naslagwerk)|atlas]] met 53 kaarten.

== Bouwkunst ==
<gallery>
Bestand:CaballerizasReales.jpg|''Caballerizas Reales'', Córdoba (1570)
</gallery>

== Geboren ==
;april
* [[13 april|13]] - [[Guy Fawkes]], [[Gunpowder Plot]] samenzweerder
;augustus
* [[25 augustus|25]] - [[Willem van Nassau-Weilburg]], graaf van Nassau-Weilburg (overleden [[1597]])
;datum onbekend
* (ca.) - [[Gaspar Fernandes]], Portugees [[componist]]

== Overleden ==
; juli
* [[3 juli|3]] - [[Aonio Paleario]], Italiaans kerkhervormer
; datum onbekend
* [[Francesco Primaticcio]] (66), Italiaans schilder

{{Commonscat|1570}}

[[Categorie:1570| ]]

Eeuwen: 15e eeuw · 16e eeuw · 17e eeuw

Ab urbe condita: 2323 MMCCCXXIII

Armeense jaartelling: 1019 – 1020 · ԹՎ ՌԺԹ – ՌԻ

Christelijke jaartelling: 1570 MDLXX

Iraanse jaartelling: 948 – 949 · ۹۴۸ – ۹۴۹

Islamitische jaartelling: 977 – 978 · ٩٧٨ – ٩٧٧


text:
# SCV '58
SCV '58 (Sport Club Velp '58) was een Nederlandse amateurvoetbalvereniging uit Velp, destijds onderdeel van de Noord-Brabantse gemeente Grave.

## Algemeen
De vereniging werd opgericht op 1 mei 1958. Per 1 juli 2020 fuseerde de club met SV Estria en GVV '57 tot EGS '20. Thuisbasis was het “Sportpark De Kranenhof”.

## Standaardelftal
Het standaardelftal speelde laatstelijk in de Vierde klasse van het KNVB-district Zuid-II.

### Competitieresultaten 1990–2020
| 12 4A |

|  |

|  |

|  |

|  |

|  |

|  |

| 4 6H |

|  |

| 5 6H |

| 9 6H |

| 6 6I |

| 2 6H |

| 6 6H |

| 8 6H |

| 10 6H |

| 9 6G |

| 3 6G |

| 3 6G |

| 6 6G |

| 13 6F |

| 8 6F |

| 11 6F |

| 11 6E |

| 8 6D |

| 4 6D |

| 3 5I |

| 9 5H |

| 8 5G |

| 1 5F |

| -- 4A |

| Vierde klasse | Vijfde klasse | Zesde klasse |

In elke staaf van de grafiek staat van boven naar beneden vermeld:
- Eindnotering

Dit is de positie die de club heeft bereikt in de competitie, zonder eventuele beslissings-, play-off- of nacompetitiewedstrijden die nodig zijn geweest om bijvoorbeeld de kampioen van de competitie te bepalen.
Indien een * achter het getal staat is de notering een tussenstand en kan het zijn dat de notering niet overeenkomt met de uiteindelijke eindstand van de competitie.
Staat er een - dan is het seizoen nog bezig en is er geen definitieve uitslag bekend.
Staat er xx op de positie van de notering, dan heeft de club vroegtijdig de competitie verlaten. Dit kan onder andere komen door terugtrekking van het team, faillissement van de club of door een uitgedeelde straf van de KNVB. In veel gevallen staat elders in het artikel de reden vermeld.
Staat er een ? dan is het resultaat uit het verleden onbekend, en is alleen de competitie of het niveau bekend van dat seizoen.
In de seizoenen 2019/20 en 2020/21 werd wegens de coronacrisis het amateurvoetbal afgebroken. Daardoor kennen deze staven geen eindklassering (middels -- weergegeven).
- Competitieniveau en afdelingsletter of Officiële eindstand Eredivisie
  - Competitieniveau en afdelingsletter

Hierbij geeft het getal het niveau weer, dat ook terug te vinden is in de legenda. De letter is de afdelingsaanduiding en wordt gebruikt wanneer er meer afdelingen zijn op hetzelfde niveau. De afdelingsletter is altijd een hoofdletter en wordt meestal zonder nummer gebruikt.
Voorbeeld: 2F is niveau 2e klasse competitie F.
Het competitieniveau en nummer wordt niet vermeld wanneer er slechts één competitie van dit niveau was.
  - Officiële eindstand Eredivisie (getal staat tussen haakjes vermeld)

Sinds de introductie van play-offwedstrijden voor Europees voetbal na afloop van de reguliere competitie in 2005/06, is de KNVB verplicht een eindstand van de Eredivisie door te geven aan de UEFA aan de hand van deze play-offwedstrijden.
Bij deze eindstand staan clubs die zich hebben gekwalificeerd voor Europees voetbal hoger dan clubs die zich niet wisten te kwalificeren. Indien er geen verschil was tussen de eindnotering en de officiële eindstand, staat dit getal niet vermeld.

- Onderafdeling

Hier staat afgekort de naam van de onderafdeling indien de club in dat jaar in een onderafdeling uitkwam. Tevens staat deze afkorting in de legenda en wordt gelinkt naar het artikel over deze onderafdeling. Deze afkorting wordt alleen vermeld wanneer de club in het verleden in verschillende onderafdelingen heeft gespeeld. Deze vermelding is in de staaf altijd in kleine letters. Deze onderafdelingen zijn na het seizoen 1995/96 afgeschaft. Heeft de club in slechts één onderafdeling gespeeld, dan is dit alleen terug te vinden in de legenda.
Onder de staaf staat het jaartal vermeld waarin het seizoen is afgesloten. 15 verwijst naar het seizoen 2014/15 of eventueel het seizoen 1914/15.
Wanneer een staaf leeg is, zijn deze gegevens niet bekend. Het kan ook zijn dat de club dat seizoen niet heeft meegespeeld op het hogere amateurniveau, vroegtijdig de competitie heeft verlaten of uit de competitie is gezet.

In het seizoen 1944/45 was er wegens de Tweede Wereldoorlog geen regulier competitievoetbal.
WVV Constantia · JVC Cuijk · sv DSV · sv DWSH '18 (SC St. Hubert en De Willy's) · EGS '20 (SV Estria, GVV '57 en SCV '58) · VV Excellent · VV Gassel · Hapse Boys · HBV · VV Holthees-Smakt · SES Langenboom · RKVV Menos · Juliana Mill · Olympia '18 · O.N.I. · VV Sambeek · SIOL · SSS'18 · SVS Stevensbeek · VV Toxandria · VCA · Vianen Vooruit · VIOS '38 · RKVV Volharding · Westerbeekse Boys · vv De Zwaluw

title: SCV '58

wikitext:
{{Infobox voetbalclub
| naamclub = SCV '58
| volledigenaam = Sport Club Velp '58
| afbeelding =
| onderschrift =
| logo =
| oprichting = [[1 mei]] [[1958]]
| opgeheven = [[30 juni]] [[2020]]
| plaatsnaam = [[Velp (Noord-Brabant)]]
| pattern_la1 =
| pattern_b1 = _bluecollar
| pattern_ra1 =
| leftarm1 = FFFF00
| body1 = FFFF00
| rightarm1 = FFFF00
| shorts1 = 0000FF
| socks1 = 0000FF
}}
'''SCV '58''' (Sport Club Velp '58) was een [[Nederland]]se [[Lijst van Nederlandse amateurvoetbalclubs|amateurvoetbalvereniging]] uit [[Velp (Noord-Brabant)|Velp]], destijds onderdeel van de [[Noord-Brabant]]se gemeente [[Grave (gemeente)|Grave]].

== Algemeen ==
De vereniging werd opgericht op 1 mei 1958. Per 1 juli 2020 fuseerde de club met [[SV Estria]] en [[GVV '57]] tot [[EGS '20]]. Thuisbasis was het “Sportpark De Kranenhof”.

== Standaardelftal ==
Het [[Nederlands amateurvoetbal|standaardelftal]] speelde laatstelijk in de [[Vierde klasse (Nederlands amateurvoetbal)|Vierde klasse]] van het [[KNVB]]-district Zuid-II.

=== Competitieresultaten 1990–2020 ===
{| cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" style="font-size:100%; border:1px solid #aaaaaa; padding:1px;"
|- valign="bottom"
| {{BalkVerticaal2|((81-12)/6)|12
4A|#DDA0DD}}
| {{BalkVerticaal2|||}}
| {{BalkVerticaal2|||}}
| {{BalkVerticaal2|||}}
| {{BalkVerticaal2|||}}
| {{BalkVerticaal2|||}}
| {{BalkVerticaal2|||}}
| {{BalkVerticaal2|((41-4)/6)|4
6H|#FFA07A}}
| {{BalkVerticaal2|||}}
| {{BalkVerticaal2|((41-5)/6)|5
6H|#FFA07A}}
| {{BalkVerticaal2|((41-9)/6)|9
6H|#FFA07A}}
| {{BalkVerticaal2|((41-6)/6)|6
6I|#FFA07A}}
| {{BalkVerticaal2|((41-2)/6)|2
6H|#FFA07A}}
| {{BalkVerticaal2|((41-6)/6)|6
6H|#FFA07A}}
| {{BalkVerticaal2|((41-8)/6)|8
6H|#FFA07A}}
| {{BalkVerticaal2|((41-10)/6)|10
6H|#FFA07A}}
| {{BalkVerticaal2|((41-9)/6)|9
6G|#FFA07A}}
| {{BalkVerticaal2|((41-3)/6)|3
6G|#FFA07A}}
| {{BalkVerticaal2|((41-3)/6)|3
6G|#FFA07A}}
| {{BalkVerticaal2|((41-6)/6)|6
6G|#FFA07A}}
| {{BalkVerticaal2|((41-13)/6)|13
6F|#FFA07A}}
| {{BalkVerticaal2|((41-8)/6)|8
6F|#FFA07A}}
| {{BalkVerticaal2|((41-11)/6)|11
6F|#FFA07A}}
| {{BalkVerticaal2|((41-11)/6)|11
6E|#FFA07A}}
| {{BalkVerticaal2|((41-8)/6)|8
6D|#FFA07A}}
| {{BalkVerticaal2|((41-4)/6)|4
6D|#FFA07A}}
| {{BalkVerticaal2|((61-3)/6)|3
5I|#E0FFFF}}
| {{BalkVerticaal2|((61-9)/6)|9
5H|#E0FFFF}}
| {{BalkVerticaal2|((61-8)/6)|8
5G|#E0FFFF}}
| {{BalkVerticaal2|((61-1)/6)|1
5F|#E0FFFF}}
| {{BalkVerticaal2|((81-20)/6)|--
4A|#DDA0DD}}
|- align="center" style="font-size:80%;"
| 90||91||92||93||94||95||96||97||98||99||00||01||02||03||04||05||06||07||08||09||10||11||12||13||14||15||16||17||18||19||20
|}

{{legendatabel}}
|{{legendatabel/cel|#DDA0DD|[[Vierde klasse (Nederlands amateurvoetbal)|Vierde klasse]]}}
|{{legendatabel/cel|#E0FFFF|[[Vijfde klasse (Nederlands amateurvoetbal)|Vijfde klasse]]}}
|{{legendatabel/cel|#FFA07A|[[Zesde klasse (Nederlands amateurvoetbal)|Zesde klasse]]}}
|}
{{Clearboth}}
{{Uitleg Nederlandse voetbalgrafiek}}

{{Navigatie voetbalclubs Land van Cuijk}}
{{Appendix|2=
* [https://www.egs20.nl/ Website EGS '20]
* [https://www.hollandsevelden.nl/clubs/s/scv-58/ Clubpagina op Hollandse Velden]
* [https://www.voetbalnoord.nl/archief_team_archief.html?a=2&c=693&s=ZO&z=2019&e=1 Archief op voetbalnoord.nl]
{{References}}
}}
{{Coor title dms|51|44|33.36|N|5|43|56.75|E|type:landmark_scale:12500_region:NL}}

[[Categorie:Sportvereniging in Land van Cuijk]]
[[Categorie:Voormalige Nederlandse voetbalclub]]

title: SCV '58

Naam: Sport Club Velp '58

Plaats: Velp (Noord-Brabant)

Portaal: Voetbal


text:
# Ragebol (strip)
Ragebol is een Belgische stripreeks die begonnen is in 1987. Alle albums zijn getekend door Frank Pé, de eerste vier geschreven door Michel de Bom (Bom), en uitgegeven door Dupuis.
Hoofdpersonen in de strip zijn Ragebol en zijn vriendin Catherine. Centraal thema is de warmte van de liefde en de natuur tegenover de kilheid van de stad, het geld en de technocratie.

## Ontstaan
Het personage werd al eerder opgevoerd door Frank Pé in korte verhalen of als illustratie bij een rubriek rond de natuur in weekblad Robbedoes / Spirou. Op 22 november 1984 startte in Robbedoes / Spirou de voorpublicatie van het eerste lange verhaal van Ragebol, De droom van de walvis. Scenarist Bom had zich zelf aangeboden bij Frank Pé, en samen creëerden ze een poëtisch en humoristisch verhaal, gekruid met Belgisch surrealisme. Frank Pé inspireerde zich op de Brusselse buurt bij het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen, waar hij zelf woonde. Het personage van Catherine kwam er op suggestie van Thierry Martens, ex-hoofdredacteur van Spirou.

## Albums
| Nummer | Titel                         | Schrijver     | Jaar |
| ------ | ----------------------------- | ------------- | ---- |
| 1      | De droom van de walvis        | Michel de Bom | 1987 |
| 2      | De beeldhouwers van het licht | Michel de Bom | 1987 |
| 3      | De nacht van de kat           | Michel de Bom | 1989 |
| 4      | Onder twee zonnen             | Michel de Bom | 2000 |
| 5      | Een faun op je schouder       | Frank Pé      | 2003 |

## Prijzen
De droom van de walvis werd verschillende malen bekroond, onder andere met de Prix des alpages op het stripfestival van Sierre. De nacht van de kat werd bekroond op het Stripfestival van Angoulême.

title: Ragebol (strip)

wikitext:
{{Infobox stripreeks
| titel = Ragebol
| orig titel = Broussaille
| afbeelding = Ragebol (strip).jpg
| onderschrift = Muurschildering met de hoofdpersonen aan de [[Kolenmarkt (Brussel)|Kolenmarkt]] in Brussel
| land = {{BE}}
| taal =
| genre =
| bedenker =
| schrijver = [[Michel de Bom]], [[Frank Pé]]
| tekenaar = [[Frank Pé]]
| syndicatie =
| uitgever = [[Dupuis (uitgeverij)|Dupuis]]
| publicatie = 5
| media = stripboeken
| status =
| eerste = [[1987]]
| laatste = mei [[2003]]
| voorafgegaan =
| vervolg =
| website =
}}
'''Ragebol''' is een Belgische [[stripreeks]] die begonnen is in 1987. Alle albums zijn getekend door [[Frank Pé]], de eerste vier geschreven door [[Michel de Bom]] (Bom), en uitgegeven door [[Dupuis (uitgeverij)|Dupuis]].

Hoofdpersonen in de strip zijn Ragebol en zijn vriendin Catherine. Centraal thema is de warmte van de liefde en de natuur tegenover de kilheid van de stad, het geld en de [[technocratie]].<ref>[http://www.dupuis.com/servlet/jpecat?pgm=VIEW_SERIE&lang=NL&SERIE_ID=18 Dupuis.com: Ragebol]</ref>

== Ontstaan ==
Het personage werd al eerder opgevoerd door Frank Pé in korte verhalen of als illustratie bij een rubriek rond de natuur in weekblad [[Robbedoes (blad)|Robbedoes]] / [[Spirou (stripblad)|Spirou]]. Op 22 november 1984 startte in Robbedoes / Spirou de voorpublicatie van het eerste lange verhaal van Ragebol, ''De droom van de walvis''. Scenarist Bom had zich zelf aangeboden bij Frank Pé, en samen creëerden ze een poëtisch en humoristisch verhaal, gekruid met Belgisch surrealisme. Frank Pé inspireerde zich op de Brusselse buurt bij het [[Museum voor Natuurwetenschappen|Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen]], waar hij zelf woonde. Het personage van Catherine kwam er op suggestie van [[Thierry Martens]], ex-hoofdredacteur van Spirou.<ref>Hugues Dayez, ''Les aventures d'un journal'', Spirou, 3837, 26 oktober 2011, p. 25</ref>

== Albums ==
{| class="wikitable"
!Nummer
!Titel
!Schrijver
!Jaar
|-
|1||''De droom van de walvis''||[[Michel de Bom]]||1987
|-
|2||''De beeldhouwers van het licht''||Michel de Bom||1987
|-
|3||''De nacht van de kat''||Michel de Bom||1989
|-
|4||''Onder twee zonnen''||Michel de Bom||2000
|-
|5||''Een faun op je schouder''||[[Frank Pé]]||2003
|}

== Prijzen ==
''De droom van de walvis'' werd verschillende malen bekroond, onder andere met de Prix des alpages op het stripfestival van [[Sierre (gemeente)|Sierre]]. ''De nacht van de kat'' werd bekroond op het [[Internationaal stripfestival van Angoulême|Stripfestival van Angoulême]].

[[File:Belgique - Louvain-la-Neuve - Fresque Baleines publiques - 01.jpg|thumb|left|upright=1.4|Muurschildering van ''Ragebol'' in [[Louvain-la-Neuve]].]]

{{Appendix|2=
{{References}}
* [http://www.frankpe.com/ www.frankpe.com] - Officiële website van Frank Pe
* [http://www.stripinfo.be/strip.php?reeks=171 Ragebol] - op stripinfo.be }}
[[Categorie:Belgische stripreeks]]

title: Ragebol

Land van oorsprong: België

title: Creatieteam

Schrijver(s): Michel de Bom, Frank Pé

Tekenaar(s): Frank Pé

title: Publicatie

Uitgever: Dupuis

Publicatiemedia: stripboeken

Portaal: Strip


text:
# Poiana Blenchii
Poiana Blenchii is een Roemeense gemeente in het district Sălaj.
Poiana Blenchii telt 1266 inwoners.

title: Poiana Blenchii

wikitext:
{{Infobox plaats in Roemenië
| naam = Poiana Blenchii
| coa =
| district = [[District Sălaj|Sălaj]]
| inwoners = 1266
| census = 2007
| oppervlakte = 53,2
| postcode = 457275
| hoogte =
| website = http://www.poianablenchii.ro/
| lat_deg = 47
| lat_min = 18
| lat_sec =
| lat_dir = N
| lon_deg = 23
| lon_min = 45
| lon_sec =
| lon_dir = E
| detailkaart=Poiana_Blenchii_jud_Salaj.png
| detailkaartbijschrift=Ligging in het district Sălaj
}}
'''Poiana Blenchii''' is een [[Roemeense gemeente]] in het district [[District Sălaj|Sălaj]].
Poiana Blenchii telt 1266 inwoners.

{{Beginnetje|landen & volken|land=Roemenië|2013|2|17}}

[[Categorie:Gemeente in Sălaj]]

title: Situering

District (județ): Sălaj

title: Algemeen

title: Overig

title: Detailkaart

Detailkaart:
Kaart van Poiana Blenchii
Ligging in het district Sălaj

Portaal: Roemenië


text:
# Lampronia psychidella
Lampronia psychidella is een vlinder uit de familie yuccamotten (Prodoxidae). De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1854 door Millière.
De soort komt voor in Europa.

title: Lampronia psychidella

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam = ''Lampronia psychidella''
| titelweergave = cursief
| afbeelding = Lampronia psychidella.JPG
| afbeeldingtekst =
| familie = [[Yuccamotten|Prodoxidae]] (Yuccamotten)
| geslacht = ''[[Lampronia]]''
| w-naam = ''Lampronia psychidella''
| auteur = [[Pierre Millière|Millière]]
| datum = 1854
| haakjes = ja
| species =
| commons = Category:Lampronia psychidella
}}
'''''Lampronia psychidella''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie [[yuccamotten]] (Prodoxidae). De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1854 door [[Pierre Millière|Millière]].

De soort komt voor in [[Europa (werelddeel)|Europa]].

{{Appendix|2=
* {{Link Fauna Europaea|id=432426|naam=''Lampronia psychidella''}}
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|03|26}}

[[Categorie:Yuccamotten]]
[[Categorie:Dier uit het Palearctisch gebied]]

title: Lampronia psychidella

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Prodoxidae (Yuccamotten)

Geslacht: Lampronia

title: Soort


text:
# True Blue (nummer)
"True Blue" is een single van Madonna, het titelnummer en derde single van haar album True Blue (1986). Het nummer "True Blue" valt te categoriseren als bubblegumpop. Het nummer haalde in de top 40 de nummer 4-positie en was een nummer 1-hit in Groot-Brittannië.

## Achtergrondinformatie
"True Blue" werd geschreven door Madonna voor haar toenmalige echtgenoot Sean Penn. Ze zong het lied tijdens haar tournee Who's That Girl in 1987. Daarna zong ze het bijna dertig jaar niet. Pas in 2015, tijdens de tournee Rebel Heart, bracht ze het weer ten gehore. Tijdens een van deze concerten was Sean Penn ook aanwezig.

## Videoclip
De Europese clip werd geregisseerd door James Foley, met wie Madonna op dat moment samenwerkte voor de film Who's That Girl en die eerder dat jaar de clip voor Live to Tell al had gemaakt.
MTV schreef een wedstrijd uit waarin kijkers hun eigen video voor "True Blue" konden inzenden. Duizenden kijkers deden hieraan mee en alle inzendingen werden tijdens een dag lange uitzending van MTV getoond. De winnaar kreeg een cheque van 25.000 dollar.

## Overig gebruik
"True Blue" wordt in de Spaanse musicalfilm 20 centímetros gezongen door de hoofdrolspeelster Mónica Cervera.

title: True Blue (nummer)

wikitext:
{{Infobox single
| Titel          = True Blue
| Cover          = True blue logo.jpg
| Artiest        = [[Madonna (zangeres)|Madonna]]
| van Album      = [[True Blue (album)|True Blue]]
| B-kant         = "Ain't No Big Deal" ([[Verenigde Staten|VS]], [[Japan]]
| Releasedatum   = [[29 september]] [[1986]]
| Genre          = [[popmuziek|Pop]]
| Duur           = 04:16
| Label          = [[Warner Bros.]]
| Schrijver      = Madonna, Stephen Bray
| Producer       = [[Madonna (zangeres)|Madonna]]
[[Stephen Bray]]
| Status         =
| Hitlijsten     =
* 1 (VK)
* 3 (VS)
* 4  (NL)
| Vorige         = "[[Papa Don't Preach]]"
(1986)
| Huidige        = "True Blue"
(1986)
| Volgende       = "[[Open your heart]]"
(1986)
}}
'''"True Blue"''' is een single van [[Madonna (zangeres)|Madonna]], het titelnummer en derde single van haar album ''[[True Blue (album)|True Blue]]'' (1986). Het nummer "True Blue" valt te categoriseren als [[Bubblegum (muziekstijl)|bubblegum]]pop. Het nummer haalde in de [[Nederlandse Top 40|top 40]] de nummer 4-positie en was een [[Lijst van nummer 1-hits in de UK Singles Chart in 1986|nummer 1-hit in Groot-Brittannië]].

== Achtergrondinformatie ==
"True Blue" werd geschreven door Madonna voor haar toenmalige echtgenoot [[Sean Penn]]. Ze zong het lied tijdens haar tournee ''[[Who's That Girl World Tour|Who's That Girl]]'' in 1987. Daarna zong ze het bijna dertig jaar niet. Pas in 2015, tijdens de tournee ''[[Rebel Heart Tour|Rebel Heart]]'', bracht ze het weer ten gehore. Tijdens een van deze concerten was Sean Penn ook aanwezig.

== Videoclip ==
De Europese clip werd geregisseerd door James Foley, met wie Madonna op dat moment samenwerkte voor de film ''[[Who's That Girl (film)|Who's That Girl]]'' en die eerder dat jaar de clip voor ''[[Live to Tell]]'' al had gemaakt.

[[MTV (televisiezender)|MTV]] schreef een wedstrijd uit waarin kijkers hun eigen video voor "True Blue" konden inzenden. Duizenden kijkers deden hieraan mee en alle inzendingen werden tijdens een dag lange uitzending van MTV getoond. De winnaar kreeg een cheque van 25.000 dollar.

== Overig gebruik ==
"True Blue" wordt in de Spaanse [[musical]]film ''[[20 centímetros]]'' gezongen door de hoofdrolspeelster [[Mónica Cervera]].<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0421528/soundtrack Soundtrackinfo 20 centímetros op imdb.com]</ref>

{{Appendix|2=
{{References}}
}}
{{Navigatie Madonna}}

[[Categorie:Single uit 1986]]
[[Categorie:Nummer van Madonna]]

title: True Blue

B-kant(en): "Ain't No Big Deal" (VS, Japan

Uitgebracht: 29 september 1986

Genre: Pop

Label: Warner Bros.

Schrijver(s): Madonna, Stephen Bray

Producent(en): Madonna · Stephen Bray

title: Hoogste positie(s) in de hitlijsten

title: Madonna

"Papa Don't Preach" · (1986): "True Blue" · (1986) · "Open your heart" · (1986)

Portaal: Muziek


text:
# Rode bloedcel
Rode bloedcellen of erytrocyten of discocyten of rode bloedlichaampjes zijn bloedcellen die, dankzij het transporteiwit hemoglobine dat hun hoofdbestanddeel vormt, via het bloed zorgen voor het transport van zuurstof en koolstofdioxide, tussen de longen en de andere weefsels in het lichaam. 84% van alle cellen in het menselijk lichaam zijn rode bloedcellen.
Het woord erytrocyt komt uit het Griekse erythros voor rood en kytos voor holte, tegenwoordig vertaald als cel.
Volgroeide rode bloedcellen van zoogdieren hebben, in tegenstelling tot vrijwel alle andere cellen in het lichaam, geen celkern. Daarom wordt vaak de benaming bloedlichaampje gebruikt.
Een rode bloedcel heeft een levensduur van 120 dagen. De rode bloedcellen van andere gewervelden (vissen, vogels, reptielen en amfibieën) hebben wel een celkern.

## Morfologie
Een volgroeide rode bloedcel is een cel, maar bevat geen celkern, heeft dus geen kenmerkend DNA en is daardoor niet in staat tot verdere celdeling. Het proces waarbij uit een multipotente stamcel in het beenmerg rode bloedcellen gevormd worden, heet erytropoëse.
Het voorstadium van een rode bloedcel bevat wel een celkern, die nodig is bij de celdeling. Deze kern wordt, vlak voordat een rode bloedcel in de bloedcirculatie komt, uitgestoten. Een rode bloedcel heeft een platte, ronde vorm met in het midden aan beide zijden een indeuking, een biconcaaf. Een menselijke rode bloedcel is een rond schijfje met een diameter van circa 7,5 micrometer en een dikte van circa 2 μm. De ongeveer 25.000 miljard rode bloedcellen in het menselijk bloed hebben een gezamenlijke oppervlakte van ongeveer 4.000 m². Daardoor kan er in de haarvaten van de longen een snelle, grootschalige uitwisseling - de gaswisseling - van zuurstof en koolstofdioxide met de omgeving plaatsvinden. Hierbij vindt opname in het bloed plaats van zuurstofmoleculen
vanuit de lucht en van moleculen koolstofdioxide aan de omgeving. In de haarvaten, die de verschillende lichaamsweefsels doorbloeden gebeurt het omgekeerde: het bloed staat zijn zuurstof af aan de cellen, ten behoeve van de verbranding van glucose, en neemt de in de cellen gevormde koolstofdioxide ervoor terug.
De vorm van de rode bloedcel wordt bepaald door een netwerk van microfilamenten (ultradunne draden in de cel), gevormd uit de eiwitten actine en spectrine. Deze filamenten zitten met behulp van ankyrines direct onder de celmembraan gehecht, waaraan ze een dunne aansluitende laag vormen. De biconcave vorm die hierdoor ontstaat is optimaal voor de uitwisseling van zuurstof en koolstofdioxide.

## Hemoglobine
Een rode bloedcel dankt zijn rode kleur aan de hemoglobine dat het bevat, een ijzerhoudend eiwitmolecuul dat zuurstof- en koolstofdioxidemoleculen kan binden. Iedere rode bloedcel bevat circa 270 miljoen hemoglobine-moleculen. De hemoglobine vormt circa 90% van de droge massa van de rode bloedcellen. In het menselijk bloed bevindt zich daarom in totaal circa 3,5 gram ijzer.
De rode bloedcel maakt het grootste aandeel uit van de cellen in het bloed (99%). De andere soorten zijn witte bloedcellen en bloedplaatjes. De rode bloedcellen vormen ongeveer 40% van het volume van het bloed. Per seconde produceert het beenmerg ongeveer 2,4 miljoen nieuwe rode bloedcellen. Na circa 100 tot 120 dagen worden de rode bloedcellen gedood en gerecycled door macrofagen, een type witte bloedcel. Het menselijk lichaam bevat 20 tot 30 biljoen rode bloedcellen, ongeveer 84% van alle lichaamscellen.

## Afbraak
Rode bloedcellen worden zowel binnen (intra-vasale bloedafbraak) als buiten (extravasale bloedafbraak) de bloedbaan afgebroken. Binnen de bloedbaan wordt 10-20% van de rode bloedcellen afgebroken en daarbuiten 80-90% in vooral de milt, maar ook in de lever, de botten en het centraal zenuwstelsel. Het vrijkomende ijzer wordt voor het grootste deel gebonden aan de eiwitten ferritine en hemosiderine voor hernieuwd gebruik. Bij de afbraak van de rode bloedcellen komt ook globuline vrij, dat als bilirubine via de lever als gal wordt uitgescheiden en in de ontlasting terecht komt, waaraan die haar donkere kleur dankt. De erfelijke aandoening glucose-6-fosfaatdehydrogenase-deficiëntie zorgt ervoor dat erytrocyten gemakkelijker beschadigd kunnen raken, met onder bepaalde omstandigheden massale bloedafbraak tot gevolg.

## Kweekbloed
In 2008 werd gemeld dat menselijke embryonale stamcellen met succes in het laboratorium waren omgezet in rode bloedcellen. De moeilijke stap was om de cellen ertoe te brengen hun kern uit te werpen; dit werd bereikt door de cellen te laten groeien op stromacellen uit het beenmerg. Gehoopt wordt dat deze kunstmatige rode bloedcellen uiteindelijk kunnen worden gebruikt voor bloedtransfusies.
In 2022 is een proef op mensen gedaan, met bloed gekweekt uit stamcellen die uit donorbloed afkomstig zijn.

## Afwijkende rode bloedcellen
- Acanthocyt
- Codocyt (schietschijfcel)
- Dacrocyt of lacrimocyt (traandruppelcel)
- Degmacyt (bijtcel)
  - Blaarcel, prekeratocyt of eccentrocyt[3]
    - Keratocyt
- Drepanocyt (sikkelcel)
- Echinocyt
- Elliptocyt (ovalocyt)
- Knizocyt
- Leptocyt
- Macrocyt
  - Megalocyt of gigantocyt, een ovale macrocyt
- Microcyt
- Pyknocyt
- Reticulocyt
- Schistocyt (schizocyt)
- Sferocyt (microsferocyt)
- Siderocyt
- Stomatocyt
- Vierpasvormige rode bloedcel

### Tabel
| Hematopoëse            | Hematopoëse          | Hematopoëse            | Hematopoëse | Hematopoëse | Hematopoëse | Hematopoëse | Hematopoëse | Hematopoëse     | Hematopoëse    |
| ---------------------- | -------------------- | ---------------------- | ----------- | ----------- | ----------- | ----------- | ----------- | --------------- | -------------- |
| Leukopoëse             | Leukopoëse           | Leukopoëse             | Leukopoëse  | Leukopoëse  | Leukopoëse  | Leukopoëse  | Leukopoëse  | Erytropoëse     | Trombopoëse    |
| Myeloblast             | Myeloblast           | Myeloblast             | Monoblast   | Lymfoblast  | Lymfoblast  | Lymfoblast  |             | Pro-erytroblast | Megakaryoblast |
| Myeloblast             | Myeloblast           | Myeloblast             | Monoblast   | Lymfoblast  | Lymfoblast  | Lymfoblast  | Erytroblast |                 | Megakaryoblast |
| Myeloblast             | Myeloblast           | Myeloblast             | Monoblast   | Lymfoblast  | Lymfoblast  | Lymfoblast  | Normoblast  |                 | Megakaryoblast |
| Promyelocyt            | Promyelocyt          | Promyelocyt            | Monocyt     | Lymfocyt    | Lymfocyt    | Lymfocyt    | Reticulocyt | Megakaryocyt    |                |
| Neutrofiele granulocyt | Basofiele granulocyt | Eosinofiele granulocyt | Macrofaag   | B-cel       | T-cel       | NK-cel      | Mastocyt    | Erytrocyt       | Trombocyt      |

title: Rode bloedcel

wikitext:
[[Bestand:redbloodcells.jpg|thumb|Rode bloedcellen]]
[[Bestand:Osmotic pressure on blood cells diagram.svg|thumb|[[Osmotische druk]]verschillen bij rode bloedcellen]]

'''Rode bloedcellen''' of '''erytrocyten''' of '''discocyten''' of '''rode bloedlichaampjes''' zijn [[bloedcel]]len die, dankzij het [[transporteiwit]] [[hemoglobine]] dat hun hoofdbestanddeel vormt, via het [[bloed]] zorgen voor het transport van [[dizuurstof|zuurstof]] en [[koolstofdioxide]], tussen de [[long (orgaan)|longen]] en de andere [[weefsel (biologie)|weefsels]] in het [[lichaam (biologie)|lichaam]]. 84% van alle [[dierlijke cel|cellen]] in het [[menselijk lichaam]] zijn rode bloedcellen.

Het woord erytrocyt komt uit het [[Grieks]]e ''erythros'' voor [[rood (kleur)|rood]] en ''kytos'' voor holte, tegenwoordig vertaald als cel.

Volgroeide rode bloedcellen van [[zoogdieren]] hebben, in tegenstelling tot vrijwel alle andere cellen in het lichaam, geen [[celkern]]. Daarom wordt vaak de benaming bloedlichaampje gebruikt.

Een rode bloedcel heeft een levensduur van 120 dagen. De rode bloedcellen van andere [[gewervelden]] ([[vissen (dieren)|vissen]], [[vogels]], [[reptielen]] en [[amfibieën]]) hebben wel een celkern.

== Morfologie ==
Een volgroeide rode bloedcel is een [[cel (biologie)|cel]], maar bevat geen [[celkern]], heeft dus geen kenmerkend DNA en is daardoor niet in staat tot verdere [[celdeling]]. Het [[celdifferentiatie|proces]] waarbij uit een [[multipotente stamcel]] in het [[beenmerg]] rode bloedcellen gevormd worden, heet [[erytropoëse]].

Het voorstadium van een rode bloedcel bevat wel een celkern, die nodig is bij de [[celdeling]]. Deze kern wordt, vlak voordat een rode bloedcel in de [[hart en vaatstelsel|bloedcirculatie]] komt, uitgestoten. Een rode bloedcel heeft een platte, ronde vorm met in het midden aan beide zijden een indeuking, een [[Concaaf|biconcaaf]]. Een [[menselijk lichaam|menselijke]] rode bloedcel is een rond schijfje met een [[diameter]] van circa 7,5 [[micrometer (eenheid)|micrometer]] en een dikte van circa 2 [[micrometer (eenheid)|μm]]. De ongeveer 25.000 miljard rode bloedcellen in het menselijk bloed hebben een gezamenlijke oppervlakte van ongeveer 4.000 m². Daardoor kan er in de [[haarvat]]en van de longen een snelle, grootschalige [[diffusie|uitwisseling]] - de [[gaswisseling]] - van zuurstof en koolstofdioxide met de [[milieu|omgeving]] plaatsvinden. Hierbij vindt opname in het bloed plaats van zuurstofmoleculen
vanuit de lucht en van moleculen koolstofdioxide aan de omgeving. In de haarvaten, die de verschillende lichaamsweefsels [[perfusie|doorbloeden]] gebeurt het omgekeerde: het bloed staat zijn zuurstof af aan de cellen, ten behoeve van de [[celademhaling|verbranding]] van [[glucose]], en neemt de in de cellen gevormde koolstofdioxide ervoor terug.

De vorm van de rode bloedcel wordt bepaald door een netwerk van [[microfilament]]en (ultradunne draden in de cel), gevormd uit de [[proteïne|eiwitten]] [[actine]] en [[spectrine]]. Deze filamenten zitten met behulp van [[ankyrine]]s direct onder de [[celmembraan]] gehecht, waaraan ze een dunne aansluitende laag vormen. De biconcave vorm die hierdoor ontstaat is optimaal voor de uitwisseling van zuurstof en koolstofdioxide.

== Hemoglobine ==
Een rode bloedcel dankt zijn rode kleur aan de [[hemoglobine]] dat het bevat, een [[IJzer (element)|ijzerhoudend]] [[proteïne|eiwitmolecuul]] dat zuurstof- en koolstofdioxidemoleculen kan binden. Iedere rode bloedcel bevat circa 270 miljoen hemoglobine-moleculen. De hemoglobine vormt circa 90% van de droge [[massa (natuurkunde)|massa]] van de rode bloedcellen. In het menselijk bloed bevindt zich daarom in totaal circa 3,5 gram ijzer.

De rode bloedcel maakt het grootste aandeel uit van de [[bloedcel|cellen in het bloed]] (99%). De andere soorten zijn [[witte bloedcel]]len en [[bloedplaatje]]s. De rode bloedcellen vormen ongeveer 40% van het [[bloedvolume|volume van het bloed]]. Per seconde produceert het [[beenmerg]] ongeveer 2,4 miljoen nieuwe rode bloedcellen. Na circa 100 tot 120 dagen worden de rode bloedcellen gedood en gerecycled door [[macrofaag|macrofagen]], een type [[witte bloedcel]]. Het menselijk lichaam bevat 20 tot 30 [[biljoen]] rode bloedcellen, ongeveer 84% van alle lichaamscellen.

== Afbraak ==
Rode bloedcellen worden zowel binnen (intra-[[bloedvat|vasale]] bloedafbraak) als buiten (extravasale bloedafbraak) de [[bloedbaan]] afgebroken. Binnen de bloedbaan wordt 10-20% van de rode bloedcellen afgebroken en daarbuiten 80-90% in vooral de [[milt]], maar ook in de [[lever]], de [[Bot (anatomie)|botten]] en het [[centraal zenuwstelsel]]. Het vrijkomende [[ijzer (voeding)|ijzer]] wordt voor het grootste deel gebonden aan de eiwitten [[ferritine]] en [[hemosiderine]] voor hernieuwd gebruik. Bij de afbraak van de rode bloedcellen komt ook [[globuline]] vrij, dat als [[bilirubine]] via de [[lever]] als [[galblaas|gal]] wordt uitgescheiden en in de [[ontlasting]] terecht komt, waaraan die haar donkere kleur dankt. De erfelijke aandoening [[glucose-6-fosfaatdehydrogenase-deficiëntie]] zorgt ervoor dat erytrocyten gemakkelijker beschadigd kunnen raken, met onder bepaalde omstandigheden massale bloedafbraak tot gevolg.

== Kweekbloed ==
In 2008 werd gemeld dat menselijke [[embryonale stamcellen]] met succes in het laboratorium waren omgezet in rode bloedcellen. De moeilijke stap was om de cellen ertoe te brengen hun kern uit te werpen; dit werd bereikt door de cellen te laten groeien op stromacellen uit het beenmerg. Gehoopt wordt dat deze kunstmatige rode bloedcellen uiteindelijk kunnen worden gebruikt voor bloedtransfusies.<ref>{{Citeer web
| url          = https://www.newscientist.com/article/dn14565-first-red-blood-cells-grown-in-the-lab.html
| titel        = First red blood cells grown in the lab
| bezochtdatum = 2022-11-15
| auteur       = Andy Coghlan
| datum        = 2008-08-19
| werk         = NewScientist
| taal         = en
| archiefurl   = https://web.archive.org/web/20220521102452/https://www.newscientist.com/article/dn14565-first-red-blood-cells-grown-in-the-lab/
| archiefdatum = 2022-05-21
| dodeurl      = nee
| citaat       = Blood donations may one day be a thing of the past thanks to the creation of the first functional red blood cells grown in the lab. The cells were grown from human embryonic stem cells (ESCs).
}}</ref>

In 2022 is een proef op mensen gedaan, met bloed gekweekt uit stamcellen die uit donorbloed afkomstig zijn.<ref>{{Citeer web
| url          = https://www.dutchcowboys.nl/technology/kweekbloed-bestaat-stroomt-al-bij-2-mensen-door-de-aderen
| titel        = Kweekbloed bestaat: stroomt al bij 2 mensen door de aderen
| bezochtdatum = 2022-11-15
| auteur       = Laura Jenny
| datum        = 2022-11-09
| werk         = Dutchcowboys
| taal         = nl
| archiefurl   = https://web.archive.org/web/20221109100851/https://www.dutchcowboys.nl/technology/kweekbloed-bestaat-stroomt-al-bij-2-mensen-door-de-aderen
| archiefdatum = 2022-11-09
| dodeurl      = nee
| citaat       = Het is voor het eerst dat het gebeurt in de wereld: in een lab gekweekt bloed ook daadwerkelijk gebruiken op mensen.
}}</ref>

== Afwijkende rode bloedcellen ==
[[Bestand:Schematic depiction of red blood cell disorders.png|thumb|upright=1.5|Afwijkende rode bloedcellen]]
[[Bestand:Change of erythrocyte’s shape after treatment red blood cells with different concentration of SiO2 and 2 h incubation. Large.png|thumb|upright=1.5|]]
[[Bestand:Erythrocyte morphology changes in bitches (E—echinocyte, EL—elliptocyte, K—keratocyte, L—lacrimocyte, SCH—schistocyte).png|thumb|upright=1.5|E—echinocyt, EL—elliptocyt, K—keratocyt, L—lacrimocyt, SCH—schistocyt]]
[[Bestand:Optical micrographs at 100 × of dogs, showing the poikilocytosis (abnormal forms of erythrocytes) (01).jpg|thumb|upright=1.5|C: Vierpasvormige rode bloedcel (blauwe pijl),  acanthocyten (gele pijlpunt)]]
* [[Acanthocyt]]
* [[Codocyt]] (schietschijfcel)
* [[Dacrocyt]] of lacrimocyt (traandruppelcel)
* [[Degmacyt]] (bijtcel)
** [[Degmacyt#Blaarcel, prekeratocyt of eccentrocyt|Blaarcel]], prekeratocyt of eccentrocyt<ref>https://www.cellwiki.net/en/aberrations/erythrocytes-blister-cell </ref>
*** [[Degmacyt#Blaarcel, prekeratocyt of eccentrocyt|Keratocyt]]
* Drepanocyt ([[sikkelcel]])
* [[Echinocyt]]
* [[Elliptocyt]] (ovalocyt)
* [[Knizocyt]]
* [[Leptocyt]]
* [[Macrocyt]]
**Megalocyt of gigantocyt, een ovale macrocyt
* [[Microcyt]]
* [[Pyknocyt]]
* [[Reticulocyt]]
* [[Schizocyt|Schistocyt]] (schizocyt)
* [[Sferocyt]] (microsferocyt)
* [[Siderocyt]]
* [[Stomatocyt]]
* [[Vierpasvormige rode bloedcel]]

== Zie ook ==
* [[Bloedarmoede]]
* [[foliumzuur#Functies in het lichaam|Foliumzuur]]
* [[Hematopoëse]]
* [[Malaria]]
* [[Vitamine B12]]
* [[Normocyt]]

=== Tabel ===
{{Tabel hematopoëse}}

== Externe link ==
* [http://www.bloedcellen.nl/rode_bloedcellen.html Meer over rode bloedcellen en andere bloedzaken]

{{Appendix}}

{{Commonscat|Red blood cells}}

[[Categorie:Cel]]
[[Categorie:Hematologie]]
[[Categorie:Klinische chemie]]
[[Categorie:Fysiologie]]


text:
# Aptesis exannulata
Aptesis exannulata is een insect dat behoort tot de orde vliesvleugeligen (Hymenoptera) en de familie van de gewone sluipwespen (Ichneumonidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Strobl in 1901.

title: Aptesis exannulata

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Aptesis exannulata''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie= [[Gewone sluipwespen|Ichneumonidae]] (Gewone sluipwespen)
| geslacht = ''[[Aptesis]]''
| w-naam = ''Aptesis exannulata''
| auteur = Strobl
| datum = 1901
| haakjes = ja
| commons =
| species =
}}
'''''Aptesis exannulata''''' is een [[insecten|insect]] dat behoort tot de orde [[vliesvleugeligen]] (Hymenoptera) en de familie van de [[Gewone sluipwespen|gewone sluipwespen (Ichneumonidae)]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Strobl in 1901.

{{Beginnetje|biologie|2012|09|23}}

[[Categorie:Aptesis|exannulata]]

title: Aptesis exannulata

Geslacht: Aptesis

title: Soort


text:
# Nenenia fasciata
Nenenia fasciata is een keversoort uit de familie van de boktorren (Cerambycidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1893 door Gahan.

title: Nenenia fasciata

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Nenenia fasciata''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Boktorren|Cerambycidae]] (Boktorren)
| onderfamilie = [[Cerambycinae]]
| geslacht = ''[[Nenenia]]''
| w-naam = ''Nenenia fasciata''
| auteur = [[Charles Joseph Gahan|Gahan]]
| datum = 1893
| haakjes = ja
| commons =
| species =
}}
'''''Nenenia fasciata''''' is een [[kevers]]oort uit de familie van de [[Boktorren|boktorren (Cerambycidae)]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1893 door Gahan.<ref>{{Brontabel|9999-Cerambycidae}} (bezocht 30 januari 2014)</ref>

{{Appendix}}
{{Beginnetje|biologie|2014|02|18}}

[[Categorie:Boktorren]]

title: Nenenia fasciata

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Cerambycidae (Boktorren)

Onderfamilie: Cerambycinae

Geslacht: Nenenia

title: Soort


text:
# Luc Lamon
Luc Lamon (Oudenaarde, 23 augustus 1951 – Horebeke, 8 augustus 2016) was een Belgisch sportjournalist en schrijver.

## Biografie
Lamon begon zijn journalistieke carrière in 1985 als redacteur -later eindredacteur- bij Weekblad PLUS, een verkocht weekblad van de advertentiegroep AZ. Eind 1997, bij de verkoop van AZ aan de VUM-groep en de stopzetting van PLUS, verkaste Luc Lamon als sportjournalist naar Het Nieuwsblad.Hier deed hij als eerste een interview met Peter Mariën, de Belgische voetbalhistoricus die zijn eerste boek uitbracht in 2000. Na een tweetal jaar ging hij aan de slag als wielersportjournalist bij de Gazet van Antwerpen en specialiseerde er zich o.a. in het veldrijden. Hij was als persverantwoordelijke ook een bezieler van de Koppenbergcross. Sinds 1995 publiceerde hij ook wielersportboeken. In 2015 kwam zijn laatste boek uit: Het veld van eer, hij was toen al ziek. Lamon overleed in 2016 op 64-jarige leeftijd.

title: Luc Lamon

wikitext:
{{fotogewenst}}
'''Luc Lamon''' ([[Oudenaarde]], [[23 augustus]] [[1951]] – [[Horebeke]], [[8 augustus]] [[2016]]) was een [[België|Belgisch]] sportjournalist en schrijver.

==Biografie==
Lamon begon zijn journalistieke carrière in 1985 als redacteur -later eindredacteur- bij ''Weekblad PLUS'', een verkocht weekblad van de advertentiegroep AZ. Eind 1997, bij de verkoop van AZ aan de VUM-groep en de stopzetting van PLUS, verkaste Luc Lamon als sportjournalist naar ''[[Het Nieuwsblad]]''.Hier deed hij als eerste een interview met Peter Mariën, de Belgische voetbalhistoricus die zijn eerste boek uitbracht in 2000. Na een tweetal jaar ging hij aan de slag als wielersportjournalist bij de ''[[Gazet van Antwerpen]]'' en specialiseerde er zich o.a. in het veldrijden. Hij was als persverantwoordelijke ook een bezieler van de [[Koppenbergcross]]. Sinds 1995 publiceerde hij ook wielersportboeken. In 2015 kwam zijn laatste boek uit: ''Het veld van eer'', hij was toen al ziek. Lamon overleed in 2016 op 64-jarige leeftijd.<ref>[https://www.hln.be/regio/nieuws-uit-horebeke/gewezen-sportjournalist-luc-lamon-overleden-a2825598/ Gewezen sportjournalist Luc Lamon overleden] - hln.be - dinsdag, 9 augustus 2016</ref>

==Bibliografie==
* ''Pedaalstoten Vlaamse Portretten'', 1995
* ''Pedaalstoten Wielergeschiedenis'', 1998
* ''Braeckevelt'', 2007
* ''Memorabele Momenten'', 2008
* ''Van Thys tot Nys'', 2010
* ''Het Rode leger'', 2010
* ''Koningen van de Winter'', 2011
* ''Gazet van Antwerpen, 25 jaar trofee veldrijden''
* ''Het veld van eer'', 2015
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Lamon, Luc}}
[[Categorie:Belgisch sportjournalist]]
[[Categorie:Vlaams schrijver]]
[[Categorie:20e-eeuws schrijver]]
[[Categorie:21e-eeuws schrijver]]


text:
# Melese signata
Melese signata is een beervlinder uit de familie van de spinneruilen (Erebidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1916 door Joicey & Talbot.

title: Melese signata

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Melese signata''
| afbeelding =
| familie = [[Spinneruilen|Erebidae]] (Spinneruilen)
| onderfamilie = [[Beervlinders|Arctiinae]] (Beervlinders)
| tribus = [[Arctiini]]
| geslacht = ''[[Melese]]''
| w-naam = ''Melese signata''
| auteur = Joicey & Talbot
| datum = 1916
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Melese signata''''' is een [[Beervlinders|beervlinder]] uit de familie van de [[Spinneruilen|spinneruilen (Erebidae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1916 door Joicey & Talbot.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|04|07}}

[[Categorie:Melese]]

title: Melese signata

Familie: Erebidae (Spinneruilen)

Onderfamilie: Arctiinae (Beervlinders)

Geslachtengroep: Arctiini

Geslacht: Melese

title: Soort


text:
# Bibi & Tina: Voll verhext!
Bibi & Tina: Voll verhext! is een Duitse familiefilm uit 2014 van Detlev Buck. De film is het vervolg op Bibi & Tina, die 9 maanden eerder in première ging.

## Verhaal
De halfbroers Tarik en Ole Schmüll breken in op het kasteel van graaf Falko von Falkenstein in opdracht van Angus Naughty. Ze maken enkele schilderijen en de kostbare verzameling monocles buit. Ook op de manege verloopt niet alles volgens plan. Het vakantieseizoen is reeds begonnen maar er arriveerden nog geen gasten. Heks Bibi Blocksberg en haar vriendin Tina proberen zo snel mogelijk de diefstal op te lossen en gasten naar de manege te lokken. Bibi Blocksberg wordt ook nog verliefd op Tarik Schmüll.

## Rolverdeling
| Acteur              | Personage                   |
| ------------------- | --------------------------- |
| Lina Larissa Strahl | Bibi Blocksberg             |
| Lisa-Marie Koroll   | Tina Martin                 |
| Louis Held          | Alexander von Falkenstein   |
| Michael Maertens    | graaf Falko von Falkenstein |
| Fabian Buch         | Holger Martin               |
| Winnie Böwe         | Susanne Martin              |
| Olli Schulz         | Angus Naughty               |
| Emilio Moutaoakkils | Tarik Schmüll               |
| Ivo Kortlang        | Ole Schmüll                 |
| Ruby O. Fee         | Sophia                      |

title: Bibi & Tina: Voll verhext!

wikitext:
{{Infobox film
| titel              = Bibi & Tina: Voll verhext!
| afbeelding         =
| onderschrift       =
| tagline            =
| alternatieve titel =
| regie              = [[Detlev Buck]]
| producer           = Detlev Buck
[[Christoph Daniel]]
[[Marc Schmidheiny]]
[[Sonja Schmitt]]
| prodmaatschappij   =
| schrijver          = [[Bettina Börgerding]]
Detlev Buck
| voice-over         =
| spelers            = [[Lina Larissa Strahl]]
[[Lisa-Marie Koroll]]
[[Louis Held]]
[[Michael Maertens]]
| muziek             = [[Daniel Faust]]
[[Peter Plate]]
[[Ulf Leo Sommer]]
| montage            =
| cinematografie     = Marc Achenbach
| production design  =
| distributeur       =
| première           = [[25 december]] [[2014]]
| genre              = [[Familiefilm]]
| lengte             = 137 minuten
| taal               = [[Duits]]
| land               = {{DE}}
| budget             =
| locatie            =
| bezoekers          =
| opbrengst          =
| prijzen            =
| nominaties         =
| voorloper          = ''[[Bibi & Tina (film)|Bibi & Tina]]''
| vervolg            = ''[[Bibi & Tina: Mädchen gegen Jungs]]''
| remake             =
| imdb               = 4008866
| moviemeter         = 100994
}}
'''''Bibi & Tina: Voll verhext!''''' is een [[Duitsland|Duitse]] [[familiefilm]] uit [[Film in 2014|2014]] van [[Detlev Buck]]. De film is het vervolg op ''[[Bibi & Tina (film)|Bibi & Tina]]'', die 9 maanden eerder in première ging.

== Verhaal ==
{{Leeswaarschuwing}}
De halfbroers Tarik en Ole Schmüll breken in op het kasteel van graaf Falko von Falkenstein in opdracht van Angus Naughty. Ze maken enkele schilderijen en de kostbare verzameling [[monocle]]s buit. Ook op de manege verloopt niet alles volgens plan. Het vakantieseizoen is reeds begonnen maar er arriveerden nog geen gasten. Heks Bibi Blocksberg en haar vriendin Tina proberen zo snel mogelijk de diefstal op te lossen en gasten naar de manege te lokken. Bibi Blocksberg wordt ook nog verliefd op Tarik Schmüll.

== Rolverdeling ==
{{Tabel cast}}
|-
| [[Lina Larissa Strahl]] || Bibi Blocksberg
|-
| [[Lisa-Marie Koroll]] || Tina Martin
|-
| [[Louis Held]] || Alexander von Falkenstein
|-
| [[Michael Maertens]] || graaf Falko von Falkenstein
|-
| [[Fabian Buch]] || Holger Martin
|-
| [[Winnie Böwe]] || Susanne Martin
|-
| [[Olli Schulz]] || Angus Naughty
|-
| [[Emilio Moutaoakkils]] || Tarik Schmüll
|-
| [[Ivo Kortlang]] || Ole Schmüll
|-
| [[Ruby O. Fee]] || Sophia
|}

== Externe links ==
{{Standaardlinks film}}

[[Categorie:Duitse film]]
[[Categorie:Film uit 2014]]
[[Categorie:Familiefilm]]
[[Categorie:Paardenfilm]]

title: Bibi & Tina: Voll verhext!

Regie: Detlev Buck

Producent: Detlev Buck · Christoph Daniel · Marc Schmidheiny · Sonja Schmitt

Scenario: Bettina Börgerding · Detlev Buck

Hoofdrollen: Lina Larissa Strahl · Lisa-Marie Koroll · Louis Held · Michael Maertens

Muziek: Daniel Faust · Peter Plate · Ulf Leo Sommer

Cinematografie: Marc Achenbach

Première: 25 december 2014

Genre: Familiefilm

Speelduur: 137 minuten

Taal: Duits

Land: Duitsland

Voorloper: Bibi & Tina

Vervolg: Bibi & Tina: Mädchen gegen Jungs

Kijkwijzer: Bekijk/bewerk dit op Wikidata


text:
# Tetramorium gabonense
Tetramorium gabonense is een mierensoort uit de onderfamilie van de Myrmicinae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1892 door André.

title: Tetramorium gabonense

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Tetramorium gabonense''
| afbeelding =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie = [[Mieren|Formicidae]] (Mieren)
| onderfamilie = [[Myrmicinae]]
| tribus = [[Tetramoriini]]
| geslacht = ''[[Tetramorium]]''
| w-naam = ''Tetramorium gabonense''
| auteur = André
| datum = 1892
| haakjes = ja
| commons =
| species =
}}

'''''Tetramorium gabonense''''' is een [[Mieren|mierensoort]] uit de onderfamilie van de [[Myrmicinae]].<ref>[http://www.antwiki.org/wiki/Tetramorium_gabonense Vermelding van de soort op Antwiki (Geraadpleegd april 2013)]</ref><ref>[http://www.antweb.org/description.do?genus=Tetramorium&name=gabonense&rank=species Vermelding van de soort op Antweb (Geraadpleegd april 2013)]</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1892 door André.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|04|13}}

[[Categorie:Tetramorium]]

title: Tetramorium gabonense

Geslachtengroep: Tetramoriini

Geslacht: Tetramorium

title: Soort


text:
# Colophon whitei
Colophon whitei is een keversoort uit de familie vliegende herten (Lucanidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1932 door Barnard.

title: Colophon whitei

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Colophon whitei''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Vliegende herten|Lucanidae]] (Vliegende herten)
| geslacht = ''[[Colophon (geslacht)|Colophon]]''
| w-naam = ''Colophon whitei''
| auteur = Barnard
| datum = 1932
| haakjes =
| species = Colophon whitei
| commons =
|status=EN|statusbron=1996|rl-id=5157}}
'''''Colophon whitei''''' is een [[kevers|keversoort]] uit de familie [[vliegende herten]] (Lucanidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1932 door Barnard.<ref>{{Brontabel|2010-Hallan}}</ref>
{{Taxonbalk}}
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|07}}

[[Categorie:Vliegende herten]]

title: Colophon whitei · IUCN-status: Bedreigd (1996)

Familie: Lucanidae (Vliegende herten)

Geslacht: Colophon

title: Soort


text:
# Altermetoponia rubriceps
Altermetoponia rubriceps is een vliegensoort uit de familie van de Stratiomyidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1847 door Macquart.

title: Altermetoponia rubriceps

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Altermetoponia rubriceps''
| afbeelding =
| orde = [[Diptera]] (Tweevleugeligen)
| onderorde = [[Vliegen (dieren)|Brachycera]] (Vliegen)
| familie = [[Stratiomyidae]]
| geslacht = ''[[Altermetoponia]]''
| w-naam = ''Altermetoponia rubriceps''
| auteur = [[Justin Pierre Marie Macquart|Macquart]]
| datum = 1847
| haakjes = ja
| commons =
| species =
}}
'''''Altermetoponia rubriceps''''' is een [[Vliegen (dieren)|vliegen]]soort uit de familie van de [[Stratiomyidae]].<ref>James, in Stone et al., 1965, Catalog of the Diptera of America north of Mexico, p. 300.</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1847 door [[Justin Pierre Marie Macquart|Macquart]].

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|06|14}}

[[Categorie:Wapenvliegen]]

title: Altermetoponia rubriceps

Orde: Diptera (Tweevleugeligen)

Onderorde: Brachycera (Vliegen)

Familie: Stratiomyidae

Geslacht: Altermetoponia

title: Soort


text:
# Elethyia
Elethyia is een geslacht van vlinders van de familie grasmotten (Crambidae).

## Soorten
- E. albirufalis (Hampson, 1919)
- E. minerva Bleszynski, 1965
- E. subscissa Christoph, 1877
- E. taishanensis Caradja, 1937

title: Elethyia

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam            = ''Elethyia''
| titelweergave   = cursief
| afbeelding      =
| afbeeldingtekst =
| onderorde       =
| superfamilie    = [[Pyraloidea]]
| familie         = [[Grasmotten|Crambidae]] (Grasmotten)
| onderfamilie    =
| taxon           = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| auteur          =
| datum           =
}}

'''''Elethyia''''' is een geslacht van [[vlinders]] van de familie [[grasmotten]] (Crambidae).

== Soorten ==
*''[[Elethyia albirufalis|E. albirufalis]]'' (Hampson, 1919)
*''[[Elethyia minerva|E. minerva]]'' Bleszynski, 1965
*''[[Elethyia subscissa|E. subscissa]]'' Christoph, 1877
*''[[Elethyia taishanensis|E. taishanensis]]'' Caradja, 1937

[[Categorie:Grasmotten]]

title: Elethyia

Superfamilie: Pyraloidea

Familie: Crambidae (Grasmotten)

title: Geslacht