text:
# Arcoscalpellum carinatum
Arcoscalpellum carinatum is een rankpootkreeftensoort uit de familie van de Scalpellidae.

title: Arcoscalpellum carinatum

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Arcoscalpellum carinatum''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Geleedpotigen|Arthropoda]] (Geleedpotigen)
| klasse   = [[Thecostraca]]
| orde = [[Scalpelliformes]]
| familie = [[Scalpellidae]]
| geslacht = ''[[Arcoscalpellum]]''
| w-naam = ''Arcoscalpellum carinatum''
| auteur = (Hoek, 1883)
| haakjes =
| worms = 182974
}}
'''''Arcoscalpellum carinatum''''' is een [[rankpootkreeften]]soort uit de familie van de [[Scalpellidae]].<ref>WoRMS (2012). <i>Arcoscalpellum carinatum</i>. Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=182974</ref>

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|20}}

[[Categorie:Scalpellidae]]

title: Arcoscalpellum carinatum

Klasse: Thecostraca

Orde: Scalpelliformes

Familie: Scalpellidae

Geslacht: Arcoscalpellum

title: Soort


text:
# Villarepos
Villarepos is een gemeente en plaats in het Zwitserse kanton Fribourg, en maakt deel uit van het district See/Lac.
Villarepos telt 611 inwoners.

wikiname: nlwiki

title: Villarepos

in_language: nl

wikitext:
{{Infobox gemeente Zwitserland
| naam = Villarepos
| gemeentetype = Gemeinde
| kaart = [[Bestand:Karte Gemeinde Villarepos 2007.png|240px|Kaart van de gemeente]]
| wapenafbeelding = Villarepos-coat of arms.svg
| kanton2 = Freiburg
| district = [[See (Fribourg)|See/Lac]]
| code = 2279
| postcode = 1583
| latitudeGraden = 46
| latitudeMinuten = 53
| latitudeSeconden =
| longitudeGraden = 7
| longitudeMinuten = 4
| longitudeSeconden =
| hoogteligging = 493
| oppervlakte = 4,74
| inwonersaantal = x
| jaar = x
| website =
}}
'''Villarepos''' is een gemeente en plaats in het [[Zwitserland|Zwitserse]] kanton [[Fribourg (kanton)|Fribourg]], en maakt deel uit van het district [[See (Fribourg)|See/Lac]].
Villarepos telt {{Statistiek gemeente Zwitserland inwoners|2279|Freiburg|x}} inwoners.

== Externe link ==
* {{Link Bundesamt für Statistik gemeente Zwitserland|2279}}

{{Commonscat|Villarepos}}
{{Navigatie district See}}
{{Beginnetje|landen & volken|land=Zwitserland|2=2007|3=02|4=21}}
{{Coor title dms|46|53|0|N|7|4|0|E|type:city_scale:25000_region:CH}}
{{Bibliografische informatie}}

[[Categorie:Gemeente in Fribourg]]

title: Situering

Kanton: Fribourg

District: See/Lac

Soort gemeente: Gemeente

Coördinaten: 46° 53′ NB, 7° 4′ OL

title: Algemeen

title: Overig

Website: Officiële website

title: Detailkaart

Detailkaart:
Kaart van de gemeente
· Locatie in Fribourg

Portaal: Zwitserland


text:
# Cardiophorus segnis
Cardiophorus segnis is een keversoort uit de familie kniptorren (Elateridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1860 door Candèze.

title: Cardiophorus segnis

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Cardiophorus segnis''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Kniptorren|Elateridae]] (Kniptorren)
| geslacht = ''[[Cardiophorus]]''
| w-naam = ''Cardiophorus segnis''
| auteur = [[Ernest Candèze|Candèze]]
| datum = 1860
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Cardiophorus segnis''''' is een [[kevers]]oort uit de familie [[kniptorren]] (Elateridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1860 door Candèze.<ref>[http://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/Elateridae.txt Elateridae] in [http://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/Coleoptera1.htm Synopsis of the described Coleoptera of the World 6 juni 2010]. [https://web.archive.org/web/20141203145937/https://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/test/Arthropoda/Insects/Coleoptera/Family/Elateridae.txt Gearchiveerd] op 3 december 2014.</ref>
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|10|30}}

[[Categorie:Cardiophorus|segnis]]

title: Cardiophorus segnis

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Elateridae (Kniptorren)

Geslacht: Cardiophorus

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Maghreboniscus minimus
Maghreboniscus minimus is een pissebed uit de familie Spelaeoniscidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1983 door Caruso & Lombardo.

title: Maghreboniscus minimus

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Maghreboniscus minimus''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| rijk=[[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| familie = [[Spelaeoniscidae]]
| klasse=[[Malacostraca]]
| orde=[[Pissebedden|Isopoda]] (Pissebedden)
| geslacht = ''[[Maghreboniscus]]''
| w-naam = ''Maghreboniscus minimus''
| auteur = Caruso & Lombardo
| datum = 1983
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Maghreboniscus minimus''''' is een [[pissebedden|pissebed]] uit de familie [[Spelaeoniscidae]]. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1983 door Caruso & Lombardo.<ref>Schotte, M. (2010). ''Maghreboniscus minimus'' Caruso & Lombardo, 1983. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het [[World Register of Marine Species]], te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=261086</ref>
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|15}}
[[Categorie:Spelaeoniscidae]]

title: Maghreboniscus minimus

Klasse: Malacostraca

Orde: Isopoda (Pissebedden)

Familie: Spelaeoniscidae

Geslacht: Maghreboniscus

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Kreuzberg (Berlijn)
De Kreuzberg (Kruisberg) is een 66 meter hoge heuvel in de Duitse hoofdstad Berlijn. Het stadsdeel Berlin-Kreuzberg dankt zijn naam aan deze heuvel. Op de top van de Kreuzberg staat het Nationaldenkmal ("nationaal monument"), dat herinnert aan de napoleontische oorlogen. Op en rond de heuvel bevindt zich het Viktoriapark.
De eerste schriftelijke vermelding van de Kreuzberg dateert uit 1290. In de loop der eeuwen werd de heuvel onder meer Sandberg, Runder Weinberg en Tempelhofer Berg Zijn huidige naam kreeg de Kreuzberg in de 19e eeuw, na de bouw van het nationale monument.

## Geologie
De Kreuzberg ligt tegen de zuidgrens van het Berlijnse oerstroomdal en aan de noordrand van de hoogvlakte van Teltow, waartoe de heuvel behoort. Terwijl de Teltowse hoogvlakte uit een grondmorenenlandschap bestaat, is de Kreuzberg echter een eindmorene. De relatief steile noordhelling van de heuvel is het gevolg van erosie van smeltwater dat tijdens het Weichselien in het Berlijnse oerstroomdal stroomde.

## Nationaal monument
Op 30 maart 1821 werd het Duitse nationale monument op de top van de Kreuzberg ingewijd. De eerste steen was twee en een half jaar eerder gelegd door de koning Frederik Willem III van Pruisen, in het bijzijn van de tsaar Alexander I van Rusland.

## Wijnbouw
In de 15e eeuw begon men op de hellingen van de Kreuzberg wijn te verbouwen. De wijnbouw in en om Berlijn kwam tot een einde na de strenge winter van 1740, maar sinds de zestiger jaren worden er wederom druiven verbouwd op de Kreuzberg. De wijn die men hiervan maakt, Kreuz-Neroberger genoemd, is echter niet in de handel en wordt door het districtsbestuur voorbehouden voor speciale gelegenheden.

title: Kreuzberg (Berlijn)

wikitext:
{{Infobox berg
| naam = Kreuzberg
| afbeelding = Blick auf Kreuzberg aus Großbeerenstraße, 2007.jpg
| onderschrift = Zicht op de Kreuzberg vanuit de Großbeerenstraße
| hoogte = 66
| mark =
| mapname = Berlijn
| lat_deg = 52
| lat_min = 29
| lat_sec = 16
| lat_dir = N
| lon_deg = 13
| lon_min = 22
| lon_sec = 49
| lon_dir = E
}}

De '''Kreuzberg''' (''Kruisberg'') is een 66 meter hoge [[heuvel (geologie)|heuvel]] in de [[Duitsland|Duitse]] hoofdstad [[Berlijn]]. Het [[lijst van wijken in Berlijn|stadsdeel]] [[Berlin-Kreuzberg]] dankt zijn naam aan deze heuvel. Op de top van de Kreuzberg staat het ''Nationaldenkmal'' ("nationaal monument"), dat herinnert aan de [[napoleontische oorlogen]]. Op en rond de heuvel bevindt zich het [[Viktoriapark]].

De eerste schriftelijke vermelding van de Kreuzberg dateert uit 1290. In de loop der eeuwen werd de heuvel onder meer ''Sandberg'', ''Runder Weinberg'' en ''[[Berlin-Tempelhof|Tempelhofer]] Berg'' Zijn huidige naam kreeg de Kreuzberg in de [[19e eeuw]], na de bouw van het nationale monument.

==Geologie==
[[Bestand:Hintze Kreuzberg 1829.JPG|thumb|''Blick vom Kreuzberg'', schilderij van [[Johann Heinrich Hintze]], 1829]]
[[Bestand:Viktoriapark B-Kreuzberg 06-2017 img2.jpg|thumb|''Nationaldenkmal'' op de Kreuzberg]]
[[Bestand:Victoria park berlin.png|thumb|Kaart van het park]]
[[Bestand:Viktoriapark waterfall.jpg|thumb|Waterval in het Viktoriapark]]

De Kreuzberg ligt tegen de zuidgrens van het Berlijnse [[oerstroomdal]] en aan de noordrand van de [[hoogvlakte]] van [[Teltow (landstreek)|Teltow]], waartoe de heuvel behoort. Terwijl de Teltowse hoogvlakte uit een [[grondmorene]]nlandschap bestaat, is de Kreuzberg echter een [[eindmorene]]. De relatief steile noordhelling van de heuvel is het gevolg van [[erosie]] van smeltwater dat tijdens het [[Weichselien]] in het Berlijnse oerstroomdal stroomde.

==Nationaal monument==
{{Zie hoofdartikel|Pruisisch Nationaal Monument voor de Bevrijdingsoorlogen||||||||}}
Op 30 maart 1821 werd het Duitse nationale monument op de top van de Kreuzberg ingewijd. De eerste steen was twee en een half jaar eerder gelegd door de koning [[Frederik Willem III van Pruisen]], in het bijzijn van de tsaar [[Alexander I van Rusland]].

==Viktoriapark==
{{Zie hoofdartikel|Viktoriapark}}

==Wijnbouw==
In de [[15e eeuw]] begon men op de hellingen van de Kreuzberg [[wijn]] te verbouwen. De wijnbouw in en om Berlijn kwam tot een einde na de strenge winter van 1740, maar sinds de zestiger jaren worden er wederom druiven verbouwd op de Kreuzberg. De wijn die men hiervan maakt, [[Kreuz-Neroberger]] genoemd, is echter niet in de handel en wordt door het districtsbestuur voorbehouden voor speciale gelegenheden.

==Externe links==
* {{de}}[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/gruenanlagen_plaetze/kreuzberg/viktoriapark/index.shtml Viktoriapark] - site van de Berlijnse Stedenbouwkundige Dienst
* {{de}}[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/cgi-bin/hidaweb/getdoc.pl?LIST_TPL=lda_list.tpl;DOK_TPL=lda_doc.tpl;&KEY=obj%2009046157 Vermelding van het Viktoriapark op de monumentenlijst]{{Dode link|datum=juni 2021 |bot=InternetArchiveBot}}
* {{de}}[https://web.archive.org/web/20070926212223/http://www.stadtentwicklung.berlin.de/cgi-bin/hidaweb/getdoc.pl?LIST_TPL=lda_list.tpl;DOK_TPL=lda_doc.tpl;&KEY=obj%2009031258 Vermelding van het Nationaldenkmal op de monumentenlijst]

{{Coor title dms|52|29|16|N|13|22|49|E|type:mountain_scale:5000_region:DE}}

[[Categorie:Berg in Duitsland]]
[[Categorie:Geografie van Berlijn]]
[[Categorie:Heuvel in Duitsland]]
[[Categorie:Friedrichshain-Kreuzberg]]

title: Kreuzberg

Portaal: Aardwetenschappen


text:
# Julien Loizillon
Julien Léon Loizillon (Parijs, 15 januari 1829 -  Dammarie-lès-Lys, 3 mei 1899) was een Frans generaal en minister van Oorlog.
Loizillon studeerde aan de militaire school van Saint-Cyr. Hij vocht mee in de Krimoorlog als luitenant van het 9e Regiment Kurassiers. In 1856 werd hij bevorderd tot kapitein. In 1862 maakte hij deel uit van het Franse expeditiekorps in Mexico. Vier jaar later werd hij bevorderd tot majoor van het 7e Regiment Dragonders.
Op 11 januari 1893 werd hij benoemd tot minister van Oorlog in het kabinet-Ribot II. Op dat moment was hij commandant van het Eerste Legerkorps met als hoofdkwartier Rijsel. Ook in het kabinet-Dupuy I, aangetreden op 4 april 1893, was hij minister van Oorlog. Dit bleef hij tot het aftreden van dit kabinet op 3 december van hetzelfde jaar.
Loizillon huwde in 1883 op 54-jarige leeftijd met de toen 30-jarige Marie Le Jeune. Hij woonde op het Château des Bouillants in Dammarie-les-Lys waar hij in 1896 gemeenteraadslid werd. Hij overleed aldaar in 1899 op 70-jarige leeftijd.

title: Julien Loizillon

wikitext:
[[Bestand:Julien_Loizillon.jpg|miniatuur|Julien Loizillon]]
'''Julien Léon Loizillon''' ([[Parijs]], 15 januari [[1829]] -  [[Dammarie-lès-Lys]], 3 mei [[1899]]) was een [[Frankrijk|Frans]] generaal en [[Lijst van Franse ministers van Defensie|minister van Oorlog]].

Loizillon studeerde aan de militaire school van [[Saint-Cyr-l'École|Saint-Cyr]]. Hij vocht mee in de [[Krimoorlog]] als luitenant van het 9e Regiment Kurassiers. In 1856 werd hij bevorderd tot kapitein. In 1862 maakte hij deel uit van het [[Franse interventie in Mexico|Franse expeditiekorps in Mexico]]. Vier jaar later werd hij bevorderd tot majoor van het 7e Regiment Dragonders.

Op 11 januari 1893 werd hij benoemd tot minister van Oorlog in het [[Kabinet-Ribot|kabinet-Ribot II]]. Op dat moment was hij commandant van het Eerste Legerkorps met als hoofdkwartier Rijsel. Ook in het [[Kabinet-Dupuy|kabinet-Dupuy I]], aangetreden op 4 april 1893, was hij minister van Oorlog. Dit bleef hij tot het aftreden van dit kabinet op 3 december van hetzelfde jaar.

Loizillon huwde in 1883 op 54-jarige leeftijd met de toen 30-jarige Marie Le Jeune.<ref>{{Citeer web |url=https://www.histoireeurope.fr/RechercheLocution.php?Locutions=Julien+L%E9on+Loizillon |titel=Julien Léon Loizillon |bezochtdatum=2024-05-08 |werk=histoireeurope.fr |taal=fr}}</ref> Hij woonde op het Château des Bouillants in Dammarie-les-Lys waar hij in 1896 gemeenteraadslid werd. Hij overleed aldaar in 1899 op 70-jarige leeftijd.<ref>{{Citeer web |url=https://www.mairie-dammarie-les-lys.fr/fr/patrimoine |titel=Patrimoine |bezochtdatum=2024-05-08 |werk=mairie-dammarie-les-lys.fr |taal=fr}}</ref>

{{Appendix}}

{{StartOpvolging}}
{{OpvolgingCombi|
| lijst = [[Lijst van Franse ministers van Defensie|Minister van Oorlog]]<br />1893
| vorige = [[Charles de Freycinet]]
| volgende = [[Auguste Mercier]]
}}
{{EindOpvolging}}

{{DEFAULTSORT:Loizillon, Julien}}
[[Categorie:Frans minister van Defensie]]
[[Categorie:Frans militair]]
[[Categorie:19e-eeuws militair]]


text:
# Filter (fotografie)
Een filter is een optisch hulpstuk in de fotografie dat op het objectief van een (spiegelreflex)camera geschroefd wordt of in een daartoe bestemde filterhouder geplaatst wordt, zoals bij de systemen van Cokin. Het voordeel van het laatste is dat niet voor iedere lens met een andere diameter een nieuw filter moet worden gekocht. Een simpele verloopring op de adapter maakt alle filters meteen bruikbaar voor een andere lens.
Daarnaast kan met een grafisch programma op een rasterafbeelding een digitaal filter worden toegepast.

## Gebruik van filters
Er kunnen voor een fotograaf verschillende redenen zijn om een filter te gebruiken bij een opname. Die redenen kunnen enerzijds technisch van aard zijn en anderzijds artistiek. Een technische reden is bijvoorbeeld het wegnemen van een hinderlijke kleurzweem die bij het fotograferen met een daglichtfilm bij gloeilamplicht optreedt. Een artistiek filter is bijvoorbeeld een diffusiefilter dat alleen het midden van de foto scherp houdt, terwijl naar de rand toe het beeld steeds vager wordt. Een dergelijk filter roept een bepaalde sfeer op.
Sinds de komst van de digitale camera worden veel artistieke effecten met beeldbewerkingssoftware uitgevoerd, maar sommige fotografen geven de voorkeur aan het gebruik van fysieke filters. Een aantal veelgebruikte filters en hun toepassing staan hieronder beschreven.

## Bekende filters

### Filters voor aanpassing van kleurtemperatuur
De kleurtemperatuur van licht varieert met de bron. Daglicht verandert van kleur onder invloed van het weer en het tijdstip van de dag. Diverse soorten kunstlicht hebben ieder hun eigen specifieke kleurtemperatuur, en de kleur die we waarnemen wordt ook beïnvloed door reflecties door de omgeving. Een wat uitgebreidere digitale camera heeft een instelling om de witbalans van een foto handmatig of automatisch te corrigeren. Bovendien kan dat vaak nog achteraf gebeuren tijdens nabewerking van de gemaakte foto's. Hierdoor is voor digitale fotografie het gebruik van "warme" en "koude" kleurfilters in veel gevallen overbodig. De filters in deze categorie die het meest worden gebruikt, hebben een verloop in sterkte, waardoor de lucht boven een landschap sterker of juist zwakker gefilterd kan worden dan voorwerpen op de voorgrond.

### UV-filter
Een van de meest gebruikte filters is het UV-filter, dat vooral bij fotograferen boven de 1500 meter hoogte de bij fotografie zonder UV-filter optredende hinderlijke blauwzweem corrigeert. Een UV-filter blokkeert ultraviolet licht, maar is in het zichtbare spectrum kleurneutraal, dat wil zeggen dat het verder geen effecten heeft, dus zou het gewoon op het objectief kunnen blijven zitten en zo de duurdere frontlens van het objectief tegen krassen te beschermen. Een nadeel van het gebruik op deze manier is echter dat er een lens flare door kan ontstaan en de scherpte van een foto er altijd, ook al is het meestal in zeer geringe mate, nadelig door beïnvloed wordt. Bij nachtopnames dient het filter van de lens verwijderd te worden om ongewenste reflecties tussen lens en filter te voorkomen.
UV-filters hebben vooral (en volgens sommigen uitsluitend) nut bij analoge fotografie boven 1500 meter hoogte.

### Sky-light filter
Dezelfde werking als een UV-filter. Aanvullend reduceert dit filter de overmatige blauwheid die in buitenfotografie (met name op hoogte) kan optreden. Absorbeert enigszins licht in het groene deel van het spectrum (de filter zelf heeft een enigszins rozig/bruine kleur). Filterfactor typisch tot 1,5. Het resultaat is een betere kleurbalans. Bij buitenportretten voorkom je groenige reflecties (van bomen) op de huid.

### Grijsfilter
Een grijsfilter, ook wel aangeduid met ND-filter, waarbij ND staat voor Neutral Density, absorbeert licht gelijkmatig over het gehele zichtbare spectrum. Grijsfilters zijn in verschillende sterktes te koop. Het nut van een egaal grijsfilter is in een omgeving met veel licht het kunnen toepassen van langere sluitertijden om een grotere bewegingsonscherpte te verkrijgen, of een groter diafragma om een kleinere scherptediepte te verkrijgen. Naast egale worden ook geleidelijk verlopende grijsfilters gebruikt. Deze grijsverloopfilters dienen vooral voor het gelijkmatig belichten van een compositie waarin een groot verschil in helderheid is tussen lichte delen aan een kant van de opname en donkere delen aan de andere kant. Een voorbeeld daarvan is een heldere lucht boven een donkere voorgrond.

### Polarisatiefilter
Een polarisatiefilter is een filter waarvan het effect onmogelijk naderhand door beeldbewerking kan worden verkregen. Het gepolariseerde licht van reflecterende oppervlaktes kan met dit filter worden teruggebracht, zonder het overige licht meer dan met de helft te verzwakken. Het effect van een polarisatiefilter is te vergelijken met dat van een Polaroid zonnebril, die op hetzelfde principe werkt. Met behulp van een polarisatiefilter kun je het contrast van een foto verbeteren.
Het is belangrijk om te weten dat er twee soorten polariserende filters zijn: lineair en circulair gepolariseerde filters. Alleen de laatstgenoemde zijn geschikt voor camera's met automatische scherpstelling.

## Filters voor zwart-witfotografie
In zwart-witfotografie worden kleurfilters, meest rood- en geelfilters, gebruikt om het contrast te verhogen. Daarnaast worden ook polarisatiefilters gebruikt. Het is mogelijk om een polarisatiefilter te gebruiken in combinatie met een rood- of geelfilter. Voor kleurenfoto's zijn de gekleurde filters echter niet bruikbaar.

## Andere filters
Voorbeelden van andere filters zijn prismafilters, die een caleidoscopisch effect geven, spotfilters die de randen van de foto onscherp maken, en allerlei filters die kunstmatig lichtpunten veranderen in sterren met een bepaald aantal punten, meestal 4, 8 of 16.

title: Filter (fotografie)

wikitext:
[[Bestand:LensFilter-001.jpg|thumb|200px|Diverse opschroeffilters]]
[[Bestand:Cokin-Filtersystem 02 08.jpg|thumb|200px|Het Cokin filtersysteem]]
Een '''filter''' is een [[optica|optisch]] hulpstuk in de [[fotografie]] dat op het [[objectief (fotografie)|objectief]] van een ([[Spiegelreflexcamera|spiegelreflex]])[[camera]] geschroefd wordt of in een daartoe bestemde filterhouder geplaatst wordt, zoals bij de systemen van [[Cokin]]. Het voordeel van het laatste is dat niet voor iedere lens met een andere diameter een nieuw filter moet worden gekocht. Een simpele verloopring op de adapter maakt alle filters meteen bruikbaar voor een andere lens.

Daarnaast kan met een [[grafisch programma]] op een [[rasterafbeelding]] een [[digitaal filter]] worden toegepast.

==Gebruik van filters==
Er kunnen voor een fotograaf verschillende redenen zijn om een filter te gebruiken bij een opname. Die redenen kunnen enerzijds technisch van aard zijn en anderzijds artistiek. Een technische reden is bijvoorbeeld het wegnemen van een hinderlijke [[kleurzweem]] die bij het fotograferen met een daglichtfilm bij [[gloeilamp]]licht optreedt. Een artistiek filter is bijvoorbeeld een [[diffusiefilter]] dat alleen het midden van de foto scherp houdt, terwijl naar de rand toe het beeld steeds vager wordt. Een dergelijk filter roept een bepaalde sfeer op.

Sinds de komst van de [[digitale camera]] worden veel artistieke effecten met [[beeldbewerkingssoftware]] uitgevoerd, maar sommige fotografen geven de voorkeur aan het gebruik van fysieke filters. Een aantal veelgebruikte filters en hun toepassing staan hieronder beschreven.

==Bekende filters==

===Filters voor aanpassing van kleurtemperatuur===
De [[kleurtemperatuur]] van licht varieert met de bron. Daglicht verandert van kleur onder invloed van het weer en het tijdstip van de dag. Diverse soorten kunstlicht hebben ieder hun eigen specifieke kleurtemperatuur, en de kleur die we waarnemen wordt ook beïnvloed door reflecties door de omgeving. Een wat uitgebreidere digitale camera heeft een instelling om de [[witbalans]] van een foto handmatig of automatisch te corrigeren. Bovendien kan dat vaak nog achteraf gebeuren tijdens nabewerking van de gemaakte foto's. Hierdoor is voor digitale fotografie het gebruik van "warme" en "koude" [[kleurfilter]]s in veel gevallen overbodig. De filters in deze categorie die het meest worden gebruikt, hebben een verloop in sterkte, waardoor de lucht boven een landschap sterker of juist zwakker gefilterd kan worden dan voorwerpen op de voorgrond.

===UV-filter===
Een van de meest gebruikte filters is het UV-filter, dat vooral bij fotograferen boven de 1500 meter hoogte de bij fotografie zonder UV-filter optredende hinderlijke [[blauwzweem]] corrigeert. Een UV-filter blokkeert [[ultraviolet]] licht, maar is in het zichtbare spectrum kleurneutraal, dat wil zeggen dat het verder geen effecten heeft, dus zou het gewoon op het objectief kunnen blijven zitten en zo de duurdere frontlens van het objectief tegen krassen te beschermen. Een nadeel van het gebruik op deze manier is echter dat er een lens flare door kan ontstaan en de scherpte van een foto er altijd, ook al is het meestal in zeer geringe mate, nadelig door beïnvloed wordt. Bij nachtopnames dient het filter van de lens verwijderd te worden om ongewenste reflecties tussen lens en filter te voorkomen.

UV-filters hebben vooral (en volgens sommigen uitsluitend) nut bij analoge fotografie boven 1500 meter hoogte.

===Sky-light filter===
Dezelfde werking als een UV-filter. Aanvullend reduceert dit filter de overmatige blauwheid die in buitenfotografie (met name op hoogte) kan optreden. Absorbeert enigszins licht in het groene deel van het spectrum (de filter zelf heeft een enigszins rozig/bruine kleur). Filterfactor typisch tot 1,5. Het resultaat is een betere kleurbalans. Bij buitenportretten voorkom je groenige reflecties (van bomen) op de huid.

===Grijsfilter===
Een [[grijsfilter]], ook wel aangeduid met ND-filter, waarbij ND staat voor Neutral Density, absorbeert licht gelijkmatig over het gehele zichtbare spectrum. Grijsfilters zijn in verschillende sterktes te koop. Het nut van een egaal grijsfilter is in een omgeving met veel licht het kunnen toepassen van langere [[sluitertijd]]en om een grotere [[bewegingsonscherpte]] te verkrijgen, of een groter [[Diafragma (optica)|diafragma]] om een kleinere [[scherptediepte]] te verkrijgen. Naast egale worden ook geleidelijk verlopende grijsfilters gebruikt. Deze [[grijsverloopfilter]]s dienen vooral voor het gelijkmatig belichten van een compositie waarin een groot verschil in helderheid is tussen lichte delen aan een kant van de opname en donkere delen aan de andere kant. Een voorbeeld daarvan is een heldere lucht boven een donkere voorgrond.

===Polarisatiefilter===
Een [[polarisatiefilter]] is een filter waarvan het effect onmogelijk naderhand door beeldbewerking kan worden verkregen. Het [[gepolariseerd licht|gepolariseerde licht]] van reflecterende oppervlaktes kan met dit filter worden teruggebracht, zonder het overige licht meer dan met de helft te verzwakken. Het effect van een polarisatiefilter is te vergelijken met dat van een Polaroid zonnebril, die op hetzelfde principe werkt. Met behulp van een polarisatiefilter kun je het contrast van een foto verbeteren.

Het is belangrijk om te weten dat er twee soorten polariserende filters zijn: lineair en circulair gepolariseerde filters. Alleen de laatstgenoemde zijn geschikt voor camera's met automatische scherpstelling.

==Filters voor zwart-witfotografie==
[[Bestand:El Gouna Egypt BW Filter Comparison EN large.png|thumb|Het effect van een roodfilter en een polarisatiefilter op het contrast van een zwart-witfoto]]
In zwart-witfotografie worden [[Kleurfilter|kleurfilters]], meest rood- en geelfilters, gebruikt om het contrast te verhogen. Daarnaast worden ook polarisatiefilters gebruikt. Het is mogelijk om een polarisatiefilter te gebruiken in combinatie met een rood- of geelfilter. Voor kleurenfoto's zijn de gekleurde filters echter niet bruikbaar.

== Andere filters ==
Voorbeelden van andere filters zijn [[prismafilter]]s, die een [[caleidoscoop|caleidoscopisch]] effect geven, [[Diffusiefilter|spotfilters]] die de randen van de foto onscherp maken, en allerlei filters die kunstmatig lichtpunten veranderen in sterren met een bepaald aantal punten, meestal 4, 8 of 16.

==Zie ook==
*[[Filter (optica)]]

{{Commonscat|Photographic filters}}
{{Navigatie fotografie}}

[[Categorie:Fotografie]]


text:
# Jugo (Sekaran)
Jugo is een bestuurslaag in het regentschap Lamongan van de provincie Oost-Java, Indonesië. Jugo telt 2162 inwoners (volkstelling 2010).

title: Jugo (Sekaran)

wikitext:
{{Infobox plaats in Indonesië
| soort          = Dorp
| naam           = Jugo
| inwoners       = 2162
| datum inwoners = 2010
| provincie      = [[Oost-Java]]
| regentschap    = [[Lamongan (regentschap)|Lamongan]]
| onderdistrict  = [[Sekaran (onderdistrict)|Sekaran]]
| eiland         =
| tijdzone       =
| code desa      = 3524210017
| mapname        =
| lat_deg        =
| lat_min        =
| lat_sec        =
| lon_deg        =
| lon_min        =
| lon_sec        =
| image          =
| caption        =
}}
'''Jugo''' is een bestuurslaag in het [[Regentschap (Indonesië)|regentschap]] [[Lamongan (regentschap)|Lamongan]] van de [[Provincies van Indonesië|provincie]] [[Oost-Java]], [[Indonesië]]. Jugo telt 2162 inwoners (volkstelling 2010).

{{Appendix|2=
* Resultaten van de volkstelling (2010), Badan Pusat Statistik, [https://web.archive.org/web/20121202090212/http://bps.go.id/eng/download_file/Population_of_Indonesia_by_Village_2010.pdf Population_of_Indonesia_by_Village]
}}
{{Beginnetje|landen & Volken|land=Indonesië|2=2013|3=06|4=23}}

[[Categorie:Plaats in Oost-Java]]

title: Situering

Provincie: Oost-Java

Regentschap of · stadsgemeente: Lamongan

Onderdistrict: Sekaran

title: Algemeen

title: Overig

Portaal: Indonesië


text:
# Paracyclopia naessi
Paracyclopia naessi is een eenoogkreeftjessoort uit de familie van de Pseudocyclopiidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1985 door Fosshagen & Iliffe.

title: Paracyclopia naessi

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Paracyclopia naessi''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Geleedpotigen|Arthropoda]] (Geleedpotigen)
| klasse = [[Hexanauplia]]
| onderklasse = [[Eenoogkreeftjes|Copepoda]] (Eenoogkreeftjes)
| orde = [[Calanoida]]
| familie = [[Pseudocyclopiidae]]
| geslacht = ''[[Paracyclopia]]''
| w-naam = ''Paracyclopia naessi''
| auteur = Fosshagen & Iliffe
| datum = 1985
| haakjes =
| worms = 354170
| type = dier
| status = CR
| rl-id = 16067
| statusbron = 1996
}}
'''''Paracyclopia naessi''''' is een [[eenoogkreeftjes]]soort uit de familie van de [[Pseudocyclopiidae]].<ref>Walter, T. Chad (2012). <i>Paracyclopia naessi</i> Fosshagen & Iliffe, 1985. In: Walter, T.C., Boxshall, G. (2012). World Copepoda database. Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=354170</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1985 door Fosshagen & Iliffe.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|18}}

[[Categorie:Pseudocyclopiidae]]

title: Paracyclopia naessi · IUCN-status: Kritiek (1996)

Klasse: Hexanauplia

Onderklasse: Copepoda (Eenoogkreeftjes)

Orde: Calanoida

Familie: Pseudocyclopiidae

Geslacht: Paracyclopia

title: Soort


text:
# Hans Trentelman
Hans Trentelman (Enschede, 13 oktober 1953) is een Nederlands acteur en toneelregisseur.
Trentelman is een van de oprichters van Toneelgroep Maastricht. In 1977 richtte hij samen met medestudenten van de Toneelacademie Maastricht theatergezelschap Bij Leven en Welzijn op. Vanaf 1982 veranderde de naam in Het Vervolg, tot 2009, toen de huidige naam werd ingevoerd. Toneelgroep Maastricht behoort heden ten dage tot de negen rijksgesubsidieerde toneelgezelschappen van Nederland. Jarenlang was Trentelman in functie als artistiek directeur. Mede door zijn goede grote inzet kreeg het gezelschap een eigen theater, de Bordenhal in Maastricht. Vanaf 2009 ging hij zich richten op de rol van regisseur, raadsman en acteur voor de groep. In het najaar van 2019 stopte hij na 42 jaar met zijn werk bij het gezelschap.
Trentelman was in zijn 42 jaar medeverantwoordelijk voor tientallen regies. Voorbeelden hiervan zijn Kaatje is verdronken, Koken met Elvis, Wunschkamer, Diplodocus Deks en Petrus Regout. Als acteur speelde hij onder andere in King Lear, De Avonden, Tramlijn Begeerte en Berlin Alexanderplatz. Hij verrichtte zijn werk niet alleen voor het theater. Hij speelde in veel films, waaronder de hoofdrol in de televisieserie De 9 dagen van de gier – deze serie won in 2002 een Gouden Kalf voor beste tv-drama. Ook leidde hij jonge talenten op tot volwaardige toneelspelers. In 2009 onderscheidde Gemeente Maastricht hem met het Teken van Verdienste vanwege zijn bijdrage aan het culturele klimaat.
Op 13 oktober 2019 werd Trentelman door de burgemeester van Maastricht, Annemarie Penn-te Strake, benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau. "Je hebt een imposante bijdrage geleverd aan de opwarming van het culturele klimaat in Maastricht. We willen je niet alleen danken namens onze stad. Daarmee zouden we je tekort doen. Jouw verdiensten betreffen immers het toneel in het hele land", aldus Penn-te Strake.

## Onderscheidingen
- 2009 – Teken van Verdienste van de Gemeente Maastricht
- 2019 – Ridder in de Orde van Oranje Nassau

title: Hans Trentelman

wikitext:
{{Infobox acteur
| naam              = Hans Trentelman
| afbeelding        =
| onderschrift      =
| volledige naam    =
| geboren           = 13 oktober 1953
| geboorteplaats    = [[Enschede]]
| overleden         =
| overlijdensplaats =
| land              = Nederland
| jaren-actief      = 1977–2019
| beroep            = acteur, toneelregisseur
| website           =
| imdb              = 0872180
}}
'''Hans Trentelman''' ([[Enschede]], 13 oktober 1953) is een Nederlands acteur en toneelregisseur.

Trentelman is een van de oprichters van [[Toneelgroep Maastricht]]. In 1977 richtte hij samen met medestudenten van de Toneelacademie Maastricht theatergezelschap ''Bij Leven en Welzijn'' op. Vanaf 1982 veranderde de naam in ''Het Vervolg'', tot 2009, toen de huidige naam werd ingevoerd. Toneelgroep Maastricht behoort heden ten dage tot de negen rijksgesubsidieerde toneelgezelschappen van Nederland. Jarenlang was Trentelman in functie als artistiek directeur. Mede door zijn goede grote inzet kreeg het gezelschap een eigen theater, de Bordenhal in Maastricht. Vanaf 2009 ging hij zich richten op de rol van regisseur, raadsman en acteur voor de groep. In het najaar van 2019 stopte hij na 42 jaar met zijn werk bij het gezelschap.

Trentelman was in zijn 42 jaar medeverantwoordelijk voor tientallen regies. Voorbeelden hiervan zijn ''Kaatje is verdronken'', ''Koken met Elvis'', ''Wunschkamer'', ''Diplodocus Deks'' en ''Petrus Regout''. Als acteur speelde hij onder andere in [[Koning Lear|King Lear]], [[De Avonden (toneelstuk)|De Avonden]], [[Tramlijn Begeerte]] en [[Berlin Alexanderplatz (toneelstuk)|Berlin Alexanderplatz]]. Hij verrichtte zijn werk niet alleen voor het theater. Hij speelde in veel films, waaronder de hoofdrol in de televisieserie [[De 9 dagen van de gier]] – deze serie won in 2002 een [[Gouden Kalf (filmprijs)|Gouden Kalf]] voor beste tv-drama. Ook leidde hij jonge talenten op tot volwaardige toneelspelers. In 2009 onderscheidde Gemeente Maastricht hem met het ''Teken van Verdienste'' vanwege zijn bijdrage aan het culturele klimaat.

Op 13 oktober 2019 werd Trentelman door de burgemeester van Maastricht, [[Annemarie Penn-te Strake]], benoemd tot [[Ridder in de Orde van Oranje Nassau]]. "Je hebt een imposante bijdrage geleverd aan de opwarming van het culturele klimaat in Maastricht. We willen je niet alleen danken namens onze stad. Daarmee zouden we je tekort doen. Jouw verdiensten betreffen immers het toneel in het hele land", aldus Penn-te Strake.<ref>[https://web.archive.org/web/20200328083550/https://www.toneelgroepmaastricht.nl/nieuws/onderscheiding_hans_trentelman Hans Trentelman benoemd als Ridder in de Orde van Oranje Nassau], Toneelgroep Maastricht, 13 oktober 2019</ref>

== Onderscheidingen ==
* 2009 – ''Teken van Verdienste'' van de Gemeente Maastricht
* 2019 – [[Ridder in de Orde van Oranje Nassau]]

{{Appendix|1=bron}}
{{DEFAULTSORT:Trentelman, Hans}}
[[Categorie:Nederlands acteur]]
[[Categorie:Nederlands toneelregisseur]]

title: Algemene informatie

Geboren: 13 oktober 1953

Geboorteplaats: Enschede

Land: Nederland

title: Werk

Beroep: acteur, toneelregisseur


text:
# Chorthippus hingstoni
Chorthippus hingstoni is een rechtvleugelig insect uit de familie veldsprinkhanen (Acrididae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1925 door Uvarov.

title: Chorthippus hingstoni

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Chorthippus hingstoni''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Rechtvleugeligen|Orthoptera]] (Rechtvleugeligen)
| familie = [[Veldsprinkhanen|Acrididae]] (Veldsprinkhanen)
| geslacht = ''[[Chorthippus]]''
| w-naam = ''Chorthippus hingstoni''
| auteur = Uvarov
| datum = 1925
| haakjes = ja
| species =
| commons =
}}
'''''Chorthippus hingstoni''''' is een [[rechtvleugeligen|rechtvleugelig insect]] uit de familie [[veldsprinkhanen]] (Acrididae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1925 door Uvarov.

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|9999-Orthoptera}} [bezocht 15 april 2013]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|04|22}}

[[Categorie:Chorthippus|hingstoni]]

title: Chorthippus hingstoni

Orde: Orthoptera (Rechtvleugeligen)

Familie: Acrididae (Veldsprinkhanen)

Geslacht: Chorthippus

title: Soort


text:
# Caldazinha
Caldazinha is een gemeente in de Braziliaanse deelstaat Goiás. De gemeente telt 3.341 inwoners (schatting 2009).

title: Caldazinha

wikitext:
{{Infobox plaats in Brazilië
| land                  = Brazilië
| soort                 = Gemeente
| naam                  = Caldazinha
| area                  =
| subarea               = [[Goiás (staat)|Goiás]]
| situeringnaam6        = [[Mesoregio]]
| situering6            = [[Centro Goiano]]
| situeringnaam7        = [[Microregio]]
| situering7            = [[Goiânia (microregio)|Goiânia]]
| inwoners              = 3.341
| census                = 2009
| dichtheid             = 11,4
| coa                   =
| flag                  =
| vlagartikel           =
| km2                   = 311,687
| hoogte                = 866
| algemeen0             = 5204557
| algemeennaam0         = Gemeentenummer
| tijdzone              = [[UTC−3]]
| overig0               = 0,742
| overignaam0           = [[Index van de menselijke ontwikkeling|HDI]]
| lat_deg               = 16
| lat_min               = 42
| lat_sec               = 50
| lat_dir               = S
| lon_deg               = 49
| lon_min               = 00
| lon_sec               = 07
| lon_dir               = W
| gesticht              = 1992
| burgemeester          = Francisco Floriano Dutra
| www                   = caldazinha.go.gov.br
| detailkaart           = Goias Municip Caldazinha.svg
| detailkaartbijschrift = Locatie van Caldazinha in de staat Goiás
| image                 =
| caption               =
}}
'''Caldazinha''' is een [[gemeente (bestuur)|gemeente]] in de [[Brazilië|Braziliaanse]] deelstaat [[Goiás (staat)|Goiás]]. De gemeente telt 3.341 inwoners (schatting 2009).

{{Appendix|2=
* [[Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística]], [https://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/estimativa2009/POP2009_DOU.pdf Inwonertallen 2009]
}}
{{Beginnetje|landen & volken|land=Brazilië|2018|03|27}}

[[Categorie:Gemeente in Goiás]]

title: Situering

Staat: Goiás

Mesoregio: Centro Goiano

Microregio: Goiânia

Coördinaten: 16° 43′ ZB, 49° 0′ WL

title: Algemeen

title: Politiek

Burgemeester: Francisco Floriano Dutra

title: Overig

title: Detailkaart

Portaal: Brazilië


text:
# Heptodonta posticalis
Heptodonta posticalis is een keversoort uit de familie van de loopkevers (Carabidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1844 door White.

title: Heptodonta posticalis

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Heptodonta posticalis''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Loopkevers|Carabidae]] (Loopkevers)
| onderfamilie = [[Zandloopkevers (onderfamilie)|Cicindelinae]] (Zandloopkevers)
| geslacht = ''[[Heptodonta]]''
| w-naam = ''Heptodonta posticalis''
| auteur = [[Adam White|White]]
| datum = 1844
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Heptodonta posticalis''''' is een [[kevers|kever]]soort uit de familie van de [[Loopkevers|loopkevers (Carabidae)]].<ref>Anichtchenko A. et al., (editors): [https://carabidae.org/search?rank=0&text=Heptodonta+posticalis Carabidae of the World] (bezocht: 20 tot 28 maart 2013)</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1844 door White.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|28}}

[[Categorie:Zandloopkevers]]

title: Heptodonta posticalis

Familie: Carabidae (Loopkevers)

Onderfamilie: Cicindelinae (Zandloopkevers)

Geslacht: Heptodonta

title: Soort


text:
# Schophoven
Schophoven is een plaats in de Duitse gemeente Inden, deelstaat Noordrijn-Westfalen, en telt 704 inwoners (2007).
Nabij Schophoven ligt het landgoed Molenark.

title: Schophoven

wikitext:
{{Infobox plaats in Duitsland
| land=Duitsland
| naam = Schophoven
| area = [[Noordrijn-Westfalen]]
| subarea=<!--kreis-->
| gemeente= [[Inden (Noord-Rijnland-Westfalen)|Inden]]
| km2 =
| inwoners = 704
| census = 2007
| dichtheid =
| hoogte =
| flag=
| coa=
| postcode = 52459
| netnummer = 02465
| overignaam2=Behoort tot gemeente sinds
| overig2={{FormatDate|1972-01-01}}
| web =
| lat_deg = 50
| lat_min = 52
| lat_sec = 38
| lat_dir=N
| lon_deg = 6
| lon_min = 23
| lon_sec = 46
| lon_dir=E
| image= St. Barbara (Schophoven) 01.jpg
| caption=Kerk
}}
'''Schophoven''' is een plaats in de [[Duitsland|Duitse]] gemeente [[Inden (Noord-Rijnland-Westfalen)|Inden]], [[deelstaten van Duitsland|deelstaat]] [[Noordrijn-Westfalen]], en telt 704 inwoners (2007).

Nabij Schophoven ligt het landgoed [[w:de:Gut Müllenark|Molenark]].

{{Beginnetje|landen & volken|land=Duitsland|2=2008|3=04|4=05}}
[[Categorie:Plaats in Noordrijn-Westfalen]]
[[Categorie:Inden (Noordrijn-Westfalen)]]

title: Situering

Deelstaat: Noordrijn-Westfalen

Gemeente: Inden

Coördinaten: 50° 53′ NB, 6° 24′ OL

title: Algemeen

title: Overig

title: Foto's

Foto's: Kerk

Portaal: Duitsland


text:
# Rémécourt
Rémécourt is een gemeente in het Franse departement Oise (regio Hauts-de-France) en telt 90 inwoners (2009). De plaats maakt deel uit van het arrondissement Clermont.

## Geografie
De oppervlakte van Rémécourt bedraagt 2,8 km², de bevolkingsdichtheid is 32,1 inwoners per km².
De onderstaande kaart toont de ligging van Rémécourt met de belangrijkste infrastructuur en aangrenzende gemeenten.

## Demografie
Onderstaande figuur toont het verloop van het inwonertal (bron: INSEE-tellingen).

title: Rémécourt

wikitext:
{{Infobox gemeente Frankrijk
| plaatsnaam = Rémécourt
| wapen =
| kaart =
| regio = [[Hauts-de-France]]
| departement = [[Oise (departement)|Oise]] (60)
| depnr = 60
| arrondissement = [[Arrondissement Clermont|Clermont]]
| kanton = [[Kanton Clermont|Clermont]]
| jaar = 1999
| inwoners = 78
| dichtheid = 27,9
| oppervlakte = 2,8
| water =
| latitudeGraden = 49
| latitudeMinuten = 26
| latitudeSeconden = 0
| longitudeGraden = 2
| longitudeMinuten = 29
| longitudeSeconden = 0
| E of W = E
| ol of wl = O.L.
| code = 60529
| postcode = 60600
| netnummer =
| hoogteligging = 83 - 149
| aangrenzende gemeenten =
| burgemeester =
| website =
| image = Rémécourt église 1.jpg
}}
'''Rémécourt''' is een gemeente in het [[Frankrijk|Franse]] departement [[Oise (departement)|Oise]] (regio [[Hauts-de-France]]) en telt 90 inwoners (2009). De plaats maakt deel uit van het arrondissement [[Arrondissement Clermont|Clermont]].

== Geografie ==
De oppervlakte van Rémécourt bedraagt 2,8 km², de bevolkingsdichtheid is 32,1 inwoners per km².

{{Detailkaart Franse gemeente|id=60529}}

== Demografie ==
Onderstaande figuur toont het verloop van het inwonertal (bron: [[Institut national de la statistique et des études économiques/Definities|INSEE-tellingen]]).<br />
{{Grafiek inwonertal gemeente Frankrijk|id=60529}}
<!-- Bron: Frans bureau voor statistiek. Cijfers inwoneraantal volgens de definitie "population sans doubles comptes" -->

== Externe link ==
* {{Link INSEE|id=60529}}

{{Commonscat}}
{{Coor title dms|49|26|0|N|2|29|0|E|type:adm2nd_scale:25000_region:FR}}

[[Categorie:Gemeente in Oise|Remec]]

title: Situering

Regio: Hauts-de-France

Departement: Oise (60)

Arrondissement: Clermont

Kanton: Clermont

Coördinaten: 49° 26′ NB, 2° 29′ OL

title: Algemeen

title: Overig

title: Detailkaart

Detailkaart: · Locatie in Oise

title: Foto's

Portaal: Frankrijk


text:
# Chestertown
Chestertown is een plaats (town) in de Amerikaanse staat Maryland, en valt bestuurlijk gezien onder Kent County.

## Demografie
Bij de volkstelling in 2000 werd het aantal inwoners vastgesteld op 4746.
In 2006 is het aantal inwoners door het United States Census Bureau geschat op 4914, een stijging van 168 (3,5%).

## Geografie
Volgens het United States Census Bureau beslaat de plaats een oppervlakte van
7,3 km², waarvan 6,8 km² land en 0,5 km² water. Chestertown ligt op ongeveer 4 m boven zeeniveau.

## Plaatsen in de nabije omgeving
De onderstaande figuur toont nabijgelegen plaatsen in een straal van 20 km rond Chestertown.

title: Chestertown

wikitext:
{{Infobox plaats Verenigde Staten
| naam=Chestertown
| staat=Maryland
| county=[[Kent County (Maryland)|Kent County]]
| bevolking=4914
| datum=2006
| oppervlak=6.8
| water=0.5
| lat_deg = 39
| lat_min = 13
| lat_sec = 9
| lon_deg = 76
| lon_min = 4
| lon_sec = 6
| hoogte=4
| code=16225
| type=town
| detailkaart=
}}
'''Chestertown''' is een plaats ([[town]]) in de [[Verenigde Staten|Amerikaanse]] staat [[Maryland]], en valt bestuurlijk gezien onder [[Kent County (Maryland)|Kent County]].

==Demografie==
Bij de [[volkstelling]] in 2000 werd het aantal inwoners vastgesteld op 4746.<ref>{{Bronvermelding inwonertal plaats Verenigde Staten/2000}}</ref>
In 2006 is het aantal inwoners door het [[United States Census Bureau]] geschat op 4914,<ref>{{Bronvermelding inwonertal plaats Verenigde Staten/2006}}</ref> een stijging van 168 (3,5%).

==Geografie==
Volgens het United States Census Bureau beslaat de plaats een [[oppervlakte]] van
7,3 km², waarvan 6,8 km² land en 0,5 km² [[oppervlaktewater|water]]. Chestertown ligt op ongeveer 4 m boven [[zeeniveau]].<ref>{{Bronvermelding hoogte plaats Verenigde Staten}}</ref>

==Plaatsen in de nabije omgeving==
De onderstaande figuur toont nabijgelegen [[woonplaats|plaatsen]] in een [[Straal (wiskunde)|straal]] van 20 km rond Chestertown.
{{Afbeelding label begin|image=Blank map.svg|position= relative| float=left|width=400|caption=Plaatsen in de omgeving}}
{{Afbeelding label|x=0.5|y=0.5|scale=400|text=[[Bestand:Map pointer black.svg|20px|Chestertown]]'''Chestertown'''}}
{{Afbeelding label|x=0.896|y=0.687|scale=400|text=[[Bestand:Small-city-symbol.svg|6px|Plaats met 143 inwoners (2000)]][[Barclay (Maryland)|Barclay]] (19 km)}}
{{Afbeelding label|x=0.515|y=0.128|scale=400|text=[[Bestand:Small-city-symbol.svg|6px|Plaats met 376 inwoners (2000)]][[Betterton (Maryland)|Betterton]] (17 km)}}
{{Afbeelding label|x=0.508|y=0.933|scale=400|text=[[Bestand:Small-city-symbol.svg|10px|Plaats met 1970 inwoners (2000)]][[Centreville (Maryland)|Centreville]] (19 km)}}
{{Afbeelding label|x=0.662|y=0.688|scale=400|text=[[Bestand:Small-city-symbol.svg|8px|Plaats met 530 inwoners (2000)]][[Church Hill (Maryland)|Church Hill]] (11 km)}}
{{Afbeelding label|x=0.550|y=0.526|scale=400|text=[[Bestand:Small-city-symbol.svg|10px|Plaats met 1644 inwoners (2000)]][[Kingstown (Maryland)|Kingstown]] (2 km)}}
{{Afbeelding label|x=0.946|y=0.400|scale=400|text=[[Bestand:Small-city-symbol.svg|6px|Plaats met 416 inwoners (2000)]][[Millington (Maryland)|Millington]] (20 km)}}
{{Afbeelding label|x=0.164|y=0.707|scale=400|text=[[Bestand:Small-city-symbol.svg|10px|Plaats met 1396 inwoners (2000)]][[Rock Hall (Maryland)|Rock Hall]] (18 km)}}
{{Afbeelding label|x=0.908|y=0.583|scale=400|text=[[Bestand:Small-city-symbol.svg|6px|Plaats met 391 inwoners (2000)]][[Sudlersville (Maryland)|Sudlersville]] (19 km)}}
{{Afbeelding label eind}}{{Clearleft}}

== Externe link ==
* {{Link city-data.com|Chestertown|Maryland}}

{{Appendix}}
{{Coor title dms|39|13|9|N|76|4|6|W|region:US_type:city(4746)_scale:50000}}

[[Categorie:Plaats in Maryland]]

title: Situering

County: Kent County

Type plaats: Town

Staat: Maryland

Coördinaten: 39° 13′ NB, 76° 4′ WL

title: Algemeen

Oppervlakte: 6,8 km²

- land: 6,3 km²

- water: 0,5 km²

Hoogte: 4 m

title: Overig

Portaal: Verenigde Staten


text:
# Gauliga Niedersachsen 1938/39
De Gauliga Niedersachsen 1938/39 was het zesde voetbalkampioenschap van de Gauliga Niedersachsen. VfL Osnabrück werd kampioen en plaatste zich voor de eindronde om de Duitse landstitel, waar de club in de groepsfase uitgeschakeld werd.

## Eindstand
| Plaats | Club                      | Wed. | W  | G | V  | Saldo | Ptn.  |
| ------ | ------------------------- | ---- | -- | - | -- | ----- | ----- |
| 1.     | VfL Osnabrück             | 18   | 12 | 2 | 4  | 46:11 | 28:8  |
| 2.     | Hannoverscher SV 96       | 18   | 13 | 2 | 3  | 67:19 | 28:8  |
| 3.     | SV Eintracht Braunschweig | 18   | 11 | 3 | 4  | 35:19 | 25:11 |
| 4.     | SV Werder Bremen          | 18   | 10 | 5 | 3  | 32:20 | 25:11 |
| 5.     | MSV Jäger 7 Bückeburger   | 18   | 7  | 5 | 6  | 41:30 | 19:17 |
| 6.     | VfB 1904 Peine            | 18   | 6  | 4 | 8  | 30:49 | 16:20 |
| 7.     | ASV Blumenthal            | 18   | 6  | 1 | 11 | 20:31 | 13:23 |
| 8.     | Militär SV Lüneburg       | 18   | 4  | 4 | 10 | 26:42 | 12:24 |
| 9.     | SV Arminia Hannover       | 18   | 5  | 2 | 11 | 21:39 | 12:24 |
| 10.    | SV Algermissen 11         | 18   | 0  | 2 | 16 | 23:87 | 2:34  |

|  | Kampioen   |
|  | Degradatie |

## Promotie-eindronde

### Groep Noord
| Plaats | Club             | Wed. | Saldo | Ptn. |
| ------ | ---------------- | ---- | ----- | ---- |
| 1.     | TuSG Schinkel 04 | 4    | 9:5   | 6:2  |
| 2.     | Bremer SV 06     | 4    | 13:6  | 5:3  |
| 3.     | Teutonia Uelzen  | 4    | 7:18  | 1:7  |

|  | Promotie |

### Groep Zuid
| Plaats | Club                       | Wed. | Saldo | Ptn. |
| ------ | -------------------------- | ---- | ----- | ---- |
| 1.     | SV Linden 07               | 4    | 7:3   | 6:2  |
| 2.     | 1. SC Göttingen 05         | 4    | 5:5   | 5:3  |
| 3.     | Luftwaffen-SV Wolfenbüttel | 4    | 2:6   | 1:7  |

|  | Promotie |

title: Gauliga Niedersachsen 1938/39

wikitext:
De '''Gauliga Niedersachsen 1938/39''' was het zesde voetbalkampioenschap van de [[Gauliga Niedersachsen]]. VfL Osnabrück werd kampioen en plaatste zich voor de [[Duits voetbalkampioenschap 1938/39|eindronde om de Duitse landstitel]], waar de club in de groepsfase uitgeschakeld werd.

==Eindstand==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|- bgcolor="#EEEEDD"
!width=50 |Plaats
!width=225 |Club
!width=50 | Wed.
!width=50 | W
!width=50 | G
!width=50 | V
!width=50 | Saldo
!width=50 | Ptn.
|-style="background:#76EE00;"
| 1. || align="left" | [[VfL Osnabrück]] || 18|| 12|| 2|| 4 ||46:11 || 28:8
|-
| 2. || align="left" | [[Hannover 96|Hannoverscher SV 96]]  || 18 || 13|| 2 ||3 || 67:19|| 28:8
|-
| 3. || align="left" | [[SV Eintracht Braunschweig]] || 18|| 11 || 3 || 4|| 35:19 || 25:11
|-
| 4. || align="left" | [[SV Werder Bremen]] || 18|| 10 || 5 ||3|| 32:20 || 25:11
|-
| 5. || align="left" | [[MSV Jäger 7 Bückeburger]]  || 18 || 7|| 5 ||6 || 41:30 || 19:17
|-
| 6. || align="left" | [[VfB Peine|VfB 1904 Peine]] || 18 || 6 ||4 || 8 || 30:49 ||16:20
|-
| 7. || align="left" | [[ASV Blumenthal]] || 18 || 6|| 1 ||11 || 20:31 || 13:23
|-
| 8. || align="left" | [[Militär SV Lüneburg]]  || 18 || 4|| 4 || 10 || 26:42 || 12:24
|-
| 9. || align="left" | [[SV Arminia Hannover]] || 18|| 5|| 2 || 11|| 21:39 || 12:24
|-bgcolor="#FFC0C0"
| 10. || align="left" | [[SV Algermissen 11]] || 18 || 0||2 ||16 || 23:87 || 2:34
|}
{| style="border: 1px solid #ffffff; background-color: #ffffff" cellspacing="1" cellpadding="1"
| bgcolor="#76EE00"   width="20" | || Kampioen
|-
| bgcolor="#FFC0C0"   width="20" | || Degradatie
|-
|}

==Promotie-eindronde==
{{BeginKolommen}}
===Groep Noord===
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|- bgcolor="#EEEEDD"
!width=50 |Plaats
!width=225 |Club
!width=50 | Wed.
!width=50 | Saldo
!width=50 | Ptn.
|-bgcolor="#ccffcc"
| 1. || align="left" | [[TuSG Schinkel 04]] || 4 || 9:5 || 6:2
|-bgcolor="#ccffcc"
| 2. || align="left" | [[Bremer SV|Bremer SV 06]] || 4 || 13:6 ||5:3
|-
| 3. || align="left" | [[Teutonia Uelzen]] || 4 || 7:18|| 1:7
|}
{| style="border: 1px solid #ffffff; background-color: #ffffff" cellspacing="1" cellpadding="1"
| bgcolor="#ccffcc"   width="20" | || Promotie
|-
|}
{{NieuweKolom}}
===Groep Zuid===
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|- bgcolor="#EEEEDD"
!width=50 |Plaats
!width=225 |Club
!width=50 | Wed.
!width=50 | Saldo
!width=50 | Ptn.
|-bgcolor="#76EE00"
| 1. || align="left" | [[SV Linden 07]] || 4 || 7:3 || 6:2
|-
| 2. || align="left" | [[RSV Göttingen 05|1. SC Göttingen 05]] || 4 || 5:5 ||5:3
|-
| 3. || align="left" | [[Luftwaffen-SV Wolfenbüttel]] || 4 || 2:6 || 1:7
|}
{| style="border: 1px solid #ffffff; background-color: #ffffff" cellspacing="1" cellpadding="1"
| bgcolor="#76EE00"   width="20" | || Promotie
|-
|}
{{EindeKolommen}}

== Externe link ==
* [https://www.claudionicoletti.eu/soccer-statistics/campionati-nazionali-in-europa/all-final-tables/f-r-germany-league-final-tables/frg-1930-31/frg-1938-39/ Euroleagues]
{{Navigatie Gauliga Niedersachsen}}
{{Navigatie voetbal Duitsland Gauliga 1938/39}}
[[Categorie:Gauliga Niedersachsen]]
[[Categorie:Duits competitievoetbal 1938/39]]


text:
# Lockheed X-17
De Lockheed X-17 was een drietrapsraket met vaste brandstof gebouwd om de effecten te onderzoeken van een terugkeer in de atmosfeer met snelheden ruim boven die van het geluid. De raket werd door de eerste trap omhoog gebracht tot ongeveer 27 kilometer waarna deze zonder voortstuwing op eigen snelheid een kogelbaan aflegde. Bij het met de neus vooruit afdalen in de atmosfeer werd de tweede trap ontstoken, afgeworpen om de derde trap te ontsteken om op hoge snelheid terug te keren in de atmosfeer. Op deze manier werd op 24 april 1957 boven Patrick Airforce Base een snelheid bij terugkeer van 14.000 km/u bereikt. Uiteindelijk werd een snelheid van Mach 14,5 gehaald.
De X-17 werd ook nog gebruikt als draagraket voor Operatie Argus, een serie van drie kernproeven op grote hoogte in de Zuidelijke Atlantische Oceaan in 1958.

title: Lockheed X-17

wikitext:
{{Infobox raket
| naam         = Lockheed X-17
| afbeelding   = Lockheed X-17 horizontal.jpg
| onderschrift =
| land         = Verenigde Staten
| producent    = Lockheed
| type         = Experimentele draagraket, [[X-vliegtuig]]
| jaar         = 24 april 1957
| jaren        = 1957, 1958
| platform     =
| gebruikers   =
| varianten    =
| aantal       =
| stukprijs    =
| diameter     = 1e trap: 0,79 m
2e trap: 0,43 m
3e trap: 0,25 m
| span         = 2,30 m
| lengte       = 12,30 m
| gewicht      =
| snelheid     = Mach 14,5
| bereik       = 217 km
| hoogte       = 400 km
| aandrijving  = 1e trap: 1x Thiokol XM20 Sergeant vaste-brandstofraket, stuwkracht 213 k[[Newton (eenheid)|N]]
2e trap: 1x Thiokol XM19 Recruit vaste-brandstofraket, stuwkracht 150 kN
3e trap: 1x Thiokol XM19 E1 Recruit vaste-brandstofraket, stuwkracht 160 kN
| sturing      =
| geleiding    =
| springkop    =
| ontsteking   =
}}

[[Bestand:Lockheed_X-17_launchplatform.jpg|thumb|left|Een Lockheed X-17 op zijn lanceerplatform]]
De '''[[Lockheed]] X-17''' was een drietraps[[Raket (apparaat)|raket]] met vaste brandstof gebouwd om de effecten te onderzoeken van een [[terugkeer in de atmosfeer]] met snelheden ruim boven die van het geluid. De raket werd door de eerste trap omhoog gebracht tot ongeveer 27 kilometer waarna deze zonder voortstuwing op eigen snelheid een [[kogelbaan]] aflegde. Bij het met de neus vooruit afdalen in de atmosfeer werd de tweede trap ontstoken, afgeworpen om de derde trap te ontsteken om op hoge snelheid terug te keren in de atmosfeer. Op deze manier werd op [[24 april]] [[1957]] boven Patrick Airforce Base een snelheid bij terugkeer van 14.000 km/u bereikt.<ref>E. Emme, ed., ''Aeronautics and Astronautics, 1915-1960'', p. 85.</ref> Uiteindelijk werd een snelheid van [[Machgetal|Mach]] 14,5 gehaald.

De X-17 werd ook nog gebruikt als draagraket voor Operatie Argus, een serie van drie [[kernproef|kernproeven]] op grote hoogte in de Zuidelijke [[Atlantische Oceaan]] in 1958.<ref>{{cite web|url=http://nuclearweaponarchive.org/Usa/Tests/Argus.html|title=Operation Argus tests|author=Carey Sublette|publisher=Nuclear Weapon Archive|date=20 september 1997|accessdate=1-10-2008}}</ref>

==Referenties==
{{References}}
* [http://www.designation-systems.net/dusrm/app1/x-17.html X-17 History]
* [https://web.archive.org/web/20120204094630/http://users.dbscorp.net/jmustain/x-17.htm X-17 Specs]

{{Navigatie X-vliegtuigen}}

[[Categorie:X-vliegtuig]]
[[Categorie:Lockheed Martin|X-17]]

title: Algemeen

Land: Verenigde Staten

Producent: Lockheed

Type: Experimentele draagraket, X-vliegtuig

title: Maten

Snelheid: Mach 14,5

title: Specificaties

Aandrijving: 1e trap: 1x Thiokol XM20 Sergeant vaste-brandstofraket, stuwkracht 213 kN 2e trap: 1x Thiokol XM19 Recruit vaste-brandstofraket, stuwkracht 150 kN 3e trap: 1x Thiokol XM19 E1 Recruit vaste-brandstofraket, stuwkracht 160 kN


text:
# Nowogard
Nowogard (Duits: Naugard) is een stad in de Poolse woiwodschap West-Pommeren, gelegen in de powiat Goleniowski. De oppervlakte bedraagt 12,46 km², het inwonertal 16.733 (2005).

## Verkeer en vervoer
- Station Nowogard

title: Nowogard

wikitext:
{{Zie artikel|Dit artikel gaat over de plaats Nowogard. Voor de gelijknamige gemeente zie [[Nowogard (gemeente)]].}}
{{Infobox miasto Polen
| naam= Nowogard
| altnaam= Naugard
| coatofarms= [[Bestand:POL Nowogard COA.svg|60px|Wapen van Nowogard]]
| vlag=
| provincie= [[West-Pommeren]]
| powiat= [[Powiat Goleniowski]]
| gemeente=[[Nowogard (gemeente)|Nowogard]]
| code= 32040
| oppervlak=12,46
| populatiedatum= 2005
| bevolking=16.733
| dichtheid= 1343
| webpage= http://www.nowogard.pl/
| map= |latdeg=53 |latmin=40 |latsec= |londeg=15 |lonmin=08 |lonsec=
| image = Nowogard - ulica Bohaterów Warszawy.jpg
}}
'''Nowogard''' (Duits: ''Naugard'') is een [[Lijst van Poolse steden|stad]] in de [[Polen|Poolse]] [[woiwodschap]] [[West-Pommeren]], gelegen in de [[powiat]] [[Powiat Goleniowski|Goleniowski]]. De oppervlakte bedraagt 12,46 km², het inwonertal 16.733 (2005).

==Verkeer en vervoer==
* [[Station Nowogard]]

{{Appendix|2=
* [http://www.stat.gov.pl Pools Bureau voor Statistiek]
}}
{{Coor title dms|53|40|0|N|15|08|0|E|type:city_scale:50000_region:PL}}
{{Beginnetje|landen & volken|land=Polen|2=2005|3=12|4=27}}

[[Categorie:Plaats in West-Pommeren]]
[[Categorie:Stad in Polen]]

title: Situering

Woiwodschap: West-Pommeren

District: Powiat Goleniowski

Gemeente: Nowogard

Coördinaten: 53° 40′ NB, 15° 8′ OL

title: Algemeen

title: Politiek

Burgemeester: {{{burgemeester}}}

title: Foto's

Portaal: Polen


text:
# Ross Edgar
Ross Edgar (Newmarket, 3 januari 1983) is een Brits wielrenner. Hoewel Edgar is geboren in Engeland, kwam hij tijdens de Gemenebestspelen van 2002 en 2006 uit voor Schotland. Tijdens de Gemenebestspelen van 2006 won Edgar goud op de teamsprint samen met Chris Hoy en Craig MacLean. Tijdens de Olympische Spelen van 2008 in Peking won Edgar zilver op de Keirin.

## Belangrijkste resultaten
2002
- Gemenebestspelen teamsprint (met Chris Hoy en Craig MacLean)

2003
- Britskampioenschap sprint

2004
- Europees Kampioenschap Sprint onder 23 jaar
- Britskampioenschap sprint
- Britskampioenschap teamsprint

2005
- Europees Kampioenschap Sprint onder 23 jaar
- Wereldbeker Manchester teamsprint (met Chris Hoy en Craig MacLean)

2006
- Gemenebestspelen keirin
- Gemenebestspelen sprint
- Gemenebestspelen teamsprint
- Britskampioenschap keirin
- Wereldbeker Sydney teamsprint (met Chris Hoy en Craig MacLean)

2007
- Wereldbeker Manchester teamsprint (met Chris Hoy en Craig MacLean)
- Wereldkampioenschap teamsprint (met Chris Hoy en Craig MacLean)
- Wereldkampioenschap keirin
- Britskampioenschap sprint

2008
- Olympische Spelen keirin
- Wereldkampioenschap teamsprint (met Chris Hoy en Jamie Staff)
- Wereldbeker Manchester teamsprint (met Jason Kenny en Jamie Staff)

2010
- Britskampioenschap teamsprint
- Wereldkampioenschap teamsprint (met Chris Hoy en Jason Kenny)

title: Ross Edgar

wikitext:
{{Infobox wielrenner
| naam = Ross Edgar
| volledigenaam =
| afbeelding = Ross Edgar.jpg
| bijnaam =
| geboortedatum = [[3 januari]] [[1983]]
| geboortestad = [[Newmarket (Engeland)|Newmarket]]
| geboorteland = [[Verenigd Koninkrijk]]
| lengte =
| gewicht =
| ploeg =
| jaren =
| vorigeploegen =
| specialisatie = Sprint nummers [[baanwielrennen]]
}}
'''Ross Edgar''' ([[Newmarket (Engeland)|Newmarket]], [[3 januari]] [[1983]]) is een [[Verenigd Koninkrijk|Brits]] [[wielrenner]]. Hoewel Edgar is geboren in [[Engeland]], kwam hij tijdens de [[Gemenebestspelen]] van [[2002]] en [[2006]] uit voor [[Schotland]]. Tijdens de Gemenebestspelen van 2006 won Edgar goud op de [[Sprint (baanwielrennen)|teamsprint]] samen met [[Chris Hoy]] en [[Craig MacLean]]. Tijdens de [[Olympische Spelen]] van [[Olympische Zomerspelen 2008|2008]] in [[Peking]] won Edgar zilver op de [[Keirin]].

== Belangrijkste resultaten ==
{{Palmares start}}
'''2002'''
* {{brons}} Gemenebestspelen teamsprint (met Chris Hoy en Craig MacLean)
'''2003'''
* [[Bestand:MaillotReinoUnido.PNG|25px]] Britskampioenschap sprint
'''2004'''
* {{goud}} Europees Kampioenschap Sprint onder 23 jaar
* [[Bestand:MaillotReinoUnido.PNG|25px]] Britskampioenschap sprint
* [[Bestand:MaillotReinoUnido.PNG|25px]] Britskampioenschap teamsprint
'''2005'''
* {{zilver}} Europees Kampioenschap Sprint onder 23 jaar
* Wereldbeker Manchester teamsprint (met Chris Hoy en Craig MacLean)
'''2006'''
* {{brons}} Gemenebestspelen keirin
* {{zilver}} Gemenebestspelen sprint
* {{goud}} Gemenebestspelen teamsprint
* [[Bestand :MaillotReinoUnido.PNG|25px]] Britskampioenschap keirin
* Wereldbeker Sydney teamsprint (met Chris Hoy en Craig MacLean)
'''2007'''
* Wereldbeker Manchester teamsprint (met Chris Hoy en Craig MacLean)
* {{zilver}} [[Wereldkampioenschappen baanwielrennen|Wereldkampioenschap]] teamsprint (met Chris Hoy en Craig MacLean)
* {{brons}} Wereldkampioenschap keirin
* [[Bestand :MaillotReinoUnido.PNG|25px]] Britskampioenschap sprint
'''2008'''
* {{zilver}} Olympische Spelen keirin
* {{zilver}} Wereldkampioenschap teamsprint (met Chris Hoy en [[Jamie Staff]])
* Wereldbeker Manchester teamsprint (met [[Jason Kenny]] en Jamie Staff)
'''2010'''
* [[Bestand:MaillotReinoUnido.PNG|25px]] Britskampioenschap teamsprint
* {{brons}} Wereldkampioenschap teamsprint (met Chris Hoy en Jason Kenny)
{{Palmares eind}}

==Externe links==
*[http://www.dewielersite.net/db2/wielersite/coureurfiche.php?coureurid=21131 Ross Edgar op de wielersite]

{{Navigatie selectie wielerploeg|inhoud=
{{Navigatie selectie wielerploeg/Team IG-Sigma Sport 2013}}
}}
{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Edgar, Ross}}
[[Categorie:Brits wielrenner]]
[[Categorie:Brits olympisch deelnemer]]

title: Persoonlijke informatie

Geboortedatum: 3 januari 1983

Geboorteplaats: Newmarket, Verenigd Koninkrijk

title: Sportieve informatie

Specialisatie(s): Sprint nummers baanwielrennen

Portaal: Wielersport


text:
# Sijmons
Sijmons is een Nederlandstalige familienaam die zowel in Nederland als in Vlaanderen door heel wat mensen gedragen wordt. Het is een patroniem uit de voornaam Sijmon, wat een variant is op de naam Simon. In Nederland waren er in het jaar 2007 zo'n 616 mensen met de naam Sijmons, in België waren er in 2008 zo'n 185 mensen met deze naam. Een variant is Symons, deze komt in België meer voor dan Sijmons, in Nederland is de situatie omgekeerd.

## Bekende naamdragers
- Fons Sijmons (1955-2013), een Belgische muzikant
- Herman Sijmons (1881-1961), een Nederlands architect
- Karel Sijmons (1908-1989), een Nederlands architect

title: Sijmons

wikitext:
'''Sijmons''' is een [[Nederlands]]talige familienaam die zowel in [[Nederland]] als in [[Vlaanderen]] door heel wat mensen gedragen wordt. Het is een [[patroniem]] uit de voornaam Sijmon, wat een variant is op de naam [[Simon (apostel)|Simon]]. In Nederland waren er in het jaar 2007 zo'n 616 mensen met de naam Sijmons<ref>[http://www.meertens.knaw.nl/nfb/detail_naam.php?gba_lcnaam=sijmons&gba_naam=Sijmons&nfd_naam=Sijmons%20(y)&operator=eq&taal= Nederlandse Familienamendatabank]</ref>, in België waren er in 2008 zo'n 185 mensen met deze naam<ref>[http://www.familienaam.be/Sijmons Belgische familienamen]</ref>. Een variant is [[Symons]], deze komt in België meer voor dan Sijmons, in Nederland is de situatie omgekeerd.

== Bekende naamdragers ==
* [[Fons Sijmons]] (1955-2013), een Belgische muzikant
* [[Herman Sijmons]] (1881-1961), een Nederlands architect
* [[Karel Sijmons]] (1908-1989), een Nederlands architect

== Zie ook ==
* [[Symons]]

{{Appendix}}
[[Categorie:Nederlandse of Vlaamse achternaam]]


text:
# Decretum Gratiani
Het Decretum Gratiani uit ca. 1140, ook bekend als de Concordia discordantium canonum is een belangrijk en uitvoerig vroeg werk uit het Rooms-Katholiek kerkelijk recht. Het is samengesteld en geschreven door, en onder leiding van, de in Bologna levende camaldulenzer monnik en jurist Gratianus. Het vormt het eerste deel van zes juridische leerboeken die samen bekend werden als het Corpus Iuris Canonici, tegenhanger binnen de Rooms-Katholieke Kerk van het Corpus Iuris Civilis dat in het Byzantijnse Rijk gold. Het werd gebruikt als de belangrijkste rechtsbron voor de kerkelijk recht totdat in 1234 de Decretalen werden afgekondigd door paus Gregorius IX, een grote verzameling pauselijke beslissingen in juridische kwesteis die binnen de Kerk hadden gespeeld.

## Inhoud
Gratianus zelf noemde het werk Concordia Discordantium Canonum, Latijn voor "overeenstemming van tegenstrijdige regels". De naam geeft het doel van de teksten aan: Gratianus probeerde tegenstrijdige canones met elkaar in overeenstemming te brengen. Daarmee geeft hij op scholastische wijze een overzicht van het canoniek recht tot aan het Tweede Lateraans Concilie in 1139. Verder zette Gratianus zich aan de formalisatie van het zich binnen de kerk nieuw ontwikkelende concept voor het huwelijk.
Gratianus gebruikte als bron het Romeins recht, de Bijbel, decretalen, concilie- en synodedocumenten en oudere rechtsverzamelingen.

## Auteurschap
Er worden twee versies van het Decretum Gratiani onderscheiden: één die verscheen kort na 1139 en één ten laatste in 1150. Vanwege de grote inhoudelijke verschillen en het afwijkende bronnengebruik, wordt vermoed dat er twee juristen aan het werk zijn geweest. De tweede tekst legt meer nadruk op de pauselijke macht.

## Invloed
Het Decretum Gratiani had grote invloed. De samenstelling van het werk betekende het begin van een systematisch onderwijs en onderzoek in het canoniek recht aan de universiteit van Bologna. Het decretum werd het uitgangspunt voor juridisch commentaar in de marge (glossen) evenals voor systematische kerkrechtelijke commentaren (summae). Bekende glossencommentaren zijn van Rufinus van Bologna en Huguccio. Een belangrijk praktisch gevolg van het decreet was dat het woekerverbod uit de vroege kerk algemeen van kracht werd. Ondanks zijn grote reputatie en brede verspreiding is het Decretum nooit door de Kerk erkend als een officiële collectie.

## Werken die Gratianus gebruikte als bron
- Etymologiae van Isidorus van Sevilla voor DD. 1-9;
- Liber de misericordia et justitia van Alger van Luik voor C. 1;

title: Decretum Gratiani

wikitext:
[[Bestand:Archive-ugent-be-83CEFB68-AABA-11E7-8DE6-2C4519B1B84C DS-16 (cropped).jpg|miniatuur|Fragment uit het manuscript "Decretum Gratiani". Dertiende-eeuwse, eenvoudige kopie afkomstig uit de abdij van Drongen. Bewaard in de [[Universiteitsbibliotheek Gent]].<ref>{{Citeer web|url=https://lib.ugent.be/viewer/archive.ugent.be:83CEFB68-AABA-11E7-8DE6-2C4519B1B84C#?c=&m=&s=&cv=21&xywh=-1142,0,9168,5119|titel=Decretum Gratiani|bezochtdatum=2020-08-26|werk=lib.ugent.be}}</ref>]]
Het '''''Decretum Gratiani''''' uit ca. 1140, ook bekend als de '''Concordia discordantium canonum''' is een belangrijk en uitvoerig vroeg werk uit het Rooms-Katholiek kerkelijk recht. Het is samengesteld en geschreven door, en onder leiding van, de in [[Bologna (stad)|Bologna]] levende camaldulenzer monnik en jurist [[Gratianus (kerkjurist)|Gratianus]]. Het vormt het eerste deel van zes juridische leerboeken die samen bekend werden als het ''[[Corpus Iuris Canonici]]'', tegenhanger binnen de [[Rooms-Katholieke Kerk|Rooms-Katholieke]] Kerk van het ''[[Corpus Iuris Civilis]]'' dat in het [[Byzantijnse Rijk]] gold. Het werd gebruikt als de belangrijkste rechtsbron voor de kerkelijk recht totdat in 1234 de [[Decretalen]] werden afgekondigd door [[paus Gregorius IX]], een grote verzameling pauselijke beslissingen in juridische kwesteis die binnen de Kerk hadden gespeeld.

==Inhoud==
Gratianus zelf noemde het werk ''Concordia Discordantium Canonum,'' [[Latijn]] voor "overeenstemming van tegenstrijdige regels". De naam geeft het doel van de teksten aan: Gratianus probeerde tegenstrijdige ''canones'' met elkaar in overeenstemming te brengen. Daarmee geeft hij op [[scholastiek|scholastische]] wijze een overzicht van het [[canoniek recht]] tot aan het [[Tweede Lateraans Concilie]] in [[1139]]. Verder zette Gratianus zich aan de formalisatie van het zich binnen de kerk nieuw ontwikkelende concept voor het [[huwelijk]].

Gratianus gebruikte als bron het [[Romeins recht]], de [[Bijbel (christendom)|Bijbel]], [[decretalen]], concilie- en synodedocumenten en oudere rechtsverzamelingen.

== Auteurschap ==
Er worden twee versies van het ''Decretum Gratiani'' onderscheiden: één die verscheen kort na 1139 en één ten laatste in 1150.<ref>Anders Winroth, ''The Making of Gratian's Decretum'', 2007. {{ISBN|9780521044653}}</ref> Vanwege de grote inhoudelijke verschillen en het afwijkende bronnengebruik, wordt vermoed dat er twee juristen aan het werk zijn geweest. De tweede tekst legt meer nadruk op de pauselijke macht.

==Invloed==
Het ''Decretum Gratiani'' had grote invloed. De samenstelling van het werk betekende het begin van een systematisch onderwijs en onderzoek in het canoniek recht aan de [[universiteit van Bologna]]. Het ''decretum'' werd het uitgangspunt voor juridisch commentaar in de marge (''[[Glos (tekst)|glos]]sen'') evenals voor systematische kerkrechtelijke commentaren (''[[summa]]e''). Bekende glossencommentaren zijn van Rufinus van Bologna en Huguccio. Een belangrijk praktisch gevolg van het ''decreet'' was dat het [[woekeraar|woekerverbod]] uit de vroege kerk algemeen van kracht werd. Ondanks zijn grote reputatie en brede verspreiding is het Decretum nooit door de Kerk erkend als een officiële collectie.

== Werken die Gratianus gebruikte als bron ==
* ''Etymologiae'' van [[Isidorus van Sevilla]] voor DD. 1-9;
* ''Liber de misericordia et justitia'' van [[Alger van Luik]] voor C. 1;

== Referenties ==
{{References}}

[[Categorie:Kerkelijk recht]]
[[Categorie:12e-eeuws boek]]


text:
# Rohan Browning
Rohan Browning (Crows Nest, 31 december 1997) is een Australisch sprinter. Hij nam eenmaal deel aan de Olympische Zomerspelen.

## Biografie
Browning nam in 2018 deel aan de Gemenebestspelen in eigen land, waar hij nipt de finale van de 100 meter aan zich zag voorbijgaan.
In 2021 kon Browning zich kwalificeren voor de Olympische Zomerspelen van Tokio. Met een persoonlijk record van 10,01 s kon hij zich plaatsen voor de halve finale van de 100 meter. In deze halve finale eindigde hij 5e, niet voldoende om zich te plaatsen voor de finale. Zijn tijd in de reeksen was echter wel goed voor de snelste 100 meter in de Australische Olympische geschiedenis.

## Persoonlijke records
Outdoor
| Onderdeel | Prestatie | Datum            | Plaats   |
| --------- | --------- | ---------------- | -------- |
| 100 m     | 10,01 s   | 31 juli 2021     | Tokio    |
| 200 m     | 20,71 s   | 21 januari 2018  | Canberra |
| 400 m     | 47,13 s   | 23 februari 2019 | Sydney   |

## Palmares

### 100 m
- 2018: 3e in ½ fin. Gemenebestspelen - 10,26 s
- 2019: 6e in de series WK - 10,40 s
- 2021: 5e in ½ fin. OS - 10,09 s

title: Rohan Browning

wikitext:
{{Infobox atletiek
| afbeelding =
| afbeeldingbreedte =
| onderschrift =
| naam = Rohan Browning
| bijnaam =
| geboortedatum = 31 december 1997
| geboorteplaats = [[Crows Nest (New South Wales)|Crows Nest]]
| overlijdensdatum =
| overlijdensplaats =
| nationaliteit = {{AU}}
| lengte =
| gewicht =
| discipline = [[100 meter (atletiek)|100 meter]], [[200 meter (atletiek)|200 meter]]
| trainer =
| 1etitel =
| OS = 2020
| extra =
}}
'''Rohan Browning''' ([[Crows Nest (New South Wales)|Crows Nest]], [[31 december]] [[1997]]) is een [[Australië (land)|Australisch]] [[Sprint (atletiek)|sprinter]]. Hij nam eenmaal deel aan de [[Olympische Zomerspelen]].

== Biografie==
Browning nam in 2018 deel aan de [[Gemenebestspelen 2018|Gemenebestspelen]] in eigen land, waar hij nipt de finale van de 100 meter aan zich zag voorbijgaan.
In 2021 kon Browning zich kwalificeren voor de [[Olympische Zomerspelen 2020|Olympische Zomerspelen]] van [[Tokio]]. Met een persoonlijk record van 10,01 s kon hij zich plaatsen voor de halve finale van de [[Atletiek op de Olympische Zomerspelen 2020 – 100 meter mannen|100 meter]]. In deze halve finale eindigde hij 5e, niet voldoende om zich te plaatsen voor de finale. Zijn tijd in de reeksen was echter wel goed voor de snelste 100 meter in de Australische Olympische geschiedenis.

== Persoonlijke records ==
;Outdoor
{| class="wikitable"
!Onderdeel
!Prestatie
!Datum
!Plaats
|-
|100 m
|10,01 s
|31 juli 2021
|[[Tokio]]
|-
|200 m
|20,71 s
|21 januari 2018
|[[Canberra]]
|-
|400 m
|47,13 s
|23 februari 2019
|[[Sydney]]
|}

== Palmares ==
=== 100 m ===
* 2018: 3e in ½ fin. [[Gemenebestspelen 2018|Gemenebestspelen]] - 10,26 s
* 2019: 6e in de series [[Wereldkampioenschappen atletiek 2019|WK]] - 10,40 s
* 2021: 5e in ½ fin. [[Atletiek op de Olympische Zomerspelen 2020 – 100 meter mannen|OS]] - 10,09 s

{{Appendix|2=
* {{Link IAAF naam|id=14575440}}
* {{Link Olympedia-profiel|id=140726}}
* {{en}} [https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/athletics/athlete-profile-n1481551-browning-rohan.htm Profiel van Rohan Browning op olympics.com]
* {{en}} [https://www.olympics.com.au/olympians/rohan-browning/ Profiel van Rohan Browning op de website van het Australisch Olympisch comité]
----
{{References}}}}

{{DEFAULTSORT:Browning, Rohan}}
[[Categorie:Australisch atleet]]
[[Categorie:Australisch olympisch deelnemer]]
[[Categorie:Australisch sprinter (atletiek)]]

title: Rohan Browning

Volledige naam: Rohan Browning

Geboortedatum: 31 december 1997

Geboorteplaats: Crows Nest

Nationaliteit: Australië

title: Sportieve informatie

Discipline: 100 meter, 200 meter

Portaal: Atletiek


text:
# Bautasteen
Een bautasteen is een slanke rechtopgezette steen, meestal zonder afbeeldingen of runentekens. Bautasteen, in het Deens bautasten, is het Deense equivalent van het continentale begrip menhir (lange rechtopstaande steen). In het Zweeds wordt zo'n steen een rest sten 'rechtopgezette steen' (verwant aan het Engelse raised ') of bautasten genoemd. In Noorwegen zijn de begrippen bautaen en steinbauta gebruikelijk.
In een aantal Scandinavische gebieden en aangrenzende regio's zijn in de brons- en ijzertijd, soms zelfs al in jonge steentijd, bautastenen of resta stenar geplaatst. In Denemarken zijn ze meestal verbonden met graven, maar ook wel met gewijde plaatsen.

## Etymologie en geschiedenis
Het woord bautasten komt van het IJslandse bautastein, waarin bauta 'slaan' betekent: de steen werd in de grond geslagen. Bautastenen zijn de voorlopers van de runenstenen en hebben meestal ten minste één vlakke zijde. Gedurende de ijzertijd, zo ongeveer vanaf de 4e eeuw, begon men de gedenkstenen van runentekens te voorzien. De bautasteen bij Strangelshøj zou zich omdraaien wanneer het de lucht van versgebakken brood waarneemt. Dit bijgeloof is wijd verbreidt in heel Denemarken. Hetzelfde wordt namelijk ook verteld over de zwerfkei genaamd Spejdersten, de grootste steen op het Deense eiland Falster, waar ook een relatie met vruchtbaarheid niet uitgesloten wordt.
Rond 1230 schreef de IJslandse geschiedschrijver Snorri Sturluson in de Heimskringla (de Noorse koningssagen) over een beroemd persoon: "...en hij werd begraven en een bautasteen werd voor hem opgericht." Vanaf de 17e eeuw werd er door meerdere kroniekschrijvers en geleerden over bautastenen geschreven. In zijn boek "Sechs Schreiben von einigen Merkwürdigkeiten der Holsteinischen Gegenden" gaat Johann Friedrich Camerer uitvoerig in op de "heidense stenen uit de oudheid". Hij had er een op het Duitse eiland Sylt, en een aantal in de omgeving van Pöschendorf (nabij Hamburg) gezien en beschreven. Hij maakte er melding van dat Johannes Schefferus, al het woord "Bauta" met bloed vertaalde, "omdat deze bloedstenen ter verering opgericht waren voor degene die in de oorlog bloed vergoten hadden". Johann Daniel Major beweerde in zijn in 1692 verschenen werk "Bevölckertes Cimbrien" dat de bautastenen vroeger om alle grafheuvels geplaatst waren en waarschijnlijk vanuit "Noorwegen op aan elkaar vastgeknoopte vlotten ook op het Cimbrische schiereiland (Jutland) gebracht waren". Dit werd echter 50 jaar later al in twijfel getrokken door Johann Friedrich Camerer. Ook Troels Arnkiel uit Aabenraa (Denemarken), predikant en onderzoeker van vroege geschiedenis, ging in zijn bekendste werk "Ausführliche Eröffnung" in op de betekenis van de bautastenen. Hij schrijft: "Bij deze heidense grafheuvels en bergen zijn de grote stenen als pilaren rondom neergezet, wat gedaan wordt ter nagedachtenis van de doden. Het is te betreuren dat deze grafstenen op vele plaatsen weggenomen en hergebruikt zijn om er kerken, kastelen, boerderijen, steentuinen en kerkmuren van te bouwen. En zo staan er vele grafheuvels en bergen onbeschermd bij op de velden en zijn bijbehorende steencirkels en kringen geplunderd."
- Zweedse bautastenen
- Steen van Boda
- Stenen van Vässjevattnet
- Ölandse stenen uit kalksteenplaten
- Stenen op het grafveld van Särestad

## Verspreiding
| Gemeenten        | Aantal |
| ---------------- | ------ |
| Akershus         | 8      |
| Aust-Agder       | 56     |
| Buskerud         | 7      |
| Finnmark         | 3      |
| Hedmark          | 5      |
| Hordaland        | 70     |
| Møre og Romsdal  | 134    |
| Nord-Trøndelag   | 102    |
| Nordland         | 90     |
| Oppland          | 24     |
| Oslo             | 0      |
| Rogaland         | 258    |
| Sogn og Fjordane | 43     |
| Sør-Trøndelag    | 66     |
| Telemark         | 13     |
| Troms            | 15     |
| Vest-Agder       | 107    |
| Vestfold         | 35     |
| Østfold          | 140    |

In Denemarken en Scandinavië komen bautastenen alleen maar ook in groepen voor: Årbakka (7), Grinde (6), Norheim (5) (allen in Noorwegen). Op de grafvelden, bij de Bøgebjerg bij Reerslev in Denemarken, zijn vijf stenen genaamd "Skrædderens falske vidner" (De valse getuigen van de kleermaker) te vinden.
- In Denemarken bevindt zich de grootste concentratie (75 van de oorspronkelijke 125) bautastenen op het Højstrup-grafveld op Tømmerby Fjord (75 van zodra 125 stenen) in Noord-Jutland. Van de oorspronkelijke 1000 stenen op het eiland Bornholm zijn er vandaag de dag ongeveer 250: in Louisenlund (70 stenen tot wel 2,5 meter hoog) en in het bos bij Gryet (bos) bij Neksø (67 stenen).[3]
- In Finland (in het bijzonder de Åland-Eilanden, en in Laitila).
- In Noorwegen zijn er 1176 geregistreerde bautastenen die onderdeel van een grafveld zijn.[4] Meer dan 100 bevinden zich in Rogaland (234), Østfold (140), Møre og Romsdal (134), Vest-Agder (107) en Nord-Trøndelag (102). Ook in 13 andere provincies staan er tussen 3 (Finnmark) en 90 (Nordland) bautastenen met een hoogte tot 8 meter hoog, wat uitzonderlijk hoog is. Meestal werden graven met een steen gemarkeerd, maar er zijn ook gevallen bekend waarbij meerdere brokken steen gebruikt zijn, bijvoorbeeld De fem dårlige jomfruer (letterlijk vertaald: de vijf dwaze maagden).
- In Zweden, (Resta stenar) op de Hallandse begraafplaats van Li (127). Op Gotland en Öland uit kalksteen.

Ook in Engeland en in het huidige Polen zijn enkele bautastenen te vinden. Deze stenen zijn vermoedelijk toe te schrijven aan de vroege Goten in Polen. Vaak vindt men ze ook aan de zuidkant van brandheuvels. Hiermee werd mogelijk het midden van een grafplaats aangeduid. Meestal komen ze voor waar ook Noormannen en Vikingen zich gevestigd hadden.

## Uiterlijk
In Denemarken zijn zwerfkeien gebruikt (zelden hoger dan 2 meter) en andere stenen, die waarschijnlijk uit rotsen gehakt werden. Laatstgenoemde zijn onbewerkt en daarmee min of meer onregelmatig van vorm. Sommige hebben een bijna driehoekige, vierkante of rechthoekige doorsnede. De hoogtes van de verschillende stenen variëren tussen 30 cm en 7,2 meter. De 7,2 meter hoge "naainaald van Maria" (Noors: Jomfru Marias synål) bij de Olavskerk in Avaldsnes op Karmøy en de Trollpila (de trolpijler) van Bolsøya met 5,1 meter zijn het hoogst. Naarmate de steen hoger is, wordt deze ook dunner. Daarom worden sommige stenen dan ook "naald" genoemd. Vaak is bijna de helft ingegraven in de bodem en is het bovenste deel spits toelopend. Op Gotland en Öland zijn voornamelijk stenen van kalksteen opgesteld die tegenwoordig (door beschadiging of verwering) nog maar nauwelijks boven de grond uitsteken.

## Afbakening
Bautastenen hebben geen inscripties of afbeeldingen. In latere tijden, deels nog voor het Vikingtijdperk, zijn er teksten gevonden, meestal in runenschrift. Zulke stenen heten dan ook "runenstenen", bijvoorbeeld Helland in Sola (Noorwegen): "Skard heeft deze steen opgericht voor Bjalv, zijn zoon, een achtenswaardige man". In de Hávamál wordt op dezelfde herinneringsfunctie gewezen:
sjaldan bautarsteinar
standa brautu nær,
nema reisi niðr at nið.
Zelden staan bautastenen
aan de weg
als nabestaanden ze niet oprichten voor hun verwanten..
Daarmee zou de functie van de stenen veranderd kunnen zijn. Ze werden minder belangrijk en, zoals de nuchtere tekst aangeeft, zouden ze ook geen religieuze betekenis meer hebben. Aangenomen wordt dat de verandering te wijten is aan christelijke invloeden, waar grafzerken met inscripties al gangbaar waren.

title: Bautasteen

wikitext:
[[Bestand:Skrædderens falske Vidner.jpg|miniatuur|Deense bautasteen bij [[Reerslev (parochie, Kalundborg)|Reerslev]] [[Seeland (eiland)|Seeland]]]]
Een '''bautasteen''' is een slanke rechtopgezette steen, meestal zonder afbeeldingen of [[runen]]tekens. Bautasteen, in het [[Deens]] '''bautasten''', is het Deense equivalent van het [[continent]]ale begrip [[menhir]] (lange rechtopstaande steen). In het [[Zweeds]] wordt zo'n steen een '''''rest sten''''' 'rechtopgezette steen' (verwant aan het [[Engels]]e ''raised'' ') of ''bautasten'' genoemd. In [[Noorwegen]] zijn de begrippen '''''bautaen''''' en '''''steinbauta''''' gebruikelijk.

In een aantal [[Scandinavië|Scandinavische]] gebieden en aangrenzende regio's zijn in de [[Bronstijd|brons]]- en [[IJzertijd|ijzertijd]], soms zelfs al in [[neolithicum|jonge steentijd]], ''bautastenen'' of ''resta stenar'' geplaatst. In Denemarken zijn ze meestal verbonden met [[Graf|graven]], maar ook wel met [[Wijding|gewijde plaatsen]].<ref name="Store Danske">{{da}} [http://www.denstoredanske.dk/Geografi_og_historie/Ark%C3%A6ologi/Ark%C3%A6ologi_og_forhistorie/bautasten bautasten] in [[Den Store Danske Encyklopædi]].</ref>

== Etymologie en geschiedenis ==
[[Bestand:Kylverstenen futhark.jpg|thumb|[[futhark|Fuþark]] op de "Kylversten", Zweden. (ca. 400 n.Chr.)]]
Het woord ''bautasten'' komt van het IJslandse ''bautastein'', waarin ''bauta'' 'slaan' betekent: de steen werd in de grond geslagen. Bautastenen zijn de voorlopers van de [[runen]]stenen en hebben meestal ten minste één vlakke zijde. Gedurende de ijzertijd, zo ongeveer vanaf de [[4e eeuw]], begon men de gedenkstenen van runentekens te voorzien.<ref name="DR15">{{Citeer web |url=https://www.geschichte-skandinavien.de/dr15.html |titel=Geschichte und Geschichten aus Skandinavien |auteur=Joachim Henkel |uitgever=geschichte-skandinavien.de |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180612143815/https://www.geschichte-skandinavien.de/dr15.html |archiefdatum=12 juni 2018 |citaat=Erst während der Eisenzeit, etwa ab dem 4. Jahrhundert n.Chr., begann man, solche Gedenksteine mit Runeninschriften zu versehen. |bezochtdatum=8 juni 2018 |dodeurl=ja}}</ref> De bautasteen bij [[Strangelshøj]] zou zich omdraaien wanneer het de lucht van versgebakken brood waarneemt. Dit [[bijgeloof]] is wijd verbreidt in heel Denemarken. Hetzelfde wordt namelijk ook verteld over de [[Zwerfsteen|zwerfkei]] genaamd ''Spejdersten'', de grootste steen op het Deense eiland [[Falster]], waar ook een relatie met vruchtbaarheid niet uitgesloten wordt.

Rond 1230 schreef de [[IJsland]]se geschiedschrijver [[Snorri Sturluson]] in de [[Heimskringla]] (de Noorse koningssagen) over een beroemd persoon: "...en hij werd begraven en een bautasteen werd voor hem opgericht." Vanaf de 17e eeuw werd er door meerdere kroniekschrijvers en geleerden over bautastenen geschreven. In zijn boek "Sechs Schreiben von einigen Merkwürdigkeiten der Holsteinischen Gegenden" gaat [[Johann Friedrich Camerer]] uitvoerig in op de "heidense stenen uit de oudheid". Hij had er een op het [[Duitsland|Duitse]] eiland [[Sylt]], en een aantal in de omgeving van [[Pöschendorf]] (nabij [[Hamburg]]) gezien en beschreven. Hij maakte er melding van dat [[Johannes Schefferus]], al het woord "Bauta" met bloed vertaalde, "omdat deze bloedstenen ter verering opgericht waren voor degene die in de oorlog bloed vergoten hadden". [[Johann Daniel Major]] beweerde in zijn in 1692 verschenen werk "Bevölckertes Cimbrien" dat de bautastenen vroeger om alle [[grafheuvel]]s geplaatst waren en waarschijnlijk vanuit "Noorwegen op aan elkaar vastgeknoopte vlotten ook op het [[Cimbrische schiereiland]] ([[Jutland]]) gebracht waren". Dit werd echter 50 jaar later al in twijfel getrokken door [[Johann Friedrich Camerer]]. Ook [[Troels Arnkiel]] uit [[Aabenraa (parochie)|Aabenraa]] (Denemarken), [[predikant]] en onderzoeker van vroege geschiedenis, ging in zijn bekendste werk "Ausführliche Eröffnung" in op de betekenis van de bautastenen. Hij schrijft: "Bij deze heidense grafheuvels en bergen zijn de grote stenen als pilaren rondom neergezet, wat gedaan wordt ter nagedachtenis van de doden. Het is te betreuren dat deze grafstenen op vele plaatsen weggenomen en hergebruikt zijn om er kerken, kastelen, boerderijen, steentuinen en kerkmuren van te bouwen. En zo staan er vele grafheuvels en bergen onbeschermd bij op de velden en zijn bijbehorende steencirkels en kringen geplunderd."

<gallery mode="packed" heights="180px" caption="Zweedse bautastenen">
 Bautastenen Boda 20110707 3.JPG|Steen van Boda
 Bautastenar vid Vässjevattnet 2.JPG|Stenen van [[Vässjevattnet]]
 Seby gravfält (Raä-nr Segerstad 24-1) 0602.jpg|[[Öland]]se stenen uit kalksteenplaten
 Särestads gravfält (Raä-nr Årstad 40-1) resta stenar 2647.jpg|Stenen op het grafveld van [[Särestad]]
</gallery>

== Verspreiding ==
{| class="wikitable sortable" align="right"
|+'''Bautasteenvondsten
in Noorwegen
verdeeld over gemeenten'''
|-
! Gemeenten
! Aantal
|-
| [[Akershus (provincie)|Akershus]] || 8
|-
| [[Aust-Agder]] || 56
|-
| [[Buskerud]] || 7
|-
| [[Finnmark]] || 3
|-
| [[Hedmark]] || 5
|-
| [[Hordaland]] || 70
|-
| [[Møre og Romsdal]] || 134
|-
| [[Nord-Trøndelag]] || 102
|-
| [[Nordland (provincie)|Nordland]] || 90
|-
| [[Oppland]] || 24
|-
| [[Oslo]] || 0
|-
| [[Rogaland]] || 258
|-
| [[Sogn og Fjordane]] || 43
|-
| [[Sør-Trøndelag]] || 66
|-
| [[Telemark]] || 13
|-
| [[Troms]] || 15
|-
| [[Vest-Agder]] || 107
|-
| [[Vestfold]] || 35
|-
| [[Østfold]] || 140

|}
In Denemarken en Scandinavië komen bautastenen alleen maar ook in groepen voor: Årbakka (7), Grinde (6), Norheim (5) (allen in Noorwegen). Op de grafvelden, bij de [[Bøgebjerg]] bij [[Reerslev (parochie, Kalundborg)|Reerslev]] in Denemarken, zijn vijf stenen genaamd "Skrædderens falske vidner" (De valse getuigen van de kleermaker) te vinden.

* In [[Denemarken]] bevindt zich de grootste concentratie (75 van de oorspronkelijke 125) bautastenen op het [[Højstrup (Tømmerby parochie)|Højstrup-grafveld]] op ''[[Tømmerby Fjord]]'' (75 van zodra 125 stenen) in [[Jutland|Noord-Jutland]]. Van de oorspronkelijke 1000 stenen op het eiland [[Bornholm (eiland)|Bornholm]] zijn er vandaag de dag ongeveer 250: in [[Louisenlund]] (70 stenen tot wel 2,5 meter hoog) en in het bos bij [[Gryet]] (bos) bij [[Nexø (parochie)|Neksø]] (67 stenen).<ref name="Bornholm Atlas">Bornholm Atlas over byer, bygninger og miljøer, Kulturarvsstyrelsen, 2003 ({{ISBN|87-91298-06-7}}, www.kuas.dk).</ref>
* In [[Finland]] (in het bijzonder de [[Åland|Åland-Eilanden]], en in [[Laitila]]).
* In [[Noorwegen]] zijn er 1176 geregistreerde bautastenen die onderdeel van een grafveld zijn.<ref>Gebaseerd op [[Riksantikvaren]]s database «Askeladden» per. juni 2013</ref> Meer dan 100 bevinden zich in [[Rogaland]] (234), [[Østfold]] (140), [[Møre og Romsdal]] (134), [[Vest-Agder]] (107) en [[Nord-Trøndelag]] (102). Ook in 13 andere provincies staan er tussen 3 ([[Finnmark]]) en 90 ([[Nordland (provincie)|Nordland]]) bautastenen met een hoogte tot 8 meter hoog, wat uitzonderlijk hoog is. Meestal werden graven met een steen gemarkeerd, maar er zijn ook gevallen bekend waarbij meerdere brokken steen gebruikt zijn, bijvoorbeeld [[De fem dårlige jomfruer]] (letterlijk vertaald: de vijf dwaze maagden).
* In [[Zweden]], (''Resta stenar'') op de [[Halland]]se [[Li gravfält|begraafplaats van Li]] (127). Op [[Gotland]] en [[Öland]] uit [[kalksteen]].

Ook in [[Engeland]] en in het huidige [[Polen]] zijn enkele bautastenen te vinden. Deze stenen zijn vermoedelijk toe te schrijven aan de vroege [[Goten]] in Polen. Vaak vindt men ze ook aan de zuidkant van [[brandheuvel]]s. Hiermee werd mogelijk het midden van een grafplaats aangeduid. Meestal komen ze voor waar ook [[Normandiërs|Noormannen]] en [[Vikingen]] zich gevestigd hadden.

== Uiterlijk ==
In Denemarken zijn [[Zwerfsteen|zwerfkeien]] gebruikt (zelden hoger dan 2 meter) en andere stenen, die waarschijnlijk uit rotsen gehakt werden. Laatstgenoemde zijn onbewerkt en daarmee min of meer onregelmatig van vorm. Sommige hebben een bijna driehoekige, vierkante of rechthoekige doorsnede. De hoogtes van de verschillende stenen variëren tussen 30 cm en 7,2 meter. De 7,2 meter hoge "naainaald van Maria" (Noors: Jomfru Marias synål) bij de Olavskerk in [[Avaldsnes]] op [[Karmøy]] en de [[Trollpila]] (de trolpijler) van [[Bolsøya]] met 5,1 meter zijn het hoogst. Naarmate de steen hoger is, wordt deze ook dunner. Daarom worden sommige stenen dan ook "naald" genoemd. Vaak is bijna de helft ingegraven in de bodem en is het bovenste deel spits toelopend. Op Gotland en Öland zijn voornamelijk stenen van kalksteen opgesteld die tegenwoordig (door beschadiging of verwering) nog maar nauwelijks boven de grond uitsteken.

== Afbakening ==
Bautastenen hebben geen [[inscriptie]]s of [[Illustratie|afbeeldingen]]. In latere tijden, deels nog voor het Vikingtijdperk, zijn er teksten gevonden, meestal in [[runen]]schrift. Zulke stenen heten dan ook "[[runen]]stenen", bijvoorbeeld [[Helland]] in [[Sola (Noorwegen)]]: "Skard heeft deze steen opgericht voor Bjalv, zijn zoon, een achtenswaardige man". In de [[Hávamál]] wordt op dezelfde herinneringsfunctie gewezen:

: ''sjaldan bautarsteinar''
: ''standa brautu nær, ''
: ''nema reisi niðr at nið.''<ref>Oudnoords: {{Citeer web |url=http://www.heimskringla.no/index.php?title=H%C3%A1vam%C3%A1l&oldid=35979 |titel=Hávamál |datum=7. mai 2016 |uitgever=www.heimskringla.no |citaat=Sonr er betri, þótt sé síð of alinn eftir genginn guma; sjaldan bautarsteinar standa brautu nær, nema reisi niðr at nið. |bezochtdatum=7 juni 2018}}</ref><ref>{{en}} {{Citeer boek|url=https://books.google.be/books?id=vSFzo9-pdT4C&pg=PA116&lpg=PA116&dq=bautarsteinar&source=bl&ots=rcQEICEgFV&sig=HVeKyPj1_2iaT0aaP-Jx_Z27WVc&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjKw464i7PbAhUOKlAKHVPUAWw4ChDoATABegQICBAB#v=onepage&q=bautarsteinar&f=false|titel=The Early Cultures of North-West Europe|auteur=Hector Munro Chadwick|uitgever=[[Cambridge University Press]]|bezochdatum=2 juni 2018|page=116|date=21 maart 2013|isbn=9781107686557}}</ref>

: ''Zelden staan bautastenen''
: ''aan de weg''
: ''als nabestaanden ze niet oprichten voor hun verwanten..''

Daarmee zou de functie van de stenen veranderd kunnen zijn. Ze werden minder belangrijk en, zoals de nuchtere tekst aangeeft, zouden ze ook geen religieuze betekenis meer hebben. Aangenomen wordt dat de verandering te wijten is aan christelijke invloeden, waar grafzerken met inscripties al gangbaar waren.

== Literatuur ==
[[Bestand:Tynebjergstenen, Sejerø.jpg|miniatuur|Bautasteen in het westen van [[Sejerø (eiland)|Sejerø]]]]

* [[E. Vedel]]: ''Bornholms oldtidsminder og Oldsager'', 1886
* [[Johann Friedrich Camerer]]: Sechs Schreiben von einigen Merkwürdigkeiten der Holsteinischen Gegenden; [[Leipzig]], 1756
* [[Trogillus Arnkiel]]: Ausführliche Eröffnung, [[Hamburg]], 1703
* [[Johann Daniel Major]]: Bevölckertes Cimbrien, [[Plön (stad)|Plön]], 1692
* [[Johannes Schefferus]]: Upsalia; [[Uppsala (stad)|Uppsala]] 1666
* [[Susanne Haugen]]: «Bautasteinn – fallos? Kring en tolkning av ett fornvästnordiskt ord» in: ''Scripta Islandica: Isländska sällskapets årsbok'' 59/2008. p. 121-134.
* [[Bergljot Solberg]], [[Einar Østmo]], & [[Lotte Hedeager]], (red.): «Bautastein» in: ''[[Norsk arkeologisk leksikon]]''. Pax (2005), p. 33.

== Zie ook ==
* [[Megaliet]]
* [[Monoliet]]

{{Appendix|1=Bronnen|2=
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Bautastein|oldid=177623271|datum=20180521}}
* {{de}} [http://www.bornholm.net/index.php?1963_de Bautasteine] in Louisenlund [[Østermarie (parochie)|Østermarie]] op [[Bornholm (eiland)|Bornholm]]
* {{da}} {{Citeer web |url=http://home6.inet.tele.dk/cordua/Bautasten.htm |titel=Bautasten på Bornholm |auteur=Jeanne Cordua |archiefurl=https://web.archive.org/web/20061013100832/http://home6.inet.tele.dk/cordua/Bautasten.htm |archiefdatum=13 oktober 2006 |citaat= |bezochtdatum=7 juni 2018}}
* [http://www.panoramio.com/photo/73676735 "Rest sten" of "Bautasten"], in de Bautastensgatan in [[Göteborg (gemeente)|Göteborg]] op [[Panoramio]].com
'''Voetnoten'''
{{References}}
}}

[[Categorie:Archeologische terminologie]]
[[Categorie:Prehistorie van Europa]]


text:
# Wonderin' (Neil Young)
Wonderin' is een lied dat werd geschreven door Neil Young. Hij bracht het in 1983 uit op een single en zijn album Everybody's rockin'. Dit werk maakte hij samen met The Shocking Pinks, een formatie die speciaal voor dit album was samengesteld. Op de B-kant van de single stond het nummer Payola blues.
Het is een liefdeslied waarin Young mijmert dat het nu al zo lang duurt dat zijn vriendin er niet meer is. Hij gaat er niettemin van uit dat er nog steeds een kans is dat ze die dag toch nog thuis zal komen.
Het nummer werd enkele malen gecoverd op muziekalbums van andere artiesten. Voorbeelden zijn van Retro Gretion (Happy trigger, 2003), Barenaked Ladies (Borrowed tunes II, 2007) en Nils Lofgren (The loner (Nils sings Neil), 2008).

title: Wonderin' (Neil Young)

wikitext:
{{Infobox single
| Titel          = ''Wonderin' ''
| Artiest        = [[Neil Young]]
| cover-op-enwp  =
| van Album      = [[Everybody's rockin']]
| B-kant         = ''Payola blues''
| Releasedatum   = 1983
| Drager         = Vinyl
| Genre          = [[Poprock]]
| Duur           = 2:57
| Label          = [[Geffen Records]]
| Schrijver      = [[Neil Young]]
| Producer       = [[Elliot Mazer]] en [[Neil Young]]
| van Album1           = [[Everybody's rockin']]
| Vorig albumnummer1   =
'' ''
| Dit albumnummer1     =
''Wonderin' ''
| Volgend albumnummer1 =
'' ''
}}
'''''Wonderin' '''''is een lied dat werd geschreven door [[Neil Young]]. Hij bracht het in 1983 uit op een single en zijn album ''[[Everybody's rockin']]''. Dit werk maakte hij samen met The Shocking Pinks, een formatie die speciaal voor dit album was samengesteld. Op de B-kant van de single stond het nummer ''Payola blues''.

Het is een liefdeslied waarin Young mijmert dat het nu al zo lang duurt dat zijn vriendin er niet meer is. Hij gaat er niettemin van uit dat er nog steeds een kans is dat ze die dag toch nog thuis zal komen.

Het nummer werd enkele malen gecoverd op muziekalbums van andere artiesten. Voorbeelden zijn van [[Retro Gretion]] (''Happy trigger'', 2003), [[Barenaked Ladies]] (''Borrowed tunes II'', 2007) en [[Nils Lofgren]] (''[[The loner (Nils sings Neil)]]'', 2008).

{{Appendix|1=Bronnen|2=
* Discogs, [http://www.discogs.com/artist/138556-Neil-Young Neil Young]
* Second Hand Songs, [http://secondhandsongs.com/performance/80891/versions#nav-entity covers]
* [http://www.bigchords.com/neil_young_chords/wonderin_chords.html Songtekst en akkoorden]
}}
[[Categorie:Single uit 1983]]
[[Categorie:Nummer van Neil Young]]
[[Categorie:Nummer van Nils Lofgren]]
[[Categorie:Compositie van Neil Young]]

title: Wonderin'

B-kant(en): Payola blues

Soort drager: Vinyl

Genre: Poprock

Label: Geffen Records

Schrijver(s): Neil Young

Producent(en): Elliot Mazer en Neil Young

title: Volgorde op Everybody's rockin'

· Wonderin'

Portaal: Muziek