text:
# Uintatherium
Uintatherium is een geslacht van uitgestorven grote zoogdieren uit het Eoceen en behoort tot de nu uitgestorven groep Dinocerata, die 56 tot 38 miljoen jaar geleden in het Midden-Eoceen in Noord-Amerika en Oost-Azië leefde. Het leek op de neushoorns van vandaag en was een van de eerste grote vormen van zoogdieren na het uitsterven van de dinosauriërs. De schedel, die drie paar benen hoorns had, was karakteristiek, net als de sabelachtige hoektand van de bovenkaak. Uintatherium voedde zich met zacht plantaardig voedsel. Het geslacht bereikte een zekere mate van erkenning door zijn ontdekkingsgeschiedenis, die begon in 1872 en in de loop waarvan het werd beschreven door drie verschillende onderzoekers bijna gelijktijdig onder verschillende namen..

## Beschrijving
Fossielen van dit hoefdier zijn gevonden in afzettingen van Eocene ouderdom in de Uinta-bergen van Utah. Uintatherium had een schouderhoogte van twee meter en een lengte van vier meter. Op de grote schedel zaten zes hoorns: twee boven de ogen, twee bij de bek en twee boven op de kop. Wat betreft zijn bouw leek Uintatherium op een moderne neushoorn. Verwanten van dit grote hoefdier overleefden tot aan het Vroeg-Oligoceen, waarna de uintatheriën werden vervangen door andere hoefdieren zoals neushoorns.
Uintatherium was naast Eobasileus een van de grootste vertegenwoordigers van de Uintatheriidae, uitgestorven vroege hoefdieren. Over het algemeen had hij een massieve, nogal ton- of rolvormige lichaamsbouw en bereikte, volgens sommige gereconstrueerde museumskeletten, een hoofd-lichaamslengte van 3,1 tot 3,2 meter, met een schouderhoogte van ongeveer 1,6 meter. Het gewicht wordt geschat op 1500 tot 2000 kilogram, waardoor het iets lichter is dan Eobasileus. De gedrongen, olifantachtige benen eindigden elk in vijf stralen met hoeven.
De schedel bereikte een lengte van negenenzestig tot vijfentachtig centimeter en was erg vlak, maar ook erg breed. Het verschilde van andere grote Uintatheriums in zijn algemene verhoudingen. Uintatherium had een vrij korte rostrum, maar een langere achterste schedel. Het achterhoofdsbeen was verlengd en langwerpig, van achteren gezien had het een opvallend rechthoekige tot vierkante vorm. Het neusbeen lag duidelijk boven het middelste kaakbeen en was vaak iets naar beneden gericht, vergeleken met het voorhoofdsbeen had het een duidelijk verlengde lengte. De orbita bereikte vrij grote afmetingen. Opvallende kenmerken van Uintatherium waren drie paar hoorns op de schedel, die werden gevormd door benige uitgroei. Het belangrijkste paar hoorns zat op de voorste punt van het neusbeen en was erg laag, het bestond uit slechts twee lichte bultjes. Het middelste, vaak erg langwerpige paar, was verbonden met het achterste uiteinde van het maxillaire bot en stak uit het diasteem tussen de hoektanden en de achterste tanden. Het achterste en ook vrij hoge hoornpaar raakte daarentegen de os parietale poten.
De onderkaak was zeer robuust, met een lengte van negenenveertig tot vierenvijftig centimeter, maar relatief kort in vergelijking met de schedel. Aan de onderkant waren er gedeeltelijk massieve, naar beneden uitstekende en convex gevormde beenuitwassen. Het botlichaam bereikte een hoogte van maximaal 12,5 centimeter, kenmerkend lagen de gewrichtseinden duidelijk ver uit elkaar. De symfyse was sterk en tot vijftien centimeter lang. Het gebit werd gekenmerkt door enkele opvallende verminderingen, dus de bovenste snijtanden waren over het algemeen niet gevormd. De tandformule was dienovereenkomstig: {\displaystyle {\frac {0.1.3.3}{3.1.3.3}}}. De onderste snijtanden waren erg klein van vorm maar hadden twee conische knobbels achter elkaar. De onderste hoektand was ook vrij klein en leek op de snijtanden. De bovenste hoektand bereikte daarentegen enorme afmetingen. Over het algemeen was het sabelachtig plat, tot 6,6 centimeter lang en 2,9 centimeter breed aan de basis, en naar achteren gebogen. De totale lengte bereikte achttien centimeter, gemeten over de buitenkromming zelfs dertig centimeter, zodat het aanzienlijk voorbij de onderkaak uitstak. De onderste beengroei op de onderkaak diende om deze tand te beschermen. De achterste tanden werden gescheiden van de voorste door een groot diasteem van maximaal elf centimeter. Drie premolaren werden gevormd per mandibulaire boog, de eerste was zeer zeldzaam, die vervolgens erg klein was en direct aan de hoektand werd bevestigd vóór het diastema. Premolaren en kiezen waren relatief klein en laagkronig (brachyodont), de laatste kies werd maximaal 4,5 centimeter lang. Het kauwoppervlak werd gekenmerkt door twee dwarse emailgroeven (bilophodont), het kenmerk was de vorming van een V-vormige emailgroef op de maxillaire tanden, wat typisch is voor vroege zoogdieren.
Het postcraniale skelet is grotendeels volledig bekend. Vooral de wervelkolom lijkt op die van de slurfdieren, maar de halswervels waren relatief langer en het heiligbeen bestond in het algemeen uit vier wervels. Het bovenarmbeen werd tot zestig centimeter lang, het onderarmbeen tot achtenvijftig centimeter. Het bekken was tot honderdtwintig centimeter over de uiteinden gemeten en was daarom erg breed en vrij laag. Het dijbeen was eenenzeventig centimeter lang en had meestal geen derde trochanter. Het scheenbeen was tot vijftig centimeter lang. Alle ledematen eindigden in vijf stralen. Zowel de voor- als achterpoten waren vrij breed en kort, ook hier was de structuur erg vergelijkbaar met die van de slurfdieren.

## Fossiele vondsten
De meeste fossiele vondsten komen uit de Amerikaanse staat Wyoming en werden gevonden in het bovenste gedeelte van de Bridger-formatie (secties C en D), die tot het Midden-Eoceen behoort, hoewel bevindingen uit het begin van het bovenste Eoceen ook bekend zijn. De Bridger-formatie is wijdverbreid in het Bridger- en Washakie-bassin in het zuiden van Wyoming en wordt krachtig tot 200 meter. De eerste vondsten dateren uit de jaren 1870 en 1880, en alleen in deze onderzoeksperiode, die viel in de periode van de vete van Cope-Marsh, die belangrijk was vanuit een onderzoeksstandpunt, werden talloze fossiele resten gevonden, waaronder ongeveer twintig schedels of schedelfragmenten en honderden botten van postcraniale skeletten, inclusief die met volledige voor- en achterpoten. Van 1893 tot 1906 voerde het Amerikaanse natuurhistorisch museum verschillende expedities uit, waarbij het Washakie-bekken, maar ook het Uinta-bekken in de aangrenzende staat Utah centraal stonden. Vondsten uit de laatste plaats komen van ongeveer dezelfde leeftijd tot de iets jongere Green River-formatie. Tijdens deze expedities kwamen, naast ongeveer een dozijn schedels, schedelfragmenten en onderkaak, talloze delen van het lichaamsskelet aan het licht.
De bevindingen van de United States Geological Survey uit 1940 zijn nog steeds uitstekend, onder andere werd een bijna volledig skelet ontdekt in de buurt van de Henrys Fork en Sage Creek ten noordwesten van Lonetree in Wyoming, dat alleen een achterbeen en een deel van het voorbeen miste, evenals de halswervels. Vanaf de tweede helft van de 20e eeuw werden tal van studies uitgevoerd door het Field Museum of Natural History in Sweetwater County in Wyoming, waarbij minstens elf schedels en schedelfragmenten evenals individuele skeletdelen konden worden gedocumenteerd. De eerste vondst van een relatief pasgeboren dier moet hier ook worden vermeld. Een van de belangrijkste recente vondsten is een bijna complete, nauwelijks verpletterde en vijfenzeventig centimeter lange schedel, die was ingesloten in een groot blok zandsteen en werd gevonden in 1984 in Salazar Butte Quadrangle in Sweetwater County in Wyoming. Later waren er ook resten van het lichaamsskelet, zoals de onderkaak, wervels, ribben en delen van het bekken, die waarschijnlijk allemaal tot hetzelfde individu behoren, op het oorspronkelijke punt van de breukplaats van het blok. Oorspronkelijk alleen beschouwd als een Noord-Amerikaanse wijdverspreide soort, zijn fossielen vaker ontdekt in Oost-Azië sinds het begin van de jaren 1980. Dit omvat een bijna volledige schedel van de Lushi-formatie in de Chinese provincie Henan. Een onderkaak is afkomstig uit de Nomogen in het Erlian-bekken in Binnen-Mongolië, die al in het Onder-Eoceen is ontstaan. Daarentegen kwamen enkele tanden en postcraniale skeletelementen van de Üqbulak-formatie in Xinjiang aan het licht, die op hun beurt dateren uit het Midden-Eoceen. De eerste vondsten van Uintatherium in Oost-Azië, waaronder verschillende gigantische hoektanden, waren al in de jaren 1960 gepubliceerd vanaf de Sinyu-formatie in Jiangxi.

## Paleontologie
Uintatherium had een lichaamsbouw die deed denken aan de huidige neushoorns, maar was minder duidelijk robuust, maar het had ook benen die veel langer waren dan deze, wat ook die van slurfdieren in hun constructie benaderde. De beweging was meer plantigrad (zoolganger) dan bij de huidige olifanten, wat het gevolg is van de eenvoudigere voorvoet en achterpoten. De langwerpige schedel suggereert een vrij diepe hoofdhouding, zodat het achterste deel van het achterhoofdsbeen meer verticaal was. Voor dit doel hechten sterke nekspieren zich aan de achterkant van het hoofd. De typische lophodontische structuur van de kiezen geeft aan dat Uintatherium een herbivoor was die voornamelijk zacht voedsel at (browsing). Dit wordt ook aangegeven door de typische dwarse slijppatronen op de kiezen. Bovendien hadden de tanden een onregelmatige opstelling van het glazuur om hogere belastingen te weerstaan.
Bovendien kunnen de onderste snijtanden zijn gebruikt om het voedsel te plukken, wat wordt vermoed vanwege de vaak zwaar versleten tandvondsten. De afwezigheid van de bovenste snijtanden suggereert op zijn beurt een sterke en lange tong. Het extreem brede bekken, dat in zijn verhoudingen ook doet denken aan dat van slurfdieren, suggereert dat een zeer uitgebreid ontwikkeld achterste darmkanaal werd ontwikkeld in Uintatherium. Dit leidt tot de veronderstelling dat de Uintatheria hun voedsel in de endeldarm konden gebruiken, vergelijkbaar met de huidige onevenhoevigen. Anders is er relatief weinig bekend over de manier van leven. De door pachyostose verdikte lange botten zijn opmerkelijk, maar of dit kan worden gecombineerd met een semi-aquatische levensstijl, waarbij de verdikte botten het drijfvermogen van het lichaam in water moeten compenseren, is onduidelijk.
Uintatherium-fossielen vertonen een duidelijke [[[seksuele dimorfie]]. De hoektanden van mannelijke dieren waren veel meer afgetekend en langer dan die van vrouwelijke dieren. Bovendien misten vrouwtjes de kenmerkende onderbeengroei op de onderkaak. Daarnaast waren de benige hoorns minder helder. De combinatie van hoorns en uitgesproken hoektanden is onbekend bij huidige hoefdieren; dit feit werd voor het eerst vermeld in de vroege jaren 1940. Muskusdieren en waterherten hebben lange bovenhoeken die als wapens worden gebruikt, maar geen gewei. Bij Uintatherium kunnen de hoektanden ook hebben gediend als wapens voor paring of verdediging. Sommige schedels vertonen gebroken hoektanden tijdens hun leven, maar ze vertonen tekenen van slijpsporen en getuigen van verder actief gebruik. De functie van de zes hoorns is ook niet duidelijk; ook hier is het gebruik voor verdediging of uitstalling, evenals ruzie met andere leden van de soort over het voorrecht van paren, acceptabel, vergelijkbaar met de huidige geweidragende hoefdieren.

## Classificatie
Uintatherium is een geslacht van de familie Uintatheriidae. Binnen de familie werd Uintatherium geplaatst in een revisie van de uintatheriums door Walter Wheeler uit 1961 aan de subfamilie Uintatheriinae, die worden gekenmerkt door vertegenwoordigers met een groot lichaam in het algemeen en drie paar benige hoorns en waartoe nog steeds Eobasileus behoort. Oorspronkelijk werd een derde geslacht beschreven met Tetheopsis, een gedeeltelijke herziening uit het jaar 2002 door William D. Turnbull, maar liet de onafhankelijkheid van deze open, omdat ten minste een van de twee soorten die eraan zijn toegewezen identiek is aan Eobasileus. Tegenover de Uintatheriinae staan de Gobiatheriinae, die worden gekenmerkt door de vermindering van de bovenste hoektanden en een neustussenschot dat aan de voorkant is verbeend. Terwijl de status van de Gobiatheriinae als subfamilie werd bevestigd in de herziening van 2002, beschouwen sommige onderzoekers dit als een afzonderlijke familie binnen de Dinocerata vanwege de verschillende tandmorfologieën.
Uintatheriidae worden geplaatst in de orde Dinocerata, waarvan Uintatherium een van de grootste en bekendste vertegenwoordigers is. Deze groep zoogdieren, bekend uit Noord-Amerika en Oost-Azië, was een van de eerste gigantische vormen die zich ontwikkelden na het uitsterven van de dinosauriërs. Een gemeenschappelijk kenmerk van alle Dinocerata is de afwezigheid van de eerste premolaire en de bovenste snijtanden (met uitzondering van de vroegste vertegenwoordigers). De relatie met andere zoogdieren is niet volledig opgehelderd. Een nauwere relatie, gepostuleerd in de vroege jaren 1980, via Pseudictops met de Anagalidae, stamhistorische oerouders, kleine zoogdieren uit Oost-Azië in de buurt van de huidige knaagdieren, bleek verkeerd te zijn. Deze mogelijke relatie werd meestal verondersteld op basis van gemeenschappelijke tandkenmerken, maar vooral de extreem kleine kiezen in relatie tot de lichaamsgrootte bij de uintatheria, maar skeletanatomische onderzoeken weerlegden deze veronderstelling. Tegenwoordig worden de Dinocerata over het algemeen toegewezen aan de uitgebreide, maar heterogene groep hoefdieren, waar ze een zeer originele tak vormen. De Dinocerata is mogelijk nauwer verwant met de Zuid-Amerikaanse hoefdieren (Meridiungulata), zoals de Pyrotheria of de Xenungulata. De naaste familieleden die tegenwoordig leven, zijn misschien de onevenhoevigen, die de vorming van de hoeven delen, de mesaxonische voetpositie (zwaartepunt van de as van de voet loopt door de middelste (derde) balk) en het ontbreken van een diepe groef op het enkelbot voor articulatie met het scheenbeen, wat bijvoorbeeld veel voorkomt in Afrotheria.
Oorspronkelijk omvatte Uintatherium in Noord-Amerika bijna dertig soorten, maar ze werden vermeld onder verschillende generieke namen, zoals Dinoceras, Loxolophodon en Tinoceras. Na een herziening uit 1961 is alleen U. anceps geldig. Deze soort werd voor het eerst beschreven in 1871. Vanwege deels verschillende kenmerken in tandconstructie, wordt U. insperatus deels afgebakend als een onafhankelijk geslacht in Oost-Azië. De naam Uintatherium bestaat uit de naam voor het Uinta-gebergte in het noordoosten van Utah en het zuidwesten van Wyoming en het Griekse woord θήριον (thêrion 'dier').

## Ontdekking en naamgeving
Het onderzoek van Uintatherium heeft een lange en gevarieerde geschiedenis, waarbij talloze verschillende en deels onafhankelijk gemaakte taxonomische namen zijn gebruikt. De ontdekkingen begonnen in de Bridger en Washakie Basins in het zuiden van Wyoming en raakten daarbij in de Cope Marsh-vete, die de paleontologen Othniel Charles Marsh en Edward Drinker Cope uitvochten voor prestigieuze fossielen tijdens de jaren 1870 en 1880. De eerste vondsten van Uintatherium werden ontdekt door Marsh op Sage Creek in het Bridger-bekken in het zuidwesten van Wyoming, en de regio werd hierop opmerkzaam door fossiele vondsten van Joseph Leidy in 1868. In 1871 verwees hij ze echter naar Titanotherium, een naam die oorspronkelijk was toegewezen aan het geslacht Megacerops van de Brontotheriidae-groep. Het was pas in het opvolgende jaar dat Marsh de namen Dinoceras (gebaseerd op een volledige schedel, schouderblad en ribben) en Tinoceras (op basis van een volledige schedel) voor deze nieuwe zoogdiervorm op basis van nieuwe bevindingen vestigde. Hij telde ook die eerste vondsten van 1870 tot Tinoceras, hoewel hij ondertussen ook een positie hiervan binnen de mastodonts overwoog, oorspronkelijke slurfdieren. Zijn publicatie verscheen op 20 augustus 1872. Slechts drie dagen eerder, op 17 augustus, had Cope al een telegrafisch bericht naar de Natural History Academy van Philadelphia (Pennsylvania) gestuurd om zijn tegenstander Marsh ertoe aan te zetten zijn fossielen zo snel mogelijk uit Loxolophodon te publiceren om zuidelijk Wyoming te bereiken. Deze bestonden uit overblijfselen van vijf verschillende individuen, waaronder schedels en postcraniale skeletdelen - zodat ze onmiddellijk daarna in het Palaeontological Bulletin konden worden gepubliceerd. De zender heeft zich echter vergist, waardoor de naam Lefalophodon tot op de dag van vandaag wordt doorgegeven. Ondertussen, op 20 augustus, richtte Cope het geslacht Eobasileus op, gebaseerd op hetzelfde vondstmateriaal, waaraan een deel van het materiaal vandaag wordt geleverd, en pas op 22 augustus corrigeerde hij de naam naar zijn oorspronkelijk beoogde vorm, Loxolophodon. Al op 1 augustus 1872 had Joseph Leidy echter fossielen gepubliceerd die slechts twee weken eerder door hem waren gevonden en een expeditie op Dry Creek (Oklahoma) en Twin Buttes bij Fort Bridger in het Bridger-bekken, waaronder enkele schedelbotten, kiezen en een bovenarmbot, de hij gaf aan het nieuwe geslacht Uintatherium. In die tijd gaf hij ook een gigantische hoektand van dertig centimeter aan Uintamastix, die naar zijn mening nauwer verwant was aan de sabeltandkatten.
Pas nadat de bevindingen waren gepubliceerd, realiseerde Leidy zich voor het eerst in 1873 dat ze dezelfde zoogdiervorm of nauw verwante geslachten hadden beschreven en dat hij moest toegeven dat de gigantische hoektand, die hij voor het eerst aan een grote kat toeschreef, deel uitmaakte van dit bizarre zoogdier. In het begin negeerden Marsh en Cope grotendeels de ontdekking van Leidy van Uintatherium en beide onderzoekers beschouwden de namen die ze elkaar gaven als de namen die geldig waren voor deze nieuwe diersoort en die van de concurrent als synoniemen. Vanwege de regels van de zoölogische nomenclatuur bleek Leidy's beschrijving echter de wetenschappelijk geldige te zijn, omdat deze eerst werd gemaakt. Cope introduceerde zijn ontdekkingen in zijn publicatie van 1000 pagina's omvattende publicatie The Vertebrata of the Tertiary formations of the West, nu bekend als de Cope-bijbel, in 1885. Hier zag hij de vondsten als vroege vertegenwoordigers van de slurfdieren, wat ook werd weerspiegeld in enkele bekende levende reconstructies waarin de dieren werden voorgesteld met slurfdieren. In hetzelfde jaar publiceerde Marsh zijn monografie Dinocerata, een monografie van een uitgestorven orde van gigantische zoogdieren over zijn vondsten, waarin hij ze verwees naar de groep Dinocerata, een naam die nog steeds geldig is, zelfs als de werkelijke generieke naam Dinoceras slechts een synoniem is voor Uintatherium. Hij creëerde echter al de term Dinocerata in 1873. Pas na het einde van de vete van Cope-Marsh en de dood van de twee onderzoekers aan het einde van de 19e eeuw was het voorbehouden aan een nieuwe generatie onderzoekers om de talrijke fossielen nauwkeurig te classificeren. De onderstaande tabel toont alle Uintatherium-vormen die in de eerste publicaties tussen 1870 en 1873 zijn beschreven, ongeveer een dozijn nieuw beschreven vormen volgden tot 1885, die voornamelijk door Marsh werden vastgesteld.
| Taxon                                             | Auteur | Jaar van de omschrijving | Type-exemplaar                         | Vondsten                            | Vindplaats                                      |
| ------------------------------------------------- | ------ | ------------------------ | -------------------------------------- | ----------------------------------- | ----------------------------------------------- |
| Titanotherium? anceps                             | Marsh  | 1871                     | YPM 11030                              | schedel, wervel, pijpbeen           | Sage Creek, Bridger-Becken (Wyoming)            |
| Uintatherium robustum                             | Leidy  | 1872                     | ANSP 12607, 12609–126013, 12619, 12622 | schedel- en onderkaakfragmenten     | Twin Buttes, Bridger-Becken (Wyoming)           |
| Uintatherium (Uintamastix) atrox                  | Leidy  | 1872                     | ANSP 12606, 12608                      | bovenkaakhoektand, premolaren       | Dry Creek, Bridger-Becken (Wyoming)             |
| Loxolophodon furcatus ("Lefalophodon bifurcatus") | Cope   | 1872                     | AMNH 5045                              | schedel                             | Haystack Mountain, (Wyoming)                    |
| Loxolophodon pressicornis                         | Cope   | 1872                     | AMNH 5042 (Nr. 3), 5043                | schedel, pijpbeen                   | Haystack Mountain, (Wyoming)                    |
| Tinoceras grande                                  | Marsh  | 1872                     | YPM 11040                              | schedel, hals- en rugwervel         | Barrel Springs, Washakie-Becken (Wyoming)       |
| Dinoceras mirabile                                | Marsh  | 1872                     | YPM 11036                              | schedel, hals-, rug- en lendewervel | Big Bone Buttes, Bridger-Becken (Wyoming)       |
| Dinoceras (Tinoceras) lacustre                    | Marsh  | 1872                     | YPM 11037                              | schedel                             | Bitter Creek, Washakie-Becken (Wyoming)         |
| Dinoceras lucare                                  | Marsh  | 1873                     | YPM 11038                              | schedel                             | Big Bone Buttes, Bridger-Becken (Wyoming)       |
| Dinoceras laticeps                                | Marsh  | 1873                     | YPM 11039                              | schedel                             | Spanish John’s Meadow, Bridger-Becken (Wyoming) |

title: Uintatherium

wikitext:
{{Taxobox zoogdier
| titelweergave     = cursief
| naam = ''Uintatherium''
| fossiel = [[Ypresien]]-[[Bartonien]]<br>(~ 55 - 38 Ma)
| afbeelding        = Uinttather DB.jpg
| afbeeldingtekst   =
| orde              = [[Dinocerata]]
| familie           = [[Uintatheriidae]]
| taxon             = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| auteur = [[Joseph Leidy|Leidy]]
| datum = 1872
| afbeeldingII = Dinoceras mirabile Marsh MNHN.jpg
| afbeeldingIItekst = Schedel en nekwervels
}}
'''''Uintatherium'''''<ref>{{Citeer web |url=http://www.prehistoric-wildlife.com/species/u/uintatherium.html |titel=Uintatherium |bezochtdatum=12-01-2023 |werk=www.prehistoric-wildlife.com}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://prehistoric-fauna.com/Uintatherium |titel=Uintatherium |bezochtdatum=12-01-2023 |werk=prehistoric-fauna.com}}</ref> is een [[Geslacht (biologie)|geslacht]] van [[Uitsterven|uitgestorven]] grote [[zoogdieren]] uit het [[Eoceen]] en behoort tot de nu uitgestorven groep [[Dinocerata]], die 56 tot 38 miljoen jaar geleden in het Midden-[[Eoceen]] in [[Noord-Amerika]] en [[Oost-Azië]] leefde. Het leek op de [[neushoorns]] van vandaag en was een van de eerste grote vormen van zoogdieren na het uitsterven van de [[dinosauriërs]]. De [[schedel]], die drie paar benen hoorns had, was karakteristiek, net als de sabelachtige [[hoektand]] van de [[Bovenkaaksbeen|bovenkaak]]. ''Uintatherium'' voedde zich met zacht [[Plantaardig dieet|plantaardig voedsel]]. Het geslacht bereikte een zekere mate van erkenning door zijn ontdekkingsgeschiedenis, die begon in 1872 en in de loop waarvan het werd beschreven door drie verschillende onderzoekers bijna gelijktijdig onder verschillende namen..

==Beschrijving==
[[Fossiel]]en van dit hoefdier zijn gevonden in afzettingen van [[Eoceen|Eocene ouderdom]] in de [[Uinta Mountains|Uinta-bergen]] van [[Utah (staat)|Utah]]. ''Uintatherium'' had een [[Schofthoogte|schouderhoogte]] van twee meter en een lengte van vier meter. Op de grote schedel zaten zes hoorns: twee boven de ogen, twee bij de bek en twee boven op de kop. Wat betreft zijn bouw leek ''Uintatherium'' op een moderne neushoorn. Verwanten van dit grote [[Hoefdieren|hoefdier]] overleefden tot aan het Vroeg-[[Oligoceen]], waarna de uintatheriën werden vervangen door andere hoefdieren zoals neushoorns.

''Uintatherium'' was naast ''[[Eobasileus]]'' een van de grootste vertegenwoordigers van de [[Uintatheriidae]], uitgestorven vroege hoefdieren. Over het algemeen had hij een massieve, nogal ton- of rolvormige lichaamsbouw en bereikte, volgens sommige gereconstrueerde museumskeletten, een hoofd-[[lichaamslengte]] van 3,1 tot 3,2 meter, met een schouderhoogte van ongeveer 1,6 meter. Het gewicht wordt geschat op 1500 tot 2000 kilogram, waardoor het iets lichter is dan ''Eobasileus''. De gedrongen, olifantachtige benen eindigden elk in vijf stralen met hoeven.

De schedel bereikte een lengte van negenenzestig tot vijfentachtig centimeter en was erg vlak, maar ook erg breed. Het verschilde van andere grote Uintatheriums in zijn algemene verhoudingen. ''Uintatherium'' had een vrij korte [[Rostrum (anatomie)|rostrum]], maar een langere achterste schedel. Het [[achterhoofdsbeen]] was verlengd en langwerpig, van achteren gezien had het een opvallend rechthoekige tot vierkante vorm. Het [[neusbeen]] lag duidelijk boven het middelste kaakbeen en was vaak iets naar beneden gericht, vergeleken met het [[voorhoofdsbeen]] had het een duidelijk verlengde lengte. De [[oogkas|orbita]] bereikte vrij grote afmetingen. Opvallende kenmerken van ''Uintatherium'' waren drie paar hoorns op de schedel, die werden gevormd door benige uitgroei. Het belangrijkste paar hoorns zat op de voorste punt van het neusbeen en was erg laag, het bestond uit slechts twee lichte bultjes. Het middelste, vaak erg langwerpige paar, was verbonden met het achterste uiteinde van het maxillaire bot en stak uit het [[Diasteem (tandheelkunde)|diasteem]] tussen de hoektanden en de achterste tanden. Het achterste en ook vrij hoge hoornpaar raakte daarentegen de [[os parietale]] poten.

De [[Mandibula (gewervelden)|onderkaak]] was zeer robuust, met een lengte van negenenveertig tot vierenvijftig centimeter, maar relatief kort in vergelijking met de schedel. Aan de onderkant waren er gedeeltelijk massieve, naar beneden uitstekende en convex gevormde beenuitwassen. Het botlichaam bereikte een hoogte van maximaal 12,5 centimeter, kenmerkend lagen de gewrichtseinden duidelijk ver uit elkaar. De [[Schaambeenvoeg|symfyse]] was sterk en tot vijftien centimeter lang. Het gebit werd gekenmerkt door enkele opvallende verminderingen, dus de bovenste snijtanden waren over het algemeen niet gevormd. De [[tandformule]] was dienovereenkomstig: <math>\frac{0.1.3.3}{3.1.3.3}</math>. De onderste snijtanden waren erg klein van vorm maar hadden twee conische knobbels achter elkaar. De onderste hoektand was ook vrij klein en leek op de snijtanden. De bovenste hoektand bereikte daarentegen enorme afmetingen. Over het algemeen was het sabelachtig plat, tot 6,6 centimeter lang en 2,9 centimeter breed aan de basis, en naar achteren gebogen. De totale lengte bereikte achttien centimeter, gemeten over de buitenkromming zelfs dertig centimeter, zodat het aanzienlijk voorbij de onderkaak uitstak. De onderste beengroei op de onderkaak diende om deze tand te beschermen. De achterste tanden werden gescheiden van de voorste door een groot [[Diasteem (tandheelkunde)|diasteem]] van maximaal elf centimeter. Drie premolaren werden gevormd per mandibulaire boog, de eerste was zeer zeldzaam, die vervolgens erg klein was en direct aan de hoektand werd bevestigd vóór het diastema. Premolaren en kiezen waren relatief klein en laagkronig (brachyodont), de laatste kies werd maximaal 4,5 centimeter lang. Het kauwoppervlak werd gekenmerkt door twee dwarse emailgroeven (bilophodont), het kenmerk was de vorming van een V-vormige emailgroef op de maxillaire tanden, wat typisch is voor vroege zoogdieren.

Het [[postcrania]]le skelet is grotendeels volledig bekend. Vooral de [[wervelkolom]] lijkt op die van de [[slurfdieren]], maar de [[halswervel]]s waren relatief langer en het [[heiligbeen]] bestond in het algemeen uit vier [[Wervel (anatomie)|wervels]]. Het bovenarmbeen werd tot zestig centimeter lang, het onderarmbeen tot achtenvijftig centimeter. Het bekken was tot honderdtwintig centimeter over de uiteinden gemeten en was daarom erg breed en vrij laag. Het [[dijbeen]] was eenenzeventig centimeter lang en had meestal geen derde [[trochanter]]. Het [[scheenbeen]] was tot vijftig centimeter lang. Alle [[Ledemaat|ledematen]] eindigden in vijf stralen. Zowel de voor- als achterpoten waren vrij breed en kort, ook hier was de structuur erg vergelijkbaar met die van de slurfdieren.

== Fossiele vondsten ==
De meeste fossiele vondsten komen uit de Amerikaanse staat [[Wyoming]] en werden gevonden in het bovenste gedeelte van de [[Bridger-formatie]] (secties C en D), die tot het Midden-[[Eoceen]] behoort, hoewel bevindingen uit het begin van het bovenste Eoceen ook bekend zijn. De Bridger-formatie is wijdverbreid in het Bridger- en [[Washakie County|Washakie]]-bassin in het zuiden van Wyoming en wordt krachtig tot 200 meter. De eerste vondsten dateren uit de jaren 1870 en 1880, en alleen in deze onderzoeksperiode, die viel in de periode van de vete van Cope-Marsh, die belangrijk was vanuit een onderzoeksstandpunt, werden talloze fossiele resten gevonden, waaronder ongeveer twintig schedels of schedelfragmenten en honderden botten van postcraniale skeletten, inclusief die met volledige voor- en achterpoten. Van 1893 tot 1906 voerde het Amerikaanse natuurhistorisch museum verschillende expedities uit, waarbij het Washakie-bekken, maar ook het [[Uinta County|Uinta]]-bekken in de aangrenzende staat [[Utah]] centraal stonden. Vondsten uit de laatste plaats komen van ongeveer dezelfde leeftijd tot de iets jongere [[Green River-formatie]]. Tijdens deze expedities kwamen, naast ongeveer een dozijn schedels, schedelfragmenten en onderkaak, talloze delen van het lichaamsskelet aan het licht.

De bevindingen van de [[United States Geological Survey]] uit 1940 zijn nog steeds uitstekend, onder andere werd een bijna volledig skelet ontdekt in de buurt van de Henrys Fork en Sage Creek ten noordwesten van [[Lonetree]] in Wyoming, dat alleen een achterbeen en een deel van het voorbeen miste, evenals de halswervels. Vanaf de tweede helft van de 20e eeuw werden tal van studies uitgevoerd door het [[Field Museum of Natural History]] in [[Sweetwater County]] in Wyoming, waarbij minstens elf schedels en schedelfragmenten evenals individuele skeletdelen konden worden gedocumenteerd. De eerste vondst van een relatief pasgeboren dier moet hier ook worden vermeld. Een van de belangrijkste recente vondsten is een bijna complete, nauwelijks verpletterde en vijfenzeventig centimeter lange schedel, die was ingesloten in een groot blok [[zandsteen]] en werd gevonden in 1984 in Salazar Butte Quadrangle in [[Sweetwater County]] in Wyoming. Later waren er ook resten van het lichaamsskelet, zoals de onderkaak, wervels, [[Rib (anatomie)|ribben]] en delen van het [[Bekken (anatomie)|bekken]], die waarschijnlijk allemaal tot hetzelfde individu behoren, op het oorspronkelijke punt van de breukplaats van het blok. Oorspronkelijk alleen beschouwd als een Noord-Amerikaanse wijdverspreide soort, zijn fossielen vaker ontdekt in Oost-Azië sinds het begin van de jaren 1980. Dit omvat een bijna volledige schedel van de Lushi-formatie in de [[China|Chinese]] provincie [[Henan (China)|Henan]]. Een onderkaak is afkomstig uit de Nomogen in het [[Erenhot|Erlian]]-bekken in [[Binnen-Mongolië]], die al in het Onder-Eoceen is ontstaan. Daarentegen kwamen enkele tanden en postcraniale skeletelementen van de Üqbulak-formatie in [[Xinjiang]] aan het licht, die op hun beurt dateren uit het Midden-Eoceen. De eerste vondsten van ''Uintatherium'' in Oost-Azië, waaronder verschillende gigantische hoektanden, waren al in de jaren 1960 gepubliceerd vanaf de Sinyu-formatie in [[Jiangxi]].

== Paleontologie ==
''Uintatherium'' had een lichaamsbouw die deed denken aan de huidige neushoorns, maar was minder duidelijk robuust, maar het had ook benen die veel langer waren dan deze, wat ook die van slurfdieren in hun constructie benaderde. De beweging was meer plantigrad (zoolganger) dan bij de huidige olifanten, wat het gevolg is van de eenvoudigere voorvoet en achterpoten. De langwerpige schedel suggereert een vrij diepe hoofdhouding, zodat het achterste deel van het achterhoofdsbeen meer verticaal was. Voor dit doel hechten sterke nekspieren zich aan de achterkant van het hoofd. De typische lophodontische structuur van de kiezen geeft aan dat ''Uintatherium'' een [[herbivoor]] was die voornamelijk zacht voedsel at (browsing). Dit wordt ook aangegeven door de typische dwarse slijppatronen op de kiezen. Bovendien hadden de tanden een onregelmatige opstelling van het glazuur om hogere belastingen te weerstaan.

Bovendien kunnen de onderste snijtanden zijn gebruikt om het voedsel te plukken, wat wordt vermoed vanwege de vaak zwaar versleten tandvondsten. De afwezigheid van de bovenste snijtanden suggereert op zijn beurt een sterke en lange tong. Het extreem brede bekken, dat in zijn verhoudingen ook doet denken aan dat van slurfdieren, suggereert dat een zeer uitgebreid ontwikkeld achterste [[Maag-darmstelsel|darmkanaal]] werd ontwikkeld in ''Uintatherium''. Dit leidt tot de veronderstelling dat de Uintatheria hun voedsel in de [[endeldarm]] konden gebruiken, vergelijkbaar met de huidige [[onevenhoevigen]]. Anders is er relatief weinig bekend over de manier van leven. De door [[pachyostose]] verdikte lange botten zijn opmerkelijk, maar of dit kan worden gecombineerd met een semi-aquatische levensstijl, waarbij de verdikte botten het drijfvermogen van het lichaam in water moeten compenseren, is onduidelijk.

''Uintatherium''-fossielen vertonen een duidelijke [[[seksuele dimorfie]]. De hoektanden van mannelijke dieren waren veel meer afgetekend en langer dan die van vrouwelijke dieren. Bovendien misten vrouwtjes de kenmerkende onderbeengroei op de onderkaak. Daarnaast waren de benige hoorns minder helder. De combinatie van hoorns en uitgesproken hoektanden is onbekend bij huidige hoefdieren; dit feit werd voor het eerst vermeld in de vroege jaren 1940. Muskusdieren en waterherten hebben lange bovenhoeken die als wapens worden gebruikt, maar geen [[gewei]]. Bij ''Uintatherium'' kunnen de hoektanden ook hebben gediend als wapens voor paring of verdediging. Sommige schedels vertonen gebroken hoektanden tijdens hun leven, maar ze vertonen tekenen van slijpsporen en getuigen van verder actief gebruik. De functie van de zes hoorns is ook niet duidelijk; ook hier is het gebruik voor verdediging of uitstalling, evenals ruzie met andere leden van de soort over het voorrecht van paren, acceptabel, vergelijkbaar met de huidige geweidragende hoefdieren.

== Classificatie ==
''Uintatherium'' is een geslacht van de familie [[Uintatheriidae]]. Binnen de familie werd ''Uintatherium'' geplaatst in een revisie van de uintatheriums door Walter Wheeler uit 1961 aan de [[Onderfamilie|subfamilie]] [[Uintatheriinae]], die worden gekenmerkt door vertegenwoordigers met een groot lichaam in het algemeen en drie paar benige hoorns en waartoe nog steeds ''[[Eobasileus]]'' behoort. Oorspronkelijk werd een derde geslacht beschreven met ''[[Tetheopsis]]'', een gedeeltelijke herziening uit het jaar 2002 door William D. Turnbull, maar liet de onafhankelijkheid van deze open, omdat ten minste een van de twee soorten die eraan zijn toegewezen identiek is aan ''Eobasileus''. Tegenover de Uintatheriinae staan de [[Gobiatheriinae]], die worden gekenmerkt door de vermindering van de bovenste hoektanden en een neustussenschot dat aan de voorkant is verbeend. Terwijl de status van de Gobiatheriinae als subfamilie werd bevestigd in de herziening van 2002, beschouwen sommige onderzoekers dit als een afzonderlijke familie binnen de [[Dinocerata]] vanwege de verschillende tandmorfologieën.

Uintatheriidae worden geplaatst in de [[Orde (biologie)|orde]] Dinocerata, waarvan ''Uintatherium'' een van de grootste en bekendste vertegenwoordigers is. Deze groep zoogdieren, bekend uit Noord-Amerika en Oost-Azië, was een van de eerste gigantische vormen die zich ontwikkelden na het uitsterven van de dinosauriërs. Een gemeenschappelijk kenmerk van alle Dinocerata is de afwezigheid van de eerste premolaire en de bovenste snijtanden (met uitzondering van de vroegste vertegenwoordigers). De relatie met andere zoogdieren is niet volledig opgehelderd. Een nauwere relatie, gepostuleerd in de vroege jaren 1980, via ''[[Pseudictops]]'' met de [[Anagalidae]], stamhistorische oerouders, kleine zoogdieren uit Oost-Azië in de buurt van de huidige knaagdieren, bleek verkeerd te zijn. Deze mogelijke relatie werd meestal verondersteld op basis van gemeenschappelijke tandkenmerken, maar vooral de extreem kleine kiezen in relatie tot de lichaamsgrootte bij de uintatheria, maar skeletanatomische onderzoeken weerlegden deze veronderstelling. Tegenwoordig worden de Dinocerata over het algemeen toegewezen aan de uitgebreide, maar heterogene groep hoefdieren, waar ze een zeer originele tak vormen. De Dinocerata is mogelijk nauwer verwant met de [[Zuid-Amerika]]anse hoefdieren ([[Meridiungulata]]), zoals de [[Pyrotheria]] of de [[Xenungulata]]. De naaste familieleden die tegenwoordig leven, zijn misschien de onevenhoevigen, die de vorming van de hoeven delen, de mesaxonische voetpositie (zwaartepunt van de as van de voet loopt door de middelste (derde) balk) en het ontbreken van een diepe groef op het enkelbot voor articulatie met het scheenbeen, wat bijvoorbeeld veel voorkomt in [[Afrotheria]].

Oorspronkelijk omvatte ''Uintatherium'' in Noord-Amerika bijna dertig soorten, maar ze werden vermeld onder verschillende generieke namen, zoals ''[[Dinoceras]]'', ''[[Loxolophodon]]'' en ''[[Tinoceras]]''. Na een herziening uit 1961 is alleen ''U. anceps'' geldig. Deze soort werd voor het eerst beschreven in 1871. Vanwege deels verschillende kenmerken in tandconstructie, wordt ''U. insperatus'' deels afgebakend als een onafhankelijk geslacht in Oost-Azië. De naam ''Uintatherium'' bestaat uit de naam voor het Uinta-gebergte in het noordoosten van Utah en het zuidwesten van Wyoming en het Griekse woord θήριον (thêrion 'dier').

== Ontdekking en naamgeving ==
Het onderzoek van ''Uintatherium'' heeft een lange en gevarieerde geschiedenis, waarbij talloze verschillende en deels onafhankelijk gemaakte taxonomische namen zijn gebruikt. De ontdekkingen begonnen in de Bridger en Washakie Basins in het zuiden van Wyoming en raakten daarbij in de Cope Marsh-vete, die de paleontologen [[Othniel Charles Marsh]] en [[Edward Drinker Cope]] uitvochten voor prestigieuze fossielen tijdens de jaren 1870 en 1880. De eerste vondsten van ''Uintatherium'' werden ontdekt door Marsh op Sage Creek in het Bridger-bekken in het zuidwesten van Wyoming, en de regio werd hierop opmerkzaam door fossiele vondsten van [[Joseph Leidy]] in 1868. In 1871 verwees hij ze echter naar ''[[Titanotherium]]'', een naam die oorspronkelijk was toegewezen aan het geslacht ''[[Megacerops]]'' van de [[Brontotheriidae]]-groep. Het was pas in het opvolgende jaar dat Marsh de namen ''Dinoceras'' (gebaseerd op een volledige schedel, schouderblad en ribben) en ''Tinoceras'' (op basis van een volledige schedel) voor deze nieuwe zoogdiervorm op basis van nieuwe bevindingen vestigde. Hij telde ook die eerste vondsten van 1870 tot ''Tinoceras'', hoewel hij ondertussen ook een positie hiervan binnen de [[mastodont]]s overwoog, oorspronkelijke slurfdieren. Zijn publicatie verscheen op 20 augustus 1872. Slechts drie dagen eerder, op 17 augustus, had Cope al een telegrafisch bericht naar de Natural History Academy van [[Philadelphia (Pennsylvania)]] gestuurd om zijn tegenstander Marsh ertoe aan te zetten zijn fossielen zo snel mogelijk uit ''[[Loxolophodon]]'' te publiceren om zuidelijk Wyoming te bereiken. Deze bestonden uit overblijfselen van vijf verschillende individuen, waaronder schedels en postcraniale skeletdelen - zodat ze onmiddellijk daarna in het Palaeontological Bulletin konden worden gepubliceerd. De zender heeft zich echter vergist, waardoor de naam ''[[Lefalophodon]]'' tot op de dag van vandaag wordt doorgegeven. Ondertussen, op 20 augustus, richtte Cope het geslacht ''Eobasileus'' op, gebaseerd op hetzelfde vondstmateriaal, waaraan een deel van het materiaal vandaag wordt geleverd, en pas op 22 augustus corrigeerde hij de naam naar zijn oorspronkelijk beoogde vorm, ''Loxolophodon''. Al op 1 augustus 1872 had Joseph Leidy echter fossielen gepubliceerd die slechts twee weken eerder door hem waren gevonden en een expeditie op [[Dry Creek (Oklahoma)]] en [[Twin Buttes]] bij [[Fort Bridger]] in het Bridger-bekken, waaronder enkele schedelbotten, kiezen en een bovenarmbot, de hij gaf aan het nieuwe geslacht ''Uintatherium''. In die tijd gaf hij ook een gigantische hoektand van dertig centimeter aan ''[[Uintamastix]]'', die naar zijn mening nauwer verwant was aan de [[sabeltandkatten]].

Pas nadat de bevindingen waren gepubliceerd, realiseerde Leidy zich voor het eerst in 1873 dat ze dezelfde zoogdiervorm of nauw verwante geslachten hadden beschreven en dat hij moest toegeven dat de gigantische hoektand, die hij voor het eerst aan een grote kat toeschreef, deel uitmaakte van dit bizarre zoogdier. In het begin negeerden Marsh en Cope grotendeels de ontdekking van Leidy van ''Uintatherium'' en beide onderzoekers beschouwden de namen die ze elkaar gaven als de namen die geldig waren voor deze nieuwe diersoort en die van de concurrent als synoniemen. Vanwege de regels van de zoölogische [[nomenclatuur]] bleek Leidy's beschrijving echter de wetenschappelijk geldige te zijn, omdat deze eerst werd gemaakt. Cope introduceerde zijn ontdekkingen in zijn publicatie van 1000 pagina's omvattende publicatie ''The Vertebrata of the Tertiary formations of the West'', nu bekend als de Cope-bijbel, in 1885. Hier zag hij de vondsten als vroege vertegenwoordigers van de slurfdieren, wat ook werd weerspiegeld in enkele bekende levende reconstructies waarin de dieren werden voorgesteld met slurfdieren. In hetzelfde jaar publiceerde Marsh zijn monografie Dinocerata, een monografie van een uitgestorven orde van gigantische zoogdieren over zijn vondsten, waarin hij ze verwees naar de groep Dinocerata, een naam die nog steeds geldig is, zelfs als de werkelijke generieke naam ''Dinoceras'' slechts een synoniem is voor ''Uintatherium''. Hij creëerde echter al de term Dinocerata in 1873. Pas na het einde van de vete van Cope-Marsh en de dood van de twee onderzoekers aan het einde van de 19e eeuw was het voorbehouden aan een nieuwe generatie onderzoekers om de talrijke fossielen nauwkeurig te classificeren. De onderstaande tabel toont alle ''Uintatherium''-vormen die in de eerste publicaties tussen 1870 en 1873 zijn beschreven, ongeveer een dozijn nieuw beschreven vormen volgden tot 1885, die voornamelijk door Marsh werden vastgesteld.

{| class="wikitable sortable"
|- class="hintergrundfarbe8"
! Taxon
! Auteur
! Jaar van de omschrijving
! Type-exemplaar
! Vondsten
! Vindplaats
|-
| ''Titanotherium? anceps''
| [[Othniel Charles Marsh|Marsh]]
| 1871
| [[Yale Peabody Museum|YPM]] 11030
| schedel, wervel, pijpbeen
| Sage Creek, Bridger-Becken (Wyoming)
|-
| ''Uintatherium robustum''
| [[Joseph Leidy|Leidy]]
| 1872
| [[Academy of Natural Sciences Philadelphia|ANSP]] 12607, 12609–126013, 12619, 12622
| schedel- en onderkaakfragmenten
| Twin Buttes, Bridger-Becken (Wyoming)
|-
| ''Uintatherium'' (''Uintamastix'') ''atrox''
| Leidy
| 1872
| ANSP 12606, 12608
| bovenkaakhoektand, premolaren
| Dry Creek, Bridger-Becken (Wyoming)
|-
| ''Loxolophodon furcatus'' (''"Lefalophodon bifurcatus"'')
| [[Edward Drinker Cope|Cope]]
| 1872
| [[American Museum of Natural History|AMNH]] 5045
| schedel
| Haystack Mountain, (Wyoming)
|-
| ''Loxolophodon pressicornis''
| [[Edward Drinker Cope|Cope]]
| 1872
| AMNH 5042 (Nr. 3), 5043
| schedel, pijpbeen
| Haystack Mountain, (Wyoming)
|-
| ''Tinoceras grande''
| Marsh
| 1872
| YPM 11040
| schedel, hals- en rugwervel
| Barrel Springs, Washakie-Becken (Wyoming)
|-
| ''Dinoceras mirabile''
| Marsh
| 1872
| YPM 11036
| schedel, hals-, rug- en lendewervel
| Big Bone Buttes, Bridger-Becken (Wyoming)
|-
| ''Dinoceras'' (''Tinoceras'') ''lacustre''
| Marsh
| 1872
| YPM 11037
| schedel
| Bitter Creek, Washakie-Becken (Wyoming)
|-
| ''Dinoceras lucare''
| Marsh
| 1873
| YPM 11038
| schedel
| Big Bone Buttes, Bridger-Becken (Wyoming)
|-
| ''Dinoceras laticeps''
| Marsh
| 1873
| YPM 11039
| schedel
| Spanish John’s Meadow, Bridger-Becken (Wyoming)
|}

{{Commonscat|Uintatherium}}
{{Appendix|2=
'''Literatuur'''
* T. S. Kemp: ''The Origin & Evolution of Mammals.'' Oxford University Press, Oxford 2005. {{ISBN|0198507615}}
* William D. Turnbull: ''The Mammalian Faunas of the Washakie Formation, Eocene Age, of Southern Wyoming. Part IV. The Uintatheres.'' Fieldiana 47, 2002, S. 1–189
* Walter H. Wheeler: ''Revision of the Uintatheres.'' Bulletin of the Peabody Museum of Natural History Yale University 14, 1961, S. 1–93
'''Noten'''
{{References}}
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Uintatherium|oldid=195219561|datum=20200209}}
}}

[[Categorie:Dinocerata]]
[[Categorie:Eoceen]]

title: Uintatherium · Fossiel voorkomen: Ypresien-Bartonien · (~ 55 - 38 Ma)

Stam: Chordata (Chordadieren)

Klasse: Mammalia (Zoogdieren)

Orde: Dinocerata

Familie: Uintatheriidae

title: Geslacht

Portaal: Biologie · Zoogdieren


text:
# Michel-Joseph Speeckaert
Michel-Joseph Speeckaert (Leuven, 10 december 1748 – Brussel , 1838) was een Belgisch kunstschilder, gespecialiseerd in stillevens, bloemen en vogels.

## Persoonsgegevens
Hij was de zoon van François Speeckaert en Catherine Francis. Hij had een broer Joseph-Simon (°1749). Hij huwde in 1775 met Catharine Van de Velde. Zij hadden een zoon François-Emile Raphaël (x Sidonie Verly) wiens zoon Gustave-Victor Speeckaert (Sint-Joost-ten-Node, 1843 – Schaarbeek, 1887) eveneens kunstschilder was (landschappen). Er volgde een tweede huwelijk met Anne Coppyn.

## Levensloop
Hij volgde een opleiding aan de Academie van Antwerpen. Het merkwaardige en eigenaardige bij Michel-Jozef Speeckaert is dat we zijn activiteiten pas vanaf 1803 kunnen volgen. Hij is 55 jaar wanneer men voor het eerst een stilleven van zijn hand kan aanwijzen, en wel in het Salon 1803 te Brussel met “Bloemenboeket met vogelnest” en “Fruitkorf met patrijs en merel”.
Van 1808 tot 1835 was hij dan verder een regelmatig deelnemer aan de Salons van Gent, Brussel en Antwerpen en ook aan dat van Parijs, Rijsel (Lille) en Douai.
Speeckaert woonde te Brussel van 1803 tot 1824, eerst in de Bergstraat, vanaf 1821 In de Sterstraat. In 1824 vestigde hij zich te Mechelen en ca. 1835 verhuisde hij opnieuw naar Brussel; Quai aux Briques.
Op 84-jarige leeftijd behaalde hij de eerste prijs in zijn discipline tijdens het Gentse Salon van 1832.
Als leerling van Speeckaert wordt ene D. Vincent genoemd (leerling ca. 1821).

## Oeuvre
Speeckaert schilderde stillevens met bloemen, vruchten, soms in combinatie met vogels (tortelduiven, merels, patrijzen), vogelnestjes en dood wild : hazen en gevogelte. Het fruit presenteerde hij vaak in rieten korfjes, op marmeren sokkels die soms figuratief gesculpteerd zijn in bas-reliëf. Ook schilderde hij dood wild aan een haak tegen een muur of aan een boomtak opgehangen. Vogelnestjes op zich behoorden eveneens tot zijn repertoire. Deze vaste gegevens bleef hij steeds weer variëren.
Hij had succes met deze werken en kan gedurende zijn leven hoge prijzen ervoor bekomen.
Uitschieters in zijn oeuvre zijn “Fruitmand gedragen door kinderen” (Salon 1815; Brussel) waarvoor J. De Landtsheer, leraar aan de Academie in Brussel, de figuren schilderde of “Het nest en de muis” uit het Museum te La Fère.
Speeckaert was een tijdgenoot van Pieter Faes, Joris-Frederik Ziesel, Jan-Frans Eliaerts en Frans Van Dael en is te situeren in het kader van het neoklassieke stilleven in België.

## Tentoonstellingen
- Salon 1803, Brussel : “Bloemenboeket met vogelnest”, “Fruitkorf met patrijs en merel”.
- Salon 1810, Parijs : “Bloemen”
- Salon 1815, Brussel : “Fruitmand gedragen door kinderen” (figuren door J. De Landtsheer)
- Salon 1819, Douai : “Bloemen”, “Een tafel met wild”
- Tentoonstelling van Levende Meesters 1819, Den Haag : “Dode Patrijs”
- Tentoonstelling van Levende Meesters, 1820, Amsterdam : “Bloemstuk”, “Vogelnestje en kat”, “Dode patrijs” en “Dode duif”
- Tentoonstelling van Levende Meesters, 1822, Amsterdam : “Gezicht in een ijzersmederij”, “Een mand met perziken”
- Salon 1822, Rijsel : “Bloemen”, “Wild”
- Tentoonstelling van Levende Meesters, 1824, Amsterdam : “Enig dood wild”
- Salon 1825, Rijsel : “Een duif die ophangt aan een poot”, “”Vogelnest en een bloementuil”.
- Tentoonstelling van Levende Meesters, 1828, Amsterdam : “Een bloemstuk”, “Enig dood wild”.

## Musea
- Barnard Castle, Bowes Museum (GB)
- Cambridge, Fitzwilliam Museum (GB)
- La Fère, Musée Jeanne d’Aboville (F)
- Brussel, Koninklijke Verzameling

wikiname: nlwiki

title: Michel-Joseph Speeckaert

in_language: nl

wikitext:
'''Michel-Joseph Speeckaert''' ([[Leuven]], [[10 december]] [[1748]] – [[Brussel (stad)|Brussel]] , [[1838]]) was een [[België|Belgisch]] kunstschilder, gespecialiseerd in stillevens, bloemen en vogels.

==Persoonsgegevens==
Hij was de zoon van François Speeckaert en Catherine Francis. Hij had een broer Joseph-Simon (°1749). Hij huwde in 1775 met Catharine Van de Velde. Zij hadden een zoon François-Emile Raphaël (x Sidonie Verly) wiens zoon [[Gustave-Victor Speeckaer]]t (Sint-Joost-ten-Node, 1843 – Schaarbeek, 1887) eveneens kunstschilder was (landschappen). Er volgde een tweede huwelijk met Anne Coppyn.

==Levensloop==
Hij volgde een opleiding aan de Academie van Antwerpen. Het merkwaardige en eigenaardige bij Michel-Jozef Speeckaert is dat we zijn activiteiten pas vanaf 1803 kunnen volgen. Hij is 55 jaar wanneer men voor het eerst een stilleven van zijn hand kan aanwijzen, en wel in het Salon 1803 te Brussel met “Bloemenboeket met vogelnest” en “Fruitkorf met patrijs en merel”.

Van 1808 tot 1835 was hij dan verder een regelmatig deelnemer aan de Salons van Gent, Brussel en Antwerpen en ook aan dat van Parijs, Rijsel (Lille) en Douai.

Speeckaert woonde te Brussel van 1803 tot 1824, eerst in de Bergstraat, vanaf 1821 In de Sterstraat. In 1824 vestigde hij zich te Mechelen en ca. 1835 verhuisde hij opnieuw naar Brussel; Quai aux Briques.

Op 84-jarige leeftijd behaalde hij de eerste prijs in zijn discipline tijdens het Gentse Salon van 1832.

Als leerling van Speeckaert wordt ene D. Vincent genoemd (leerling ca. 1821).

==Oeuvre==
Speeckaert schilderde stillevens met bloemen, vruchten, soms in combinatie met vogels (tortelduiven, merels, patrijzen), vogelnestjes en dood wild : hazen en gevogelte. Het fruit presenteerde hij vaak in rieten korfjes, op marmeren sokkels die soms figuratief gesculpteerd zijn in bas-reliëf. Ook schilderde hij dood wild aan een haak tegen een muur of aan een boomtak opgehangen. Vogelnestjes op zich behoorden eveneens tot zijn repertoire. Deze vaste gegevens bleef hij steeds weer variëren.

Hij had succes met deze werken en kan gedurende zijn leven hoge prijzen ervoor bekomen.<ref>[http://vads.ahds.ac.uk/large.php?pic=b-m-644&page=4&mode=boolean&words=sam&idSearch=boolean&vadscoll=South+Asian+Diaspora+Literature+and+Arts+Archive&vadscoll=Bowes+Museum,+Barnard+Castle Collectie Bowes Museum, Barnard Castle]{{dode link|datum=oktober 2017 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>

Uitschieters in zijn oeuvre zijn “Fruitmand gedragen door kinderen” (Salon 1815; Brussel) waarvoor J. De Landtsheer, leraar aan de Academie in Brussel, de figuren schilderde of “Het nest en de muis” uit het Museum te La Fère.

Speeckaert was een tijdgenoot van [[Pieter Faes]], [[Joris-Frederik Ziesel]], [[Jan-Frans Eliaerts]] en [[Frans Van Dael]] en is te situeren in het kader van het neoklassieke stilleven in België.

==Tentoonstellingen==
*Salon 1803, Brussel : “Bloemenboeket met vogelnest”, “Fruitkorf met patrijs en merel”.
*Salon 1810, Parijs : “Bloemen”
*Salon 1815, Brussel : “Fruitmand gedragen door kinderen” (figuren door J. De Landtsheer)
*Salon 1819, Douai : “Bloemen”, “Een tafel met wild”
*[[Tentoonstelling van Levende Meesters]] 1819, Den Haag : “Dode Patrijs”
*Tentoonstelling van Levende Meesters, 1820, Amsterdam : “Bloemstuk”, “Vogelnestje en kat”, “Dode patrijs” en “Dode duif”
*Tentoonstelling van Levende Meesters, 1822, Amsterdam : “Gezicht in een ijzersmederij”, “Een mand met perziken”
*Salon 1822, Rijsel : “Bloemen”, “Wild”
*Tentoonstelling van Levende Meesters, 1824, Amsterdam : “Enig dood wild”
*Salon 1825, Rijsel : “Een duif die ophangt aan een poot”, “”Vogelnest en een bloementuil”.
*Tentoonstelling van Levende Meesters, 1828, Amsterdam : “Een bloemstuk”, “Enig dood wild”.

==Musea==
*Barnard Castle, Bowes Museum (GB)
*Cambridge, [[Fitzwilliam Museum]] (GB)
*La Fère, Musée Jeanne d’Aboville (F)
*Brussel, Koninklijke Verzameling

==Zie ook==
* [[Lijst van Belgische kunstschilders]]

== Externe links ==
* [https://web.archive.org/web/20090503041232/http://www.vlaamsekunstcollectie.be/index.aspx?local=nl&p=search Vlaamse Kunstcollectie]

{{Appendix|2=
{{References}}
----
* {{fr}} E. Laloire, M.J. Speckaert, in : [[Biographie Nationale]], 23, Brussel, 1921-1924.
* {{fr}} Les Salons retrouvés. Eclat de la vie artistique dans la France du Nord 1815-1848, s.l., 1993.
* {{fr}} Le dictionnaire des peintres belges du XIVième siècle à nos jours, Brussel, 1994.
* {{fr}} P. Sanchez & X. Seydoux, Les catalogues de Salons I 1801-1819, Dijon, 1999.
* {{nl}} P. Piron, De Belgische beeldende kunstenaars uit de 19de en 20ste eeuw, Brussel, 1999;-
* {{fr}} E. Bénézit, Dictionnaire critique et documentaire des peintres…, Paris, 1999;-
* {{nl}} W. & G. Pas, Biografisch Lexicon Plastische Kunst in België. Schilders- beeldhouwers – grafici 1830-2000, Antwerpen, 2000;-
* {{nl}} W. & G. Pas, Dictionnaire biographique arts plastiques en Belgique. Peintres-sculpteurs-graveurs 1800-2002, Antwerpen, 2002.
}}
{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Speeckaert, Michel-Joseph}}
[[Categorie:Belgisch kunstschilder]]


text:
# Lijst van Franse departementen gerangschikt naar oppervlakte
Dit is een lijst van Franse departementen gerangschikt naar oppervlakte.

wikitext:
Dit is een '''lijst van [[Frankrijk|Franse]] [[Departementen van Frankrijk|departementen]] gerangschikt naar oppervlakte'''.

{| class="toccolours"
|- align="center" bgcolor="#CCCCCC"
! # !! Departement !! Aantal inwoners (1999) !! Oppervlakte (km²) !! Bevolkingsdichtheid (inw./km²)

|- align="right"
|1||align="left"|[[Frans-Guyana|Guyane]]||157 213||83 534||2
|- align="right"
|2||align="left"|[[Gironde (departement)|Gironde]]||1 287 334||10 000||129
|- align="right"
|3||align="left"|[[Landes (departement)|Landes]]||327 334||9 243||35
|- align="right"
|4||align="left"|[[Dordogne (departement)|Dordogne]]||388 293||9 060||43
|- align="right"
|5||align="left"|[[Côte-d'Or]]||506 755||8 763||58
|- align="right"
|6||align="left"|[[Aveyron (departement)|Aveyron]]||263 808||8 735||30
|- align="right"
|7||align="left"|[[Saône-et-Loire]]||544 893||8 575||64
|- align="right"
|8||align="left"|[[Marne (departement)|Marne]]||565 229||8 162||69
|- align="right"
|9||align="left"|[[Puy-de-Dôme]]||604 266||7 970||76
|- align="right"
|10||align="left"|[[Pyrénées-Atlantiques]]||600 018||7 645||78
|- align="right"
|11||align="left"|[[Isère (departement)|Isère]]||1 094 006||7 431||147
|- align="right"
|12||align="left"|[[Yonne (departement)|Yonne]]||333 221||7 427||45
|- align="right"
|13||align="left"|[[Aisne (departement)|Aisne]]||535 489||7 369||73
|- align="right"
|14||align="left"|[[Allier (departement)|Allier]]||344 721||7 340||47
|- align="right"
|15||align="left"|[[Cher (departement)|Cher]]||314 428||7 235||43
|- align="right"
|16||align="left"|[[Maine-et-Loire]]||732 942||7 166||102
|- align="right"
|17||align="left"|[[Vienne (departement)|Vienne]]||399 024||6 990||57
|- align="right"
|18||align="left"|[[Alpes-de-Haute-Provence]]||139 561||6 925||20
|- align="right"
|19||align="left"|[[Côtes-d'Armor]]||542 373||6 878||79
|- align="right"
|20||align="left"|[[Charente-Maritime]]||557 024||6 864||81
|- align="right"
|21||align="left"|[[Morbihan]]||643 873||6 823||94
|- align="right"
|22||align="left"|[[Nièvre (departement)|Nièvre]]||225 198||6 817||33
|- align="right"
|23||align="left"|[[Loire-Atlantique]]||1 134 266||6 815||166
|- align="right"
|24||align="left"|[[Indre (departement)|Indre]]||231 139||6 791||34
|- align="right"
|25||align="left"|[[Loiret (departement)|Loiret]]||618 126||6 775||91
|- align="right"
|26||align="left"|[[Ille-et-Vilaine]]||867 533||6 775||128
|- align="right"
|27||align="left"|[[Finistère]]||852 418||6 733||127
|- align="right"
|28||align="left"|[[Vendée (departement)|Vendée]]||539 664||6 720||80
|- align="right"
|29||align="left"|[[Pas-de-Calais]]||1 441 568||6 671||216
|- align="right"
|30||align="left"|[[Drôme (departement)|Drôme]]||437 778||6 530||67
|- align="right"
|31||align="left"|[[Loir-et-Cher]]||314 968||6 343||50
|- align="right"
|32||align="left"|[[Haute-Garonne]]||1 046 338||6 309||166
|- align="right"
|33||align="left"|[[Seine-Maritime]]||1 239 138||6 278||197
|- align="right"
|34||align="left"|[[Gers (departement)|Gers]]||172 335||6 257||28
|- align="right"
|35||align="left"|[[Moselle (departement)|Moselle]]||1 023 447||6 216||165
|- align="right"
|36||align="left"|[[Haute-Marne]]||194 873||6 211||31
|- align="right"
|37||align="left"|[[Meuse]]||192 198||6 211||31
|- align="right"
|38||align="left"|[[Sarthe (departement)|Sarthe]]||529 851||6 206||85
|- align="right"
|39||align="left"|[[Somme (departement)|Somme]]||555 551||6 170||90
|- align="right"
|40||align="left"|[[Aude (departement)|Aude]]||309 770||6 139||50
|- align="right"
|41||align="left"|[[Indre-et-Loire]]||554 003||6 127||90
|- align="right"
|42||align="left"|[[Orne (departement)|Orne]]||292 337||6 103||48
|- align="right"
|43||align="left"|[[Hérault (departement)|Hérault]]||896 441||6 101||147
|- align="right"
|44||align="left"|[[Eure (departement)|Eure]]||541 054||6 040||90
|- align="right"
|45||align="left"|[[Savoie (departement)|Savoie]]||373 258||6 028||62
|- align="right"
|46||align="left"|[[Aube (departement)|Aube]]||292 131||6 004||49
|- align="right"
|47||align="left"|[[Deux-Sèvres]]||344 392||5 999||57
|- align="right"
|48||align="left"|[[Var (departement)|Var]]||898 441||5 973||150
|- align="right"
|49||align="left"|[[Charente (departement)|Charente]]||339 628||5 956||57
|- align="right"
|50||align="left"|[[Manche (departement)|Manche]]||481 471||5 938||81
|- align="right"
|51||align="left"|[[Seine-et-Marne]]||1 193 767||5 915||202
|- align="right"
|52||align="left"|[[Eure-et-Loir]]||407 665||5 880||69
|- align="right"
|53||align="left"|[[Vosges]]||380 952||5 874||65
|- align="right"
|54||align="left"|[[Oise (departement)|Oise]]||766 441||5 860||131
|- align="right"
|55||align="left"|[[Corrèze (departement)|Corrèze]]||232 576||5 857||40
|- align="right"
|56||align="left"|[[Gard (departement)|Gard]]||623 125||5 853||106
|- align="right"
|57||align="left"|[[Ain (departement)|Ain]]||515 270||5 762||89
|- align="right"
|58||align="left"|[[Tarn (departement)|Tarn]]||343 402||5 758||60
|- align="right"
|59||align="left"|[[Noorderdepartement]]||2 555 020||5 743||445
|- align="right"
|60||align="left"|[[Cantal (departement)|Cantal]]||150 778||5 726||26
|- align="right"
|61||align="left"|[[Creuse (departement)|Creuse]]||124 470||5 565||22
|- align="right"
|62||align="left"|[[Hautes-Alpes]]||121 419||5 549||22
|- align="right"
|63||align="left"|[[Calvados (departement)|Calvados]]||648 385||5 548||117
|- align="right"
|64||align="left"|[[Ardèche (departement)|Ardèche]]||286 023||5 529||52
|- align="right"
|65||align="left"|[[Haute-Vienne]]||353 893||5 520||64
|- align="right"
|66||align="left"|[[Lot-et-Garonne]]||305 380||5 361||57
|- align="right"
|67||align="left"|[[Haute-Saône]]||229 732||5 360||43
|- align="right"
|68||align="left"|[[Meurthe-et-Moselle]]||713 779||5 246||136
|- align="right"
|69||align="left"|[[Doubs (departement)|Doubs]]||499 062||5 234||95
|- align="right"
|70||align="left"|[[Ardennes]]||290 130||5 229||55
|- align="right"
|71||align="left"|[[Lot (departement)|Lot]]||160 197||5 217||31
|- align="right"
|72||align="left"|[[Mayenne (departement)|Mayenne]]||285 338||5 175||55
|- align="right"
|73||align="left"|[[Lozère]]||73 509||5 167||14
|- align="right"
|74||align="left"|[[Bouches-du-Rhône]]||1 835 719||5 087||361
|- align="right"
|75||align="left"|[[Jura (departement)|Jura]]||250 857||4 999||50
|- align="right"
|76||align="left"|[[Haute-Loire]]||209 113||4 977||42
|- align="right"
|77||align="left"|[[Ariège (departement)|Ariège]]||137 205||4 890||28
|- align="right"
|78||align="left"|[[Loire (departement)|Loire]]||728 524||4 781||152
|- align="right"
|79||align="left"|[[Bas-Rhin]]||1 026 120||4 755||216
|- align="right"
|80||align="left"|[[Haute-Corse]]||141 603||4 666||30
|- align="right"
|81||align="left"|[[Hautes-Pyrénées]]||222 368||4 464||50
|- align="right"
|82||align="left"|[[Haute-Savoie]]||631 679||4 388||144
|- align="right"
|83||align="left"|[[Alpes-Maritimes]]||1 011 326||4 299||235
|- align="right"
|84||align="left"|[[Pyrénées-Orientales]]||392 803||4 116||95
|- align="right"
|85||align="left"|[[Corse-du-Sud]]||118 593||4 014||30
|- align="right"
|86||align="left"|[[Tarn-et-Garonne]]||206 034||3 718||55
|- align="right"
|87||align="left"|[[Vaucluse (departement)|Vaucluse]]||499 685||3 567||140
|- align="right"
|88||align="left"|[[Haut-Rhin]]||708 025||3 525||201
|- align="right"
|89||align="left"|[[Rhône (departement)|Rhône]]||471 026||2 715||173
|- align="right"
|90||align="left"|[[Réunion]]||706 300||2 504||282
|- align="right"
|91||align="left"|[[Yvelines]]||1 354 304||2 284||593
|- align="right"
|92||align="left"|[[Essonne (departement)|Essonne]]||1 134 238||1 804||629
|- align="right"
|93||align="left"|[[Guadeloupe]]||422 496||1 703||248
|- align="right"
|94||align="left"|[[Val-d'Oise]]||1 105 464||1 246||887
|- align="right"
|95||align="left"|[[Martinique]]||381 427||1 128||338
|- align="right"
|96||align="left"|[[Territoire de Belfort]]||137 408||609||225
|- align="right"
|97||align="left"|[[Mayotte]]||186 452||374||498
|- align="right"
|98||align="left"|[[Val-de-Marne]]||1 227 250||245||5 009
|- align="right"
|99||align="left"|[[Seine-Saint-Denis]]||1 382 861||236||5 855
|- align="right"
|100||align="left"|[[Hauts-de-Seine]]||1 428 881||176||8 137
|- align="right"
|101||align="left"|[[Parijs]]||2 125 246||105||20 164
|}

[[Categorie:Departement van Frankrijk| ]]
[[Categorie:Lijsten van administratieve eenheden in Frankrijk| Departementen naar oppervlakte]]


text:
# Serpentine (feestartikel)
Een serpentine is een feestartikel dat bestaat uit een smalle ring van dun opgerold kleurig papier. Op een feest wordt één eind van de ring door de lucht gegooid, het andere eind vastgehouden, waardoor een vrolijk kleureffect ontstaat. Serpentines worden vooral gebruikt bij felicitaties, carnaval en nieuwjaar en andere feesten en vieringen.
Serpentines zijn te koop in feestwinkels, meestal in pakketjes met meer rolletjes in verschillende kleuren.
Bij een ticker-tape parade wordt confetti in de lucht gegooid.

title: Serpentine (feestartikel)

wikitext:
[[Bestand:Luftschlangen.JPG|thumb|Serpentines]]
Een '''serpentine''' is een [[feestartikel]] dat bestaat uit een smalle ring van dun opgerold kleurig papier. Op een feest wordt één eind van de ring door de lucht gegooid, het andere eind vastgehouden, waardoor een vrolijk kleureffect ontstaat. Serpentines worden vooral gebruikt bij felicitaties, [[carnaval]] en [[nieuwjaar]] en andere feesten en vieringen.

Serpentines zijn te koop in feestwinkels, meestal in pakketjes met meer rolletjes in verschillende kleuren.

Bij een [[ticker-tape parade]] wordt [[confetti]] in de lucht gegooid.

==Zie ook==
* [[Roltong (fluit)|Roltong]]
* [[Serpentinespray|Spuitserpentine]]
* [[Slinger (versiering)]]

[[Categorie:Feest]]
[[Categorie:Papier]]


text:
# Madracis kirbyi
Madracis kirbyi is een rifkoralensoort uit de familie van de Pocilloporidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1976 door Veron & Pichon.

title: Madracis kirbyi

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Madracis kirbyi''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Neteldieren|Cnidaria]] ([[Neteldieren]])
| klasse = [[Anthozoa]]
| orde = [[Rifkoralen|Scleractinia]]
| familie = [[Pocilloporidae]]
| geslacht = ''[[Madracis]]''
| w-naam = ''Madracis kirbyi''
| auteur = Veron & Pichon
| datum = 1976
| haakjes =
| commons =
| species =
| worms = 208943
}}
'''''Madracis kirbyi''''' is een [[rifkoralen]]soort uit de familie van de [[Pocilloporidae]].<ref>WoRMS (2013). <i>Madracis kirbyi</i> Veron & Pichon, 1976. Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=208943</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1976 door Veron & Pichon.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|15}}

[[Categorie:Rifkoralen]]

title: Madracis kirbyi

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Cnidaria (Neteldieren)

Klasse: Anthozoa

Orde: Scleractinia

Familie: Pocilloporidae

Geslacht: Madracis

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# François Lejéas
François Antoine Lejéas (Parijs, 12 juli 1744 - Brussel, 16 april 1827) was een Franse monnik, benoemd (maar niet gewijd) tot aartsbisschop van Luik.

## Levensloop
Als zoon van de Parijzenaars Antoine Lejéas en Marie-Antoine Charpentier, trad hij in bij de cisterciënzers in Citeaux.
In 1801, na de ondertekening van het concordaat tussen het Vaticaan en Frankrijk, werd Lejéas vicaris-generaal voor het aartsbisdom Parijs. Dit was voor hem verkregen door zijn invloedrijke broer, Martin Lejéas-Charpentier, die later empiregraaf en senator werd. In 1808, na de dood van kardinaal Jean-Baptiste de Belloy, werd hij vicaris van het kapittel.
Hij werd vervolgens voorgedragen om bisschop van Autun te worden, maar kardinaal Joseph Fesch, oom van Napoleon, voerde aan dat er nog veel voormalige verdienstelijke bisschoppen op een benoeming wachtten, en Lejéas werd niet benoemd.
Op 9 februari 1809 benoemde Napoleon hem tot aartsbisschop van Luik, als opvolger van de overleden Jean-Évangéliste Zäpfel. Hij had hiervoor de steun van Hugues-Bernard Maret, naaste medewerker van Napoleon, die in 1801 getrouwd was met Marie-Madeleine Lejéas, een nicht van de prelaat.
De nieuwe bisschop maakte zijn benoeming bekend aan het kapittel van de kathedraal in Luik, die ze gunstig onthaalde. Lejéas kwam weldra in Luik aan.
Ondertussen was hij in 1808 benoemd tot empireridder, en enkele maanden later tot empirebaron. Hij was bereid om de keizer ter wille te zijn en speelde een belangrijke rol in de annulering van het huwelijk van Napoleon en Joséphine.
Hij koos des te meer de zijde van de keizer, omdat er een kink in de kabel kwam voor zijn bisschopsbenoeming. De keizer mocht weliswaar, volgens het Concordaat, de bisschoppen benoemen maar de Heilige Stoel moest de benoeming bekrachtigen. De paus ondertekende de goedkeuring, maar met toegevoegde voorwaarden die niet strookten met het Concordaat. Napoleon liet derhalve de benoemingsakte opbergen en Lejéas werd voorlopig (en weldra definitief) niet tot bisschop gewijd.
Begin 1810, na talrijke bijeenkomsten, besliste Lejéas, in zijn hoedanigheid van officiaal op het aartsbisdom van Parijs, tot de nulliteit van het keizerlijk huwelijk.
Tegen de wil van het Luikse kapittel vorderde Lejéas, vervolgens, op last van de keizer, het ambt van aartsbisschop van Luik op. Als oplossing diende de vicaris-generaal van Luik ontslag in en kon Lejéas in zijn plaats benoemd worden. Maar het kapittel behield de vicaris-generaal en benoemde Lejéas als zijn adjunct. De Franse minister van de eredienst eiste echter dat Lajéas exclusief over de handtekening zou beschikken, en zo werd aanvaard. Van 1810 tot eind 1813 bestuurde Lejéas dan ook daadwerkelijk het aartsbisdom Luik.
Zijn houding, zoals die van andere benoemde maar niet gewijde en geïnstalleerde bisschoppen, werd echter door de paus veroordeeld. Lejéas moest dan ook met een bestendige oppositie in zijn aartsbisdom rekening houden.
De militaire evolutie was dusdanig dat de geallieerde troepen in 1814 Luik innamen en het werd nu helemaal onmogelijk voor Lejéas om zijn bisschoppelijke zetel te bekomen, des temeer daar hij er niet in slaagde gewijd te worden. Hij vertrok uit Luik en vestigde zich in Brussel. In 1816 bleek duidelijk dat hij geen kans meer maakte en legde er zich bij neer. Hij bracht zijn laatste levensjaren door als vrome monnik.

title: François Lejéas

wikitext:
'''François Antoine Lejéas''' ([[Parijs]], [[12 juli]] [[1744]] - [[Brussel (stad)|Brussel]], [[16 april]] [[1827]]) was een [[Frankrijk|Franse]] [[monnik]], benoemd (maar niet gewijd) tot [[aartsbisschop]] van [[Bisdom Luik|Luik]].

==Levensloop==
Als zoon van de Parijzenaars Antoine Lejéas en Marie-Antoine Charpentier, trad hij in bij de [[cisterciënzers]] in [[Citeaux]].

In 1801, na de ondertekening van het [[Concordaat van 15 juli 1801|concordaat tussen het Vaticaan en Frankrijk]], werd Lejéas [[vicaris-generaal]] voor het [[aartsbisdom Parijs]]. Dit was voor hem verkregen door zijn invloedrijke broer, Martin Lejéas-Charpentier, die later [[Empireadel|empiregraaf]] en senator werd. In 1808, na de dood van kardinaal Jean-Baptiste de Belloy, werd hij [[vicaris]] van het kapittel.

Hij werd vervolgens voorgedragen om bisschop van [[Autun]] te worden, maar kardinaal [[Joseph Fesch]], oom van Napoleon, voerde aan dat er nog veel voormalige verdienstelijke bisschoppen op een benoeming wachtten, en Lejéas werd niet benoemd.

Op 9 februari 1809 benoemde Napoleon hem tot aartsbisschop van Luik, als opvolger van de overleden [[Jean-Évangéliste Zäpfel]]. Hij had hiervoor de steun van [[Hugues-Bernard Maret]], naaste medewerker van Napoleon, die in 1801 getrouwd was met Marie-Madeleine Lejéas, een nicht van de prelaat.

De nieuwe bisschop maakte zijn benoeming bekend aan het kapittel van de kathedraal in Luik, die ze gunstig onthaalde. Lejéas kwam weldra in Luik aan.

Ondertussen was hij in 1808 benoemd tot empireridder, en enkele maanden later tot empirebaron. Hij was bereid om de keizer ter wille te zijn en speelde een belangrijke rol in de annulering van het huwelijk van Napoleon en [[Joséphine de Beauharnais|Joséphine]].

Hij koos des te meer de zijde van de keizer, omdat er een kink in de kabel kwam voor zijn bisschopsbenoeming. De keizer mocht weliswaar, volgens het Concordaat, de bisschoppen benoemen maar de Heilige Stoel moest de benoeming bekrachtigen. De paus ondertekende de goedkeuring, maar met toegevoegde voorwaarden die niet strookten met het Concordaat. Napoleon liet derhalve de benoemingsakte opbergen en Lejéas werd voorlopig (en weldra definitief) niet tot bisschop gewijd.

Begin 1810, na talrijke bijeenkomsten, besliste Lejéas, in zijn hoedanigheid van [[officiaal]] op het aartsbisdom van Parijs, tot de nulliteit van het keizerlijk huwelijk.

Tegen de wil van het Luikse kapittel vorderde Lejéas, vervolgens, op last van de keizer, het ambt van aartsbisschop van Luik op. Als oplossing diende de vicaris-generaal van Luik ontslag in en kon Lejéas in zijn plaats benoemd worden. Maar het kapittel behield de vicaris-generaal en benoemde Lejéas als zijn adjunct. De Franse minister van de eredienst eiste echter dat Lajéas exclusief over de handtekening zou beschikken, en zo werd aanvaard. Van 1810 tot eind 1813 bestuurde Lejéas dan ook daadwerkelijk het aartsbisdom Luik.

Zijn houding, zoals die van andere benoemde maar niet gewijde en geïnstalleerde bisschoppen, werd echter door de paus veroordeeld. Lejéas moest dan ook met een bestendige oppositie in zijn aartsbisdom rekening houden.

De militaire evolutie was dusdanig dat de geallieerde troepen in 1814 Luik innamen en het werd nu helemaal onmogelijk voor Lejéas om zijn bisschoppelijke zetel te bekomen, des temeer daar hij er niet in slaagde gewijd te worden. Hij vertrok uit Luik en vestigde zich in Brussel. In 1816 bleek duidelijk dat hij geen kans meer maakte en legde er zich bij neer. Hij bracht zijn laatste levensjaren door als vrome monnik.

==Literatuur==
* Jean PURAYE ''François-Antoine Lejéas'', in: Biographie nationale de Belgique, T. XXXIX, Brussel.
* J. DARIS, ''Histoire du diocèse et de la principauté de Liège, 1724-1852, T. IV, Luik, 1873.
* Jean PURAYE, ''Liège à Lejéas'', in: Liège sous l'Empire. Souvenirs et portraits, Brussel, 1954.
* Jean TULARD, ''Napoléon et la noblesse d'empire'', Taillandier, Parijs, 1979.

{{DEFAULTSORT:Lejeas, Francois}}
[[Categorie:Napoleontische adel]]
[[Categorie:Cisterciënzer]]


text:
# Macrocrates australis
Macrocrates australis is een keversoort uit de familie vliegende herten (Lucanidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1934 door Luederwaldt.

title: Macrocrates australis

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Macrocrates australis''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Vliegende herten|Lucanidae]] (Vliegende herten)
| geslacht = ''[[Macrocrates]]''
| w-naam = ''Macrocrates australis''
| auteur = Luederwaldt
| datum = 1934
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Macrocrates australis''''' is een [[kevers|keversoort]] uit de familie [[vliegende herten]] (Lucanidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1934 door Luederwaldt.<ref>{{Brontabel|2010-Hallan}}</ref>
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|07}}

[[Categorie:Vliegende herten]]

title: Macrocrates australis

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Lucanidae (Vliegende herten)

Geslacht: Macrocrates

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Yumi Obe
Yumi Obe (大部 由美, Ōbe Yumi, Sakaiminato, 15 februari 1975) is een voormalig Japans voetbalster.

## Carrière
Zij speelde voor onder meer Nikko Securities Dream Ladies en TEPCO Mareeze (YKK Flappers).
Zij nam met het Japans vrouwenvoetbalelftal deel aan het WK 1991, maar zij kwam tijdens dit toernooi niet in actie. Zij nam met het Japans vrouwenelftal deel aan de WK 1995 en de Olympische Zomerspelen in 1996. Daar stond zij in alle de wedstrijden van Japan opgesteld.. Zij nam met het Japans elftal deel aan het WK 2003. Daar stond zij opgesteld in alle drie de wedstrijden van Japan, en droeg zij de aanvoerdersband. Zij nam deel aan de Olympische Zomerspelen in 2004, maar kwam tijdens dit toernooi niet in actie.

## Statistieken
| Japans vrouwenvoetbalelftal | Japans vrouwenvoetbalelftal | Japans vrouwenvoetbalelftal |
| Jaar                        | Wed.                        | Dlp.                        |
| --------------------------- | --------------------------- | --------------------------- |
| 1991                        | 1                           | 0                           |
| 1992                        | 0                           | 0                           |
| 1993                        | 2                           | 0                           |
| 1994                        | 0                           | 0                           |
| 1995                        | 10                          | 1                           |
| 1996                        | 10                          | 1                           |
| 1997                        | 4                           | 0                           |
| 1998                        | 5                           | 0                           |
| 1999                        | 6                           | 2                           |
| 2000                        | 6                           | 1                           |
| 2001                        | 12                          | 1                           |
| 2002                        | 10                          | 0                           |
| 2003                        | 15                          | 0                           |
| 2004                        | 4                           | 0                           |
| Totaal                      | 85                          | 6                           |

title: Yumi Obe

wikitext:
{{Infobox voetballer
| spelernaam                  = Yumi Obe
| volledigenaam               = Yumi Obe
| afbeelding                  =
| onderschrift                =
| geboortedatum               = [[15 februari]] [[1975]]
| geboortestad                = [[Sakaiminato]]
| geboorteland                = {{JP}}
| overlijddatum               =
| stadvanoverlijden           =
| landvanoverlijden           =
| nationaliteit               =
| lengte                      =
| been                        =
| positie                     = [[Verdediger (voetbal)|Verdediger]]
| gestopt                     =
| huidigeclub                 =
| rugnummer                   =
| huidigeclubfunctie          =
| functie                     =
| contracttot                 =
| verhuurdtot                 =
| jeugdjaren                  =
| jeugdteams                  =
| seizoen                     = 1991–1998
1999
2000–2006
| club                        = {{JP-VLAG}} [[Nikko Securities Dream Ladies]]
{{JP-VLAG}} [[OKI FC Winds]]
{{JP-VLAG}} [[TEPCO Mareeze]]
| wedstr(goals)               = 136{{0}}(17)
13{{0|00}}(2)
108{{0|00}}(2)
| interlandjaren              = 1991–2004
| interlandteam               = {{JPNfv}}
| interlandwedstrijden(goals) = 85{{0|00}}(6)
| trainersjaren               =
| getraindeclubs              =
| erelijstjaren               =
| erelijst                    =
| medailles                   =
| clubupdate                  =
| landupdate                  =
}}
{{Nihongo|'''Yumi Obe'''|大部 由美|Ōbe Yumi|[[Sakaiminato]], [[15 februari]] [[1975]]}} is een voormalig [[Japan]]s [[voetbal]]ster.

==Carrière==
Zij speelde voor onder meer [[Nikko Securities Dream Ladies]] en [[TEPCO Mareeze]] (YKK Flappers).<ref>[https://web.archive.org/web/20091214021834/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ob/yumi-obe-1.html sports-reference]</ref><ref>[https://www.worldfootball.net/player_summary/yumi-obe/ www.worldfootball.net]</ref>

Zij nam met het [[Japans voetbalelftal (vrouwen)|Japans vrouwenvoetbalelftal]] deel aan het [[Wereldkampioenschap voetbal vrouwen 1991|WK 1991]], maar zij kwam tijdens dit toernooi niet in actie.<ref name="FIFA">[https://web.archive.org/web/20190701021744/https://static.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people%3D481/index.html FIFA]</ref> Zij nam met het Japans vrouwenelftal deel aan de [[Wereldkampioenschap voetbal vrouwen 1995|WK 1995]] en de [[Olympische Zomerspelen 1996|Olympische Zomerspelen in 1996]]. Daar stond zij in alle de wedstrijden van Japan opgesteld.<ref name="FIFA"/>. Zij nam met het Japans elftal deel aan het [[Wereldkampioenschap voetbal vrouwen 2003|WK 2003]]. Daar stond zij opgesteld in alle drie de wedstrijden van Japan, en droeg zij de aanvoerdersband.<ref>[https://web.archive.org/web/20190701021745/https://static.fifa.com/womensworldcup/matches/round%3D69290100/match%3D69290004/index.html#nosticky FIFA]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190701021745/https://static.fifa.com/womensworldcup/matches/round%3D69290100/match%3D69290011/index.html#nosticky FIFA]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190701021745/https://static.fifa.com/womensworldcup/matches/round%3D69290100/match%3D69290018/index.html#nosticky FIFA]</ref> Zij nam deel aan de [[Olympische Zomerspelen 2004|Olympische Zomerspelen in 2004]], maar kwam tijdens dit toernooi niet in actie.<ref name="FIFA"/>

==Statistieken==
<ref name="JFA">[http://www.jfa.or.jp/archive/women/daihyo/data/WGame.pdf Japan Football Association] {{jpn}}</ref>
{| class="wikitable" style="text-align:center"
!colspan="3"|[[Japans voetbalelftal (vrouwen)|Japans vrouwenvoetbalelftal]]
|-
!Jaar!!Wed.!!Dlp.
|-
|1991||1||0
|-
|1992||0||0
|-
|1993||2||0
|-
|1994||0||0
|-
|1995||10||1
|-
|1996||10||1
|-
|1997||4||0
|-
|1998||5||0
|-
|1999||6||2
|-
|2000||6||1
|-
|2001||12||1
|-
|2002||10||0
|-
|2003||15||0
|-
|2004||4||0
|-
!Totaal||85||6
|}

==Externe links==
*{{Link Soccerway naam|id=yumi-obe/291905}}

{{Appendix}}

{{DEFAULTSORT:Obe, Yumi}}
[[Categorie:Japans voetballer]]

title: Persoonlijke informatie

Volledige naam: Yumi Obe

Geboortedatum: 15 februari 1975

Geboorteplaats: Sakaiminato, Japan

Positie: Verdediger

title: Senioren

Seizoen: Club · W 0(G)

Nikko Securities Dream Ladies · OKI FC Winds · TEPCO Mareeze · 1360(17) · 1300(2) · 10800(2)

title: Interlands

Portaal: Voetbal


text:
# Recopa Sudamericana 1995
De Recopa Sudamericana 1995  was de 7de editie van de Zuid-Amerikaanse supercup die jaarlijks gespeeld wordt in het Zuid-Amerikaanse voetbal tussen de winnaars van CONMEBOL competities Copa Libertadores en Supercopa Sudamericana.

## Gekwalificeerde teams
| Team            | Kwalificatie                        | Vorige deelnames |
| --------------- | ----------------------------------- | ---------------- |
| Vélez Sársfield | Winnaar Copa Libertadores 1994      | geen             |
| Independiente   | Winnaar Supercopa Sudamericana 1994 | geen             |

## Wedstrijdinfo
|              |                 |          |                     |                                                                                |
| 9 april 1995 | Vélez Sársfield | 0 – 1    | Independiente       | Olympisch Stadion, Tokio Toeschouwers: 25.300 Scheidsrechter: Juan Escobar (PAR) |
| 9 april 1995 |                 | (Report) | 69' José Serrizuela | Olympisch Stadion, Tokio Toeschouwers: 25.300 Scheidsrechter: Juan Escobar (PAR) |

1989 · 1990 · 1991 · 1992 · 1993 · 1994 · 1995 · 1996 · 1997 · 1998 · 1999 · 2000 · 2001 · 2002 · 2003 · 2004 · 2005 · 2006 · 2007 · 2008 · 2009 · 2010 · 2011 · 2012 · 2013 · 2014 · 2015 · 2016 · 2017 · 2018 · 2019 · 2020 · 2021 · 2022

title: Recopa Sudamericana 1995

wikitext:
De '''[[Recopa Sudamericana]] 1995'''  was de 7de editie van de Zuid-Amerikaanse supercup die jaarlijks gespeeld wordt in het [[Zuid-Amerika|Zuid-Amerikaanse]] [[voetbal]] tussen de winnaars van [[CONMEBOL]] competities [[Copa Libertadores]] en [[Supercopa Sudamericana]].

==Gekwalificeerde teams==
{| class="wikitable"
|-
!Team
!Kwalificatie
!Vorige deelnames
|-
|{{AR-VLAG}} [[Club Atlético Vélez Sársfield|Vélez Sársfield]]
|Winnaar [[Copa Libertadores 1994]]
| geen
|-
|{{AR-VLAG}} [[Club Atlético Independiente|Independiente]]
|Winnaar [[Supercopa Sudamericana 1994]]
| geen
|}

==Wedstrijdinfo==
{{footballbox
|date= 9 april 1995
|time=
|team1='''[[Club Atlético Vélez Sársfield|Vélez Sársfield]] {{AR-VLAG}}
|score= 0 – 1
|report=[http://www.rsssf.com/sacups/recopa94.html (Report)]
|team2='''{{AR-VLAG}} [[Club Atlético Independiente|Independiente]]
|goals2= {{goal|69}} [[José Serrizuela]]
|stadium=[[Olympisch Stadion (Tokio)|Olympisch Stadion]], [[Tokio]]
|attendance= 25.300
| referee = [[Juan Francisco Escobar|Juan Escobar]] (<small>[[Paraguay|PAR]]</small>)}}

{{Navigatie Recopa Sudamericana}}

[[Categorie:Voetbal in 1995]]
[[Categorie:Recopa Sudamericana]]


text:
# Ipsimorpha scribae
Ipsimorpha scribae is een keversoort uit de familie platsnuitkevers (Salpingidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1877 gepubliceerd door Edmund Reitter.

title: Ipsimorpha scribae

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Ipsimorpha scribae''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Platsnuitkevers|Salpingidae]] (Platsnuitkevers)
| geslacht = ''[[Ipsimorpha]]''
| w-naam = ''Ipsimorpha scribae''
| auteur = [[Edmund Reitter|Reitter]]
| datum = 1877
| haakjes =
| origineel =
}}

'''''Ipsimorpha scribae''''' is een [[kevers|keversoort]] uit de familie [[platsnuitkevers]] (Salpingidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1877 gepubliceerd door [[Edmund Reitter]].<ref>{{Brontabel|2010-Hallan}}</ref>

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|09}}

[[Categorie:Platsnuitkevers]]

title: Ipsimorpha scribae

Familie: Salpingidae (Platsnuitkevers)

Geslacht: Ipsimorpha

title: Soort


text:
# Roodbaard (personage)
Roodbaard (Frans: Barbe-Rouge) is een van de vaste personages uit de stripreeks Roodbaard van Jean-Michel Charlier en Victor Hubinon. Hoewel de stripreeks naar hem vernoemd is, is Roodbaard niet het hoofdpersonage. In het eerste album is hij het hoofdpersonage, daarna wordt de rol steeds meer overgenomen door Erik. Roodbaard komt in sommige verhalen zelfs niet voor of duikt slechts heel even op. De andere hoofdpersonages Baba en Driepoot komen ook vaker in de reeks voor dan Roodbaard zelf.
In de latere spin-off-stripreeks De jonge jaren van Roodbaard (van Christian Perrissin) heeft Roodbaard wel zelf helemaal de hoofdrol.

## Verhaallijnen
Roodbaard werd geboren in Frankrijk als Jean-Baptiste Cornic. Na diverse gebeurtenissen in zijn jeugd werd hij uiteindelijk de gevreesde piraat Roodbaard, "de schrik van de zeven zeeën".
In Puerto Bello verloor Jean-Baptiste Cornic als 20-jarige zijn rechteroog tijdens een tweestrijd met zijn eigen oudere broer, Gaspard. Later monsterde hij aan op diverse piratenschepen en maakte onder meer kennis met de piraat Pew, later zijn vaste metgezel. Uiteindelijk stichtten Cornic en Pew samen met enkele anderen een eigen piratenbende, die zeer berucht zou worden. Vanaf dan is Jean-Baptiste Cornic algemeen bekend als Roodbaard.
In 1715 overvielen Roodbaard en zijn mannen op de Atlantische Oceaan een beschadigd Spaans galjoen dat na een storm zijn escorte had verloren. De bemanning werd uitgemoord en in een van de kajuiten ontdekte Roodbaard een klein kindje dat naar hem lacht. Hij besloot dit kind te adopteren en noemde hem Erik. Vastbesloten zijn aangenomen zoon een piratenimperium te schenken, voerde Roodbaard zijn plundertochten op.
Zijn tactisch inzicht en wilde ideeën leverden hem veel buit op. Hij wist vele schepen te veroveren en werd bekend als de schrik van de zeven zeeën en de duivel van de Caraïben. Naast zijn aangenomen zoon Erik had hij blind vertrouwen in de sluwe Driepoot, die hij al uit zijn jonge jaren kende, en de voormalige plantageslaaf Baba, die door hem werd bevrijd. In zijn latere jaren kreeg hij een relatie met de jonge Anny Read. Tijdens de zoektocht naar Inkagoud in Zuid-Amerika schoot Roodbaard haar in de arm om te voorkomen dat ze een Franse astronoom doodde, die hij nodig had om aanwijzingen naar de Inkaschat te vertalen. Anny's arm moest worden afgezet en haar liefde voor hem sloeg om in haat. Nadat Roodbaard haar had gered van een Inka-valstrik en zelf hulp nodig had liet zij hem barsten: hij gleed weg en verdween in een onpeilbare afgrond.

## Varia
- Een veelgebruikte vloek van Roodbaard in de Nederlandstalige versies van de oorspronkelijke verhalen van Charlier en Hubinon is Alle bokke[n]poten of Alle bokke[n]hoorns, soms ook door Roodbaards zoon Erik gebruikt.

title: Roodbaard (personage)

wikitext:
'''Roodbaard''' ''([[Frans]]: Barbe-Rouge)'' is een van de vaste personages uit de stripreeks ''[[Roodbaard (strip)|Roodbaard]]'' van [[Jean-Michel Charlier]] en [[Victor Hubinon]]. Hoewel de stripreeks naar hem vernoemd is, is Roodbaard niet het hoofdpersonage. In het eerste album is hij het hoofdpersonage, daarna wordt de rol steeds meer overgenomen door [[Erik (personage uit Roodbaard)|Erik]]. Roodbaard komt in sommige verhalen zelfs niet voor of duikt slechts heel even op. De andere hoofdpersonages [[Baba (personage uit Roodbaard)|Baba]] en [[Driepoot (personage uit Roodbaard)|Driepoot]] komen ook vaker in de reeks voor dan Roodbaard zelf.

In de latere [[Spin-off (media)|spin-off]]-stripreeks ''[[De jonge jaren van Roodbaard]]'' (van [[Christian Perrissin]]) heeft Roodbaard wel zelf helemaal de hoofdrol.

==Verhaallijnen==
Roodbaard werd geboren in Frankrijk als Jean-Baptiste Cornic. Na diverse gebeurtenissen in zijn jeugd werd hij uiteindelijk de gevreesde piraat Roodbaard, "de schrik van de zeven zeeën".

In [[Portobelo|Puerto Bello]] verloor Jean-Baptiste Cornic als 20-jarige zijn rechteroog tijdens een tweestrijd met zijn eigen oudere broer, Gaspard. Later monsterde hij aan op diverse piratenschepen en maakte onder meer kennis met de piraat Pew, later zijn vaste metgezel. Uiteindelijk stichtten Cornic en Pew samen met enkele anderen een eigen piratenbende, die zeer berucht zou worden. Vanaf dan is Jean-Baptiste Cornic algemeen bekend als Roodbaard.

In 1715 overvielen Roodbaard en zijn mannen op de [[Atlantische Oceaan]] een beschadigd Spaans [[Galjoen (schip)|galjoen]] dat na een storm zijn escorte had verloren. De bemanning werd uitgemoord en in een van de kajuiten ontdekte Roodbaard een klein kindje dat naar hem lacht. Hij besloot dit kind te adopteren en noemde hem [[Erik (personage uit Roodbaard)|Erik]]. Vastbesloten zijn aangenomen zoon een piratenimperium te schenken, voerde Roodbaard zijn plundertochten op.

Zijn tactisch inzicht en wilde ideeën leverden hem veel buit op. Hij wist vele schepen te veroveren en werd bekend als ''de schrik van de zeven zeeën'' en ''de duivel van de Caraïben''. Naast zijn aangenomen zoon Erik had hij blind vertrouwen in de sluwe [[Driepoot (personage uit Roodbaard)|Driepoot]], die hij al uit zijn jonge jaren kende, en de voormalige plantageslaaf [[Baba (personage uit Roodbaard)|Baba]], die door hem werd bevrijd. In zijn latere jaren kreeg hij een relatie met de jonge Anny Read. Tijdens de zoektocht naar Inkagoud in Zuid-Amerika schoot Roodbaard haar in de arm om te voorkomen dat ze een Franse astronoom doodde, die hij nodig had om aanwijzingen naar de Inkaschat te vertalen. Anny's arm moest worden afgezet en haar liefde voor hem sloeg om in haat. Nadat Roodbaard haar had gered van een Inka-valstrik en zelf hulp nodig had liet zij hem barsten: hij gleed weg en verdween in een onpeilbare afgrond.

== Varia ==
*Een veelgebruikte vloek van Roodbaard in de Nederlandstalige versies van de oorspronkelijke verhalen van Charlier en Hubinon is ''Alle bokke[n]poten'' of ''Alle bokke[n]hoorns'', soms ook door Roodbaards zoon Erik gebruikt.

{{Navigatie Roodbaard}}

[[Categorie:Personage uit Roodbaard]]


text:
# Nemoria pulverata
Nemoria pulverata is een vlinder uit de familie van de spanners (Geometridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1914 door Dognin.

title: Nemoria pulverata

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Nemoria pulverata''
| afbeelding =
| familie = [[Spanners|Geometridae]] (Spanners)
| onderfamilie = [[Geometrinae]]
| tribus =
| geslacht = ''[[Nemoria]]''
| w-naam = ''Nemoria pulverata''
| auteur = Dognin
| datum = 1914
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Nemoria pulverata''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Spanners|spanners (Geometridae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1914 door Dognin.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|30}}

[[Categorie:Nemoria|pulverata]]

title: Nemoria pulverata

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Geometridae (Spanners)

Onderfamilie: Geometrinae

Geslacht: Nemoria

title: Soort


text:
# Bolbaffer splendidus
Bolbaffer splendidus is een keversoort uit de familie cognackevers (Bolboceratidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1969 gepubliceerd door Rudolf Petrovitz.

title: Bolbaffer splendidus

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Bolbaffer splendidus''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Cognackevers|Bolboceratidae]] (Cognackevers)
| geslacht = ''[[Bolbaffer]]''
| w-naam = ''Bolbaffer splendidus''
| auteur = [[Rudolf Petrovitz|Petrovitz]]
| datum = 1969
| haakjes =
| origineel =
}}

'''''Bolbaffer splendidus''''' is een [[kevers|keversoort]] uit de familie [[cognackevers]] (Bolboceratidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1969 gepubliceerd door [[Rudolf Petrovitz]].<ref>{{Brontabel|2010-Hallan}}</ref>

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|09}}
[[Categorie:Cognackevers]]

title: Bolbaffer splendidus

Familie: Bolboceratidae (Cognackevers)

Geslacht: Bolbaffer

title: Soort


text:
# Blenina varians
Blenina varians is een vlinder uit de familie van de visstaartjes (Nolidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1906 door Bethune-Baker.

title: Blenina varians

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Blenina varians''
| afbeelding =
| familie = [[Visstaartjes|Nolidae]] (Visstaartjes)
| onderfamilie = [[Nolinae]]
| tribus = [[Blenini]]
| geslacht = ''[[Blenina]]''
| w-naam = ''Blenina varians''
| auteur = Bethune-Baker
| datum = 1906
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Blenina varians''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Visstaartjes|visstaartjes (Nolidae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1906 door Bethune-Baker.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|04|11}}

[[Categorie:Blenina|varians]]

title: Blenina varians

Familie: Nolidae (Visstaartjes)

Onderfamilie: Nolinae

Geslachtengroep: Blenini

Geslacht: Blenina

title: Soort


text:
# André Lerond
André Lerond (Le Havre, 6 december 1930 – Bron, 8 april 2018) was een Frans voetballer die als verdediger speelde.
Lerond kwam uit voor AS Cannes, Olympique Lyon en Stade français. Met Lyon won hij in 1954 de Ligue 2. In 1962 werd hij door France Football uitgeroepen tot Frans voetballer van het jaar. Lerond was aanvoerder van het Frans voetbalelftal dat derde werd op het wereldkampioenschap voetbal 1958.

title: André Lerond

wikitext:
{{Infobox voetballer
| spelernaam                  = André Lerond
| volledigenaam               =
| afbeelding                  = Nederland tegen Frankrijk, het wisselen van de vaantjes door de aanvoerders van , Bestanddeelnr 915-0592.jpg
| onderschrift                = Lerond wisselt vaantjes uit met [[Fons van Wissen]] (1963)
| geboortedatum               = [[6 december]] [[1930]]
| geboortestad                = [[Le Havre]]
| geboorteland                = {{FR}}
| overlijddatum               = [[8 april]] [[2018]]
| stadvanoverlijden           = [[Bron (Frankrijk)|Bron]]
| landvanoverlijden           = {{FR}}
| nationaliteit               =
| lengte                      =
| been                        =
| positie                     = Verdediger
| gestopt                     =
| huidigeclub                 =
| rugnummer                   =
| huidigeclubfunctie          =
| functie                     =
| contracttot                 =
| verhuurdtot                 =
| jeugdjaren                  = 1940–1941
1941–1949
| jeugdteams                  = FC Agon-Coutainville
CS Coutances
| seizoen                     = 1951
1951–1959
1959–1963
| club                        = [[AS Cannes]]
[[Olympique Lyonnais|Olympique Lyon]]
[[Stade français (voetbal)|Stade français]]
| wedstr(goals)               = 10{{0|00}}(?)
246{{0|00}}(3)
144{{0|00}}(2)
| interlandjaren              = 1957–1963
| interlandteam               = {{FRAf}}
| interlandwedstrijden(goals) = 31{{0|00}}(0)
| trainersjaren               =
| getraindeclubs              =
| erelijstjaren               =
| erelijst                    =
| medailles                   =
| clubupdate                  =
| landupdate                  =
}}
'''André Lerond''' ([[Le Havre]], [[6 december]] [[1930]] – [[Bron (Frankrijk)|Bron]], [[8 april]] [[2018]]) was een Frans [[voetballer]] die als verdediger speelde.

Lerond kwam uit voor [[AS Cannes]], [[Olympique Lyonnais|Olympique Lyon]] en [[Stade français (voetbal)|Stade français]]. Met Lyon won hij in 1954 de [[Ligue 2]]. In 1962 werd hij door France Football uitgeroepen tot [[France Football|Frans voetballer van het jaar]]. Lerond was aanvoerder van het [[Frans voetbalelftal (mannen)|Frans voetbalelftal]] dat derde werd op het [[wereldkampioenschap voetbal 1958]].

==Externe link==
*[http://national-football-teams.com/player/18777/Andre_Lerond.html Profiel op national-football-teams.com]
*[https://web.archive.org/web/20180417023632/https://www.fff.fr/equipes-de-france/tous-les-joueurs/fiche-joueur/586-wd Profiel bij de Franse voetbalbond (FFF)]

{{DEFAULTSORT:Lerond, Andre}}
[[Categorie:Frans voetballer]]

title: Persoonlijke informatie

Geboortedatum: 6 december 1930

Geboorteplaats: Le Havre, Frankrijk

Overlijdensdatum: 8 april 2018

Overlijdensplaats: Bron, Frankrijk

title: Jeugd

FC Agon-Coutainville · CS Coutances

title: Senioren

AS Cannes · Olympique Lyon · Stade français · 1000(?) · 24600(3) · 14400(2)

title: Interlands

Frankrijk · 3100(0)


text:
# Eremus lincangensis
Eremus lincangensis is een rechtvleugelig insect uit de familie Gryllacrididae. De wetenschappelijke naam van deze soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 2020 door Yang, Jing en Bian.

title: Eremus lincangensis

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Eremus lincangensis''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Rechtvleugeligen|Orthoptera]] (Rechtvleugeligen)
| familie = [[Gryllacrididae]]
| geslacht = ''[[Eremus]]''
| w-naam = ''Eremus lincangensis''
| auteur = Yang, Jing & Bian
| datum = 2020
| bron = <ref>{{Ts.|Yang, Zizhong, Jing, Liu & Bian, Xun,}} (2020) One new species of ''Eremus'' Brunner von Wattenwyl, 1888 (Orthoptera Gryllacrididae) from China, Zootaxa 4895 (1), pp. 146-150.</ref>
| haakjes =
}}
'''''Eremus lincangensis''''' is een [[rechtvleugeligen|rechtvleugelig insect]] uit de familie [[Gryllacrididae]]. De wetenschappelijke naam van deze soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 2020 door Yang, Jing en Bian.

{{Appendix}}
{{Beginnetje|biologie|2020|12|15}}
[[Categorie:Gryllacrididae]]

title: Eremus lincangensis

Orde: Orthoptera (Rechtvleugeligen)

Familie: Gryllacrididae

Geslacht: Eremus

title: Soort


text:
# Trabea unicolor
Trabea unicolor is een spinnensoort in de taxonomische indeling van de wolfspinnen (Lycosidae).
Het dier behoort tot het geslacht Trabea. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1903 door William Frederick Purcell.

title: Trabea unicolor

wikitext:
{{Taxobox spin
| naam              = ''Trabea unicolor''
| titelweergave     = cursief
| afbeelding        =
| afbeeldingtekst   =
| familie           = [[Wolfspinnen|Lycosidae]] (Wolfspinnen)
| geslacht          = ''[[Trabea]]''
| auteur            = [[William Frederick Purcell]]
| datum             = 1903
| haakjes           =
}}
'''''Trabea unicolor''''' is een [[spinnen (dieren)|spinnen]][[soort]] in de taxonomische indeling van de [[Wolfspinnen|wolfspinnen (Lycosidae)]].<ref>{{Brontabel|2012-Platnick}}</ref>

Het dier behoort tot het geslacht ''[[Trabea]]''. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1903 door [[William Frederick Purcell]].

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|10|21}}
{{DEFAULTSORT:Trabea unicolor}}
[[Categorie:Wolfspinnen]]

title: Trabea unicolor

Klasse: Arachnida (Spinachtigen)

Orde: Araneae (Spinnen)

Familie: Lycosidae (Wolfspinnen)

Geslacht: Trabea

title: Soort