text:
# Turn around and start again
Turn around and start again is een single van The Cats die werd uitgebracht in 1968. Het nummer verscheen niet direct op een elpee, maar werd later op verzamelalbums uitgebracht.
Nadat The Cats met eerdere singles niet verder kwamen dan de middelste regionen van de hitlijsten, bracht het nummer Turn around and start again een eerste begin aan een nieuw hoofdstuk waarin The Cats een eigen geluid ontwikkelden. Ze trokken zich steeds minder aan van de progressieve pop en de psychedelische muziek die in die jaren de toon aangaven. De nummers gingen qua tempo naar beneden en kregen een voller geluid.
Turn around and start again was nog geen eigen nummer, maar werd geschreven door het duo Roger Greenaway en Roger Cook die al meerdere nummers voor The Cats had geschreven, waaronder vier nummers van hun eerste lp Cats as cats can. Op de B-kant van de single staat het nummer Remember the good times dat werd geschreven door Cees Veerman.

## Hitnotering
Het nummer bracht nog niet het succes van latere nummers, maar evenaarde met een 14e plaats in de Top 40 wel nummers als What a crazy life (1966, plaats 14) en Sure he's a cat (1967, plaats 12). Turn around bleef in de Top 40 negen weken staan. In de voorloper van Single Top 100, de Parool Top 20, bereikte het eveneens de veertiende positie.

### Nederlandse Top 40
| Positie: | 34 | 27 | 20 | 14 | 14 | 16 | 22 | 25 | 31 | uit |

### NederlandseParool Top 20
| Positie: | 16 | 14 | 20 | uit |

### Evergreen Top 1000
| Evergreen Top 1000 "Turn around and start again" | Evergreen Top 1000 "Turn around and start again" | Evergreen Top 1000 "Turn around and start again" | Evergreen Top 1000 "Turn around and start again" | Evergreen Top 1000 "Turn around and start again" | Evergreen Top 1000 "Turn around and start again" | Evergreen Top 1000 "Turn around and start again" | Evergreen Top 1000 "Turn around and start again" | Evergreen Top 1000 "Turn around and start again" | Evergreen Top 1000 "Turn around and start again" | Evergreen Top 1000 "Turn around and start again" | Evergreen Top 1000 "Turn around and start again" | Evergreen Top 1000 "Turn around and start again" | Evergreen Top 1000 "Turn around and start again" | Evergreen Top 1000 "Turn around and start again" | Evergreen Top 1000 "Turn around and start again" | Evergreen Top 1000 "Turn around and start again" |
| Jaar                                             | 2008                                             | 2009                                             | 2010                                             | 2011                                             | 2012                                             | 2013                                             | 2014                                             | 2015                                             | 2016                                             | 2017                                             | 2018                                             | 2019                                             | 2020                                             | 2021                                             | 2022                                             | 2023                                             |
| ------------------------------------------------ | ------------------------------------------------ | ------------------------------------------------ | ------------------------------------------------ | ------------------------------------------------ | ------------------------------------------------ | ------------------------------------------------ | ------------------------------------------------ | ------------------------------------------------ | ------------------------------------------------ | ------------------------------------------------ | ------------------------------------------------ | ------------------------------------------------ | ------------------------------------------------ | ------------------------------------------------ | ------------------------------------------------ | ------------------------------------------------ |
| Positie                                          | -                                                | -                                                | -                                                | -                                                | -                                                | 364                                              | -                                                | 596                                              | 581                                              | 752                                              | 380                                              | 330                                              | 270                                              | 317                                              | 256                                              | 176                                              |

title: Turn around and start again

wikitext:
{{Infobox single
| Titel          = ''Turn around and start again''
| Artiest        = [[The Cats]]
| van Album      =
| B-kant         = ''[[Remember the good times]]''
| Releasedatum   = [[:Categorie:Single uit 1968|1968]]
| Drager         = Vinyl
| Opname         =
| Genre          = [[Palingsound]]
| Duur           = 3:00
| Label          = [[Imperial (platenlabel)|Imperial]]
| Schrijver      = [[Roger Greenaway]] en [[Roger Cook (musicus)|Roger Cook]]
| Componist      =
| Producer       =
| Status         =
| Hitlijsten     =
| Review         =
| Vorige         = [[:Categorie:Single uit 1967|1967]]
''[[What's the world coming to]]''
| Huidige        = [[:Categorie:Single uit 1968|1968]]
'''''Turn around and start again'''''
| Volgende       = [[:Categorie:Single uit 1968|1968]]
''[[Times were when (single)|Times were when]]''
}}
'''''Turn around and start again''''' is een [[Single (muziek)|single]] van [[The Cats]] die werd uitgebracht in [[1968]]. Het nummer verscheen niet direct op een [[langspeelplaat|elpee]], maar werd later op [[verzamelalbum]]s uitgebracht.

Nadat The Cats met eerdere singles niet verder kwamen dan de middelste regionen van de hitlijsten, bracht het nummer ''Turn around and start again'' een eerste begin aan een nieuw hoofdstuk waarin The Cats een eigen geluid ontwikkelden. Ze trokken zich steeds minder aan van de [[Progressieve rock|progressieve pop]] en de [[psychedelische muziek]] die in die jaren de toon aangaven. De nummers gingen qua tempo naar beneden en kregen een voller geluid.<ref>A. Willemsen, [http://books.google.nl/books?id=hmVustIjpNkC&dq=%22Turn+around+and+start+again%22+the+cats&hl=nl&source=gbs_navlinks_s Hollandse vis], 2006, pag. 235, ISBN 978-9070403553</ref>

''Turn around and start again'' was nog geen eigen nummer, maar werd geschreven door het duo [[Roger Greenaway]] en [[Roger Cook (musicus)|Roger Cook]] die al meerdere nummers voor The Cats had geschreven, waaronder vier nummers van hun eerste lp ''[[Cats as cats can]]''. Op de B-kant van de single staat het nummer ''[[Remember the good times]]'' dat werd geschreven door [[Cees Veerman (The Cats)|Cees Veerman]].

==Hitnotering==
Het nummer bracht nog niet het succes van latere nummers, maar evenaarde met een 14e plaats in de [[Nederlandse Top 40|Top 40]] wel nummers als ''[[What a crazy life]]'' (1966, plaats 14) en ''[[Sure he's a cat]]'' (1967, plaats 12). ''Turn around'' bleef in de Top 40 negen weken staan. In de voorloper van [[Single Top 100]], de [[Parool Top 20]], bereikte het eveneens de veertiende positie.

=== [[Nederlandse Top 40]] ===
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
!colspan="21"|''Hitnotering: week 8 t/m 16 in 1968''
|-
!Week:
!style="width:1.32em;"|1
!style="width:1.32em;"|2
!style="width:1.32em;"|3
!style="width:1.32em;"|4
!style="width:1.32em;"|5
!style="width:1.32em;"|6
!style="width:1.32em;"|7
!style="width:1.32em;"|8
!style="width:1.32em;"|9
!style="width:1.32em;"|
|-
!Positie:
|34
|27
|20
|14
|14
|16
|22
|25
|31
|uit
|}

=== Nederlandse [[Parool Top 20]] ===
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
!colspan="21"|''Hitnotering: 23-3-1968 t/m 12-4-1968''
|-
!Week:
!style="width:1.32em;"|1
!style="width:1.32em;"|2
!style="width:1.32em;"|3
!style="width:1.32em;"|
|-
!Positie:
|16
|14
|20
|uit
|}

=== Evergreen Top 1000 ===
{| class="wikitable"
! colspan="17" |[[Evergreen Top 1000]] "Turn around and start again"
|-
!Jaar
!2008
!2009
!2010
!2011
!2012
!2013
!2014
!2015
!2016
!2017
!2018
!2019
!2020
!2021
!2022
!2023
|-
!Positie
| -
| -
| -
| -
| -
|364
| -
|596
|581
|752
|380
|330
|270
|317
|256
|'''176'''
|}

== Zie ook ==
*[[Lijst van nummers van The Cats]]

{{Appendix|1=Bronnen|2=
* Muziekweb, [https://www.muziekweb.nl/Link/U00001277058/POPULAR  Turn around and start again]
* 45cat, [http://www.45cat.com/record/ih781 Turn Around And Start Again]
* Nederlandse Top 40, [http://www.top40.nl/the-cats-nld/the-cats-nld-turn-around-and-start-again_9205 The Cats ((NLD)) - Turn Around And Start Again]
{{References}}
}}
{{Opvolging
| lijst = Imperial Records singles
IH781
[[The Cats]]
Turn around and start again
| vorige = IH780
[[Conny van Bergen]]
Leven is liefde
| volgende = IH782
[[Manke Nelis|Nelis]]
 Lou Lou
}}

[[Categorie:Nummer van The Cats]]
[[Categorie:Single uit 1968]]
[[Categorie:Compositie van Roger Cook]]
[[Categorie:Compositie van Roger Greenaway]]

title: Turn around and start again

B-kant(en): Remember the good times

Soort drager: Vinyl

Genre: Palingsound

Label: Imperial

Schrijver(s): Roger Greenaway en Roger Cook

title: The Cats

1967 · What's the world coming to: 1968 · Turn around and start again · 1968 · Times were when

Portaal: Muziek


text:
# Euchlaena madusaria
Euchlaena madusaria is een vlinder uit de familie van de spanners (Geometridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1860 door Walker.

wikiname: nlwiki

title: Euchlaena madusaria

in_language: nl

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Euchlaena madusaria''
| afbeelding = Euchlaena_madusaria.jpg
| familie = [[Spanners|Geometridae]] (Spanners)
| onderfamilie = [[Ennominae]]
| tribus =
| geslacht = ''[[Euchlaena]]''
| w-naam = ''Euchlaena madusaria''
| auteur = Walker
| datum = 1860
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Euchlaena madusaria''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Spanners|spanners (Geometridae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1860 door Walker.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|30}}

[[Categorie:Euchlaena|madusaria]]

title: Euchlaena madusaria

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Geometridae (Spanners)

Onderfamilie: Ennominae

Geslacht: Euchlaena

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Bicyclus vansoni
Bicyclus vansoni is een vlinder uit de onderfamilie Satyrinae van de familie Nymphalidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1965 door Condamin.

title: Bicyclus vansoni

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam = ''Bicyclus vansoni''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| familie = [[Nymphalidae]]
| onderfamilie = [[Satyrinae]]
| geslacht = ''[[Bicyclus]]''
| w-naam = ''Bicyclus vansoni''
| auteur = Condamin
| datum = 1965
| haakjes =
| commons =
| species =
}}

'''''Bicyclus vansoni''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de onderfamilie [[Satyrinae]] van de familie [[Nymphalidae]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1965 door Condamin.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|04|01}}

[[Categorie:Bicyclus|vansoni]]

title: Bicyclus vansoni

Familie: Nymphalidae

Onderfamilie: Satyrinae

Geslacht: Bicyclus

title: Soort


text:
# Mary's mamma
Mary's mamma is de een van de vier singles van Drama, dat enig succes had in 1971/1972.
Het liedje is geschreven door Peter Schoonhoven en Peter Koelewijn (tevens productie), toen vast verbonden aan Phonogram Records. Op de B-kant werd Mademoiselle geperst, waarvoor Koelewijn, Polle Eduard en Frank van der Kloot tekenden. Radio Noordzee Internationaal gaf de single de status treiterschijf mee, de tegenhanger van troetelschijf hetgeen betekende dat het plaatje ieder uur gedraaid werd. De single kreeg ook een Franse en Engelse persing, die laatste met Bring back the money op de B-kant.
Het resulteerde in matige hitnoteringen. Het stond zes weken in de Hilversum 3 Top 30 met een hoogste positie op 18. Op Noordzee zelf haalde het de 16e plaats in een Top 50. In de Nederlandse Top 40 behaalde het in vijf weken een 20e plaats.
De band zag niets in het nummer; het week te veel af van hun andere repertoire. Al in mei 1972 omschreef gitarist Frank van der Kloot als een soort schlager, leuk om te doen, maar verder niets. Er zijn twee covers bekend: Sheila zong het in het Frans: Le mari de mama; Nico Haak in het Duits: Marie wird Mama.

title: Mary's mamma

wikitext:
{{Infobox single
| Titel           = ''Mary's mamma''
| Cover           =
| Artiest         = [[Drama (Nederlandse band)|Drama]]
| cover-op-enwp   =
| van Album       = Drama
| B-kant          = ''Mademoiselle''
| Releasedatum    = mei 1972
| Drager          =
| Opname          =
| Genre           = rock
| Duur            =
| Label           = [[Philips Records]] 6012228
| Schrijver       = [[Peter Koelewijn]]
[[Peter Schoonhoven]]
| Componist       =
| Producer        = Peter Koelewijn
| Status          =
| Hitlijsten      =
| Hitlijsten_bron =
| Review          =
| Vorige          = 1971
 ''Daddy won't let me''
| Huidige         = 1972
 '''''Mary's mamma'''''
| Volgende        = 1973
 ''Stop that now''
| allmusic       =
| lastfm         =
| discogs         =
}}
'''''Mary's mamma''''' is de een van de vier [[single (muziek)|singles]] van [[Drama (Nederlandse band)|Drama]], dat enig succes had in 1971/1972.

Het liedje is geschreven door [[Peter Schoonhoven]] en [[Peter Koelewijn]] (tevens productie), toen vast verbonden aan [[Phonogram Records]]. Op de [[B-kant]] werd ''Mademoiselle'' geperst, waarvoor Koelewijn, [[Polle Eduard]] en Frank van der Kloot tekenden. [[Radio Noordzee Internationaal]] gaf de single de status [[treiterschijf]] mee, de tegenhanger van [[troetelschijf]] hetgeen betekende dat het plaatje ieder uur gedraaid werd. De single kreeg ook een Franse en Engelse persing, die laatste met ''Bring back the money'' op de B-kant.

Het resulteerde in matige hitnoteringen. Het stond zes weken in de [[Hilversum 3 Top 30]] met een hoogste positie op 18. Op Noordzee zelf haalde het de 16e plaats in een Top 50. In de [[Nederlandse Top 40]] behaalde het in vijf weken een 20e plaats.

De band zag niets in het nummer; het week te veel af van hun andere repertoire. Al in mei 1972 omschreef gitarist Frank van der Kloot als een soort [[schlager]], leuk om te doen, maar verder niets. Er zijn twee [[cover (muziek)|covers]] bekend: Sheila zong het in het [[Frans]]: ''Le mari de mama''; [[Nico Haak]] in het Duits: ''Marie wird Mama''.

{{Appendix|2=
* [https://www.45cat.com/record/6012228 Mary’s mamma op 45cat.com (geraadpleegd 27 november 2023)]
* [https://www.youtube.com/watch?v=YvQ-GNWuAj4 Mary’s Mamma op Youtube]
* [https://dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Drama+%5BNL%5D&titel=Mary%27s+Mamma&cat=s Hilversum 3 Top 30 (geraadpleegd 27 november 2023)]
* [https://www.hitzound.com/drama-marys-mamma-treiterschijf/ Hitzound (geraadpleegd 27 november 2023)]
}}

{{cursief}}

[[Categorie:Compositie van Peter Koelewijn]]
[[Categorie:Single uit 1972]]

title: Mary's mamma

B-kant(en): Mademoiselle

Genre: rock

Label: Philips Records 6012228

Schrijver(s): Peter Koelewijn · Peter Schoonhoven

Producent(en): Peter Koelewijn

title: Drama

1971 · Daddy won't let me: 1972 · Mary's mamma · 1973 · Stop that now


text:
# Anopheles nitidus
Anopheles nitidus is een muggensoort uit de familie van de steekmuggen (Culicidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1973 door Harrison, Scanlon & Reid.

title: Anopheles nitidus

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Anopheles nitidus''
| afbeelding =
| orde = [[Tweevleugeligen|Diptera]] (Tweevleugeligen)
| onderorde = [[Muggen|Nematocera]] (Muggen)
| familie = [[Steekmuggen|Culicidae]] (Steekmuggen)
| geslacht = ''[[Anopheles]]''
| w-naam = ''Anopheles nitidus''
| auteur = Harrison, Scanlon & Reid
| datum = 1973
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Anopheles nitidus''''' is een [[muggen]]soort uit de familie van de [[Steekmuggen|steekmuggen (Culicidae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Culicidae}} </ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1973 door Harrison, Scanlon & Reid.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|06|21}}

[[Categorie:Anopheles|nitidus]]

title: Anopheles nitidus

Orde: Diptera (Tweevleugeligen)

Onderorde: Nematocera (Muggen)

Familie: Culicidae (Steekmuggen)

Geslacht: Anopheles

title: Soort


text:
# Microcyclops diaphanus
Microcyclops diaphanus is een eenoogkreeftjessoort uit de familie van de Cyclopidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1853 door Fischer.

title: Microcyclops diaphanus

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Microcyclops diaphanus''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Geleedpotigen|Arthropoda]] ([[Geleedpotigen]])
| klasse = [[Maxillopoda]]
| onderklasse = [[Eenoogkreeftjes|Copepoda]] ([[Eenoogkreeftjes]])
| orde = [[Cyclopoida]]
| familie = [[Cyclopidae]]
| geslacht = ''[[Microcyclops]]''
| w-naam = ''Microcyclops diaphanus''
| auteur = Fischer
| datum = 1853
| haakjes = ja
| worms = 359427
}}
'''''Microcyclops diaphanus''''' is een [[eenoogkreeftjes]]soort uit de familie van de [[Cyclopidae]].<ref>Walter, T. Chad (2012). <i>Microcyclops diaphanus</i> (Fischer, 1853). In: Walter, T.C., Boxshall, G. (2012). World Copepoda database. Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=359427</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1853 door Fischer.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|18}}

[[Categorie:Cyclopidae]]

title: Microcyclops diaphanus

Klasse: Maxillopoda

Onderklasse: Copepoda (Eenoogkreeftjes)

Orde: Cyclopoida

Familie: Cyclopidae

Geslacht: Microcyclops

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Saint-Quentin-le-Petit
Saint-Quentin-le-Petit is een gemeente in het Franse departement Ardennes (regio Grand Est) en telt 158 inwoners (1999). De plaats maakt deel uit van het arrondissement Rethel.

## Geografie
De oppervlakte van Saint-Quentin-le-Petit bedraagt 9,1 km², de bevolkingsdichtheid is 17,4 inwoners per km².
De onderstaande kaart toont de ligging van Saint-Quentin-le-Petit met de belangrijkste infrastructuur en aangrenzende gemeenten.

## Demografie
Onderstaande figuur toont het verloop van het inwonertal (bron: INSEE-tellingen).

Vanwege een beveiligingsprobleem met de MediaWiki Graph-software is het momenteel niet mogelijk deze grafiek weer te geven. Zodra de software is bijgewerkt zal de grafiek vanzelf weer zichtbaar worden.
- Kerk

title: Saint-Quentin-le-Petit

wikitext:
{{Infobox gemeente Frankrijk
| plaatsnaam = Saint-Quentin-le-Petit
| wapen =
| kaart =
| regio = [[Grand Est]]
| departement = [[Ardennes]] (08)
| depnr = 08
| arrondissement = [[Arrondissement Rethel|Rethel]]
| kanton = [[Kanton Château-Porcien|Château-Porcien]]
| jaar = 1999
| inwoners = 158
| dichtheid = 17,4
| oppervlakte = 9,1
| water =
| latitudeGraden = 49
| latitudeMinuten = 35
| latitudeSeconden = 0
| longitudeGraden = 4
| longitudeMinuten = 5
| longitudeSeconden = 0
| E of W = E
| ol of wl = O.L.
| code = 08396
| postcode = 08220
| netnummer =
| hoogteligging = 82 - 140
| aangrenzende gemeenten =
| burgemeester =
| website =
| image= VillageStQuentin.JPG
| caption= Zicht op Saint- Quentin-le-Petit
}}

'''Saint-Quentin-le-Petit''' is een gemeente in het [[Frankrijk|Franse]] departement [[Ardennes]] (regio [[Grand Est]]) en telt 158 inwoners (1999). De plaats maakt deel uit van het arrondissement [[Arrondissement Rethel|Rethel]].

== Geografie ==
De oppervlakte van Saint-Quentin-le-Petit bedraagt 9,1 km², de bevolkingsdichtheid is 17,4 inwoners per km².

{{Detailkaart Franse gemeente|id=08396}}

== Demografie ==
Onderstaande figuur toont het verloop van het inwonertal (bron: [[Institut national de la statistique et des études économiques/Definities|INSEE-tellingen]]).<br />
{{Grafiek inwonertal gemeente Frankrijk|id=08396}}
<!-- Bron: Frans bureau voor statistiek. Cijfers inwoneraantal volgens de definitie "population sans doubles comptes" -->

<gallery>
Eglise Saint-Quentin-le-Petit Ardennes France.jpg|Kerk
</gallery>
{{Commonscat}}

== Externe links ==
* {{Link INSEE|id=08396}}

{{Navigatie kanton Château-Porcien}}
{{Coor title dms|49|35|0|N|4|5|0|E|type:adm2nd_scale:25000_region:FR}}

[[Categorie:Gemeente in Ardennes]]

title: Situering

Regio: Grand Est

Departement: Ardennes (08)

Arrondissement: Rethel

Kanton: Château-Porcien

Coördinaten: 49° 35′ NB, 4° 5′ OL

title: Algemeen

title: Overig

Website: Officiële website

title: Detailkaart

Detailkaart: · Locatie in Frankrijk Ardennes

title: Foto's

Foto's: Zicht op Saint- Quentin-le-Petit

Portaal: Frankrijk


text:
# Koningin Elizabetheik
De Koningin Elizabetheik is een wintereik op het landgoed Cowdray Park bij Lodsworth in het Engelse graafschap West Sussex.
De omtrek van 12,5 m maakt deze boom de op een na dikste wintereik van Europa. De leeftijd wordt geschat tussen de 700 à 1000 jaar. De boom is vernoemd naar Elizabeth I. Volgens de overlevering zou de vorstin in 1591 de eik bezocht hebben.

title: Koningin Elizabetheik

wikitext:
[[Bestand:The Elizabeth Oak in Cowdray Park - geograph.org.uk - 1022046.jpg|thumb|Koningin Elizabetheik]]
De '''Koningin Elizabetheik''' is een [[wintereik]] op het landgoed [[Cowdray Park (Engeland)|Cowdray Park]] bij [[Lodsworth]] in het [[Graafschappen van Engeland|Engelse graafschap]] [[West Sussex]].

De omtrek van 12,5 m maakt deze boom de op een na dikste wintereik van Europa. De leeftijd wordt geschat tussen de 700 à 1000 jaar. De boom is vernoemd naar [[Elizabeth I van Engeland|Elizabeth I]]. Volgens de overlevering zou de vorstin in 1591 de eik bezocht hebben.

{{Coor title dms|50|59|45.99|N|0|42|2.35|W|scale:781_type:landmark_region:GB}}

[[Categorie:West Sussex]]
[[Categorie:Natuur in het Verenigd Koninkrijk]]
[[Categorie:Unieke eik]]


text:
# Gračac (Vrnjačka Banja)
Gračac (Servisch cyrillisch Грачац) is een plaats in de Servische gemeente Vrnjačka Banja. De plaats telt 2011 inwoners (2002).

title: Gračac (Vrnjačka Banja)

wikitext:
{{Infobox plaats in Servië
| naam=Gračac
| altnaam={{lang|sr|Грачац}}
| inwoners=2011
| census=2002
| regio=[[Centraal-Servië]]
| district=[[Raška (district)|Raška]]
| gemeente=[[Vrnjačka Banja]]
| lat=43.6450
| lon=20.8347
| hoogte=264 m
| postcode=
| image=
}}
'''Gračac''' ([[Servisch]] [[Cyrillisch alfabet|cyrillisch]] {{lang|sr|Грачац}}) is een plaats in de [[Servië|Servische]] gemeente [[Vrnjačka Banja]]. De plaats telt 2011 inwoners (2002).

{{Beginnetje|landen & volken|land=Servië|2=2009|3=5|4=22}}

{{DEFAULTSORT:Gracac (Vrnjacka Banja)}}
[[Categorie:Plaats in Servië]]

title: Situering

Land: Servië

Gemeente: Vrnjačka Banja

District: Raška

Regio: Centraal-Servië

title: Algemeen

Portaal: Zuidoost-Europa


text:
# Station Fribourg
Het station Fribourg (Frans: Gare de Fribourg, Duits: Bahnhof Freiburg) is het belangrijkste spoorwegstation van de stad Fribourg in het Zwitserse kanton Fribourg. Het is een belangrijk knooppunt in het Zwitsers spoorwegnet. Om de meertaligheid van het kanton Fribourg te onderstrepen wordt sinds 2012 het station aangeduid als Fribourg/Freiburg.
Het station wordt niet enkel bediend door de SBB-CFF-FFS, maar ook door de lokale spoorwegmaatschappijen Transports publics Fribourgeois (TPF) en BLS.
Het station ligt op de Mittellandlijn (SBB/CFF) en de spoorlijnen Yverdon-les-Bains – Payerne – Fribourg (SBB/CFF) en Fribourg – Morat – Ins (TPF). De BLS AG bedient ook Fribourg als onderdeel van een van de lijnen van het S-Bahn-net van Bern dewelke door BLS wordt verzorgd.

## Treinverbindingen

### Nationale treindiensten
| Serie | Treinsoort       | Route                                                                                | Bijzonderheden |
| ----- | ---------------- | ---------------------------------------------------------------------------------------------------- | -------------- |
| IC 1  | Intercity (SBB)  | Genève-Aéroport – Genève-Cornavin – Lausanne – Fribourg – Bern – Zürich HB – Winterthur – St. Gallen |                |
| IR 15 | InterRegio (SBB) | Genève-Aéroport – Genève-Cornavin – Lausanne – Fribourg – Bern – Luzern                              |                |

### Regionaal treinverkeer
| Serie | Treinsoort                  | Route                                                         | Bijzonderheden |
| ----- | --------------------------- | ------------------------------------------------------------- | -------------- |
| S 1   | S-Bahn Bern (BLS)           | Fribourg – Flamatt – Bern – Thun                              |                |
| S 20  | RER Fribourg/Freiburg (TPF) | Neuchâtel – Ins – Murten/Morat – Cressier – Fribourg – Romont |                |
| S 21  | RER Fribourg/Freiburg (TPF) | Ins – Murten/Morat – Cressier – Fribourg – Romont             |                |
| S 30  | RER Fribourg/Freiburg (SBB) | Yverdon-les-Bains – Estavayer-le-Lac – Payerne – Fribourg     |                |
| S 40  | RER Fribourg/Freiburg (SBB) | Fribourg – Cottens – Romont                                   |                |

title: Station Fribourg

wikitext:
{{Infobox spoorwegstation Zwitserland
| naam             = Station Fribourg/Freiburg
''Gare de Fribourg/Freiburg''
| afbeelding       = Gare de Fribourg.jpg
| onderschrift     = Stationsgebouw van het station Fribourg/Freiburg
| plaats           = [[Fribourg (stad)|Fribourg]]
| stationscode     = FRI
| type             =
| opening          = [[1872]]
| sluiting         =
| heropening       =
| hersluiting      =
| perrons          = 3
| perronsporen     = 5
| lijnen           = [[Spoorlijn Olten - Lausanne|Mittellandlijn]]
[[Spoorlijn Yverdon - Fribourg]]
[[Spoorlijn Fribourg - Ins]]
| exploitant       = [[Zwitserse federale spoorwegen|SBB-CFF-FFS]]
| aantalreizigers  =
| kaart            =
| volgend station  =
| vorig station    =
| lijnen trein     =
| lijnen bus       =
| lijnen metro     =
| positiekaartnaam =
| lat_deg          = 46
| lat_min          = 48
| lat_sec          = 10
| lat_dir          = N
| lon_deg          = 07
| lon_min          = 09
| lon_sec          = 04
| lon_dir          = E
}}
Het '''station Fribourg''' (Frans: ''Gare de Fribourg'', Duits: ''Bahnhof Freiburg'') is het belangrijkste spoorwegstation van de stad [[Fribourg (stad)|Fribourg]] in het [[Zwitserland|Zwitserse]] [[Kantons van Zwitserland|kanton]] [[Fribourg (kanton)|Fribourg]]. Het is een belangrijk knooppunt in het Zwitsers spoorwegnet. Om de meertaligheid van het kanton Fribourg te onderstrepen wordt sinds 2012 het station aangeduid als Fribourg/Freiburg.

Het station wordt niet enkel bediend door de [[Zwitserse federale spoorwegen|SBB-CFF-FFS]], maar ook door de lokale spoorwegmaatschappijen [[Transports publics Fribourgeois]] (TPF) en [[BLS AG|BLS]].

Het station ligt op de [[Spoorlijn Olten - Lausanne|Mittellandlijn]] (SBB/CFF) en de spoorlijnen [[Spoorlijn Yverdon - Fribourg|Yverdon-les-Bains – Payerne – Fribourg]] (SBB/CFF) en [[Spoorlijn Fribourg - Ins|Fribourg – Morat – Ins]] (TPF). De [[BLS AG]] bedient ook Fribourg als onderdeel van een van de lijnen van het S-Bahn-net van Bern dewelke door BLS wordt verzorgd.

==Treinverbindingen==
=== Nationale treindiensten ===
{{Tabel treinseries | treinseries =
{{Tabelrij treinserie IC 1 SBB | station = Fribourg}}
{{Tabelrij treinserie IR 15 SBB | station = Fribourg}}
}}

=== Regionaal treinverkeer ===
{{Tabel treinseries | treinseries =
{{Tabelrij treinserie S1 Bern | station = Fribourg}}
{{Tabelrij treinserie S20 Fribourg | station = Fribourg}}
{{Tabelrij treinserie S21 Fribourg | station = Fribourg}}
{{Tabelrij treinserie S30 Fribourg | station = Fribourg}}
{{Tabelrij treinserie S40 Fribourg | station = Fribourg}}
}}
{{Commonscat|Fribourg/Freiburg railway station}}
{{Coor title dms|46|48|10|N|7|09|04|E|type:landmark_region:CH-FR}}

[[Categorie:Spoorwegstation in Zwitserland|Fribourg]]
[[Categorie:Bouwwerk in Fribourg (kanton)]]
[[Categorie:1862 in Zwitserland]]
[[Categorie:Fribourg (stad)]]

title: Algemeen

Afkorting: FRI

Vervoerder(s): SBB-CFF-FFS

title: Geschiedenis

title: Stationsbouw

title: Spoorlijn(en)

Lijn: Richting · Volgend station

Spoorlijn(en): Mittellandlijn · Spoorlijn Yverdon - Fribourg · Spoorlijn Fribourg - Ins

title: Ligging

Land: Zwitserland

Plaats: Fribourg

Coördinaten: 46° 48′ NB, 07° 9′ OL

Ligging: Station Fribourg (Zwitserland) · Station Fribourg

Portaal: Openbaar vervoer · Zwitserland


text:
# Dasychira bhana
Dasychira bhana is een vlinder uit de familie spinneruilen (Erebidae), onderfamilie donsvlinders (Lymantriinae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1865 door Moore.
De soort komt voor in tropisch Afrika.

title: Dasychira bhana

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam = ''Dasychira bhana''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| familie = [[Spinneruilen|Erebidae]] (Spinneruilen)
| onderfamilie = [[Donsvlinders|Lymantriinae]] (Donsvlinders)
| geslacht = ''[[Dasychira]]''
| w-naam = ''Dasychira bhana''
| auteur = Moore
| datum = 1865
| haakjes =
| species =
| commons =
}}
'''''Dasychira bhana''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie [[spinneruilen]] (Erebidae), onderfamilie [[donsvlinders]] (Lymantriinae). De wetenschappelijke naam van deze soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1865 door Moore.

De soort komt voor in [[Afrotropisch gebied|tropisch Afrika]].

{{Appendix|2=
* {{Brontabel|2012-DePrins-DePrins}} [bezocht 15-3-2013]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|03|15}}

[[Categorie:Dasychira|bhana]]
[[Categorie:Dier uit het Afrotropisch gebied]]

title: Dasychira bhana

Familie: Erebidae (Spinneruilen)

Onderfamilie: Lymantriinae (Donsvlinders)

Geslacht: Dasychira

title: Soort


text:
# Rheinische Eisenbahn-Gesellschaft
De Rheinische Eisenbahn-Gesellschaft' (RhE) behoorde met de Köln-Mindener Eisenbahn-Gesellschaft en de Bergisch-Märkische Eisenbahn-Gesellschaft tot de drie grote spoorwegmaatschappijen, die vanaf het midden van de negentiende eeuw vooral het Rijnland en het Ruhrgebied door spoorwegen hebben ontsloten.

## Stichting
Bij de zoektocht naar mogelijkheden om de hoge Nederlandse Rijntollen te vermijden, werd de aandacht van de fabrikanten langs de Rijn en in het Bergische Land als snel getrokken door de spoorwegen. Ook de in 1831 gestichte Belgische Staat was geïnteresseerd in handelsbetrekkingen met Pruisen. Omdat het land niet aan de Rijn ligt, was België in een nadelige positie vergeleken met Nederland. België begon vroeg met de bouw van een spoorwegnet. In december 1833 verwierf het Keulse Spoorwegcomité onder leiding van de Keulse hoofdburgemeester Johann Adolph Steinberger en de ondernemer Ludolf Camphausen de concessie voor de bouw van een spoorweg tussen Keulen en de Belgische grens. De door het Keulse comité ontworpen tracé liep niet via Aken en daarmee waren de ondernemers van die plaats het niet eens. Onder leiding van David Hansemann en Philipp Heinrich Pastor stichtten zij een Akens spoorwegcomité. Dit was het begin van de spoorwegstrijd tussen Keulen en Aken.
Ik Keulen werd in 1836 de Rheinische Eisenbahn-Gesellschaft gesticht. Eerste president van die maatschappij was Ludolf Camphausen, die kort darna ook premier van Pruissen werd. In Aken werd op 31 maart 1836 als tegenorganisatie de Preußisch-Rheinische Eisenbahngesellschaft gesticht door David Hansemann.
Beide maatschappijen bevorderden de belangen van de ondernemers in hun eigen stad. Op 6 april 1836 werd er op een conferentie in Jülich, die geleid werd door hoofdpresident van de Rijnprovincie, Ernst von Bodelschwingh en waaraan de vertegenwoordigers van het Akense en Keulse bedrijfsleven deelnamen niet tot een resultaat komen. Hansemann en de Akens textielfabrikant Joseph van Gülpen reisden daarop naar Berlijn en dienden een verzoek in om het tracé langs Aken te laten lopen. In Berlijn vonden slepende onderhandelingen plaats tussen de Akense en Keulse vertegenwoordigers tot koning Frederik Willem III op 12 februari besloot dat de lijn langs Aken moest lopen en daarmee was de spoorwegstrijd ten einde. Van 31 maart tot 8 juni werd daarop in Keulen in een gemeenschappelijke vergadering tot samenvoeging van de Rheinischen Eisenbahn-Gesellschaft en de  Preuβisch-Rheinischen Eisenbahn-Gesellschaft besloten, zodat op 9 juli 1837 de stichting van een nieuwe Rheinischen Eisenbahn-Gesellschaft kon plaatsvinden.
Vanaf 1844 tot de overgang aan de staat Pruisen was Gustav Mevissen president van de maatschappij.
Een verbinding met een haven aan de Noordzee kwam pas in 1856 tot stand.

## Aanleg van lijnen

### Keulen-Aken-België
Op 21 augustus 1837 verkreeg de maatschappij de concessie voor de aanleg van het 86 km lange traject Keulen-Düren-Aken-Belgische grens nadat de strijd om de route was beslecht. Het eerste deel, Keulen-Müngersdorf kon in 1939 geopend worden. Via Lövenich en Düren naar Aken kwamen in 1840 en 1841 gereed. Daartoe behoorde ook de 1632 m lange Königsdorfer tunnel. Het laatste deel tot de Belgische grens bij Herbesthal werd op 15 oktober 1843 geopend. In dit deel moest tussen Aken en Ronheide een helling van 1:38 met een stationaire stoommachine worden overwonnen. De lijn was de eerste grensoverschrijdende lijn van Duitsland. Door deze verbinding met het al goed ontwikkelde Belgische net ontstonden er al snel twee verbindingen met Frankrijk (1846).

### Lijn op de linker Rijnoever en het Keulse Centraal Station
De RhE begon haar expansie met de overname op 1 januari 1857 van de Bonn-Cölner Eisenbahn-Gesellschaft (BCE) met de 45 km lange lijn Keulen (Station St. Pantaleon)-Bonn-Ronaldseck. De maatschappij verlengde deze lijn tot 1859 verder uit via Koblenz naar Bingerbrück en kreeg daardoor verbinding met de Hessische Ludwigsbahn naar Mainz en Ludwigshafen en met de Rhein-Nahe-Bahn naar Saarbrücken en daar gelegen kolenmijnen. Bovendien ontstond er door de Pfaffendorfer Rijnbrug in 1864 een verbinding van Koblenz met de Nassauische Staatsbahn in Oberlahnstein. De Pruisische regering verleende  een bijdrage aan de kosten van de brug.
Na de fusie met de BCE werd in hetzelfde jaar het “Centraal Station” in Keulen gebouwd naar een ontwerp van Hermann Otto Pflaume. Het station werd gelijk met de Dombrug in 1859 geopend. Het station was een combinatie van een kopstation en een doorgangsstation. Aan vier kopsporen eindigde de treinen van de RhE uit het westen, terwijl de treinen van de CME vanaf de Dombrug met doorgangssporen door het station liepen.

### Keulen-Kleef-Nederland
Op 1 juni 1860 nam de RhE de Cöln-Crefelder Eisenbahn over met het 53 km lange traject van Keulen naar Krefeld. In 1863 werd de lijn met 65 km verlengd via Goch naar Kleef. Van daar uit werd de lijn verlengd (19 april 1865) via de Griethauser Spoorwegbrug, het veer Spyck-Welle over de Rijn en Elten tot Zevenaar. De Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij was eigenaar van de lijn tussen de grens en Zevenaar. Op 9 augustus 1865 werd ook de verbinding Kleef-Nijmegen geopend. Deze lijn was eigendom van de Nijmeegsche Spoorwegmaatschappij. In Nijmegen was nog geen aansluiting op het Nederlandse spoorwegnet, maar via de pont over de Rijn was er toch een verbinding met de Nederlandse havens en werd de lijn een schakel in het verkeer tussen Nederland en Zuid-Duitsland.
Op 1 januari 1868 werd de lijn Kempen-Venlo geopend. Tussen Kaldenkirchen en Venlo was het noordelijke spoor deel van het RhE net, terwijl het zuidelijke spoor geëxploiteerd werd door de BME sinds 29 oktober 1866.

### Eifelbahn
In 1864 werd begonnen met de bouw van de 170 km lange Eifelbahn van Düren via Euskirchen en Gerolstein naar Trier. Op 15 juli1871 was het hele traject in gebruik. Daarmee was een tweede verbinding ontstaan met het Saargebied. Ook gaf deze een goede verbinding met het in 1870 Duits geworden Lotharingen met zijn ertsmijnen.

### Lijnen in het Ruhrgebied
De eerste lijn van de RhE ten oosten van de Rijn werd geopend op 1 september 1866. De lijn liep van Osterath via Krefeld-Uerdingen, Rheinhausen, spoorwegveer Rheinhausen-Hochfeld, Hochfeld, Speldorf, Mülheim en Heiβen naar Essen-Nord. Een groot deel van de aansluitingen aan de vele steenkoolmijnen werden kosteloos ter beschikking gesteld. De lijn werd tot 1874 verlengd via Bochum Nord, Langendreer Nord naar Dortmund Süd verlengd. In hetzelfde jaar werd het veer door een vaste Rijnbrug vervangen. De vrijgekomen terreinen aan de oostelijke oever werden omgebouwd tot een haven voor de overslag van steenkool.
Op 15 februari 1870 kwam een 3 km lange aftakking in gebruik vanaf het veerstation Hochfeld naar Duisburg. In 1879 werd deze tak het begin van de lijn naar Quakenbrück. Daardoor waren er Duisburg op de plaats van het huidige Hauptbahnhof tot 1935 gedurende lange tijd drie zelfstandige stations op een beperkte ruimte. De lijn naar Quakenbrück is grotendeels niet meer in gebruik of verwijderd.

### Lijn op de rechter Rijnoever
Vanaf 1869 tot 1871 werd de lijn van Ehrenbreitstein via Neuwied en Oberkassel naar Troisdorf aangelegd. In Oberkassel werd op 1 november 1870 het spoorwegveer Bonn-Oberkassel geopend, dat tot 1914 in gebruik bleef. Van 1862 tot 1864 was er al een spoorwegveer geweest tussen Stolzenfels en Oberlahnstein in afwachting van de voltooiing van de brug bij Pfaffendorf. De lijn werd uitgebreid met de lijn Troisdorf--Mülheim-Speldorf via Köln-Mülheim, Opladen, Düsseldorf-Eller en Ratingen West. In 1874 was daardoor een aansluiting ontstaan met het net van de RhE in het Ruhrgebied en dat leverde een goedkope route voor het steenkoolvervoer naar het zuiden. De lijn in het Ruhrgebied liep vrijwel evenwijdig aan de lijn Duisburg-Dortmund van de Bergisch-Märkische Eisenbahn-Gesellschaft en door de vele aangelegde aansluitingen aan de steenkolenmijnen, gecombineerd met lage tarieven, wist de RhE een groot deel van het steenkoolvervoer in handen te krijgen. Het gevolg van de concurrentiestrijd was een daling van prijzen van steenkool met wel 10%.

### Bergische Land
Dezelfde strategie volgde de maatschappij vanaf 1873 met de bouw van de op 19 september 1879 geopende 75 km lange lijn Düsseldorf=Derendorf – Dortmund Süd via Elberfeld (nu Wuppertal), Schwelm Nord, Gevelsberg, Hagen, Herdecke en Hörde. Ook deze lijn concurreerde met de lijn van de BME. In Dortmund-Löttringhausen takte van deze lijn een lijn af naar Langendreer via Witten Ost. Ook deze lijn is voor een groot deel verdwenen.

### Naar de Noordzee
De Köln-Mindener Eisenbahn-Gesellschaft had op 18 juni 1874 een lijn van Wanne via Haltern, Münster, Osnabrück en Bremen naar Hamburg in gebruik genomen. Hierdoor beheerste deze maatschappij het vervoer naar de belangrijke havens in Bremen en Hamburg. Op 9 juni 1873 verwierf de RhE de Pruisische concessie voor een eigen lijn naar het noorden. Vanaf het station Duisburg (RhE) liep de lijn via Oberhausen West, Bottrop Nord, Dorsten en Rheine naar Quakenbrück. In Rheine was er aansluiting op de lijn naar de havenstad Emden van de Königlich Westfälische Eisenbahn-Gesellschaft en in Quakenbrück op de lijn van de Groβherzoglich Oldenburgische Staatseisenbahnen naar Wilhelmshaven.

### Huidige toestand
In het Ruhrgebied werden de lijnen relatief laat aangelegd, zodat de situering slechter was dan van de eerder aangelegde lijnen van BME en CME. Ook was de aanleg gericht op het vervoer van steenkool. Deze lijnen zijn daarom grotendeels verdwenen. De lijnen in het Rijnland en in het dal van de Rijn spelen daarentegen nog steeds een belangrijke rol.

## Overname door de Staat Pruisen
Op 14 februari 1880 werd de wet gepubliceerd waarbij de overgang van de REG werd geregeld. De staat bezat op dat moment al 42% van de aandelen. Voor het beheer van de maatschappij werd de “Königliche Direction der Rheinische Eisenbahn zu Köln” gesticht. Deze nam op 1 januari 1880 de exploitatie over. Op 23 februari 1881 werd de naam gewijzigd in Königliche Eisenbahn-Direktion zu Köln linksrheinisch. De lijnen van de RhE op de rechter Rijnoever werden samengvoegd met de eveneens genationaliseerde lijnen van de CME op 1 april 1881 over op de nieuw gestichte Königliche Eisenbahn-Direktion zu Köln rechtsrheinisch.

title: Rheinische Eisenbahn-Gesellschaft

wikitext:
De '''Rheinische Eisenbahn-Gesellschaft'''' (RhE) behoorde met de [[Köln-Mindener Eisenbahn-Gesellschaft]] en de [[Bergisch-Märkische Eisenbahn-Gesellschaft]] tot de drie grote spoorwegmaatschappijen, die vanaf het midden van de negentiende eeuw vooral het [[Rijnland (Duitsland)|Rijnland]] en het [[Ruhrgebied]] door spoorwegen hebben ontsloten.
[[Bestand:Rheb3.gif|thumb|300px|Lijnen van de '''Rheinischen Eisenbahn-Gesellschaft''' kort voor de nationalisatie]]

==Stichting==
Bij de zoektocht naar mogelijkheden om de hoge Nederlandse Rijntollen te vermijden, werd de aandacht van de fabrikanten langs de Rijn en in het [[Bergische Land]] als snel getrokken door de spoorwegen. Ook de in 1831 gestichte Belgische Staat was geïnteresseerd in handelsbetrekkingen met Pruisen. Omdat het land niet aan de Rijn ligt, was België in een nadelige positie vergeleken met Nederland. België begon vroeg met de bouw van een spoorwegnet. In december 1833 verwierf het Keulse Spoorwegcomité onder leiding van de Keulse hoofdburgemeester [[Johann Adolph Steinberger]] en de ondernemer [[Ludolf Camphausen]] de concessie voor de bouw van een spoorweg tussen Keulen en de Belgische grens. De door het Keulse comité ontworpen tracé liep niet via [[Aken (stad)|Aken]] en daarmee waren de ondernemers van die plaats het niet eens. Onder leiding van [[David Hansemann]] en [[Philipp Heinrich Pastor]] stichtten zij een Akens spoorwegcomité. Dit was het begin van de spoorwegstrijd tussen Keulen en Aken.
Ik Keulen werd in 1836 de Rheinische Eisenbahn-Gesellschaft gesticht. Eerste president van die maatschappij was Ludolf Camphausen, die kort darna ook premier van Pruissen werd. In Aken werd op 31 maart 1836 als tegenorganisatie de Preußisch-Rheinische Eisenbahngesellschaft gesticht door David Hansemann.
Beide maatschappijen bevorderden de belangen van de ondernemers in hun eigen stad. Op 6 april 1836 werd er op een conferentie in Jülich, die geleid werd door hoofdpresident van de Rijnprovincie, [[Ernst von Bodelschwingh]] en waaraan de vertegenwoordigers van het Akense en Keulse bedrijfsleven deelnamen niet tot een resultaat komen. Hansemann en de Akens textielfabrikant Joseph van Gülpen reisden daarop naar Berlijn en dienden een verzoek in om het tracé langs Aken te laten lopen. In Berlijn vonden slepende onderhandelingen plaats tussen de Akense en Keulse vertegenwoordigers tot koning Frederik Willem III op 12 februari besloot dat de lijn langs Aken moest lopen en daarmee was de spoorwegstrijd ten einde. Van 31 maart tot 8 juni werd daarop in Keulen in een gemeenschappelijke vergadering tot samenvoeging van de Rheinischen Eisenbahn-Gesellschaft en de  Preuβisch-Rheinischen Eisenbahn-Gesellschaft besloten, zodat op 9 juli 1837 de stichting van een nieuwe Rheinischen Eisenbahn-Gesellschaft kon plaatsvinden.

Vanaf 1844 tot de overgang aan de staat Pruisen was [[Gustav Mevissen]] president van de maatschappij.

Een verbinding met een haven aan de Noordzee kwam pas in 1856 tot stand.

==Aanleg van lijnen==
===Keulen-Aken-België===
Op 21 augustus 1837 verkreeg de maatschappij de concessie voor de aanleg van het 86 km lange traject Keulen-Düren-Aken-Belgische grens nadat de strijd om de route was beslecht. Het eerste deel, Keulen-Müngersdorf kon in 1939 geopend worden. Via Lövenich en Düren naar Aken kwamen in 1840 en 1841 gereed. Daartoe behoorde ook de 1632 m lange Königsdorfer tunnel. Het laatste deel tot de Belgische grens bij [[Herbesthal]] werd op 15 oktober 1843 geopend. In dit deel moest tussen Aken en Ronheide een helling van 1:38 met een stationaire stoommachine worden overwonnen. De lijn was de eerste grensoverschrijdende lijn van Duitsland. Door deze verbinding met het al goed ontwikkelde Belgische net ontstonden er al snel twee verbindingen met Frankrijk (1846).
===Lijn op de linker Rijnoever en het Keulse Centraal Station===
De RhE begon haar expansie met de overname op 1 januari 1857 van de [[Bonn-Cölner Eisenbahn-Gesellschaft]] (BCE) met de 45 km lange lijn Keulen (Station St. Pantaleon)-[[Bonn]]-[[Ronaldseck]]. De maatschappij verlengde deze lijn tot 1859 verder uit via [[Koblenz (Duitsland)|Koblenz]] naar [[Bingerbrück]] en kreeg daardoor verbinding met de [[Hessische Ludwigsbahn]] naar [[Mainz]] en [[Ludwigshafen]] en met de [[Rhein-Nahe-Bahn]] naar [[Saarbrücken]] en daar gelegen kolenmijnen. Bovendien ontstond er door de [[Pfaffendorfer Rijnbrug]] in 1864 een verbinding van Koblenz met de [[Nassauische Staatsbahn]] in [[Oberlahnstein]]. De Pruisische regering verleende  een bijdrage aan de kosten van de brug.
Na de fusie met de BCE werd in hetzelfde jaar het “Centraal Station” in Keulen gebouwd naar een ontwerp van [[Hermann Otto Pflaume]]. Het station werd gelijk met de Dombrug in 1859 geopend. Het station was een combinatie van een kopstation en een doorgangsstation. Aan vier kopsporen eindigde de treinen van de RhE uit het westen, terwijl de treinen van de [[Cöln-Mindener Eisenbahngesellschaft|CME]] vanaf de Dombrug met doorgangssporen door het station liepen.

===Keulen-Kleef-Nederland===
Op 1 juni 1860 nam de RhE de [[Cöln-Crefelder Eisenbahn]] over met het 53 km lange traject van Keulen naar [[Krefeld]]. In 1863 werd de lijn met 65 km verlengd via [[Goch]] naar [[Kleef (stad)|Kleef]]. Van daar uit werd de lijn verlengd (19 april 1865) via de Griethauser Spoorwegbrug, het veer Spyck-Welle over de Rijn en Elten tot Zevenaar. De [[Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij]] was eigenaar van de lijn tussen de grens en Zevenaar. Op 9 augustus 1865 werd ook de verbinding Kleef-Nijmegen geopend. Deze lijn was eigendom van de [[Nijmeegsche Spoorwegmaatschappij]]. In Nijmegen was nog geen aansluiting op het Nederlandse spoorwegnet, maar via de pont over de Rijn was er toch een verbinding met de Nederlandse havens en werd de lijn een schakel in het verkeer tussen Nederland en Zuid-Duitsland.
Op 1 januari 1868 werd de lijn Kempen-Venlo geopend. Tussen Kaldenkirchen en Venlo was het noordelijke spoor deel van het RhE net, terwijl het zuidelijke spoor geëxploiteerd werd door de BME sinds 29 oktober 1866.

===Eifelbahn===
In 1864 werd begonnen met de bouw van de 170 km lange Eifelbahn van [[Düren (stad)|Düren]] via [[Euskirchen (stad)|Euskirchen]] en [[Gerolstein]] naar [[Trier]]. Op 15 juli1871 was het hele traject in gebruik. Daarmee was een tweede verbinding ontstaan met het Saargebied. Ook gaf deze een goede verbinding met het in 1870 Duits geworden [[Lotharingen (regio)|Lotharingen]] met zijn ertsmijnen.

===Lijnen in het Ruhrgebied===
De eerste lijn van de RhE ten oosten van de Rijn werd geopend op 1 september 1866. De lijn liep van [[Osterath]] via Krefeld-Uerdingen, [[Rheinhausen (Duisburg)|Rheinhausen]], spoorwegveer Rheinhausen-Hochfeld, [[Hochfeld]], [[Speldorf]], [[Mülheim an der Ruhr|Mülheim]] en [[Heiβen]] naar [[Essen (Noordrijn-Westfalen)|Essen]]-Nord. Een groot deel van de aansluitingen aan de vele steenkoolmijnen werden kosteloos ter beschikking gesteld. De lijn werd tot 1874 verlengd via [[Bochum]] Nord, [[Langendreer]] Nord naar [[Dortmund]] Süd verlengd. In hetzelfde jaar werd het veer door een vaste Rijnbrug vervangen. De vrijgekomen terreinen aan de oostelijke oever werden omgebouwd tot een haven voor de overslag van steenkool.
Op 15 februari 1870 kwam een 3 km lange aftakking in gebruik vanaf het veerstation Hochfeld naar Duisburg. In 1879 werd deze tak het begin van de lijn naar [[Quakenbrück]]. Daardoor waren er Duisburg op de plaats van het huidige Hauptbahnhof tot 1935 gedurende lange tijd drie zelfstandige stations op een beperkte ruimte. De lijn naar Quakenbrück is grotendeels niet meer in gebruik of verwijderd.

===Lijn op de rechter Rijnoever===
Vanaf 1869 tot 1871 werd de lijn van [[Ehrenbreitstein]] via [[Neuwied (stad)|Neuwied]] en [[Oberkassel (Bonn)|Oberkassel]] naar [[Troisdorf]] aangelegd. In Oberkassel werd op 1 november 1870 het spoorwegveer Bonn-Oberkassel geopend, dat tot 1914 in gebruik bleef. Van 1862 tot 1864 was er al een spoorwegveer geweest tussen [[Stolzenfels]] en Oberlahnstein in afwachting van de voltooiing van de brug bij Pfaffendorf. De lijn werd uitgebreid met de lijn Troisdorf--Mülheim-Speldorf via Köln-Mülheim, Opladen, Düsseldorf-Eller en Ratingen West. In 1874 was daardoor een aansluiting ontstaan met het net van de RhE in het Ruhrgebied en dat leverde een goedkope route voor het steenkoolvervoer naar het zuiden. De lijn in het Ruhrgebied liep vrijwel evenwijdig aan de lijn Duisburg-Dortmund van de [[Bergisch-Märkische Eisenbahn-Gesellschaft]] en door de vele aangelegde aansluitingen aan de steenkolenmijnen, gecombineerd met lage tarieven, wist de RhE een groot deel van het steenkoolvervoer in handen te krijgen. Het gevolg van de concurrentiestrijd was een daling van prijzen van steenkool met wel 10%.

===Bergische Land===
Dezelfde strategie volgde de maatschappij vanaf 1873 met de bouw van de op 19 september 1879 geopende 75 km lange lijn Düsseldorf=Derendorf – Dortmund Süd via Elberfeld (nu Wuppertal), [[Schwelm]] Nord, [[Gevelsberg]], [[Hagen]], [[Herdecke]] en [[Hörde]]. Ook deze lijn concurreerde met de lijn van de BME. In Dortmund-[[Löttringhausen]] takte van deze lijn een lijn af naar Langendreer via Witten Ost. Ook deze lijn is voor een groot deel verdwenen.
===Naar de Noordzee===
De [[Köln-Mindener Eisenbahn-Gesellschaft]] had op 18 juni 1874 een lijn van [[Wanne (Duitsland)|Wanne]] via [[Haltern]], [[Münster (stad)|Münster]], [[Osnabrück]] en [[Bremen (stad)|Bremen]] naar [[Hamburg]] in gebruik genomen. Hierdoor beheerste deze maatschappij het vervoer naar de belangrijke havens in Bremen en Hamburg. Op 9 juni 1873 verwierf de RhE de Pruisische concessie voor een eigen lijn naar het noorden. Vanaf het station Duisburg (RhE) liep de lijn via [[Oberhausen (Noordrijn-Westfalen)|Oberhausen]] West, [[Bottrop]] Nord, Dorsten en [[Rheine]] naar Quakenbrück. In Rheine was er aansluiting op de lijn naar de havenstad Emden van de [[Königlich Westfälische Eisenbahn-Gesellschaft]] en in Quakenbrück op de lijn van de [[Groβherzoglich Oldenburgische Staatseisenbahnen]] naar Wilhelmshaven.

===Huidige toestand===
In het Ruhrgebied werden de lijnen relatief laat aangelegd, zodat de situering slechter was dan van de eerder aangelegde lijnen van BME en CME. Ook was de aanleg gericht op het vervoer van steenkool. Deze lijnen zijn daarom grotendeels verdwenen. De lijnen in het Rijnland en in het dal van de Rijn spelen daarentegen nog steeds een belangrijke rol.

[[Bestand:Railway map of the Rhein Province and Westfalen (ca. 1880).png|thumb|spoorwegkaart van de Rijnprovincie en Westfalen kort voor de nationalisatie door de Pruisische Staat]]
==Overname door de Staat Pruisen==
Op 14 februari 1880 werd de wet gepubliceerd waarbij de overgang van de REG werd geregeld. De staat bezat op dat moment al 42% van de aandelen. Voor het beheer van de maatschappij werd de “Königliche Direction der Rheinische Eisenbahn zu Köln” gesticht. Deze nam op 1 januari 1880 de exploitatie over. Op 23 februari 1881 werd de naam gewijzigd in Königliche Eisenbahn-Direktion zu Köln linksrheinisch. De lijnen van de RhE op de rechter Rijnoever werden samengvoegd met de eveneens genationaliseerde lijnen van de CME op 1 april 1881 over op de nieuw gestichte Königliche Eisenbahn-Direktion zu Köln rechtsrheinisch.

[[Categorie:Spoorwegen in Noordrijn-Westfalen]]


text:
# Amsterdamse Tijd
Amsterdamse Tijd, ook wel Nederlandse Tijd, is de tijdzone van Nederland van 1 mei 1909 tot 16 mei 1940. Deze tijd liep (ongeveer) 20 minuten voor op UTC en (ongeveer) 40 minuten achter op de huidige tijd, tijdens zomertijd 1 uur en 40 minuten.

## Geschiedenis
Van oudsher verschilde de tijd in Nederland van plaats tot plaats. In elke plaats werden de klokken ingesteld op de plaatselijke middelbare zonnetijd. Omdat de zon in het oosten opkomt, was de tijd in het oosten later dan in het westen van het land. Rond 1900 waren sommige plaatsen zich al gaan conformeren aan de tijden die in andere, grotere plaatsen werden gebruikt, vooral door de opkomst van de spoorwegen en snelle communicatiemiddelen als de telegraaf, waardoor eenduidige tijdbepaling belangrijker werd. Het werd er niet meteen eenvoudiger op, omdat niet naburige plaatsen hierin verschillende keuzen maakten.
Vrijwel heel Europa ging na de conventie van 1881 over op het systeem van 24 tijdzones op de aardbol. Nederland lag geografische in het gebied van de West-Europese tijd net als België, Luxemburg, Frankrijk en Spanje. Nederland ging hier echter als één van de weinige landen in Europa niet in mee. In 1909 kreeg Nederland een nationale tijd, die gelijk was aan de middelbare tijd van de hoofdstad Amsterdam, om precies te zijn die van de Westertoren (4°53'01,95" O.L.). Deze tijd was GMT +0h 19m 32,13s, dus Nederland liep ruim 19½ minuut voor op Greenwich Mean Time (GMT), de tijd van Londen, die langzamerhand de internationale referentie werd. Ten opzichte van Duitsland liep deze tijd ruim 40 minuten achter. Daar gebruikte men de Midden-Europese Tijd (GMT+1).
De tijd was de zonnetijd van Amsterdam waarbij de vroegste zonsopkomst in de zomer kort voor 3.45 uur plaats vond en de laatste zonsopkomst in de winter kort voor 8.15 uur. De laatste zonsondergang in de zomer vond plaats kort na 20.15 uur en de vroegste zonsondergang in de winter kort na 15.45 uur. Tijdens de zomertijd van 1916-1939 was de vroegste zonsopkomst en laatste zonsondergang een uur later, kort voor 4.45 uur en kort na 21.15 uur. Tijdens de zomertijd liep de Amsterdamse Tijd 1 uur en 20 minuten voor op de WET en 20 minuten voor op de MET, behalve van 1916-1919 toen in Duitsland zomertijd werd gehanteerd.
Vanaf 1 juli 1937 werd de Nederlandse Tijd iets aangepast. Om het omrekenen naar de tijden van de buurlanden te vereenvoudigen, werd de tijd op GMT +0h 20m gesteld. Ook voordien was de Amsterdamse Tijd al wel 'afgerond' op deze waarde. Voortaan gold: om 12 uur 's middags in Nederland was het 12.40 uur in Berlijn (en de rest van Duitsland) en 11.40 uur in Londen (en de rest van Groot-Brittannië).
Naast de bestaande benamingen kwamen enkele nieuwe, officieuze benamingen op, naar drie plaatsen waar de Meridiaan van 5° O.L. vlak langs of doorheen liep:
- Loenense tijd, naar Loenen aan de Vecht (provincie Utrecht, 5° 1′ O.L.)
- Woudrichemse tijd, naar Woudrichem (Noord-Brabant, 5° 0′ O.L.)
- Gorinchemse tijd genoemd, naar Gorinchem (Zuid-Holland, 4° 58′ O.L.)

In deze plaatsen was de plaatselijke middelbare tijd (op hooguit enkele seconden na) gelijk aan de nationale tijd.
Tijdens de bezetting gedurende de Tweede Wereldoorlog voerden de Duitsers op 16 mei 1940 de Duitse Tijd door in Nederland. Deze komt overeen met de Midden-Europese Tijd, UTC+1. Daarnaast werd op die dag de zomertijd van kracht, waardoor alle klokken dus in één keer een uur en veertig minuten vooruit dienden te worden gezet. die in de winters van 1940-1941 tot en met 1942-1943 gehandhaafd bleef. Na de capitulatie van de Duitsers in 1945 werd de klok niet teruggezet naar de Amsterdamse Tijd en bleef de Midden-Europese Tijd (MET) gehandhaafd.

title: Amsterdamse Tijd

wikitext:
[[Bestand:WestertorenAmsterdam.jpg|thumb|De Westertoren met klok waarop de Amsterdamse tijd was gebaseerd]]
'''Amsterdamse Tijd''', ook wel '''Nederlandse Tijd''', is de [[tijdzone]] van [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]] van 1 mei [[1909]] tot 16 mei [[1940]]. Deze tijd liep (ongeveer) 20 minuten voor op [[UTC]] en (ongeveer) 40 minuten achter op de huidige tijd, tijdens zomertijd 1 uur en 40 minuten.

==Geschiedenis==
Van oudsher verschilde de tijd in Nederland van plaats tot plaats. In elke plaats werden de klokken ingesteld op de plaatselijke [[middelbare zonnetijd]]. Omdat de zon in het oosten opkomt, was de tijd in het oosten later dan in het westen van het land. Rond 1900 waren sommige plaatsen zich al gaan conformeren aan de tijden die in andere, grotere plaatsen werden gebruikt, vooral door de opkomst van de spoorwegen en snelle communicatiemiddelen als de telegraaf, waardoor eenduidige tijdbepaling belangrijker werd. Het werd er niet meteen eenvoudiger op, omdat niet naburige plaatsen hierin verschillende keuzen maakten.

Vrijwel heel Europa ging na de conventie van 1881 over op het systeem van 24 tijdzones op de aardbol. Nederland lag geografische in het gebied van de West-Europese tijd net als België, Luxemburg, Frankrijk en Spanje. Nederland ging hier echter als één van de weinige landen in Europa niet in mee.<ref>https://www.horlogeforum.nl/t/kleine-geschiedenis-nederland-en-de-tijdzone/48326</ref> In 1909 kreeg Nederland een nationale tijd, die gelijk was aan de middelbare tijd van de hoofdstad [[Amsterdam (hoofdbetekenis)|Amsterdam]], om precies te zijn die van de [[Westertoren (Amsterdam)|Westertoren]] (4°53'01,95" [[Lengtegraad|O.L.]]). Deze tijd was GMT +0h 19m 32,13s, dus Nederland liep ruim 19½ minuut voor op [[Greenwich Mean Time]] (GMT), de tijd van Londen, die langzamerhand de internationale referentie werd. Ten opzichte van Duitsland liep deze tijd ruim 40 minuten achter. Daar gebruikte men de [[Midden-Europese Tijd]] (GMT+1).

De tijd was de [[zonnetijd]] van Amsterdam waarbij de vroegste zonsopkomst in de zomer kort voor 3.45 uur plaats vond en de laatste zonsopkomst in de winter kort voor 8.15 uur. De laatste zonsondergang in de zomer vond plaats kort na 20.15 uur en de vroegste zonsondergang in de winter kort na 15.45 uur. Tijdens de zomertijd van 1916-1939 was de vroegste zonsopkomst en laatste zonsondergang een uur later, kort voor 4.45 uur en kort na 21.15 uur. Tijdens de zomertijd liep de Amsterdamse Tijd 1 uur en 20 minuten voor op de WET en 20 minuten voor op de MET, behalve van 1916-1919 toen in Duitsland zomertijd werd gehanteerd.

Vanaf 1 juli 1937 werd de Nederlandse Tijd iets aangepast. Om het omrekenen naar de tijden van de buurlanden te vereenvoudigen, werd de tijd op GMT +0h 20m gesteld. Ook voordien was de Amsterdamse Tijd al wel 'afgerond' op deze waarde. Voortaan gold: om 12 uur 's middags in Nederland was het 12.40 uur in [[Berlijn (hoofdbetekenis)|Berlijn]] (en de rest van Duitsland) en 11.40 uur in [[Londen (hoofdbetekenis)|Londen]] (en de rest van Groot-Brittannië).

Naast de bestaande benamingen kwamen enkele nieuwe, officieuze benamingen op, naar drie plaatsen waar de [[Meridiaan (geografie)|Meridiaan]] van 5° O.L. vlak langs of doorheen liep:
* ''Loenense tijd'', naar [[Loenen aan de Vecht]] (provincie Utrecht, 5° 1′ O.L.)
* ''Woudrichemse tijd'', naar [[Woudrichem (plaats)|Woudrichem]] (Noord-Brabant, 5° 0′ O.L.)
* ''Gorinchemse tijd'' genoemd, naar [[Gorinchem]] (Zuid-Holland, 4° 58′ O.L.)

In deze plaatsen was de plaatselijke middelbare tijd (op hooguit enkele seconden na) gelijk aan de nationale tijd.

Tijdens de bezetting gedurende de [[Tweede Wereldoorlog]] voerden de Duitsers op [[16 mei]] [[1940]] de ''Duitse Tijd'' door in Nederland. Deze komt overeen met de Midden-Europese Tijd, [[UTC+1]]. Daarnaast werd op die dag de [[Zomertijd#Nederland|zomertijd]] van kracht, waardoor alle klokken dus in één keer een uur en veertig minuten vooruit dienden te worden gezet.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010314088:mpeg21:a0028 Ingang zomertijd], ''Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant'', 16 mei 1940</ref> die in de winters van 1940-1941 tot en met 1942-1943 gehandhaafd bleef. Na de capitulatie van de Duitsers in 1945 werd de klok niet teruggezet naar de Amsterdamse Tijd en bleef de Midden-Europese Tijd (MET) gehandhaafd.

== Externe links ==
* [[Albertus Antonie Nijland]], [https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1909Obs....32..297./abstract Time in Holland], ''The Observatory'', '''32''' (1909), 301.
* [https://webspace.science.uu.nl/~gent0113/wettijd/wettijd.htm Wettelijke tijdregeling in Nederland]

{{Appendix|1=Noot}}
{{Navigatie tijdzones}}

[[Categorie:Geschiedenis van Amsterdam]]
[[Categorie:Tijdzone]]


text:
# Tanjung Gunung (Peterongan)
Tanjung Gunung is een bestuurslaag in het regentschap Jombang van de provincie Oost-Java, Indonesië. Tanjung Gunung telt 3662 inwoners (volkstelling 2010).

title: Tanjung Gunung (Peterongan)

wikitext:
{{Infobox plaats in Indonesië
| soort          = Dorp
| naam           = Tanjung Gunung
| inwoners       = 3662
| datum inwoners = 2010
| provincie      = [[Oost-Java]]
| regentschap    = [[Jombang (regentschap)|Jombang]]
| onderdistrict  = [[Peterongan (onderdistrict)|Peterongan]]
| eiland         =
| tijdzone       =
| code desa      = 3517120007
| mapname        =
| lat_deg        =
| lat_min        =
| lat_sec        =
| lon_deg        =
| lon_min        =
| lon_sec        =
| image          =
| caption        =
}}
'''Tanjung Gunung''' is een bestuurslaag in het [[Regentschap (Indonesië)|regentschap]] [[Jombang (regentschap)|Jombang]] van de [[Provincies van Indonesië|provincie]] [[Oost-Java]], [[Indonesië]]. Tanjung Gunung telt 3662 inwoners (volkstelling 2010).

{{Appendix|2=
* Resultaten van de volkstelling (2010), Badan Pusat Statistik, [https://web.archive.org/web/20121202090212/http://bps.go.id/eng/download_file/Population_of_Indonesia_by_Village_2010.pdf Population_of_Indonesia_by_Village]
}}
{{Beginnetje|landen & Volken|land=Indonesië|2=2013|3=06|4=23}}

[[Categorie:Plaats in Oost-Java]]

title: Situering

Provincie: Oost-Java

Regentschap of · stadsgemeente: Jombang

Onderdistrict: Peterongan

title: Algemeen

title: Overig

Portaal: Indonesië


text:
# Bombardement van Shimonoseki
Het Bombardement van Shimonoseki (Japans:下関戦争/馬関戦争, Shimonoseki Sensō/Bakan Sensō) was een reeks militaire conflicten die in 1863-64 werden uitgevochten tussen aan de ene kant de gecombineerde marines van het Verenigd Koninkrijk, Nederland, Frankrijk en de Verenigde Staten en aan de andere kant het Japanse domein Choshu (長州藩, Chōshū han). De strijd vond plaats langs de oevers van de Straat van Kammon.

## Aanloop tot het conflict
Toen commodore Matthew Calbraith Perry van de US Navy op 8 juli 1853 naar Edo kwam om een open handel met het westen te eisen, kwam er een einde aan een twee eeuwen durend isolement dat Japan over zichzelf had uitgeroepen. Japan begon zich open te stellen voor het westen en tekende op 31 maart 1854 het Verdrag van Kanagawa. In juli 1858 volgde het Verdrag van Vriendschap en Handel tussen Japan en de Verenigde Staten, ook wel het Harrisverdrag genoemd, waarmee diverse Japanse havens werden geopend voor buitenlandse handel. Hiermee kregen de Verenigde Staten, gevolgd door enkele Europese landen, het recht om handel te drijven met Japan. Veel Japanners zagen het verdrag echter als iets nadeligs.
Ondanks pogingen van het Tokugawa-shogunaat om de vrede te bewaren, waren veel lokale daimyo's fel tegen de komst van de westerlingen. Toen keizer Komei ook nog eens de eeuwenoude traditie brak om een actieve rol te gaan spelen bij staatszaken, kwam het tot een conflict. Op 11 maart en 11 april 1863 gaf de keizer zijn bevel tot het verdrijven van alle barbaren (攘夷実行の勅命 – Jōi jikkō no chokumei). Hierop begon de Choshuclan, onder leiding van daimyo Mori Takachika, actie te ondernemen tegen alle buitenlanders. Takachika negeerde bevelen van het shogunaat, en gaf zijn troepen het bevel om buitenlandse schepen onder vuur te nemen wanneer deze door de straat van Kammon trokken.
Al voordat de situatie escaleerde bij de straat van Kammon waren buitenlandse diplomaten en militaire experts, met name de Amerikaanse minister Robert Pruyn en kapitein David McDougal van de U.S. Navy, op de hoogte van de toenemende spanningen in Japan. In een brief aan de secretaris van de marine, Gideon Welles, schreef McDougal dat hij vreesde dat de Japanse overheid aan vooravond van een revolutie stond.

## Escalatie
De Choshuclan was voornamelijk uitgerust met antieke kanonnen, welke nog geladen werden met kanonskogels, maar beschikte ook over enkele modernere wapens zoals vijf Dahlgren guns en drie stoomschepen, welke allemaal aan Japan waren geschonken door de Amerikanen.
De eerste aanval vond plaats op 25 juni 1863. De Amerikaanse stoomboot Pembroke, onder leiding van kapitein Simon Cooper, lichtte het anker net buiten de straat van Kammon toen het plotseling onder vuur werd genomen door twee oorlogsschepen. De bemanning van de Pembroke werd vanaf een van de schepen toegeschreeuwd met leuzen als verdrijf de barbaren. De Pembroke slaagde erin op tijd weg te komen. Bij aankomst in Shanghai deed Cooper uitgebreid verslag van de aanval, en stuurde een rapport over het gebeuren naar het Amerikaanse consulaat in Yokohama, Japan.
De volgende dag, op 26 juni, werd ook het Franse marineschip Kienchang doelwit van de rebellen. Ook dit schip kon ontkomen, maar raakte wel zwaar beschadigd.
Op 11 juli doorkruiste het Nederlandse oorlogsschip Medusa de zeestraat, ondanks waarschuwingen van de bemanning van de Kienchang. Kapitein de Casembroot was van mening dat daimyo Mori nooit op zijn schip zou schieten vanwege de sterke banden tussen Japan en Nederland. Takachika viel echter toch aan. Bij de aanval werden negen bemanningsleden van de Medusa gedood of verwond. Casembroot liet zijn bemanning terugschieten en voer op hoge snelheid door om zo aan de rebellen te ontkomen.
Binnen korte tijd wist Takachika op deze manier schepen van vrijwel alle landen die handel dreven met Japan onder vuur te nemen. Door zijn toedoen werd de straat van Kammon ontoegankelijk voor buitenlandse schepen.

## De eerste gevechten
In de ochtend van 16 juli 1863 ondernamen de Amerikanen een tegenaanval vanwege de aanval op de Pembroke. Het Amerikaanse marineschip USS Wyoming voer onder bevel van kapitein McDougal de zeestraat binnen om de drie Amerikaanse oorlogsschepen die in handen waren van de rebellen te bevechten. De strijd duurde bijna twee uur, waarin de Amerikanen erin slaagden een van de drie schepen te laten zinken en de andere twee zwaar te beschadigen. De Wyoming zelf leed echter ook zware schade. 14 van de bemanningsleden kwamen om of raakten gewond. Het gezonken schip werd later door Chosho geborgen.
Ook de Fransen ondernamen tegenactie voor de aanval op hun schepen. Twee oorlogsschepen, de Tancrède en de Dupleix, met in totaal 250 man aan boord, werden naar Shimonoseki gestuurd. Daar vernietigden ze een kleine stad.

## Diplomatieke rel
De Amerikanen, Fransen, Britten en Nederlanders begonnen na de eerste acties van Takachika te onderhandelen met de Japanse overheid om de zeestraat weer toegankelijk te maken voor schepen. Maanden gingen voorbij, zonder resultaat.
Tegen mei 1864 hadden verschillende groepen rebellen voor duizenden dollars aan schade toegebracht aan buitenlandse eigendommen zoals huizen, kerken en schepen.
Gedurende de eerste helft van 1864 bleef de straat van Kammon gesloten voor buitenlandse schepen. De dreiging van oorlog nam zo steeds verder toe. Toen besloot de Britse Minister in Japan, Sir Rutherford Alcock, om samen met enkele andere landen die slachtoffer waren van de blokkade zelf wat aan het probleem te doen. Samen met de Amerikaanse minister Robert Pruyn smeedde hij plannen voor een tegenaanval. Ze kregen hierbij steun van de Nederlandse en Franse marines, hoewel de Fransen slechts enkele schepen in het gebied hadden. Het merendeel van hun vloot was in Mexico. De Verenigde Staten verkeerden in een Burgeroorlog, en konden derhalve enkel wat soldaten leveren.
Ondanks pogingen om de gemoederen te bedaren, laaide het conflict verder op toen in juli 1864 de rebellen een Amerikaanse stoomboot, de Monitor, onder vuur namen.

## Laatste treffen en uitkomst
Op 17 augustus 1864 zette een vloot bestaande uit negen Britse, vier Nederlandse (het Nederlands Eskader, onder bevel van de kapitein-ter-zee De Man, bestaande uit het fregat Zr.Ms. fregat Metalen Kruis (eerste officier Binkes en onder meer De Bruijn Kops, Backer Overbeek en Lucardie), het fregat Djambi, het raderstoomschip Amsterdam en het korvet Medusa (commandant De Casembroot) en drie Franse oorlogsschepen (Tancrède, Sémiramis en Dupleix), in totaal bemand door 2.000 soldaten, koers richting Yokohama. De hele vloot stond onder leiding van admiraal Sir Kuper RN. De Amerikaanse stoomboot Takiang begeleidde de vloot als teken van steun. Op 5 september arriveerde de vloot bij de zeestraat, waarna een twee dagen durende strijd begon. Tot de invoering van puntgranaten en gegroefd geschut, 20 jaar later, was Nederland het enige land ter wereld met een werkende percussiegranaat. De enige keer dat zij in een actie zijn gebruikt is bij het forceren van de straat van Shimonoseki in Japan in 1864.
De rebellen konden niet op tegen de gecombineerde vuurkracht van de internationale vloot en leden zware verliezen. Na twee dagen gaven ze zich over. Aan de kant van de geallieerden vielen 27 doden of gewonden en raakten twee schepen zwaar beschadigd.
In de nasleep van het conflict werd door de Amerikaanse minister Pruyn een bedrag van 3 miljoen dollar schadevergoeding geëist van de Japanse overheid. De Bakufu kon dit bedrag niet betalen. Deze nederlaag werd de basis van toekomstige buitenlandse druk om verdragen te laten tekenen door de keizer. De haven Hyogo werd na het conflict geopend voor buitenlandse handel.
Een volledig verslag van het conflict is terug te vinden in Sir Ernest Satows A Diplomat in Japan. Satow was in Japan als jonge tolk voor de Britse admiraal Sir Augustus Kuper.
Voor zijn aandeel in de strijd kreeg Duncan Gordon Boyes op zijn 17e het Victoriakruis. Ook Thomas Pride en William Seeley kregen dit kruis. Daarmee was Seeley de eerste Amerikaan die deze onderscheiding kreeg. De Casembroot schreef eveneens een verslag van de gebeurtenissen, welke zijn terug te vinden in zijn werk De Medusa in de wateren van Japan, in 1863 en 1864.
In 1883 twintig jaar na de eerste slag om de straat van Kammon open te krijgen, betaalden de Verenigde Staten $750.000 terug aan Japan.
Enkele grote replica's van de kanonnen gebruikt door de Choshu zijn tegenwoordig terug te vinden in Shimonoseki. Ze werden gebouwd door de stadsoverheid in 2004, ter erkenning aan de belangrijke rol die het bombardement speelde in de Japanse geschiedenis.
Invasie van Java · Expedities naar Saparoea · Eerste expeditie naar Palembang · Tweede expeditie naar Palembang · Padri-oorlogen · Eerste Boni-expeditie · Tweede Boni-expeditie · Expeditie naar de westkust van Borneo · Java-oorlog · Expeditie naar de westkust van Sumatra · Opstand aan de westkust van Sumatra (1841) · Eerste expeditie naar Bali · Tweede expeditie naar Bali · Derde expeditie naar Bali · Expeditie naar de westerafdeling van Borneo · Eerste expeditie naar Palembang · Tweede expeditie naar Palembang · Expeditie tegen de Chinezen te Montrado · Expeditie naar Nias · Derde Boni-expeditie · Vierde Boni-expeditie · Expeditie naar de Zuider- en Oosterafdeling van Borneo · Bombardement van Shimonoseki · Expeditie naar de Pasoemah-landen · Vierde en vijfde expeditie naar Bali · Expeditie naar de westkust van Guinea · Atjehoorlog · Opstand der Chinezen in Mandor · Opstand te Djambi · Lombok-expeditie · Militaire excursie naar Midden-Lombok · Expeditie naar Korintji ·  Expeditie naar Bali (1906-1908) ·  Strijd om Tarakan · Guerrillaoorlog van het Indische leger op Celebes · Verovering van Atjeh door Japan · Guerrillaoorlog van het Indische leger op Nieuw-Guinea · Slag bij Manado · Slag om Ambon · Slag om Timor · Politionele acties · APRA-staatsgreep van kapitein Westerling

title: Bombardement van Shimonoseki

wikitext:
{{Infobox militair conflict
| conflict= Bombardement van Shimonoseki
下関戦争・馬関戦争
| partof= De Choshu-opstand van 1863-64
| afbeelding= Choshu-Battery-Capture-Shimonoseki-1864.jpg
| onderschrift =
| date= 16 juli tot 14 augustus 1863 en 5-6 september 1864
| place= [[Straat van Kammon]], [[Japan]]
| casus=
| territory=
| treaty=
| result= Overwinning van de geallieerden
| combatant1= {{GB-1801}}
{{NL}}
 {{FR-1852}}
{{US}}
| combatant2= [[Bestand:Flag of Choshu domain.svg|10px|rand]] [[Choshu-domein|Japanse Choshuclan]]
| combatant3=
| commander1= {{US-VLAG}} David McDougal
 {{GB-VLAG}} Sir Augustus Kuper
| commander2= Daimyo Mori Takachika
| commander3=
| strength1= 2000 geallieerde soldaten. 28 oorlogsschepen
| strength2= 1500 Japanse samoerai, 6 oorlogsschepen en 40 oorlogs[[jonk]]en.
| strength3=
| casualties1= ongeveer 200 soldaten gedood of verwond.
| casualties2= ongeveer 600 Japanse rebellen en burgers gedood of verwond.
| casualties3=
| portaal = Marine
}}
Het '''Bombardement van Shimonoseki''' (Japans:下関戦争/馬関戦争, ''Shimonoseki Sensō/Bakan Sensō'') was een reeks militaire conflicten die in 1863-64 werden uitgevochten tussen aan de ene kant de gecombineerde marines van het [[Verenigd Koninkrijk]], [[Nederland]], [[Frankrijk]] en de [[Verenigde Staten]] en aan de andere kant het Japanse domein [[Choshu-domein|Choshu]] (長州藩, ''Chōshū han''). De strijd vond plaats langs de oevers van de [[Straat van Kammon]].

== Aanloop tot het conflict ==
Toen commodore [[Matthew Calbraith Perry]] van de [[US Navy]] op 8 juli 1853 naar [[Edo (Japan)|Edo]] kwam om een open handel met het westen te eisen, kwam er een einde aan een twee eeuwen durend isolement dat Japan over zichzelf had uitgeroepen. Japan begon zich open te stellen voor het westen en tekende op 31 maart 1854 het [[Conventie van Kanagawa|Verdrag van Kanagawa]]. In juli 1858 volgde het [[Verdrag van Vriendschap en Handel (Verenigde Staten-Japan)|Verdrag van Vriendschap en Handel tussen Japan en de Verenigde Staten]], ook wel het Harrisverdrag genoemd, waarmee diverse Japanse havens werden geopend voor buitenlandse handel. Hiermee kregen de Verenigde Staten, gevolgd door enkele Europese landen, het recht om handel te drijven met Japan. Veel Japanners zagen het verdrag echter als iets nadeligs.

Ondanks pogingen van het [[Tokugawa-shogunaat]] om de vrede te bewaren, waren veel lokale ''daimyo's'' fel tegen de komst van de westerlingen. Toen keizer [[Komei]] ook nog eens de eeuwenoude traditie brak om een actieve rol te gaan spelen bij staatszaken, kwam het tot een conflict. Op 11 maart en 11 april 1863 gaf de keizer zijn bevel tot het verdrijven van alle barbaren (攘夷実行の勅命 – ''Jōi jikkō no chokumei''). Hierop begon de Choshuclan, onder leiding van daimyo Mori Takachika, actie te ondernemen tegen alle buitenlanders. Takachika negeerde bevelen van het shogunaat, en gaf zijn troepen het bevel om buitenlandse schepen onder vuur te nemen wanneer deze door de straat van Kammon trokken.

Al voordat de situatie escaleerde bij de straat van Kammon waren buitenlandse diplomaten en militaire experts, met name de Amerikaanse minister [[Robert Pruyn]] en kapitein [[David McDougal]] van de U.S. Navy, op de hoogte van de toenemende spanningen in Japan. In een brief aan de secretaris van de marine, [[Gideon Welles]], schreef McDougal dat hij vreesde dat de Japanse overheid aan vooravond van een revolutie stond.

[[Bestand:Bakan Senso Zu.jpg|thumb|center|742px|''Bakan Senso no Zu'' (de Bakan-oorlog) door [[Tsuneoki Fujishima]] (1829–98)]]

== Escalatie ==
De Choshuclan was voornamelijk uitgerust met antieke [[Kanon (geschut)|kanonnen]], welke nog geladen werden met kanonskogels, maar beschikte ook over enkele modernere wapens zoals vijf [[Dahlgren gun]]s en drie stoomschepen, welke allemaal aan Japan waren geschonken door de Amerikanen.<ref>{{Citeer web |url=http://www.navyandmarine.org/ondeck/1863shimonoseki.htm |titel=Reference |bezochtdatum=11 mei 2012 |archiefdatum=5 februari 2012 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20120205204223/http://www.navyandmarine.org/ondeck/1863shimonoseki.htm |dodeurl=ja }}</ref>

De eerste aanval vond plaats op 25 juni 1863. De Amerikaanse stoomboot ''Pembroke'', onder leiding van kapitein Simon Cooper, lichtte het anker net buiten de straat van Kammon toen het plotseling onder vuur werd genomen door twee oorlogsschepen. De bemanning van de Pembroke werd vanaf een van de schepen toegeschreeuwd met leuzen als verdrijf de barbaren. De Pembroke slaagde erin op tijd weg te komen. Bij aankomst in [[Shanghai]] deed Cooper uitgebreid verslag van de aanval, en stuurde een rapport over het gebeuren naar het Amerikaanse consulaat in [[Yokohama (stad)|Yokohama]], Japan.

[[Bestand:KienChang.jpg|thumb|Aanval op het Franse oorlogsschip ''Kienchang'']]
De volgende dag, op 26 juni, werd ook het Franse marineschip ''Kienchang'' doelwit van de rebellen. Ook dit schip kon ontkomen, maar raakte wel zwaar beschadigd.

Op 11 juli doorkruiste het Nederlandse oorlogsschip ''Medusa'' de zeestraat, ondanks waarschuwingen van de bemanning van de ''Kienchang''. Kapitein [[François de Casembroot|de Casembroot]] was van mening dat daimyo Mori nooit op zijn schip zou schieten vanwege de sterke banden tussen Japan en Nederland. Takachika viel echter toch aan. Bij de aanval werden negen bemanningsleden van de Medusa gedood of verwond. Casembroot liet zijn bemanning terugschieten en voer op hoge snelheid door om zo aan de rebellen te ontkomen.

Binnen korte tijd wist Takachika op deze manier schepen van vrijwel alle landen die handel dreven met Japan onder vuur te nemen. Door zijn toedoen werd de straat van Kammon ontoegankelijk voor buitenlandse schepen.

== De eerste gevechten ==
[[Bestand:ShimonosekiWyomingAttacks.jpg|thumb|De [[USS Wyoming (1859)|USS ''Wyoming'']] vecht in de Straat van Kammon tegen de Choshu-oorlogsschepen ''Daniel Webster'', ''Lanrick'' (''Kosei'') en ''Lancefield'' (''Koshin'')]]
[[Bestand:ShimonosekiFrenchEngagement.jpg|thumb|left|De Franse slag bij Shimonoseki, met de oorlogsschepen ''Tancrède'' en de ''[[FS Dupleix (1861)|Dupleix]]'', onder kapitein [[Benjamin Jaurès]]. "[[Le Monde Illustré]]", 10 oktober 1863]]
In de ochtend van 16 juli 1863 ondernamen de Amerikanen een tegenaanval vanwege de aanval op de ''Pembroke''. Het Amerikaanse marineschip [[USS Wyoming (1859)|USS ''Wyoming'']] voer onder bevel van kapitein McDougal de zeestraat binnen om de drie Amerikaanse oorlogsschepen die in handen waren van de rebellen te bevechten. De strijd duurde bijna twee uur, waarin de Amerikanen erin slaagden een van de drie schepen te laten zinken en de andere twee zwaar te beschadigen. De ''Wyoming'' zelf leed echter ook zware schade. 14 van de bemanningsleden kwamen om of raakten gewond. Het gezonken schip werd later door Chosho geborgen.

Ook de Fransen ondernamen tegenactie voor de aanval op hun schepen. Twee oorlogsschepen, de ''Tancrède'' en de ''[[FS Dupleix (1861)|Dupleix]]'', met in totaal 250 man aan boord, werden naar Shimonoseki gestuurd. Daar vernietigden ze een kleine stad.

== Diplomatieke rel ==
De Amerikanen, Fransen, Britten en Nederlanders begonnen na de eerste acties van Takachika te onderhandelen met de Japanse overheid om de zeestraat weer toegankelijk te maken voor schepen. Maanden gingen voorbij, zonder resultaat.

Tegen mei 1864 hadden verschillende groepen rebellen voor duizenden dollars aan schade toegebracht aan buitenlandse eigendommen zoals huizen, kerken en schepen.

[[Bestand:FrenchAtShimonoseki.jpg|thumb|Troepen van de Franse marine nemen bezit van Japanse kanonnen bij Shimonoseki]]
Gedurende de eerste helft van 1864 bleef de straat van Kammon gesloten voor buitenlandse schepen. De dreiging van oorlog nam zo steeds verder toe. Toen besloot de Britse Minister in Japan, Sir [[Rutherford Alcock]], om samen met enkele andere landen die slachtoffer waren van de blokkade zelf wat aan het probleem te doen. Samen met de Amerikaanse minister [[Robert Pruyn]] smeedde hij plannen voor een tegenaanval. Ze kregen hierbij steun van de Nederlandse en Franse marines, hoewel de Fransen slechts enkele schepen in het gebied hadden. Het merendeel van hun vloot was in [[Mexico (land)|Mexico]]. De Verenigde Staten verkeerden in een Burgeroorlog, en konden derhalve enkel wat soldaten leveren.

Ondanks pogingen om de gemoederen te bedaren, laaide het conflict verder op toen in juli 1864 de rebellen een Amerikaanse stoomboot, de ''Monitor'', onder vuur namen.

== Laatste treffen en uitkomst ==
[[Bestand:NavalBrigade&MarinesatShimonoseki.jpg|thumb|left|De Britse marinebrigade bestormt de blockade bij Shimonoseki ([[Illustrated London News]], December 1864)]]
[[Bestand:ShimonosekiMap.jpg|thumb|Kaart van de geallieerde aanval op Shimonoseki, in september 1864]]
[[Bestand:BattleOfShimonoseki2.jpg|thumb|Het bombardement van Shimonoseki door het Franse oorlogsschip ''Tancrède'', Jean Baptiste Henri Durand-Brager (1865)]]
[[Bestand:BattleOfShimonoseki.jpg|thumb| Het bombardement van Shimonoseki, Jean Baptiste Henri Durand-Brager (1865)]]
Op 17 augustus 1864 zette een vloot bestaande uit negen Britse, vier Nederlandse (het Nederlands Eskader, onder bevel van de kapitein-ter-zee [[Jacobus Eliza de Man|De Man]], bestaande uit het fregat Zr.Ms. fregat ''Metalen Kruis'' (eerste officier [[Johan Willem Binkes|Binkes]] en onder meer [[Willem Frederik de Bruijn Kops|De Bruijn Kops]], [[Leendert Backer Overbeek|Backer Overbeek]] en [[Martinus Johannes Cornelis Lucardie|Lucardie]]), het fregat ''Djambi'', het raderstoomschip ''Amsterdam'' en het korvet ''Medusa'' (commandant [[François de Casembroot|De Casembroot]]) en drie Franse oorlogsschepen ([[FS Tancrède|''Tancrède'']], [[FS Sémiramis (1861)|''Sémiramis'']] en [[FS Dupleix (1861)|''Dupleix'']]), in totaal bemand door 2.000 soldaten, koers richting Yokohama. De hele vloot stond onder leiding van admiraal Sir [[Augustus Leopold Kuper|Kuper]] RN. De Amerikaanse stoomboot ''Takiang'' begeleidde de vloot als teken van steun. Op 5 september arriveerde de vloot bij de zeestraat, waarna een twee dagen durende strijd begon. Tot de invoering van puntgranaten en gegroefd geschut, 20 jaar later, was Nederland het enige land ter wereld met een werkende percussiegranaat. De enige keer dat zij in een actie zijn gebruikt is bij het forceren van de straat van Shimonoseki in Japan in 1864.

De rebellen konden niet op tegen de gecombineerde vuurkracht van de internationale vloot en leden zware verliezen. Na twee dagen gaven ze zich over. Aan de kant van de geallieerden vielen 27 doden of gewonden en raakten twee schepen zwaar beschadigd.

In de nasleep van het conflict werd door de Amerikaanse minister Pruyn een bedrag van 3 miljoen dollar schadevergoeding geëist van de Japanse overheid.<ref>Satow, p.86</ref> De [[Shogun (titulatuur)|Bakufu]] kon dit bedrag niet betalen. Deze nederlaag werd de basis van toekomstige buitenlandse druk om verdragen te laten tekenen door de keizer. De haven [[Hyogo (prefectuur)|Hyogo]] werd na het conflict geopend voor buitenlandse handel.<ref>Satow, p.145</ref>

Een volledig verslag van het conflict is terug te vinden in Sir [[Ernest Satow]]s ''A Diplomat in Japan''. Satow was in Japan als jonge tolk voor de Britse admiraal Sir [[Augustus Kuper]].

Voor zijn aandeel in de strijd kreeg [[Duncan Gordon Boyes]] op zijn 17e het Victoriakruis. Ook [[Thomas Pride (VC)|Thomas Pride]] en [[William Henry Harrison Seeley|William Seeley]] kregen dit kruis. Daarmee was Seeley de eerste Amerikaan die deze onderscheiding kreeg. De Casembroot schreef eveneens een verslag van de gebeurtenissen, welke zijn terug te vinden in zijn werk ''De Medusa in de wateren van Japan, in 1863 en 1864''.

In 1883 twintig jaar na de eerste slag om de straat van Kammon open te krijgen, betaalden de Verenigde Staten $750.000 terug aan Japan.

Enkele grote replica's van de kanonnen gebruikt door de Choshu zijn tegenwoordig terug te vinden in Shimonoseki. Ze werden gebouwd door de stadsoverheid in 2004, ter erkenning aan de belangrijke rol die het bombardement speelde in de Japanse geschiedenis.

{{Commonscat|Bombardment of Shimonoseki}}
{{Appendix|2=
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=en|titel=Battles for Shimonoseki}}
* {{Aut|Satow, Sir Ernest}} ''A Diplomat in Japan'', Stone Bridge Press (2006) {{ISBN|978-1-933330-16-7}}
* {{Aut|Polak, Christian}} 日仏交流の黄金期 / ''Soie et Lumière, L'Âge d'or des échanges Franco-Japonais'' (in Japans en Frans). Hachette Fujingaho (2002)
* {{en}} [http://translate.city.shimonoseki.lg.jp/LUCSMNSK/cdata/lucsmnsk0_jaen.html website Shimonoseki stad]
* {{en}} Navy and Marine [http://www.navyandmarine.org/ondeck/1863shimonoseki.htm The Battle of the Strait of Shimonoseki (USS Wyoming)]
{{References}}
}}
{{Navigatie KNIL-acties}}

[[Categorie:Geschiedenis van Japan]]
[[Categorie:1864]]

title: Onderdeel van De Choshu-opstand van 1863-64

Onderdeel van De Choshu-opstand van 1863-64: Bombardement van Shimonoseki

Locatie: Straat van Kammon, Japan

Resultaat: Overwinning van de geallieerden

title: Strijdende partijen

Verenigd Koninkrijk · Nederland · Frankrijk · Verenigde Staten: Japanse Choshuclan

title: Leiders en commandanten

David McDougal · Sir Augustus Kuper: Daimyo Mori Takachika

title: Troepensterkte

2000 geallieerde soldaten. 28 oorlogsschepen: 1500 Japanse samoerai, 6 oorlogsschepen en 40 oorlogsjonken.

title: Verliezen

Portaal: Marine


text:
# Helenoscoparia
Helenoscoparia is een geslacht van vlinders van de familie grasmotten (Crambidae).

## Soorten
- H. helenensis (Wollaston, 1879)
- H. lucidalis (Walker, 1875)
- H. nigritalis (Walker, 1875)
- H. scintillulalis (Wollaston, 1879)
- H. transversalis (Wollaston, 1879)

title: Helenoscoparia

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam            = ''Helenoscoparia''
| titelweergave   = cursief
| afbeelding      =
| afbeeldingtekst =
| onderorde       =
| superfamilie    = [[Pyraloidea]]
| familie         = [[Grasmotten|Crambidae]] (Grasmotten)
| onderfamilie    =
| taxon           = [[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| auteur          =
| datum           =
}}

'''''Helenoscoparia''''' is een geslacht van [[vlinders]] van de familie [[grasmotten]] (Crambidae).

== Soorten ==
*''[[Helenoscoparia helenensis|H. helenensis]]'' (Wollaston, 1879)
*''[[Helenoscoparia lucidalis|H. lucidalis]]'' (Walker, 1875)
*''[[Helenoscoparia nigritalis|H. nigritalis]]'' (Walker, 1875)
*''[[Helenoscoparia scintillulalis|H. scintillulalis]]'' (Wollaston, 1879)
*''[[Helenoscoparia transversalis|H. transversalis]]'' (Wollaston, 1879)

[[Categorie:Grasmotten]]

title: Helenoscoparia

Superfamilie: Pyraloidea

Familie: Crambidae (Grasmotten)

title: Geslacht


text:
# Maurice Vanhoutte
Maurice Alphonse Romain Vanhoutte (Turnhout, 13 juli 1934 - Lier, 22 november 2023) was een Belgisch politicus voor de PVV en later de VLD.

## Levensloop
Vanhoutte groeide op in Kasterlee. Tijdens zijn studies rechten aan de Rijksuniversiteit Gent was hij redactielid van het LVSV-ledenblad Neohumanisme en voorzitter van het TSG 't Zal Wel Gaan. Ook behaalde hij een aggregaatsdiploma. Beroepshalve was hij leraar 'Nederlands', eerst een periode in Belgisch Congo en daarna aan het Koninklijk Atheneum van Lier. Ook was hij van 1974 tot 1977 en van mei tot oktober 1980 kabinetsmedewerker van minister Herman Vanderpoorten.
Vanhoutte werd politiek actief voor de toenmalige PVV te Lier, waar hij van 1977 tot 1995 gemeenteraadslid, van 1983 tot 1984 schepen van Cultuur, Onderwijs en Sport en van 1984 tot 1995 burgemeester was. Van 1978 tot 1981 was hij tevens provincieraadslid van Antwerpen, waarna hij een parlementaire loopbaan begon. Van 1981 tot 1987 zetelde hij in de Belgische Senaat: van 1981 tot 1984 als gecoöpteerd senator en van 1984 tot 1987 in opvolging van Herman Vanderpoorten als rechtstreeks gekozen senator voor het kiesarrondissement Mechelen-Turnhout. Daarna zetelde hij van 1987 tot 1995 voor het kiesarrondissement Mechelen in de Kamer van volksvertegenwoordigers. In de periode oktober 1984-mei 1995 had hij als gevolg van het toen bestaande dubbelmandaat ook zitting in de Vlaamse Raad. Na de gemeenteraadsverkiezingen van 2000 zetelde hij nog een legislatuur in de Kastelse gemeenteraad, waar hij tevens VLD-fractievoorzitter werd.
Hij kreeg de titels van ere-burgemeester van de stad Lier en ere-volksvertegenwoordiger (4 juli 1995), Ridder en Officier in de Leopoldsorde en is drager van de Burgerlijke medaille 1ste Klasse en van de Herinneringsmedaille van de Gewapende Humanitaire Operaties. Hem werd ook de Erkentelijkheidsmedaille van de PVV toegekend. Tevens was hij erelid van de Raad van Bestuur van Pro Lege, de vereniging voor voormalige senatoren en volksvertegenwoordigers, erebrigadier van 2A, erevoorzitter van Denise Gresiac en eredeken van de Heren van Lier.
Maurice Vanhoutte was gehuwd en had één zoon. Hij overleed in november 2023 op 89-jarige leeftijd. Zijn afscheidsplechtigheid vond plaats op Begraafplaats Kloosterheide, waar zijn urne tevens een laatste rustplaats kreeg.

title: Maurice Vanhoutte

wikitext:
{{Infobox politicus
| volledige naam  = Maurice Alphonse Romain Vanhoutte
| afbeelding      =
| onderschrift    =
| geboren         = [[Turnhout]], [[13 juli]] [[1934]]
| overleden       = [[Lier (België)|Lier]], [[22 november]] [[2023]]
| kieskring       = [[Bestand:Flag of Antwerpen Province, 1928-1997.svg|21px]] [[Kiesarrondissement Mechelen-Turnhout|Mechelen-Turnhout]]
| regio           = {{BE-vlag|Vlaanderen}}
| land            = {{BE}}
| functie         = [[Politicus]]
[[Leraar (voortgezet onderwijs)|Leraar]]
| partij          = [[Partij voor Vrijheid en Vooruitgang|PVV]] / [[Vlaamse Liberalen en Democraten|VLD]]
| titulatuur      =
| tijdvak1        = 1977-1979
| functie1        = [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]-raadslid Lier
| tijdvak2        = 1977-1994
| functie2        = [[Gemeenteraad]]slid Lier
| tijdvak3        = 1977-1981
| functie3        = [[Provincieraad]]slid [[Antwerpen (provincie)|Antwerpen]]
| tijdvak4        = 1981-1984
| functie4        = [[Gecoöpteerd senator]]
| tijdvak5        = 1983-1984
| functie5        = [[Schepen]] Lier
| tijdvak6        = 1984-1987
| functie6        = [[Senaat (België)|Senator]]
| tijdvak7        = 1984-1994
| functie7        = [[Burgemeester]] Lier
| tijdvak8        = 1984-1995
| functie8        = Lid [[Vlaamse Raad]]
| tijdvak9        = 1988-1995
| functie9        = [[Kamer van volksvertegenwoordigers|Volksvertegenwoordiger]]
| tijdvak10       = 2000-2006
| functie10       = Gemeenteraadslid [[Kasterlee]]
| tijdvak11       = 2000-2006
| functie11       = [[Fractievoorzitter]] Kastelse gemeenteraad
| handtekening    =
}}
'''Maurice Alphonse Romain Vanhoutte''' ([[Turnhout]], [[13 juli]] [[1934]] - [[Lier (België)|Lier]], [[22 november]] [[2023]]<ref>[https://www.inmemoriam.be/nl/2023-11-22/maurice-vanhoutte Overlijdensbericht Maurice Vanhoutte], ''inmemoriam.be''</ref>) was een [[België|Belgisch]] [[politicus]] voor de [[Partij voor Vrijheid en Vooruitgang|PVV]] en later de [[Vlaamse Liberalen en Democraten|VLD]].

== Levensloop ==
Vanhoutte groeide op in [[Kasterlee]].<ref name=Bosmans>BOSMANS Ward, [https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20231202_96062499 Lier neemt afscheid van oud-burgemeester Maurice Vanhoutte: “Hij was iemand die heel sociaal was en dicht bij de mensen stond”], ''Het Nieuwsblad'', 2 december 2023</ref> Tijdens zijn studies [[rechten]] aan de [[Rijksuniversiteit Gent]]<ref name=ODIS>D'HONDT Bart, [http://www.odis.be/lnk/PS_39129 Fiche Maurice Vanhoutte], ''ODIS''</ref> was hij [[redactie]]lid van het [[Liberaal Vlaams Studentenverbond|LVSV]]-ledenblad ''[[Neohumanisme (tijdschrift)|Neohumanisme]]''<ref>HAECK Tom, [http://www.odis.be/lnk/PB_10983 Fiche Neohumanisme], ''ODIS''</ref> en voorzitter van het ''TSG 't Zal Wel Gaan''. Ook behaalde hij een [[Aggregaat (onderwijs)|aggregaatsdiploma]]. Beroepshalve was hij [[Leraar (voortgezet onderwijs)|leraar]] 'Nederlands'<ref>VAN ROMPAEY Chris, [https://www.gva.be/cnt/dmf20231123_96230945 Ereburgemeester en erevolksvertegenwoordiger Maurice Vanhoutte overleden: “Een sterke Lierse liberale voorman heeft ons verlaten”], ''Gazet van Antwerpen'', 23 november 2023</ref>, eerst een periode in [[Belgisch Congo]] en daarna aan het [[Koninklijk Atheneum Lier|Koninklijk Atheneum]] van Lier.<ref name=plenum>[https://www.dekamer.be/doc/PCRI/html/55/ip276x.html Plenumvergadering van 14 december 2023], ''Kamer van Volksvertegenwoordigers''</ref><ref name=Bosmans/> Ook was hij van 1974 tot 1977 en van mei tot oktober 1980 [[Kabinet (België)|kabinetsmedewerker]] van minister [[Herman Vanderpoorten]].<ref name=Vld>[https://web.archive.org/web/20240924081409/https://lier.openvld.be/ereburgemeester_maurice_vanhoutte_is_niet_meer Ereburgemeester Maurice Vanhoutte is niet meer], ''Open Vld Lier'', 24 november 2023</ref>

Vanhoutte werd politiek actief voor de toenmalige PVV te Lier, waar hij van 1977 tot 1995 [[gemeenteraad]]slid, van 1983 tot 1984 [[schepen]] van Cultuur, Onderwijs en Sport en van 1984 tot 1995 [[burgemeester]] was.<ref name=ODIS/> Van 1978 tot 1981 was hij tevens [[provincieraad]]slid van [[Antwerpen (provincie)|Antwerpen]], waarna hij een parlementaire loopbaan begon.<ref name=ODIS/><ref name=bio>GOOSSENS Gerrit & VERLEDEN Frederik, [https://www.dekamer.be/kvvcr/pdf_sections/archive/bat_web_20231016_van_molle.pdf Biografisch Handboek 1969-2019] (p.268), ''Kamer van Volksvertegenwoordigers'', 2023</ref> Van 1981 tot 1987 zetelde hij in de [[Senaat (België)|Belgische Senaat]]: van 1981 tot 1984 als [[gecoöpteerd senator]] en van 1984 tot 1987 in opvolging van Herman Vanderpoorten als rechtstreeks gekozen senator voor het [[kiesarrondissement Mechelen-Turnhout]].<ref name=bio/> Daarna zetelde hij van 1987 tot 1995 voor het [[kiesarrondissement Mechelen]] in de [[Kamer van volksvertegenwoordigers]].<ref>[https://www.dekamer.be/kvvcr/showpage.cfm?section=/depute&language=nl&cfm=cvview54.cfm?key=00379&lactivity=48 Fiche Maurice Vanhoutte], ''Kamer van volksvertegenwoordigers''</ref><ref>[https://www.dekamer.be/kvvcr/pdf_sections/archive/1987.pdf Uitslagen der verkiezingen van 13 december 1987], ''Kamer van Volksvertegenwoordigers''</ref><ref>[https://www.dekamer.be/kvvcr/pdf_sections/archive/1991.pdf Uitslagen der verkiezingen van 24 november 1991], ''Kamer van Volksvertegenwoordigers''</ref> In de periode oktober 1984-mei 1995 had hij als gevolg van het toen bestaande dubbelmandaat ook zitting in de [[Vlaamse Raad]].<ref>[https://www.vlaamsparlement.be/nl/vlaamse-volksvertegenwoordigers-het-vlaams-parlement/maurice-van-houtte Biografische fiche Maurice Vanhoutte], ''Vlaams Parlement''. [https://web.archive.org/web/20200921202614/https://www.vlaamsparlement.be/vlaamse-volksvertegenwoordigers/2589 Gearchiveerd] op 21 september 2020.</ref> Na de [[Belgische lokale verkiezingen 2000|gemeenteraadsverkiezingen van 2000]] zetelde hij nog een [[legislatuur]] in de Kastelse gemeenteraad, waar hij tevens VLD-[[fractievoorzitter]] werd.<ref>OTTEN Hans, [https://www.gva.be/cnt/oid81842 Maurice Vanhoutte voorzitter van VLD Kasterlee], ''Gazet van Antwerpen'', 2 maart 2000</ref><ref name = LB>[https://www.lierbelicht.be/stijlvolle-afscheidsplechtigheid-van-ere-burgemeester-maurice-vanhoutte Stijlvolle afscheidsplechtigheid van ere-burgemeester Maurice Vanhoutte], ''Lier Belicht'', 2 december 2023</ref><ref name=ODIS/>

Hij kreeg de titels van ere-burgemeester van de stad Lier<ref name=Vld/> en ere-volksvertegenwoordiger (4 juli 1995)<ref>[https://www.lierbelicht.be/kamer-brengt-waardig-eerbetoon-aan-maurice-vanhoutte Kamer brengt waardig eerbetoon aan Maurice Vanhoutte], ''Lier Belicht'', 19 december 2023</ref><ref name=ODIS/>, [[ridder (titel)|Ridder]] en [[Officier]] in de [[Leopoldsorde (België)|Leopoldsorde]] en is drager van de Burgerlijke medaille 1ste Klasse en van de Herinneringsmedaille van de Gewapende Humanitaire Operaties. Hem werd ook de Erkentelijkheidsmedaille van de PVV toegekend. Tevens was hij erelid van de Raad van Bestuur van ''Pro Lege'', de vereniging voor voormalige senatoren en volksvertegenwoordigers, erebrigadier van 2A, erevoorzitter van Denise Gresiac en eredeken van de Heren van Lier.

Maurice Vanhoutte was gehuwd en had één zoon.<ref name=plenum/> Hij overleed in november 2023 op 89-jarige leeftijd.<ref>[https://www.vlaamsparlement.be/nl/actueel/nieuws-uit-het-vlaams-parlement/op-22-november-overleed-gewezen-lid-maurice-van-houtte Op 22 november overleed gewezen lid Maurice Van houtte], ''Vlaams Parlement'', 24 november 2023</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20231126083733/https://www.rtv.be/artikels/lierse-ereburgemeester-maurice-vanhoutte-overleden-a138518 Lierse ereburgemeester Maurice Vanhoutte overleden], ''RTV'', 24 november 2023.</ref> Zijn afscheidsplechtigheid vond plaats op [[Begraafplaats Kloosterheide]], waar zijn [[urn]]e tevens een laatste rustplaats kreeg.<ref name = LB/>

{{StartOpvolging}}
{{OpvolgingCombi
| lijst= [[Burgemeester]] van [[Lier (België)|Lier]]
1984-1994
| vorige= [[Herman Vanderpoorten]]
| volgende= [[Marleen Vanderpoorten]]
}}
{{EindOpvolging}}

{{Appendix|2=
* CALLAERTS Gwynedd, [https://www.hln.be/lier/lierse-liberale-ereburgemeester-maurice-vanhoutte-op-89-jarige-leeftijd-overleden-op-jonge-leeftijd-was-hij-al-gebeten-door-de-politiek~a1e5b7f4 Lierse liberale ereburgemeester Maurice Vanhoutte op 89-jarige leeftijd overleden: “Op jonge leeftijd was hij al gebeten door de politiek”], ''Het Laatste Nieuws'', 24 november 2023
----
{{References}}
}}

{{DEFAULTSORT:Vanhoutte, Maurice}}
[[Categorie:Open Vld-politicus]]
[[Categorie:Gemeenteraadslid van Kasterlee]]
[[Categorie:Schepen van Lier]]
[[Categorie:Burgemeester van Lier]]
[[Categorie:Antwerps provincieraadslid]]
[[Categorie:Lid van de Vlaamse Raad]]
[[Categorie:Belgisch volksvertegenwoordiger]]
[[Categorie:Belgisch senator]]

title: Algemeen

Volledige naam: Maurice Alphonse Romain Vanhoutte

Geboren: Turnhout, 13 juli 1934

Overleden: Lier, 22 november 2023

Kieskring: Mechelen-Turnhout

Regio: Vlaanderen

Land: België

Functie: Politicus · Leraar

Partij: PVV / VLD

title: Functies

OCMW-raadslid Lier

Gemeenteraadslid Lier

Provincieraadslid Antwerpen

Gecoöpteerd senator

Schepen Lier

Senator

Burgemeester Lier

Lid Vlaamse Raad

Volksvertegenwoordiger

Gemeenteraadslid Kasterlee
Fractievoorzitter Kastelse gemeenteraad

Portaal: Politiek


text:
# Eois fasciata
Eois fasciata is een vlinder uit de familie van de spanners (Geometridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1901 door Warren.

title: Eois fasciata

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Eois fasciata''
| afbeelding =
| familie = [[Spanners|Geometridae]] (Spanners)
| onderfamilie = [[Larentiinae]]
| tribus =
| geslacht = ''[[Eois]]''
| w-naam = ''Eois fasciata''
| auteur = Warren
| datum = 1901
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Eois fasciata''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Spanners|spanners (Geometridae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1901 door Warren.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|30}}

[[Categorie:Eois|fasciata]]

title: Eois fasciata

Onderfamilie: Larentiinae

Geslacht: Eois

title: Soort