text:
# De Sliert in de lucht
De Sliert in de lucht is het vijfde stripalbum uit de reeks De Sliert. In 1967 verscheen het als derde album in de reeks, maar bij een vernieuwde versie van de reeks in de jaren tachtig werden twee albums, De Sliert op zoek en De Sliert in de tegenaanval, tussen album 2 en 3 toegevoegd. Bij de herdruk in 1984 verscheen De Sliert in de lucht daarom als vijfde album in de reeks. Het verhaal is getekend door Jean Roba op een scenario van Vicq. Het verscheen voor het eerst in 1963-1964 in Spirou (nummers 1325-1355). Het verhaal vormt een tweeluik met De Sliert op de Galopingo's.

## Verhaal
Er loopt een wedstrijd waarbij de kandidaten een vliegtuig moeten bouwen dat wordt aangedreven door de spierkracht van de piloot. Zowel De Sliert als de Kaaimannen zijn geïnteresseerd in de hoofdprijs: een reis naar de eilandengroep de Galopingo's. De Kaaimannen merken dat de plannen van Archibald opschieten, waarop Tannie besluit om de plannen te stelen. Rudolf schaduwt De Sliert, maar Archibald en Phil krijgen dit in de gaten. Archibald laat zich dan ook gemakkelijk de plannen afhandig maken. Valse plannen, met bijvoorbeeld de onbestaande zizogene met lager als onderdeel.
Na verloop van tijd merken de Kaaimannen dat ze Archibald moeten vragen wat de zizogene is. Archibald wordt gekidnapt, maar de alerte James komt hem samen met De Sliert bevrijden. De Kaaimannen proberen nog het toestel van De Sliert te vernielen, maar geraken niet op het terrein.
De wedstrijd gaat door en de Kaaimannen laten zich weer opmerken: ze willen de start van het vliegtuig van Archibald verpesten. James heeft hen echter in de gaten gehouden en geeft hen wat billenkoek. Uiteindelijk kan Dizzy met wat hulp van de wind stunten in de lucht. Het levert De Sliert de hoofdprijs op: een ticket voor de Galopingo's. Het vliegtuig krijgt een plaatsje in het nationale luchtvaartmuseum.

title: De Sliert in de lucht

wikitext:
{{Infobox stripverhaal
| titel      = De Sliert in de lucht
| orig titel = La Ribambelle s'envole
| stripreeks = [[De Sliert]]
| volgnummer = 5
| scenario   = [[Vicq (stripauteur)|Vicq]]
| tekenaar   = [[Jean Roba]]
| paginas    = 60
| eerstedruk = 1967
| ISBN       = 9031409383
| lijst      = [[De Sliert#Albums|Albums van De Sliert]]
}}
'''''De Sliert in de lucht''''' is het vijfde [[stripalbum]] uit de reeks [[De Sliert]]. In 1967 verscheen het als derde album in de reeks, maar bij een vernieuwde versie van de reeks in de [[1980-1989|jaren tachtig]] werden twee albums, ''[[De Sliert op zoek]]'' en ''[[De Sliert in de tegenaanval]]'', tussen album 2 en 3 toegevoegd. Bij de herdruk in 1984 verscheen ''De Sliert in de lucht'' daarom als vijfde album in de reeks. Het verhaal is getekend door [[Jean Roba]] op een scenario van [[Vicq (stripauteur)|Vicq]]. Het verscheen voor het eerst in 1963-1964 in [[Spirou (stripblad)|Spirou]] (nummers 1325-1355).<ref>{{fr}}{{Citeer web|url=http://bdoubliees.com/journalspirou/series5/ribambelle.htm|titel=La Ribambelle|uitgever=BD oubliées|bezochtdatum=5 juni 2011|archiefurl=https://web.archive.org/web/20110916024532/http://bdoubliees.com/journalspirou/series5/ribambelle.htm|archiefdatum=2011-09-16}}</ref> Het verhaal vormt een tweeluik met ''[[De Sliert op de Galopingo's]]''.

== Verhaal ==
{{Leeswaarschuwing}}
Er loopt een wedstrijd waarbij de kandidaten een [[vliegtuig]] moeten bouwen dat wordt aangedreven door de [[spierkracht]] van de [[piloot]]. Zowel De Sliert als de Kaaimannen zijn geïnteresseerd in de hoofdprijs: een reis naar de eilandengroep de Galopingo's. De Kaaimannen merken dat de plannen van Archibald opschieten, waarop Tannie besluit om de plannen te stelen. Rudolf schaduwt De Sliert, maar Archibald en Phil krijgen dit in de gaten. Archibald laat zich dan ook gemakkelijk de plannen afhandig maken. Valse plannen, met bijvoorbeeld de onbestaande ''zizogene met lager'' als onderdeel.

Na verloop van tijd merken de Kaaimannen dat ze Archibald moeten vragen wat de zizogene is. Archibald wordt gekidnapt, maar de alerte James komt hem samen met De Sliert bevrijden. De Kaaimannen proberen nog het toestel van De Sliert te vernielen, maar geraken niet op het terrein.

De wedstrijd gaat door en de Kaaimannen laten zich weer opmerken: ze willen de start van het vliegtuig van Archibald verpesten. James heeft hen echter in de gaten gehouden en geeft hen wat billenkoek. Uiteindelijk kan Dizzy met wat hulp van de wind stunten in de lucht. Het levert De Sliert de hoofdprijs op: een ticket voor de Galopingo's. Het vliegtuig krijgt een plaatsje in het nationale luchtvaartmuseum.

{{Appendix||2=
== Bronnen ==
* {{Citeer web|url=http://www.zilverendolfijn.nl/zz/sb/1/NL/DESLIERT%2C3/m/zd.html|titel=De Sliert in de lucht|uitgever=Zilveren Dolfijn|bezochtdatum=5 juni 2011}}
== Referenties ==
{{References}}
}}
{{Navigatie De Sliert}}
{{DEFAULTSORT:Sliert in de lucht, De}}
[[Categorie:Stripverhaal van De Sliert]]
[[Categorie:Stripverhaal uit 1964]]
[[Categorie:Stripalbum uit 1967]]

title: De Sliert in de lucht

Originele titel: La Ribambelle s'envole

Stripreeks: De Sliert

Scenario: Vicq

Tekeningen: Jean Roba

title: Albums van De Sliert

Portaal: Strip


text:
# Hui'an
Hui'an is een arrondissement in de stadsprefectuur Quanzhou in de provincie Fujian van China. De stad heeft 584.053 inwoners. en is onderdeel van de agglomeratie rondom Quanzhou met 17 miljoen inwoners.
- Library of Congress Control Number: n83066983
- Nationale bibliotheek van Australië: 36619866
- Nationale Bibliotheek van Israël: 987007555114405171
- Virtual International Authority File: 124861071

wikiname: nlwiki

title: Hui'an

in_language: nl

wikitext:
{{Infobox plaats in China
| soort             = Stad
| naam              = Hui'an
| provincie         = [[Fujian (China)|Fujian]]
| inwoners          = 584.053
| meetjaar          = 2020
| oppervlakte       =
| map               =
| web               =
| TChinees          =
| VChinees          = 惠安
| Pinyin            =
| Tongyong          =
| WGiles            =
| lat_deg           = 24
| lat_min           = 59
| lat_sec           =
| lon_deg           = 118
| lon_min           = 48
| lon_sec           =
| lat_dir           = N
| lon_dir           = E
| image1            = Chongwu city wall.JPG
| image2            = Huian - Chongwu walled city - stone house - P1230340.JPG
}}

'''Hui'an''' is een [[Arrondissement (China)|arrondissement]] in de [[stadsprefectuur]] [[Quanzhou]] in de provincie [[Fujian (China)|Fujian]] van [[Volksrepubliek China|China]]. De stad heeft 584.053 inwoners.<ref>{{Citeer web |url=https://www.citypopulation.de/en/china/cities/fujian/ |titel=Fújiàn (China): Präfekturebene & Städte - Einwohnerzahlen, Karten, Grafiken, Wetter und Web-Informationen |bezochtdatum=2025-05-05 |werk=www.citypopulation.de}}</ref> en is onderdeel van de [[agglomeratie]] rondom Quanzhou met 17 miljoen inwoners.<ref>{{Citeer web |url=https://www.citypopulation.de/en/china/aggloxiamen/ |titel=Xiàmén - Quánzhōu - Pútián Agglomeration (China): Townships - Population Statistics, Charts and Map |bezochtdatum=2025-07-09 |werk=www.citypopulation.de}}</ref>{{Appendix|2={{References}}}}
{{Bibliografische informatie}}{{Navigatie provincie Fujian}}

[[Categorie:Stad in Fujian]]

title: Situering

Provincie (zìzhìqū): Fujian

title: Naam (taalvarianten)

Vereenvoudigd Chinees: 惠安

title: Algemeen

title: Overig

Website: Officiële website

title: Foto's

Portaal: China


text:
# Geschiedenis van de Verenigde Staten (1763-1789)
De Geschiedenis van de Verenigde Staten (1763-1789) beslaat de periode waarin de dertien Britse koloniën, die de kern van de latere Verenigde Staten van Amerika zullen vormen, zich begonnen los te maken van het moederland tot de ondertekening van de Vrede van Parijs (1783), die de Britse erkenning van de onafhankelijke VS inhield.

## Aanloop naar de Revolutie
De periode 1763-1789 is van cruciaal belang voor de geschiedenis van de Verenigde Staten, wat men ook de Amerikaanse Revolutie noemt.
Onder deze kolonisten groeide een sterk eigen, zeg maar Amerikaans, zelfbewustzijn. Vanuit Europa echter zag men de koloniën als wingewesten, die mede moesten bijdragen aan de betaling van de oorlogsschulden. Juist rond belastingheffing vanuit het moederland Engeland ontstond het conflict dat uiteindelijk zou leiden tot de onafhankelijkheid van de Verenigde Staten in 1776. De inzet voor de strijd met Engeland was de vraag: mag het moederland uit eigen beweging aan de koloniën belastingen opleggen? De kolonisten zeiden "nee", het moederland zei "ja". Daarmee was het conflict geboren.
In de periode 1763-1775 trachtte Engeland allerlei belastingmaatregelen aan de koloniën op te leggen. De Engelse regering stelde de volgende belastingwetten in:
- De sugar act (1764): de Amerikaanse kolonisten moesten invoerrechten op suiker betalen, terwijl smokkel streng werd bestraft. Hierdoor kwamen er ook huiszoekingen en inkwartieringen.

- De Stamp Act (1765): belasting op elk stukje papier (via een zegeltje).

- De Townshendheffingen (1767-1768): invoerrechten op papier, lood, verf en thee. De kolonisten bestreden de rechtmatigheid hiervan. Zij waren niet vertegenwoordigd in het Engelse parlement en daarom konden zonder hen geen dergelijke lasten worden opgelegd. No taxation without representation, is een gevleugelde term in die tijd. In 1767 kwam de Engelse minister Townshend met nieuwe belastingen, onder andere op thee.

De reactie op deze maatregelen was heftig. John Dickinson bestreed in een pamflet, Letters from a Farmer in Pennsylvania, de rechtmatigheid van deze nieuwe belastingen. De Britse export naar de koloniën kreeg een klap te verduren: van 2,4 miljoen pond in 1768 naar 1,6 in 1769. Vooral New York en Boston importeerden minder, in andere koloniën werd wisselend gereageerd. Vanaf 1770 golden de heffingen enkel nog op thee.
Het kwam tot een openlijk en gewelddadig conflict toen mensen in Boston de Engelse soldaten te lijf gingen. De soldaten schoten op de mensen en het bloedbad van Boston (Boston Massacre) was een feit. De anti-Engelse propaganda heeft deze gebeurtenis danig uitgebuit. Ook op andere plaatsen (Rhode Island in 1772) kwam het tot uitbarstingen tegen de Engelsen. Heel bekend is de affaire die bekendstaat als The Boston Tea Party in 1773. In 1773 groeide het verzet tegen het moederland. Ook lag de gedachte van onafhankelijkheid van het Engelse parlement reeds binnen handbereik. James Wilson kwam in 1774 een beroemd pamflet, Considerations on the Nature and Extent of the Legislative Authority of the British Parliament, tot de conclusie dat het Parlement niets over de koloniën had te zeggen.

## Revolutie
Onder druk van de Engelse maatregelen kwam in 1774 in Philadelphia voor het eerst het Continental Congress bijeen. De 13 koloniën sloten zich nauwer bij elkaar aan. Het verklaarde ook de Engelse belastingwetten, de Coercive Acts, ongeldig. Tevens werd opgeroepen om de handel met Engeland te boycotten. In april 1775 volgde de definitieve uitbarsting. De Engelse bevelhebber in Boston, Sir Thomas Gage, hoorde dat kolonisten een wapenopslagplaats aanlegden in Concord, 30 km ten westen van Boston. De bevelhebber wilde op deze voorraden beslag leggen en twee kolonisten arresteren: Samuel Adams en John Hancock. In de vroege ochtend van 19 april 1775 werden de Engelse soldaten op weg naar Concord door gewaarschuwde kolonisten opgewacht in Lexington, waarna geweervuur uitbrak. In Lexington wisten de Britten de kolonisten nog te verslaan, maar een paar uur later in Concord werden ze door de daar verzamelde kolonisten op de vlucht gejaagd met schoten, die de dichter Ralph Waldo Emerson later beschreef als "schoten die door de hele wereld klonken". Met de schermutselingen van deze slagen bij Lexington en Concord begon de oorlog om onafhankelijkheid.

### Declaration of Independence
In 1775 kwam het Continental Congress voor de tweede maal bijeen. Het congres benoemde George Washington, een planter uit Virginia, tot opperbevelhebber van de Amerikaanse troepen. Men besloot tot gewapend verzet tegen de Engelse heerschappij. In 1776 kwam het Congres voor de derde maal samen. Thomas Paine heeft in een pamflet Common Sense duidelijk gemaakt dat het Engelse parlement en het Engelse koningschap een gevaarlijke instelling is. Amerika was het laatste toevluchtsoord voor de ware vrijheid, aldus Paine. Van zijn pamflet, voor 2 shilling te koop, werden in drie maanden 120.000 exemplaren verspreid, een voor die tijd ongekend groot aantal. Het Continental Congress droeg aan vijf mensen op om een onafhankelijkheidsverklaring op te stellen. Tot de opstellers van deze verklaring behoorden onder meer Benjamin Franklin, John Adams en Thomas Jefferson. Op 4 juli 1776 werd de verklaring door het Continental Congress aanvaard; de Verenigde Staten van Amerika waren geboren. Er sloten zich 13 staten (koloniën) aaneen in verzet tegen de Engelse heerschappij.
De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring is een cruciaal document in de geschiedenis van de Verenigde Staten. De verklaring stelde dat all men recht hebben op "life, liberty and the pursuit of happiness". Vrouwen worden onmiddellijk uitgesloten van politieke participatie: volgens Jefferson zijn ze "te wijs om rimpels in hun voorhoofd te krijgen van politiek". Alleen de staat New Jersey verleende vrouwen stemrecht, maar trok dit in 1807 weer in. De slavernij werd niet afgeschaft. Evenwel worden de slaven, van wier arbeid de Amerikaanse economie afhankelijk was, in de constitutie (in brede zin) opgenomen: bij het berekenen van het aantal afgevaardigden dat een staat levert, telde een slaaf als 3/5 van een vrije persoon. Bij de vaststelling van deze precieze verhouding bestond strijd tussen de noordelijke en zuidelijke staten; de laatsten hadden een relatief veel grotere slavenbevolking en probeerden hun afvaardigingen te maximaliseren. Indianen daarentegen, werden vooral beschouwd als een 'bijzonder netelig natuurelement', dat expansie naar het westen in de weg staat en werden zodoende buiten de constitutie gehouden.
Hoewel vooruitstrevend voor zijn tijd, democratisch in de moderne zin van het woord werd de nieuwe staat niet: het passief kiesrecht bleef voorbehouden aan mannen met een belastbaar eigendom dat slechts een kleine minderheid bezit (in Maryland zo'n 10%). Alleen Pennsylvania schafte deze bepaling af.
Ook de vrijheid van godsdienst, die formeel werd ingevoerd, werd meteen weer beperkt: de staat Noord-Carolina behield zich het recht voor om eenieder die "verraderlijke of verleidende" preken houdt, juridisch te vervolgen. De scheiding van kerk en staat werd wel ingevoerd, althans in het noorden, en op papier. Enige tijd na de revolutie voerden ook de noordelijke staten belastingen in om de kerk te steunen.
Abraham Lincoln heeft later verklaard dat deze verklaring de richtlijn moest zijn voor elke vrije gemeenschap.

## Een natie is geboren
Na de Onafhankelijkheidsverklaring ontstaat een reeks gewapende conflicten met het Engelse moederland. Aanvankelijk loopt het daarin niet zo goed voor de kolonisten. Wel genieten zij de sympathie van Frankrijk en Nederland, twee landen die op dat moment Engeland vijandig gezind zijn. In november 1776 beantwoordt de Nederlandse bevelvoerder Johannes de Graaff van Fort Oranje op het eiland Sint Eustatius een saluut van het Amerikaanse oorlogsschip de Andrew Doria. Dit voorval wordt achteraf door de Amerikanen beschouwd als een historisch moment: de eerste de facto erkenning door een souvereine natie van de prille Verenigde Staten van Amerika.
In de herfst van 1777 behaalt generaal Gates een eerste duidelijke overwinning op de Engelsen. Daarna keren ook de kansen voor de kolonisten. Frankrijk gaat, mede door beïnvloeding door Benjamin Franklin, openlijk de kolonisten tegen Engeland steunen door het Verdrag van Vriendschap en Handel. In 1780 gaat ook Spanje de kolonisten steunen. Als derde natie steunen ook de Nederlanders, de "bankiers van Europa", de kolonisten. John Adams, die in 1797 George Washington zou opvolgen als president, wordt de eerste Amerikaanse diplomatieke vertegenwoordiger in Nederland: hij wordt als eerste gezant van de Verenigde Staten bij de Staten-Generaal in Den Haag geaccrediteerd. Nederland was in die dagen een van de weinige voorbeelden van een functionerende republiek en Adams berichtte uitvoerig over -vooral de gebreken van- de oude Republiek. Hier kreeg Adams, eerst van Friesland in februari 1782, later van de rest van de Republiek, als eerste de jure erkenning voor de toen nog jonge republiek. In 1781 wordt de strijd over de onafhankelijkheid beëindigd. Op 18 oktober 1781 moeten de Engelsen zich overgeven aan de Amerikaans-Franse troepen. Engeland is de oorlog inmiddels moe geworden. Er komen vredesbesprekingen. In 1783 wordt de definitieve vrede in Versailles (Vrede van Parijs) ondertekend. Een nieuwe natie is ontstaan. De 13 koloniën zijn vanaf dan de Verenigde Staten van Amerika.

wikitext:
{{Zijbalk geschiedenis Verenigde Staten}}
De '''Geschiedenis van de Verenigde Staten (1763-1789)''' beslaat de periode waarin de [[Dertien koloniën|dertien Britse koloniën]], die de kern van de latere [[Verenigde Staten|Verenigde Staten van Amerika]] zullen vormen, zich begonnen los te maken van het [[moederland]] tot de ondertekening van de [[Vrede van Parijs (1783)]], die de Britse erkenning van de onafhankelijke VS inhield.

==Aanloop naar de Revolutie==
De periode [[1763]]-[[1789]] is van cruciaal belang voor de geschiedenis van de Verenigde Staten, wat men ook de [[Amerikaanse Revolutie]] noemt.
Onder deze kolonisten groeide een sterk eigen, zeg maar Amerikaans, zelfbewustzijn. Vanuit Europa echter zag men de koloniën als wingewesten, die mede moesten bijdragen aan de betaling van de oorlogsschulden. Juist rond belastingheffing vanuit het moederland Engeland ontstond het conflict dat uiteindelijk zou leiden tot de onafhankelijkheid van de Verenigde Staten in [[1776]]. De inzet voor de strijd met Engeland was de vraag: mag het moederland uit eigen beweging aan de koloniën belastingen opleggen? De kolonisten zeiden "nee", het moederland zei "ja". Daarmee was het conflict geboren.

In de periode [[1763]]-[[1775]] trachtte Engeland allerlei belastingmaatregelen aan de koloniën op te leggen. De Engelse regering stelde de volgende belastingwetten in:

*De ''[[Sugar Act|sugar act]]'' ([[1764]]): de Amerikaanse kolonisten moesten [[invoerrecht]]en op suiker betalen, terwijl smokkel streng werd bestraft. Hierdoor kwamen er ook huiszoekingen en inkwartieringen.

*De ''[[Stamp Act]]'' ([[1765]]): belasting op elk stukje papier (via een zegeltje).

*De ''[[Townshend Acts|Townshendheffingen]]'' ([[1767]]-[[1768]]): invoerrechten op papier, lood, verf en thee. De kolonisten bestreden de rechtmatigheid hiervan. Zij waren niet vertegenwoordigd in het Engelse parlement en daarom konden zonder hen geen dergelijke lasten worden opgelegd. ''No taxation without representation'', is een gevleugelde term in die tijd. In 1767 kwam de Engelse minister [[Charles Townshend (politicus)|Townshend]] met nieuwe belastingen, onder andere op thee.

De reactie op deze maatregelen was heftig. [[John Dickinson]] bestreed in een pamflet, ''Letters from a Farmer in Pennsylvania'', de rechtmatigheid van deze nieuwe belastingen. De Britse export naar de koloniën kreeg een klap te verduren: van 2,4 miljoen pond in 1768 naar 1,6 in 1769. Vooral New York en Boston importeerden minder, in andere koloniën werd wisselend gereageerd.<ref>[[Barbara Tuchman]] (1984). ''[[De mars der dwaasheid]]''. Amsterdam/Brussel: Elsevier, p. 203.</ref> Vanaf [[1770]] golden de heffingen enkel nog op thee.

Het kwam tot een openlijk en gewelddadig conflict toen mensen in Boston de Engelse soldaten te lijf gingen. De soldaten schoten op de mensen en het [[bloedbad van Boston]] (''Boston Massacre'') was een feit. De anti-Engelse propaganda heeft deze gebeurtenis danig uitgebuit. Ook op andere plaatsen ([[Rhode Island (staat)|Rhode Island]] in [[1772]]) kwam het tot uitbarstingen tegen de Engelsen. Heel bekend is de affaire die bekendstaat als [[Boston Tea Party|The Boston Tea Party]] in 1773. In 1773 groeide het verzet tegen het moederland. Ook lag de gedachte van onafhankelijkheid van het Engelse parlement reeds binnen handbereik. [[James Wilson (jurist)|James Wilson]] kwam in [[1774]] een beroemd pamflet, ''Considerations on the Nature and Extent of the Legislative Authority of the British Parliament'', tot de conclusie dat het Parlement niets over de koloniën had te zeggen.

==Revolutie==
Onder druk van de Engelse maatregelen kwam in 1774 in [[Philadelphia (Pennsylvania)|Philadelphia]] voor het eerst het [[Continental Congress]] bijeen. De 13 koloniën sloten zich nauwer bij elkaar aan. Het verklaarde ook de Engelse belastingwetten, de ''[[Intolerable Acts|Coercive Acts]]'', ongeldig. Tevens werd opgeroepen om de handel met Engeland te boycotten. In april [[1775]] volgde de definitieve uitbarsting. De Engelse bevelhebber in Boston, Sir [[Thomas gage (generaal)|Thomas Gage]], hoorde dat kolonisten een wapenopslagplaats aanlegden in [[Concord (Massachusetts)|Concord]], 30 km ten westen van Boston. De bevelhebber wilde op deze voorraden beslag leggen en twee kolonisten arresteren: [[Samuel Adams]] en [[John Hancock]]. In de vroege ochtend van [[19 april]] [[1775]] werden de Engelse soldaten op weg naar Concord door gewaarschuwde kolonisten opgewacht in [[Lexington (Massachusetts)|Lexington]], waarna geweervuur uitbrak. In Lexington wisten de Britten de kolonisten nog te verslaan, maar een paar uur later in Concord werden ze door de daar verzamelde kolonisten op de vlucht gejaagd met schoten, die de [[dichter]] [[Ralph Waldo Emerson]] later beschreef als "schoten die door de hele wereld klonken". Met de schermutselingen van deze [[slagen bij Lexington en Concord]] begon de [[Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog|oorlog om onafhankelijkheid]].

===Declaration of Independence===
[[Bestand:Declaration independence.jpg|thumb|250px|left|''Declaration of Independence'', schilderij van John Trumbull]]
In 1775 kwam het Continental Congress voor de tweede maal bijeen. Het congres benoemde [[George Washington (president)|George Washington]], een planter uit [[Virginia (staat)|Virginia]], tot opperbevelhebber van de Amerikaanse troepen. Men besloot tot gewapend verzet tegen de Engelse heerschappij. In [[1776]] kwam het Congres voor de derde maal samen. [[Thomas Paine]] heeft in een pamflet [[Common Sense (Thomas Paine)|Common Sense]] duidelijk gemaakt dat het Engelse parlement en het Engelse koningschap een gevaarlijke instelling is. Amerika was het laatste toevluchtsoord voor de ware vrijheid, aldus Paine. Van zijn pamflet, voor 2 shilling te koop, werden in drie maanden 120.000 exemplaren verspreid, een voor die tijd ongekend groot aantal. Het Continental Congress droeg aan vijf mensen op om een onafhankelijkheidsverklaring op te stellen. Tot de opstellers van deze verklaring behoorden onder meer [[Benjamin Franklin]], [[John Adams (president VS)|John Adams]] en [[Thomas Jefferson]]. Op [[4 juli]] [[1776]] werd de verklaring door het Continental Congress aanvaard; de Verenigde Staten van Amerika waren geboren. Er sloten zich 13 staten (koloniën) aaneen in verzet tegen de Engelse heerschappij.

De [[Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring]] is een cruciaal document in de geschiedenis van de Verenigde Staten. De verklaring stelde dat ''all men'' recht hebben op "life, liberty and the pursuit of happiness". Vrouwen worden onmiddellijk uitgesloten van politieke [[participatie]]: volgens Jefferson zijn ze "te wijs om rimpels in hun voorhoofd te krijgen van politiek". Alleen de staat New Jersey verleende vrouwen stemrecht, maar trok dit in 1807 weer in. De [[slavernij]] werd niet afgeschaft.<ref>[[Howard Zinn]] (2003). ''A People's History of the United States''. HarperCollins.</ref> Evenwel worden de slaven, van wier arbeid de [[Economie van de Verenigde Staten|Amerikaanse economie]] afhankelijk was, in de constitutie (in brede zin) opgenomen: bij het berekenen van het aantal afgevaardigden dat een staat levert, telde een slaaf als 3/5 van een vrije persoon. Bij de vaststelling van deze precieze verhouding bestond strijd tussen de noordelijke en zuidelijke staten; de laatsten hadden een relatief veel grotere slavenbevolking en probeerden hun afvaardigingen te maximaliseren. [[Indianen]] daarentegen, werden vooral beschouwd als een 'bijzonder netelig natuurelement', dat expansie naar het westen in de weg staat en werden zodoende buiten de constitutie gehouden.<ref>[[Michael Hardt]] en [[Antonio Negri]] (2002). ''[[Empire: De nieuwe wereldorde]]''. Amsterdam: Van Gennep, pp. 176–177.</ref>

Hoewel vooruitstrevend voor zijn tijd, [[Democratie|democratisch]] in de moderne zin van het woord werd de nieuwe staat niet: het [[passief kiesrecht]] bleef voorbehouden aan mannen met een belastbaar eigendom dat slechts een kleine minderheid bezit (in [[Maryland]] zo'n 10%). Alleen Pennsylvania schafte deze bepaling af.

Ook de [[godsdienstvrijheid|vrijheid van godsdienst]], die formeel werd ingevoerd, werd meteen weer beperkt: de staat [[Noord-Carolina]] behield zich het recht voor om eenieder die "verraderlijke of verleidende" [[preek|preken]] houdt, juridisch te vervolgen. De [[scheiding van kerk en staat]] werd wel ingevoerd, althans in het noorden, en op papier. Enige tijd na de revolutie voerden ook de noordelijke staten belastingen in om de kerk te steunen.

[[Abraham Lincoln]] heeft later verklaard dat deze verklaring de richtlijn moest zijn voor elke vrije gemeenschap.

==Een natie is geboren==
Na de Onafhankelijkheidsverklaring ontstaat een reeks gewapende conflicten met het Engelse moederland. Aanvankelijk loopt het daarin niet zo goed voor de kolonisten. Wel genieten zij de sympathie van Frankrijk en Nederland, twee landen die op dat moment Engeland vijandig gezind zijn. In november 1776 beantwoordt de Nederlandse bevelvoerder [[Johannes de Graaff]] van [[Fort Oranje (Sint Eustatius)|Fort Oranje]] op het eiland [[Sint Eustatius]] een saluut van het Amerikaanse oorlogsschip de ''Andrew Doria''. Dit voorval wordt achteraf door de Amerikanen beschouwd als een historisch moment: de eerste [[de facto]] [[Erkenning (internationaal recht)|erkenning]] door een [[Soevereiniteit|souvereine natie]] van de prille Verenigde Staten van Amerika.

In de herfst van [[1777]] behaalt generaal [[Horatio Gates|Gates]] een eerste duidelijke overwinning op de Engelsen. Daarna keren ook de kansen voor de kolonisten. [[Frankrijk]] gaat, mede door beïnvloeding door [[Benjamin Franklin]], openlijk de kolonisten tegen Engeland steunen door het [[Verdrag van Vriendschap en Handel (VS-Frankrijk)|Verdrag van Vriendschap en Handel]]. In [[1780]] gaat ook [[Spanje]] de kolonisten steunen. Als derde natie steunen ook de Nederlanders, de "bankiers van Europa", de kolonisten. [[John Adams (president VS)|John Adams]], die in 1797 George Washington zou opvolgen als president, wordt de eerste Amerikaanse diplomatieke vertegenwoordiger in Nederland: hij wordt als eerste gezant van de Verenigde Staten bij de Staten-Generaal in Den Haag geaccrediteerd. Nederland was in die dagen een van de weinige voorbeelden van een functionerende [[republiek]] en Adams berichtte uitvoerig over -vooral de gebreken van- de oude Republiek. Hier kreeg Adams, eerst van [[Friesland]] in februari 1782, later van de rest van de Republiek, als eerste [[de jure]] erkenning voor de toen nog jonge republiek. In [[1781]] wordt de strijd over de onafhankelijkheid beëindigd. Op [[18 oktober]] 1781 moeten de Engelsen zich overgeven aan de Amerikaans-Franse troepen. Engeland is de oorlog inmiddels moe geworden. Er komen vredesbesprekingen. In 1783 wordt de definitieve vrede in [[Versailles]] ([[Vrede van Parijs (1783)|Vrede van Parijs]]) ondertekend. Een nieuwe natie is ontstaan. De 13 koloniën zijn vanaf dan de Verenigde Staten van Amerika.

==Externe links==
* [https://web.archive.org/web/20050503085008/http://www.theusa.nl/geschiedenis/ Theusa.nl]
* [https://web.archive.org/web/20051211202401/http://odur.let.rug.nl/~usa/index.htm Documenten, essays en biografieën]

{{Appendix|2=
{{References}}
}}
{{Navigatie geschiedenis Noord-Amerika}}

[[Categorie:Geschiedenis van de Verenigde Staten (1776-1789)| ]]


text:
# Marcusenius brucii
Marcusenius brucii is een straalvinnige vissensoort uit de familie van de tapirvissen (Mormyridae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1910 door Boulenger.

title: Marcusenius brucii

wikitext:
{{Taxobox straalvinnige
| titelweergave = cursief
| naam = ''Marcusenius brucii''
| afbeelding =
| orde = [[Osteoglossiformes]]
| familie = [[Mormyridae]] ([[Tapirvissen]])
| geslacht = ''[[Marcusenius]]''
| w-naam = ''Marcusenius brucii''
| auteur = Boulenger
| datum = 1910
| haakjes = ja
| commons =
| species =
|status=DD|statusbron=2019|rl-id=182679}}
'''''Marcusenius brucii''''' is een [[Straalvinnigen|straalvinnige]] [[vissen (dieren)|vissensoort]] uit de familie van de [[Tapirvissen|tapirvissen (Mormyridae)]].<ref>{{Link FishBase species|genus=Marcusenius|species=brucii|month=02|year=2013}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1910 door Boulenger.
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|02|27}}

[[Categorie:Tapirvissen]]

title: Marcusenius brucii · IUCN-status: Onzeker (2019)

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Chordata (Chordadieren)

Superklasse: Osteichthyes (Beenvisachtigen)

Klasse: Actinopterygii (Straalvinnigen)

Orde: Osteoglossiformes

Familie: Mormyridae (Tapirvissen)

Geslacht: Marcusenius

title: Soort

Portaal: Biologie · Vissen


text:
# Childerik I
Flavius Childerik I of Flavius Hildirik (ca. 436 – 481/482) was een koning (rex foederatus) van de Salische Franken en een legeraanvoerder (dux) van de Romeinse provincie Belgica Secunda. Hij volgde zijn vermoedelijke vader Merovech op als heerser van het gebied en breidde het uit tot aan de Seine, alvorens weer terrein in te leveren aan Syagrius. Childerik diende vermoedelijk als generaal onder de Romeinse keizer Majorianus en in die hoedanigheid ook onder de Gallo-Romeinse tegenkeizer Aegidius.  Zijn graf, in 1653 teruggevonden te Doornik (België), was ongekend rijk. Hij was de laatste niet-christelijke koning van de Franken: zijn zoon en opvolger Clovis zou zich bekeren.

## Geschiedenis
Childerik verkreeg het leiderschap in 457/458, wat daarom wordt beschouwd als het stervensjaar van zijn vermoedelijke vader Merovech. De geschiedschrijver Gregorius van Tours vermeldt dat Childerik op een zeker moment door zijn volk zou zijn verstoten omdat hij zich zo vaak vergreep aan vrije en adellijke vrouwen dat dit niet meer aanvaard werd. Aegidius, de magister militum, zou hem hebben verbanen en vervolgens tot koning zijn verkozen door de Franken. Childerik zou acht jaar in ballingschap in Thüringen hebben geleefd. Tijdens dit verblijf aan het hof van koning Bisinus zou hij koningin Basina hebben verleid. Ze vergezelde hem toen hij na acht jaar terugkeerde. Het is niet duidelijk of het verhaal over de verbanning meer is dan een legende.
Childerik vocht enkele malen aan de zijde van de Romeinen, onder meer met Aegidius tegen de Visigoten bij Orléans in 463 en met comes Paulus tegen de Saksen in de Slag bij Angers in 469. Deze Saksen hadden zich aan de monding van de Loire gevestigd.  Volgens de overlevering sloot hij later een verdrag met Odoaker, de militaire leider van Italië, die in 476 de laatste West-Romeinse keizer afzette, tegen de Alemannen die Italië waren binnengevallen.
Childerik keerde na de dood van Aegidius terug en nam diens positie als belangrijkste krijgsheer over. Daarmee kreeg hij ook zeggenschap aan de Seine en rond Parijs. In de laatste fase van zijn bewind opereerde hij in het gebied tussen de Loire en Somme. Volgens Gregorius van Tour stierf Childerik rond 481, doch was het niet zijn zoon Clovis die de meeste macht verwierf over het Romeinse rompstaatje, maar Syagrius de zoon van Aegidius.
Childerik had vier kinderen met Basina: zijn zoon Chlodovech en zijn dochters Lantechilde, Audofleda (gehuwd met Theodorik de Grote) en Abboflede. Hij stierf in 481 en werd opgevolgd door Chlodovech.

## Grafvondst en diefstal
Zijn graf werd op 27 mei 1653 intact gevonden op dertig meter van de Sint-Brixiuskerk te Doornik. De doofstomme steenhouwer Adrien Quinquin, bezig met de funderingen van een nieuw armenhuis, was op een goudschat gebotst en had met zijn kreten de hele buurt doen toelopen. Het zou later beloningen vergen om de verdonkeremaande schatten te doen restitueren.
Het gevonden graf is het enige uit de tijd van de Grote Volksverhuizing dat met zekerheid aan een historisch persoon is toegeschreven en gedateerd. Het bevatte 21 paardenoffers, een complete wapenrusting (zwaard, messen, werpbijl, lans, schild), een muntschat, talrijke juwelen (typisch uit met granaat ingelegd goud) en een gouden stierenkop. De paardenoffers en andere tekenen wijzen erop dat hij niet christelijk begraven was, maar naar Germaans gebruik, echter zonder daarbinnen verdere precisering toe te laten.
De zegelring met zijn naam (CHILDERICI REGIS) toont een frontaal portret op halve lengte. Dat was typisch voor Romeinse dignitarissen, maar niet de personalisering die blijkt uit het lange haar, dat was voorbehouden aan Merovingische vorsten en prinsen. De lans in zijn rechterhand rust autoritair op zijn schouder. Hij is gekleed in een kuras met erboven een generaalsmantel (paludamentum). Een fibula die dergelijke mantels sloot, is in de schat teruggevonden. De meer dan honderd gouden munten, de meest recente geslagen door keizer Zeno van Byzantium, wijzen erop dat hij beschouwd werd als foedus met verantwoordelijkheid over de provincie Belgica Secunda. Zijn wapens waren dan weer typisch Frankisch: een lang zwaard, een kleine scramasax en een lans. Het geheel drukt zijn Germaans-Romeinse dualiteit uit. De uitzonderlijke rijkdom van de grafgiften was hoogst ongebruikelijk. Mogelijk spiegelde Childerik zich aan de Oost-Germaanse gewoonten die hij had leren kennen aan het hof van koning Bisin.
De vondst gaf aanleiding tot wat beschouwd wordt als het eerste wetenschappelijke verslag van een archeologische opgraving. In opdracht van Leopold Willem van Oostenrijk kreeg historicus-lijfarts Jean-Jacques Chifflet toegang tot de vondsten. Hij beschreef ze nauwkeurig en liet er kopergravures van maken. Later werden ze onderzocht door abbé Cochet.
Na Leopolds dood kwam de Childerikschat in Wenen terecht. De Habsburgers schonken haar in 1665 grotendeels aan koning Lodewijk XIV van Frankrijk. Die was volgens de overlevering maar matig onder de indruk en bracht ze onder in het Cabinet des Médailles van het Louvre. Daarna verhuisden ze naar de keizerlijke bibliotheek. In de nacht van 5 op 6 november 1831 werd bij een inbraak in de bibliotheek 80 kg buit ontvreemd, waaronder grote delen van de schat van Childerik. Toen de bende werd opgepakt, bleken de massief-gouden stukken te zijn omgesmolten, maar de met stenen ingelegde juwelen werden gerecupereerd. Ze waren aan de Pont Marie te water gelaten in leren zakken.
De gouden bijen die op de mantel van Childerik waren gestikt, inspireerden Napoleon voor de symboliek van zijn keizerrijk. Ze boden koninklijke associaties en tegelijk afstand van de Fleur-de-lys van de Bourbons.
Bij nieuwe opgravingen in de jaren 80 bleek dat het graf zich bevond in een eigentijdse necropool. De grafheuvel van Childerik was ruim twintig meter in doorsnede en bevond zich naar Romeins gebruik nabij een weg aan de rand van de stad.
Het bewaarde deel van de grafgiften, waaronder Childeriks zegelring, bevindt zich in de schatkamer van de Franse munt. In Wenen bevinden zich replica's die vóór de schenking van de schat gemaakt waren. Ze zijn op hun beurt gekopieerd voor het Römisch-Germanisches Zentralmuseum in Mainz. De beste versie van de zegelring is in het bezit van het Musée Dobrée in Nantes.

## Voetnoten
1. ↑  Alain de Benoist, Dictionnaire des prénoms, d'hier et aujourd'hui, d'ici et d'ailleurs, p. 294, ed. Jean Picollec, 2009.
2. ↑  Wijnendaele 2024, p. 127.
3. ↑  Wijnendaele 2024, p. 161.
4. ↑  Raymond Brulet, La tombe de Childéric et la topographie funéraire de Tournai à la fin du Ve siècle, in: Michel Rouche (red.), Clovis. Histoire et Mémoire, vol. 1, Le baptême de Clovis, l'événement, Presses de l'Université de Paris-Sorbonne, Parijs, 1997, blz. 59–77
5. ↑  Jacques Martin, La religion des Gaulois, tirée des plus pures sources de l’antiquité, vol. II, 1727. Gearchiveerd op 12 juni 2023.
6. ↑  Kurt Böhner, "Childerich von Tournai III: Archäologisches (Childerichgrab)", in: Reallexikon der germanischen Altertumskunde, vol. 4, Berlijn, 1981, blz. 441-460
7. ↑  Marie-Pierre Terrien, La christianisation de la région rhénane du IVe au milieu du VIIIe siècle. Corpus et synthèse, 2007, p. 113
8. ↑  Matthias Becher, Chlodwig I. Der Aufstieg der Merowinger und das Ende der antiken Welt, 2011, p. 134. Gearchiveerd op 12 juni 2023.
9. 1 2  (fr) Bacoup, Paul, La tombe de Childéric Ier : un Franc romain. Migrations barbares dan l'Empire romain d'occident et leurs traces archéologiques (5 maart 2015). Geraadpleegd op 23 mei 2025.
10. ↑  Peter S. Welles, Barbarians to Angels. The Dark Ages Reconsidered, 2009, p. 51
11. ↑  Anastasis Childerici I Francorum regis, sive, thesaurus sepulchralis Tornaci Nerviorum effosus, Antwerpen, 1655. Gearchiveerd op 2 december 2021.
12. ↑  Jean Benoît Désiré Cochet, Le tombeau de Childéric Ier, 1859, Parijs
13. ↑  Er bestaat een inventaris van die in 1978 is teruggevonden.
14. ↑  Perin Patrick en Salaün Gildas, "Une empreinte inédite de lianneau sigillaire de Childéric Ier conservée au Musée Dobrée à Nantes", in: Bulletin de la Société Nationale des Antiquaires de France, 2008, 2015, p. 112. DOI:10.3406/bsnaf.2015.11988
15. ↑  Perin Patrick en Salaün Gildas, "Une empreinte inédite de lianneau sigillaire de Childéric Ier conservée au Musée Dobrée à Nantes", in: Bulletin de la Société Nationale des Antiquaires de France, 2008, 2015, p. 111-117. DOI:10.3406/bsnaf.2015.11988

title: Childerik I

wikitext:
{{Infobox dynastie
| afbeelding = CHILDERICI REGIS.jpg
| onderschrift = Kopie van de zegelring van Childerik met het opschrift ''REGIS CHILDERICI'' en langharig portret
| naam = Childerik I
| leven = ± [[436]] - ± [[481]]
| functie = [[Lijst van Frankische koningen|koning van de Salische Franken]]
| periode = [[458]] - [[481]]
| voorganger = [[Merovech]]
| opvolger = [[Clovis I]] (Chlodovech)
| vader = [[Merovech]]
| moeder =
}}

[[Bestand:Childerich dux.png|thumb|Childerik uitgerust met de aangetroffen grafvondsten]]

'''Flavius Childerik I''' of '''Flavius Hildirik'''<ref>Alain de Benoist, ''Dictionnaire des prénoms, d'hier et aujourd'hui, d'ici et d'ailleurs'', p. 294, ed. Jean Picollec, 2009.</ref> (ca. [[436]] – [[481]]/[[482]]) was een koning (''[[Foederati|rex foederatus]]'') van de [[Salische Franken]] en een legeraanvoerder (''[[Dux (titel)|dux]]'') van de Romeinse provincie [[Belgica Secunda]]. Hij volgde zijn vermoedelijke vader [[Merovech]] op als heerser van het gebied en breidde het uit tot aan de [[Seine]], alvorens weer terrein in te leveren aan [[Syagrius]]. Childerik diende vermoedelijk als generaal onder de Romeinse keizer [[Majorianus]] en in die hoedanigheid ook onder de [[Gallo-Romeinse Rijk|Gallo-Romeinse]] tegenkeizer [[Aegidius]].  Zijn graf, in 1653 teruggevonden te [[Doornik]] (België), was ongekend rijk. Hij was de laatste niet-christelijke koning van de Franken: zijn zoon en opvolger [[Clovis I|Clovis]] zou zich bekeren.

== Geschiedenis ==
Childerik verkreeg het leiderschap in 457/458, wat daarom wordt beschouwd als het stervensjaar van zijn vermoedelijke vader [[Merovech]]. De geschiedschrijver [[Gregorius van Tours]] vermeldt dat Childerik op een zeker moment door zijn volk zou zijn verstoten omdat hij zich zo vaak vergreep aan vrije en adellijke vrouwen dat dit niet meer aanvaard werd. [[Aegidius]], de [[magister militum]], zou hem hebben verbanen en vervolgens tot koning zijn verkozen door de Franken. Childerik zou acht jaar in ballingschap in [[Thüringers|Thüringen]] hebben geleefd. Tijdens dit verblijf aan het hof van koning [[Bisinus]] zou hij koningin [[Basina]] hebben verleid. Ze vergezelde hem toen hij na acht jaar terugkeerde. Het is niet duidelijk of het verhaal over de verbanning meer is dan een [[legende (volksverhaal)|legende]].

Childerik vocht enkele malen aan de zijde van de Romeinen, onder meer met [[Aegidius]] tegen de [[Visigoten]] bij [[slag bij Orléans|Orléans]] in [[463]] en met [[comes (Romeinse Rijk)|comes]] Paulus tegen de [[Saksen (volk)|Saksen]] in de [[Slag bij Angers]] in [[469]]. Deze Saksen hadden zich aan de monding van de [[Loire (rivier)|Loire]] gevestigd.  Volgens de overlevering sloot hij later een verdrag met [[Odoaker]], de militaire leider van [[Italië]], die in 476 de laatste West-Romeinse keizer afzette, tegen de [[Alemannen]] die Italië waren binnengevallen.

Childerik keerde na de dood van Aegidius terug en nam diens positie als belangrijkste krijgsheer over{{Sfn|Wijnendaele|2024|p=127}}. Daarmee kreeg hij ook zeggenschap aan de Seine en rond [[Parijs]]. In de laatste fase van zijn bewind opereerde hij in het gebied tussen de Loire en Somme{{Sfn|Wijnendaele|2024|p=161}}. Volgens Gregorius van Tour stierf Childerik rond 481, doch was het niet zijn zoon Clovis die de meeste macht verwierf over het Romeinse rompstaatje, maar Syagrius de zoon van Aegidius.

Childerik had vier kinderen met Basina: zijn zoon [[Clovis I|Chlodovech]] en zijn dochters [[Lantechilde]], [[Audofleda]] (gehuwd met [[Theodorik de Grote]]) en [[Abboflede]]. Hij stierf in 481 en werd opgevolgd door Chlodovech.

== Grafvondst en diefstal ==
[[Bestand:Abeilles de Childéric Ier.jpg|thumb|260px|De bijen die Napoleon inspireerden]]

Zijn graf werd op 27 mei 1653 intact gevonden op dertig meter van de [[Sint-Brixiuskerk (Doornik)|Sint-Brixiuskerk]] te Doornik.<ref>{{aut|Raymond Brulet}}, ''La tombe de Childéric et la topographie funéraire de Tournai à la fin du Ve siècle'', in: {{aut|Michel Rouche}} (red.), ''Clovis. Histoire et Mémoire'', vol. 1, ''Le baptême de Clovis, l'événement'', Presses de l'Université de Paris-Sorbonne, Parijs, 1997, blz. 59–77</ref> De doofstomme steenhouwer Adrien Quinquin, bezig met de funderingen van een nieuw armenhuis, was op een goudschat gebotst en had met zijn kreten de hele buurt doen toelopen.<ref>{{aut|Jacques Martin}}, ''[https://books.google.fr/books?id=pSoVAAAAQAAJ&pg=PA337&lpg=PA337 La religion des Gaulois, tirée des plus pures sources de l’antiquité], vol. II, 1727. [https://web.archive.org/web/20230612100923/https://books.google.fr/books?id=pSoVAAAAQAAJ&pg=PA337&lpg=PA337 Gearchiveerd] op 12 juni 2023.</ref> Het zou later beloningen vergen om de verdonkeremaande schatten te doen restitueren.

Het gevonden graf is het enige uit de tijd van de [[Grote Volksverhuizing]] dat met zekerheid aan een historisch persoon is toegeschreven en gedateerd.<ref>{{aut|Kurt Böhner}}, "Childerich von Tournai III: Archäologisches (Childerichgrab)", in: ''Reallexikon der germanischen Altertumskunde'', vol. 4, Berlijn, 1981, blz. 441-460</ref> Het bevatte 21 paardenoffers, een complete wapenrusting (zwaard, messen, werpbijl, lans, schild), een [[muntschat]], talrijke juwelen (typisch uit met [[Granaat (mineraal)|granaat]] ingelegd goud) en een gouden stierenkop. De paardenoffers en andere tekenen wijzen erop dat hij niet christelijk begraven was, maar naar Germaans gebruik, echter zonder daarbinnen verdere precisering toe te laten.<ref>Marie-Pierre Terrien, ''[https://www.persee.fr/doc/ista_0000-0000_2007_mon_1072_1 La christianisation de la région rhénane du IVe au milieu du VIIIe siècle. Corpus et synthèse]'', 2007, p. 113</ref><ref>Matthias Becher, ''Chlodwig I. Der Aufstieg der Merowinger und das Ende der antiken Welt'', 2011, [https://books.google.be/books?id=-sGjJTBtDE0C&pg=PA134#v=onepage&q&f=false p. 134]. [https://web.archive.org/web/20230612100903/https://books.google.be/books?id=-sGjJTBtDE0C&pg=PA134#v=onepage&q&f=false Gearchiveerd] op 12 juni 2023.</ref>

De zegelring met zijn naam (''CHILDERICI REGIS'')<ref name=":bac">{{Citeer web |url=https://archeomigrationsbarbares.wordpress.com/2015/03/05/la-tombe-de-childeric-ier-un-franc-romain/ |titel=La tombe de Childéric Ier : un Franc romain |achternaam=Bacoup |voornaam=Paul |datum=2015-03-05 |bezochtdatum=2025-05-23 |werk=Migrations barbares dan l'Empire romain d'occident et leurs traces archéologiques |taal=fr}}</ref> toont een frontaal portret op halve lengte. Dat was typisch voor Romeinse dignitarissen, maar niet de personalisering die blijkt uit het lange haar, dat was voorbehouden aan Merovingische vorsten en prinsen. De lans in zijn rechterhand rust autoritair op zijn schouder. Hij is gekleed in een [[kuras]] met erboven een generaalsmantel ([[paludamentum]]). Een [[Fibula (voorwerp)|fibula]] die dergelijke mantels sloot, is in de schat teruggevonden. De meer dan honderd [[Solidus (munt)|gouden munten]], de meest recente geslagen door keizer [[Zeno van Byzantium]], wijzen erop dat hij beschouwd werd als [[foedus]] met verantwoordelijkheid over de provincie [[Belgica Secunda]]. Zijn wapens waren dan weer typisch Frankisch: een lang zwaard, een kleine [[Sax (wapen)|scramasax]] en een lans. Het geheel drukt zijn Germaans-Romeinse dualiteit uit. De uitzonderlijke rijkdom van de grafgiften was hoogst ongebruikelijk. Mogelijk spiegelde Childerik zich aan de Oost-Germaanse gewoonten die hij had leren kennen aan het hof van koning Bisin.

De vondst gaf aanleiding tot wat beschouwd wordt als het eerste wetenschappelijke verslag van een archeologische opgraving.<ref>{{aut|Peter S. Welles}}, ''Barbarians to Angels. The Dark Ages Reconsidered'', 2009, p. 51</ref> In opdracht van [[Leopold Willem van Oostenrijk]] kreeg historicus-lijfarts [[Jean-Jacques Chifflet]] toegang tot de vondsten. Hij beschreef ze nauwkeurig en liet er kopergravures van maken.<ref>''[https://books.google.fr/books?id=OLrbm7YRqPMC Anastasis Childerici I Francorum regis, sive, thesaurus sepulchralis Tornaci Nerviorum effosus]'', Antwerpen, 1655. [https://web.archive.org/web/20211202132351/https://books.google.fr/books?id=OLrbm7YRqPMC Gearchiveerd] op 2 december 2021.</ref> Later werden ze onderzocht door abbé Cochet.<ref>{{aut|Jean Benoît Désiré Cochet}}, ''[http://books.google.fr/books?id=yX0OAAAAQAAJ&pg=PA1 Le tombeau de Childéric Ier]'', 1859, Parijs</ref>

Na Leopolds dood kwam de Childerikschat in [[Wenen]] terecht. De Habsburgers schonken haar in 1665 grotendeels aan koning [[Lodewijk XIV]] van Frankrijk.<ref>Er bestaat een inventaris van die in 1978 is teruggevonden.</ref> Die was volgens de overlevering maar matig onder de indruk en bracht ze onder in het ''Cabinet des Médailles'' van het [[Louvre]]. Daarna verhuisden ze naar de [[Bibliothèque nationale de France|keizerlijke bibliotheek]]. In de nacht van 5 op 6 november 1831 werd bij een inbraak in de bibliotheek 80 kg buit ontvreemd, waaronder grote delen van de schat van Childerik. Toen de bende werd opgepakt, bleken de massief-gouden stukken te zijn omgesmolten, maar de met stenen ingelegde juwelen werden gerecupereerd. Ze waren aan de [[Pont Marie]] te water gelaten in leren zakken.<ref>Perin Patrick en Salaün Gildas, "Une empreinte inédite de lianneau sigillaire de Childéric Ier conservée au Musée Dobrée à Nantes", in: ''Bulletin de la Société Nationale des Antiquaires de France'', 2008, 2015, p. 112. {{DOI|10.3406/bsnaf.2015.11988}}</ref>

De gouden bijen die op de mantel van Childerik waren gestikt, inspireerden [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] voor de symboliek van zijn keizerrijk. Ze boden koninklijke associaties en tegelijk afstand van de [[Fleur-de-lys]] van de [[Huis Bourbon|Bourbon]]s.

Bij nieuwe opgravingen in de [[1980-1989|jaren 80]] bleek dat het graf zich bevond in een eigentijdse necropool. De [[grafheuvel]] van Childerik was ruim twintig meter in doorsnede en bevond zich naar Romeins gebruik nabij een weg aan de rand van de stad.<ref name=":bac" />

Het bewaarde deel van de grafgiften, waaronder Childeriks zegelring, bevindt zich in de schatkamer van de Franse munt. In Wenen bevinden zich replica's die vóór de schenking van de schat gemaakt waren. Ze zijn op hun beurt gekopieerd voor het [[Römisch-Germanisches Zentralmuseum]] in [[Mainz]]. De beste versie van de zegelring is in het bezit van het [[Musée départemental Thomas-Dobrée|Musée Dobrée]] in [[Nantes]].<ref>Perin Patrick en Salaün Gildas, "Une empreinte inédite de lianneau sigillaire de Childéric Ier conservée au Musée Dobrée à Nantes", in: ''Bulletin de la Société Nationale des Antiquaires de France'', 2008, 2015, p. 111-117. {{DOI|10.3406/bsnaf.2015.11988}}</ref>

==Literatuur==
*{{aut|Dieter Quast}}, ''Das Grab des fränkischen Königs Childerich in Tournai und die Anastasis Childerici von Jean-Jacques Chifflet aus dem Jahre 1655'', Schnell & Steiner, 2015, ISBN 978-3795430931
*{{aut|Svante Fischer}} en {{aut|Lennart Lind}}, [https://www.academia.edu/1171510/The_Coins_in_the_Grave_of_King_Childeric The Coins in the Grave of King Childeric], in: ''Journal of Archaeology and Ancient History'', 2015, blz. 1-36
*{{aut|Michel Kazanski}} en {{aut|Patrick Périn}}, "Le mobilier funéraire de la tombe de Childéric 1er. État de la question et perspectives", in: ''Revue archéologique de Picardie'', 1988, p. 13-38. {{DOI|10.3406/pica.1988.1528}}
*{{aut|Michel Kazanski}} en {{aut|Patrick Périn}}, "La tombe de Childéric et la question de l'origine des parures de style cloisonné", in: ''Antiquités nationales'', 1996, p. 203-209
*{{aut|Edward James}}, ''De Franken'', Ambo, 1990
*[[Gregorius van Tours]], ''[[Historia Francorum]]''

==Externe link==
*[https://gallica.bnf.fr/html/und/histoire/le-tresor-de-childeric-ier Schat van Childerik op Gallica]

==Voetnoten==
{{references|90%|2}}

{{Commonscat|Childeric I}}

[[Categorie:Merovingisch Huis]]
[[Categorie:Koning der Franken]]
[[Categorie:Geschiedenis van Doornik]]
[[Categorie:Persoon in de 5e eeuw]]

title: koning van de Salische Franken

Voorganger: Merovech

Opvolger: Clovis I (Chlodovech)

title: Familie

Vader: Merovech


text:
# 316 v.Chr.
Het jaar 316 v.Chr. is een jaartal in de 4e eeuw v.Chr. volgens de christelijke jaartelling.

## Gebeurtenissen

### Griekenland
- Cassander keert met zijn expeditieleger terug naar Macedonië, hij belegert Pydna en neemt Olympias gevangen.
- Cassander laat Roxana en haar zoon Alexander IV van Macedonië in Amphipolis opsluiten.
- Olympias wordt door Cassander vermoord, Polyperchon weet te ontsnappen naar Aetolië.
- Cassander bouwt op de oude stadsresten van Potidaea de nieuwe stad Kassandrea.
- Slag bij Gabiene: In Medië weet Antigonus I met steun van Seleucus I zijn rivaal Eumenes van Cardië te verslaan.
- Eumenes van Cardië wordt aan Antigonus I uitgeleverd en door de Macedoniërs geëxecuteerd.

### Italië
- Slag bij Lautulae: In Latium wordt het Romeinse leger door de Samnieten verslagen.

### China
- De Chinese Qin-staat verovert de provincie Sichuan. Ba sluit eerst een overeenkomst met Qin om gezamenlijk Shu te veroveren, maar zodra dit gebeurd is, valt Qin ook Ba aan. Hiermee is de positie van Qin aanzienlijk versterkt en het koninkrijk begint een bedreiging te vormen voor de andere koninkrijken.

## Geboren
- Arsinoë II (~316 v.Chr. - ~270 v.Chr.), zuster en echtgenote van Ptolemaeus II van Egypte

## Overleden
- Eumenes van Cardië (~362 v.Chr. - ~316 v.Chr.), Grieks veldheer (46)
- Olympias, vrouw van Philippus II van Macedonië en moeder van Alexander de Grote
- Sun Bin (~380 v.Chr. - ~316 v.Chr.), Chinees generaal en strateeg (64)

title: 316 v.Chr.

wikitext:
{{Zijbalk jaar}}

Het jaar '''316 v.Chr.''' is een jaartal in de [[4e eeuw v.Chr.]] volgens de [[christelijke jaartelling]].

== Gebeurtenissen ==
=== Griekenland ===
* [[Cassander]] keert met zijn expeditieleger terug naar [[Macedonië (oudheid)|Macedonië]], hij belegert [[Pydna]] en neemt [[Olympias]] gevangen.
* Cassander laat [[Roxana]] en haar zoon [[Alexander IV van Macedonië]] in [[Amphipolis]] opsluiten.
* Olympias wordt door Cassander vermoord, [[Polyperchon]] weet te ontsnappen naar [[Aetolië]].
* Cassander bouwt op de oude stadsresten van [[Potidaea]] de nieuwe stad '''Kassandrea'''.
* [[Slag bij Gabiene]]: In [[Medië]] weet [[Antigonus I]] met steun van [[Seleucus I]] zijn rivaal [[Eumenes van Cardië]] te verslaan.
* Eumenes van Cardië wordt aan Antigonus I uitgeleverd en door de [[Macedonië (oudheid)|Macedoniërs]] geëxecuteerd.

=== Italië ===
* [[Slag bij Lautulae]]: In [[Latium]] wordt het Romeinse leger door de [[Samnieten]] verslagen.

=== China ===
* De Chinese [[Qin (staat)|Qin-staat]] verovert de provincie [[Sichuan]]. [[Ba (staat)|Ba]] sluit eerst een overeenkomst met Qin om gezamenlijk [[Shu (staat)|Shu]] te veroveren, maar zodra dit gebeurd is, valt Qin ook Ba aan. Hiermee is de positie van Qin aanzienlijk versterkt en het koninkrijk begint een bedreiging te vormen voor de andere koninkrijken.

== Geboren ==
* [[Arsinoë II]] (~316 v.Chr. - ~[[270 v.Chr.]]), zuster en echtgenote van [[Ptolemaeus II van Egypte]]

== Overleden ==
* [[Eumenes van Cardië]] (~[[362 v.Chr.]] - ~316 v.Chr.), Grieks veldheer (46)
* [[Olympias]], vrouw van [[Philippus II van Macedonië]] en moeder van [[Alexander de Grote]]
* [[Sun Bin]] (~[[380 v.Chr.]] - ~316 v.Chr.), Chinees generaal en [[strateeg]] (64)

[[Categorie:Jaar in de 4e eeuw v.Chr.]]

Eeuwen: 5e eeuw · 4e eeuw · 3e eeuw

Ab urbe condita: 438 CDXXXVIII


text:
# Bradycellus carolinensis
Bradycellus carolinensis is een keversoort uit de familie van de loopkevers (Carabidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1924 door Casey.

title: Bradycellus carolinensis

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Bradycellus carolinensis''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Loopkevers|Carabidae]] (Loopkevers)
| onderfamilie = [[Harpalinae]]
| geslacht = ''[[Bradycellus]]''
| w-naam = ''Bradycellus carolinensis''
| auteur = [[Thomas Lincoln Casey|Casey]]
| datum = 1924
| haakjes = ja
| species =
| commons =
}}
'''''Bradycellus carolinensis''''' is een [[kevers|kever]]soort uit de familie van de [[Loopkevers|loopkevers (Carabidae)]].<ref>Anichtchenko A. et al., (editors): [https://carabidae.org/search?rank=0&text=Bradycellus+carolinensis Carabidae of the World] (bezocht: 20 tot 28 maart 2013)</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1924 door Casey.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|28}}

[[Categorie:Bradycellus|carolinensis]]

title: Bradycellus carolinensis

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Coleoptera (Kevers)

Familie: Carabidae (Loopkevers)

Onderfamilie: Harpalinae

Geslacht: Bradycellus

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Poecilomorpha nigroapicalis
Poecilomorpha nigroapicalis is een keversoort uit de familie halstandhaantjes (Megalopodidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1951 gepubliceerd door Maurice Pic.

title: Poecilomorpha nigroapicalis

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Poecilomorpha nigroapicalis''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Kevers|Coleoptera]] (Kevers)
| familie = [[Halstandhaantjes|Megalopodidae]] (Halstandhaantjes)
| geslacht = ''[[Poecilomorpha]]''
| w-naam = ''Poecilomorpha nigroapicalis''
| auteur = [[Maurice Pic|Pic]]
| datum = 1951
| haakjes =
| origineel =
}}

'''''Poecilomorpha nigroapicalis''''' is een [[kevers|keversoort]] uit de familie [[halstandhaantjes]] (Megalopodidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1951 gepubliceerd door [[Maurice Pic]].<ref>{{Brontabel|2010-Hallan}}</ref>

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|09}}

[[Categorie:Halstandhaantjes]]

title: Poecilomorpha nigroapicalis

Familie: Megalopodidae (Halstandhaantjes)

Geslacht: Poecilomorpha

title: Soort


text:
# Aprostocetus viridiscapus
Aprostocetus viridiscapus is een vliesvleugelig insect uit de familie Eulophidae. De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1915 door Girault.

title: Aprostocetus viridiscapus

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Aprostocetus viridiscapus''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie = [[Eulophidae]]
| geslacht = ''[[Aprostocetus]]''
| w-naam = ''Aprostocetus viridiscapus''
| auteur = Girault
| datum = 1915
| haakjes = ja
| species =
| commons =
}}
'''''Aprostocetus viridiscapus''''' is een [[Vliesvleugeligen|vliesvleugelig insect]] uit de familie [[Eulophidae]]. De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1915 door Girault.

{{Appendix|2=
* [https://www.nhm.ac.uk/research-curation/research/projects/chalcidoids/database/validName.dsml?index=ValidName&searchPageURL=indexValidName.dsml&Familyqtype=equals&Family=&Genusqtype=equals&Genus=Aprostocetus&Speciesqtype=equals&Species=viridiscapus {{Ts.|Noyes, J.S.}} (2012). Universal Chalcidoidea Database. World Wide Web electronic publication. http://www.nhm.ac.uk/chalcidoids. Version as of June 2012]
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|04|12}}

[[Categorie:Aprostocetus|viridiscapus]]

title: Aprostocetus viridiscapus

Orde: Hymenoptera (Vliesvleugeligen)

Familie: Eulophidae

Geslacht: Aprostocetus

title: Soort


text:
# Oecetis notata
Oecetis notata is een schietmot uit de familie Leptoceridae. De soort komt voor in het Palearctisch gebied.

title: Oecetis notata

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Oecetis notata''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Trichoptera]] (Schietmotten)
| familie = [[Leptoceridae]]
| geslacht = ''[[Oecetis]]''
| w-naam = ''Oecetis notata''
| auteur = P Rambur
| datum = 1842
| haakjes = ja
| commons =
| species =
}}
'''''Oecetis notata''''' is een [[schietmotten|schietmot]] uit de familie [[Leptoceridae]]. De soort komt voor in het [[Palearctisch gebied]].

{{Beginnetje|biologie|2=2011|3=06|4=21}}

[[Categorie:Schietmot uit het Palearctisch gebied]]
[[Categorie:Oecetis|notata]]

title: Oecetis notata

Orde: Trichoptera (Schietmotten)

Familie: Leptoceridae

Geslacht: Oecetis

title: Soort


text:
# Corticotrofe cel
Een corticotrofe cel of corticotrope cel is een basofiele cel in de hypofysevoorkwab, die pro-opiomelanocortine (POMC) produceert dat wordt gesplitst in corticotropine (ACTH), β-lipotropine (β-LPH) en melanocyt-stimulerend hormoon (MSH).
Deze cellen worden gestimuleerd door het corticotropin-releasing hormone (CRH). Ze vormen 15-20% van de cellen in de hypofysevoorkwab. De afgifte van ACTH uit de corticotrofe cellen wordt gecontroleerd door CRH, dat wordt gevormd in de cellichamen van parvocellulaire neurosecretoire cellen in de paraventriculaire kern van de hypothalamus en via het hypofyse-portaalsysteem naar de corticotrofe cellen in de hypofysevoorkwab gaat. Het adrenocorticotropine hormoon stimuleert de bijnierschors om glucocorticoïden vrij te geven en speelt een belangrijke rol in de stressrespons.

## Functie
| POMC  |       |      |               |               |               |               |
|       |       |      |               |               |               |               |
| γ-MSH | ACTH  | ACTH | β-lipotropine | β-lipotropine | β-lipotropine | β-lipotropine |
|       |       |      |               |               |               |               |
|       | α-MSH | CLIP | γ-lipotropine | γ-lipotropine | β-endorfine   |               |
|       |       |      |               |               |               |               |
|       |       |      |               | β-MSH         |               |               |

De primaire functie van de corticotrofe cellen is het produceren van het pro-opiomelanocortine (POMC) als reactie op de afgifte van corticotropin-releasing hormone (CRH) uit de hypothalamus. Naast de synthese in de corticotrofe cellen wordt POMC ook gesynthetiseerd in melanotrofe cellen, de nucleus arcuatus van de hypothalamus en melanocyten. POMC ondergaat differentiële splitsing in verschillende peptidehormonen, afhankelijk van de cel waarin het wordt gesynthetiseerd. Het varieert ook afhankelijk van de diersoort. POMC in de corticotrofe cellen van mensen wordt proteolytisch gesplitst door proproteïneconvertasen in ACTH en β-lipotropine. Bij ratten wordt het ACTH echter verder gesplitst in α-MSH en CLIP in de corticotroop. Deze peptidehormonen worden opgeslagen in blaasjes in de corticotrofe cellen en komen vrij als reactie op CRH-stimulatie vanuit de hypothalamus. Deze blaasjes verlaten vervolgens de hypofysevoorkwab en gaan via het hart en vaatstelsel door het lichaam naar hun doelweefsels.
| Hormoon                      | Belangrijkste doelen                                  | Effecten                                                         |
| ---------------------------- | ----------------------------------------------------- | ---------------------------------------------------------------- |
| ACTH                         | Bijnierschors                                         | Glucocorticoïdsynthese                                           |
| α-MSH, β-MSH, γ-MSH          | Huidcellen (Melanocyten), Hersenen, Exocriene klieren | Kleuring van haar en huid, Hongerverzadiging, Gewichtshomeostase |
| CLIP                         | Alvleesklier                                          | Insuline secretagogen, stimuleert de afgifte van insuline        |
| β-lipotropine, γ-lipotropine | Vetweefsel                                            | Lipolyse, verbranding van vetten                                 |
| β-endorfine                  | Perifere zenuwstelsel                                 | Pijnbestrijding                                                  |

## Rol in de hypothalamus-hypofyse-bijnier-as

### Stimulatie
Corticotrofe cellen spelen een belangrijke rol binnen de feedbacklus van de hypothalamus-hypofyse-bijnier-as (HPA)-as en de stress-reactie. Corticotrofe cellen produceren en geven corticotropine (ACTH) af als reactie op de afgifte van het corticotropin-releasing hormone (CRH) uit de hypothalamus. CRH is een peptidehormoon met 41 aminozuren dat wordt uitgescheiden door de parvocellulaire neurosecretoire cellen, die worden aangetroffen in de paraventriculaire kern van de hypothalamus.
Stimuli voor de afgifte van CRH uit de hypothalamus zijn onder meer:
- Forskoline[9]
- Interleukine-6[9]
- Hypofyseadenylaatcyclase-activerend peptide (PACAP)[9]
- Stress of trauma
- Circadiaan ritmes[4]

Forskoline en PACAP reguleren de synthese van CRH in de hypothalamus door zich te binden aan G-proteïnegekoppelde receptoren en door het stimuleren en verhogen van cAMP in de cellen via de werking van adenylaatcyclase. Dit activeert de proteïnekinase A-route, die resulteert in de binding van CREB (cAMP response element-binding protein) aan het CRH promoter-gebied en induceert transcriptie van CRH. Dit proces wordt onderdrukt door glucocorticoïden; deze remmende feedback helpt de homeostase van de stressreactie te behouden.
Eenmaal vrijgegeven door de hypothalamus, gaat CRH door de hypofysepoortader naar de hypofysevoorkwab, waar het zich bindt aan G-eiwit-gekoppelde receptoren op het corticotrofe celmembraan en de cAMP-productie stimuleert. De effecten van CRH op hypofyse-corticotrofe cellen worden versterkt door vasopressine (AVP). AVP is op zichzelf een zwakke inductor van de ACTH-productie, maar heeft een sterk synergetisch effect op de ACTH-productie wanneer CRH ook aan de receptor gebonden is. Deze signaalhormonen werken via signaaltransductie en veroorzaken de synthese van pro-opiomelanocortine (POMC) en de uiteindelijke splitsing in ACTH en β-lipotropine. Deze peptidehormonen worden vervolgens vrijgegeven in de bloedsomloop, waar ze circuleren en inwerken op de doelweefsels.

### Functie
ACTH dat vrijkomt uit de corticotrofe cellen bindt zich aan G-proteïnegekoppelde receptoren in de bijnierschors, waar het de productie van glucocorticoïden (voornamelijk cortisol) stimuleert. ACTH bindt zich aan de melanocortine 2-receptor en verhoogt, door signaaltransductie, de niveaus van cholesterolesterase, het transport van cholesterol door het mitochondriale membraan, de binding van cholesterol aan P450SCC en een toename van de pregnenolonsynthese.[5] Het dient ook als een secundaire stimulus voor de synthese van mineralocorticoïden zoals aldosteron, die een belangrijke rol spelen bij het reguleren van de zoutbalans van het bloed. Glucocorticoïden die vrijkomen door de bijnierschors remmen de productie van CRH en ACTH en vormen een negatieve feedbacklus.

### Remming van de ACTH-productie
Corticotrofe cellen bevatten glucocorticoïdereceptoren (GR's) en transcortine (CBG: Corticosteroid binding globulin). GR is een kernreceptor die de transcriptie van ACTH remt via een negatief glucocorticoïdherkenningselement (GRE) dat cortisol aan POMC-DNA bindt, maar transcortine bindt over het algemeen glucocorticoïden (waaronder cortisol, cortison, deoxycortison en aldosteron) met hoge affiniteit en voorkomt deze remming. Tonische remming (tonisch: langzame, continue actie) van corticotrofe cellen vereist hoge concentraties glucocorticoïden, die de CBG-capaciteit overschrijden. Dit zorgt ervoor dat de ACTH-secretie kwetsbaar is voor remming bij patiënten die glucocorticoïden gebruiken voor medische doeleinden, zoals de behandeling van auto-immuunziekten of als medicijn tegen afstoting van transplantaten.

## Geassocieerde ziekten

### Ziekte van Cushing
Corticotrope cellen kunnen schadelijke effecten hebben op het lichaam als ze te veel of te weinig ACTH tot expressie brengen. Een voorbeeld hiervan is de ziekte van Cushing, die het gevolg kan zijn van overproductie van ACTH in de corticotrofe cellen als gevolg van hypofysetumoren die bekend staan als corticotrofe adenocarcinomen; dit is de oorzaak van ongeveer twee derde van degenen met de diagnose van de ziekte van Cushing. Het is ook mogelijk dat deze ziekte het gevolg kan zijn van de productie van ACTH in een niet-hypofysetumor, bekend als ectopische productie of de bijnieren kunnen overmatig cortisol produceren als gevolg van een bijniertumor. Deze overproductie van ACTH veroorzaakt een verhoging van de cortisolspiegels als gevolg van een verhoogde glucocorticoïdesynthese in de bijnierschors, wat resulteert in verschillende bijbehorende symptomen.
Symptomen van de ziekte van Cushing zijn onder meer:
- Vetophopingen in de nek of rug
- Striae[15]
- Vermoeidheid[15]
- Osteoporose[15]
- Verzwakt immuunsysteem[15]
- Hypertensie[15]

### De ziekte van Addison
Corticotrofe cellen kunnen in sommige gevallen ook de oorzaak zijn van de ziekte van Addison.

title: Corticotrofe cel

wikitext:
[[Bestand:Morphology and ultrastructural of the six different hormone-producing endocrine cells in the Delphinus delphis pituitary gland.png|thumb|A: corticotrofe cel bij de gewone dolfijn.]]
Een '''corticotrofe cel''' of '''corticotrope cel''' is een [[basofiel]]e cel in de [[hypofysevoorkwab]], die [[pro-opiomelanocortine]] (POMC) produceert dat wordt gesplitst in [[corticotropine]] (ACTH), [[β-lipotropine]] (β-LPH) en [[melanocyt-stimulerend hormoon]] (MSH).

Deze cellen worden gestimuleerd door het [[corticotropin-releasing hormone]] (CRH). Ze vormen 15-20% van de cellen in de hypofysevoorkwab. De afgifte van ACTH uit de corticotrofe cellen wordt gecontroleerd door CRH, dat wordt gevormd in de cellichamen van [[parvocellulaire neurosecretoire cel]]len in de [[paraventriculair]]e kern van de hypothalamus en via het hypofyse-portaalsysteem naar de corticotrofe cellen in de hypofysevoorkwab gaat. Het [[adrenocorticotropine]] hormoon stimuleert de [[bijnierschors]] om [[glucocorticoïden]] vrij te geven en speelt een belangrijke rol in de [[stress]]respons.<ref>{{Citeer boek | first1 = Laurence A | last1 = Cole | first2 = Peter R | last2 = Kramer | name-list-style=vanc |title=Human physiology, biochemistry and basic medicine |year= 2016 |isbn=9780128037171|location=Amsterdam|pages=69–77|oclc=924207881}}</ref>

== Functie ==

Pro-opiomelanocortine [[Derivaat (scheikunde)|derivaten]]

{| style="text-align:center;" role="presentation"
| colspan="10" style="border:thin solid; white-space:nowrap" | [[pro-opiomelanocortine|POMC]]
|-
| style="border-left:thin dashed; border-right:thin dashed" |
| colspan="2" style="border-left:thin dashed; border-right:thin dashed" |
| colspan="4" style="border-left:thin dashed; border-right:thin dashed" |
|-
| style="border:thin solid; background-color:lightgray; white-space:nowrap" | [[Melanocyt-stimulerend hormoon|γ-MSH]]
| colspan="2" style="border:thin solid; background-color:lightgray; white-space:nowrap" | [[Corticotropine|ACTH]]
| colspan="4" style="border:thin solid; white-space:nowrap" | [[lipotropine|β-lipotropine]]
|-
|
| style="border-left:thin dashed; border-right:thin dashed" |
| style="border-left:thin dashed; border-right:thin dashed" |
| colspan="2" style="border-left:thin dashed; border-right:thin dashed" |
| style="border-left:thin dashed; border-right:thin dashed" |
|-
|
| style="border:thin solid; background-color:lightgray; white-space:nowrap" | [[Melanocyt-stimulerend hormoon|α-MSH]]
| style="border:thin solid; background-color:transparent" | [[Corticotropin-like intermediate peptide|CLIP]]
| colspan="2" style="border:thin solid; white-space:nowrap" | [[lipotropine|γ-lipotropine]]
| style="border:thin solid; white-space:nowrap" | [[Endorfine|β-endorfine]]
|-
| colspan="3" |
|
| style="border-left:thin dashed; border-right:thin dashed" |
|
|-
| colspan="3" |
|
| style="border:thin solid; background-color:lightgray; white-space:nowrap" | [[Melanocyt-stimulerend hormoon|β-MSH]]
|
|}

De primaire functie van de corticotrofe cellen is het produceren van het [[pro-opiomelanocortine]] (POMC) als reactie op de afgifte van corticotropin-releasing hormone (CRH) uit de [[hypothalamus]]. Naast de synthese in de corticotrofe cellen wordt POMC ook gesynthetiseerd in [[melanotrofe cel]]len, de [[nucleus arcuatus]] van de hypothalamus en [[melanocyt]]en.<ref name="Rousseau_2007">{{Citeer journal | author = Rousseau K, Kauser S, Pritchard LE, Warhurst A, Oliver RL, Slominski A, Wei ET, Thody AJ, Tobin DJ, White A | title = Proopiomelanocortin (POMC), the ACTH/melanocortin precursor, is secreted by human epidermal keratinocytes and melanocytes and stimulates melanogenesis | url = https://archive.org/details/sim_faseb-journal_2007-06_21_8/page/1844 | journal = FASEB Journal | volume = 21 | issue = 8 | pages = 1844–56 | date = June 2007 | pmid = 17317724 | pmc = 2253185 | doi = 10.1096/fj.06-7398com}}</ref> POMC ondergaat differentiële splitsing in verschillende peptidehormonen, afhankelijk van de cel waarin het wordt gesynthetiseerd. Het varieert ook afhankelijk van de diersoort. POMC in de corticotrofe cellen van mensen wordt [[Proteolyse|proteolytisch]] gesplitst door [[proproteïneconvertase]]n in ACTH en β-lipotropine.<ref>{{Citeer boek|title=Encyclopedia of Neuroscience|last1=Day|first1=Richard|last2=Squire|first2=Larry | name-list-style=vanc |publisher=Elsevier|year=2009|isbn=978-0080450469|location=Amsterdam|pages=1139–1141|oclc=237029015}}</ref> Bij ratten wordt het ACTH echter verder gesplitst in α-MSH en [[Corticotropin-like intermediate peptide|CLIP]] in de corticotroop.<ref name="Rousseau_2007" /> Deze peptidehormonen worden opgeslagen in [[Vesicle (cel)|blaasjes]] in de corticotrofe cellen en komen vrij als reactie op CRH-stimulatie vanuit de hypothalamus. Deze blaasjes verlaten vervolgens de hypofysevoorkwab en gaan via het [[hart en vaatstelsel]] door het lichaam naar hun doelweefsels.<ref name="Nussey_2001">{{Citeer boek|doi=10.1201/b15306|title=Endocrinology| vauthors = Nussey SS, Whitehead SA |date=2001-06-15|publisher=CRC Press|isbn=9780429205958}}</ref>
{| class="wikitable"
|+
Hormonen afgeleid van POMC
!Hormoon
!Belangrijkste doelen
!Effecten
|-
|[[Adrenocorticotropine|ACTH]]
|[[Bijnierschors]]
|[[Glucocorticoïden|Glucocorticoïd]]synthese
|-
|[[Melanocyt-stimulerend hormoon|α-MSH]], [[Melanocyt-stimulerend hormoon|β-MSH]], [[Melanocyt-stimulerend hormoon|γ-MSH]]
|Huidcellen ([[Melanocyt]]en), [[Hersenen]], [[Exocriene klier]]en
|[[Melanine|Kleuring]] van haar en huid, [[Honger]][[verzadiging (eten)|verzadiging]], Gewichts[[Homeostase (fysiologie)|homeostase]]<ref name="Nussey_2001">{{Citeer boek|doi=10.1201/b15306|title=Endocrinology| vauthors = Nussey SS, Whitehead SA |date=2001-06-15|publisher=CRC Press|isbn=9780429205958}}</ref>
|-
|[[Corticotropin-like intermediate peptide|CLIP]]
|[[Alvleesklier]]
|[[Secretagoog| Insuline secretagogen]], stimuleert de afgifte van [[insuline]]<ref>{{Citeer journal | author = Marshall JB, Kapcala LP, Manning LD, McCullough AJ | title = Effect of corticotropin-like intermediate lobe peptide on pancreatic exocrine function in isolated rat pancreatic lobules | journal = The Journal of Clinical Investigation | volume = 74 | issue = 5 | pages = 1886–9 | date = November 1984 | pmid = 6209301 | pmc = 425369 | doi = 10.1172/JCI111608}}</ref>
|-
|[[Beta-lipotropine|β-lipotropine]], [[Gamma-lipotropin|γ-lipotropine]]
|[[Vetweefsel]]
|[[Lipolyse]], verbranding van [[vet]]ten<ref>{{Citeer boek | first1 = Gustavo | last1 = Blanco | first2 = Antonio | last2 = Blanco | name-list-style=vanc |title=Medical biochemistry |year=2017|isbn=9780128035870|location=London, United Kingdom|pages=573–644|oclc=985609626}}</ref>
|-
|[[Beta-endorfine|β-endorfine]]
|[[Perifere zenuwstelsel]]
|[[Chronische pijn|Pijnbestrijding]]<ref>{{Citeer journal | author = Sprouse-Blum AS, Smith G, Sugai D, Parsa FD | title = Understanding endorphins and their importance in pain management | url = https://archive.org/details/sim_hawaii-medical-journal_2010-03_69_3/page/70 | journal = Hawaii Medical Journal | volume = 69 | issue = 3 | pages = 70–1 | date = March 2010 | pmid = 20397507 | pmc = 3104618}}</ref>
|}

== Rol in de hypothalamus-hypofyse-bijnier-as ==
=== Stimulatie ===
Corticotrofe cellen spelen een belangrijke rol binnen de feedbacklus van de [[hypothalamus-hypofyse-bijnier-as]] (HPA)-as en de [[stress]]-reactie. Corticotrofe cellen produceren en geven [[corticotropine]] (ACTH) af als reactie op de afgifte van het [[corticotropin-releasing hormone]] (CRH) uit de [[hypothalamus]]. CRH is een [[peptidehormoon]] met 41 aminozuren dat wordt uitgescheiden door de [[parvocellulaire neurosecretoire cel]]len, die worden aangetroffen in de [[Nucleus paraventricularis hypothalami|paraventriculaire kern]] van de hypothalamus.<ref>{{Citeer boek |last=Takahashi|first=Akiyoshi | name-list-style=vanc |chapter=Adrenocorticotropic Hormone|date=2016 |pages=118–e16A–2|publisher=Elsevier |doi=10.1016/B978-0-12-801028-0.00135-5|isbn=9780128010280 |title=Handbook of Hormones}}</ref>

Stimuli voor de afgifte van CRH uit de hypothalamus zijn onder meer:
* [[Forskoline]]<ref name="Kageyama_2010">{{Citeer boek|title=Vitamins and Hormones|last1=Kageyama|first1=Kazunori|last2=Suda|first2=Toshihiro| name-list-style=vanc |isbn=9780123815323|location=London|pages=301–317|oclc=688618093|date = 2010-07-07}}</ref>
* [[IL-6|Interleukine-6]]<ref name="Kageyama_2010" />
* [[Hypofyseadenylaatcyclase-activerend peptide]] (PACAP)<ref name="Kageyama_2010" />
* Stress of trauma
* [[Circadiaan ritme]]s<ref name="Nussey_2001" />

Forskoline en PACAP reguleren de synthese van CRH in de hypothalamus door zich te binden aan [[G-proteïnegekoppelde receptor]]en en door het stimuleren en verhogen van [[Cyclisch adenosinemonofosfaat|cAMP]] in de cellen via de werking van [[Adenylylcyclase|adenylaatcyclase]]. Dit activeert de [[proteïnekinase A]]-route, die resulteert in de binding van [[CREB]] (cAMP response element-binding protein) aan het CRH [[Promoter (genetica)|promoter]]-gebied en induceert [[Transcriptie (biologie)|transcriptie]] van CRH. Dit proces wordt onderdrukt door [[glucocorticoïden]]; deze remmende feedback helpt de [[Homeostase (fysiologie)|homeostase]] van de stressreactie te behouden.<ref name="Kageyama_2010" />

Eenmaal vrijgegeven door de [[hypothalamus]], gaat CRH door de [[hypofysepoortader]] naar de [[hypofysevoorkwab]], waar het zich bindt aan G-eiwit-gekoppelde receptoren op het corticotrofe celmembraan en de cAMP-productie stimuleert. De effecten van CRH op hypofyse-corticotrofe cellen worden versterkt door [[Antidiuretisch hormoon|vasopressine]] (AVP). AVP is op zichzelf een zwakke inductor van de ACTH-productie, maar heeft een sterk synergetisch effect op de ACTH-productie wanneer CRH ook aan de receptor gebonden is.<ref>{{Citeer journal | author = Salata RA, Jarrett DB, Verbalis JG, Robinson AG | title = Vasopressin stimulation of adrenocorticotropin hormone (ACTH) in humans. In vivo bioassay of corticotropin-releasing factor (CRF) which provides evidence for CRF mediation of the diurnal rhythm of ACTH | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-investigation_1988-03_81_3/page/766 | journal = The Journal of Clinical Investigation | volume = 81 | issue = 3 | pages = 766–74 | date = March 1988 | pmid = 2830315 | pmc = 442524 | doi = 10.1172/JCI113382}}</ref> Deze signaalhormonen werken via [[signaaltransductie]] en veroorzaken de synthese van [[pro-opiomelanocortine]] (POMC) en de uiteindelijke splitsing in ACTH en [[Lipotropine|β-lipotropine]]. Deze [[Peptidehormoon|peptidehormonen]] worden vervolgens vrijgegeven in de [[Hart en vaatstelsel|bloedsomloop]], waar ze circuleren en inwerken op de doelweefsels.

=== Functie ===
ACTH dat vrijkomt uit de corticotrofe cellen bindt zich aan [[G-proteïnegekoppelde receptor]]en in de [[bijnierschors]], waar het de productie van [[glucocorticoïden]] (voornamelijk [[cortisol]]) stimuleert. ACTH bindt zich aan de [[melanocortine 2]]-receptor en verhoogt, door [[signaaltransductie]], de niveaus van cholesterol[[esterase]], het transport van cholesterol door het [[Mitochondrion|mitochondriale membraan]], de binding van cholesterol aan P450SCC en een toename van de [[pregnenolon]]synthese.[5] Het dient ook als een secundaire stimulus voor de synthese van [[mineralocorticoïde]]n zoals [[aldosteron]], die een belangrijke rol spelen bij het reguleren van de zoutbalans van het bloed. Glucocorticoïden die vrijkomen door de bijnierschors remmen de productie van CRH en ACTH en vormen een negatieve feedbacklus.

=== Remming van de ACTH-productie ===
Corticotrofe cellen bevatten glucocorticoïdereceptoren (GR's) en [[transcortine]] (CBG: Corticosteroid binding globulin). GR is een [[kernreceptor]] die de transcriptie van ACTH remt via een negatief glucocorticoïdherkenningselement (GRE) dat cortisol aan POMC-DNA bindt, maar [[transcortine]] bindt over het algemeen glucocorticoïden (waaronder cortisol, cortison, deoxycortison en aldosteron) met hoge affiniteit en voorkomt deze remming.<ref>{{Citeer boek|title=Molecular and cellular endocrinology|last1=Bittar|first1=Edward|last2=Bittar|first2=Neville| name-list-style=vanc |date=1997|publisher=JAI Press|isbn=9781559388153|location=Greenwich, Conn.|oclc=162130720}}</ref> Tonische remming (tonisch: langzame, continue actie) van corticotrofe cellen vereist hoge concentraties glucocorticoïden, die de CBG-capaciteit overschrijden. Dit zorgt ervoor dat de ACTH-secretie kwetsbaar is voor remming bij patiënten die glucocorticoïden gebruiken voor medische doeleinden, zoals de behandeling van [[auto-immuunziekte]]n of als medicijn tegen afstoting van [[Transplantatie|transplantaten]].<ref>{{Citeer boek | author = Pecoraro N, Dallman MF |chapter=Hypothalamic–Pituitary–Adrenal (HPA) Axis|date=2009 |pages=65–74|publisher=Elsevier | doi=10.1016/b978-008045046-9.00474-5|isbn=9780080450469 |title=Encyclopedia of Neuroscience}}</ref>

== Geassocieerde ziekten ==
=== Ziekte van Cushing ===
Corticotrope cellen kunnen schadelijke effecten hebben op het lichaam als ze te veel of te weinig ACTH tot expressie brengen. Een voorbeeld hiervan is [[de ziekte van Cushing]], die het gevolg kan zijn van overproductie van ACTH in de corticotrofe cellen als gevolg van hypofysetumoren die bekend staan als corticotrofe [[Adenocarcinoom|adenocarcinomen]]; dit is de oorzaak van ongeveer twee derde van degenen met de diagnose van de ziekte van Cushing.<ref>{{Citeer journal|last1=Tanase|first1=Cristiana Pistol |last2=Ogrezeanu|first2=Irina|last3=Badiu|first3=Corin | name-list-style=vanc |title=Pituitary Tumor Classification|url=https://archive.org/details/molecularpatholo0000tana|date=2012 |work=Molecular Pathology of Pituitary Adenomas|pages=[https://archive.org/details/molecularpatholo0000tana/page/1 1]–18|publisher=Elsevier | doi=10.1016/b978-0-12-415830-6.00001-9|isbn=9780124158306}}</ref> Het is ook mogelijk dat deze ziekte het gevolg kan zijn van de productie van ACTH in een niet-hypofysetumor, bekend als ectopische productie of de bijnieren kunnen overmatig cortisol produceren als gevolg van een bijniertumor.<ref>{{Citeer journal | author = Bertagna X, Guignat L, Groussin L, Bertherat J | title = Cushing's disease | journal = Best Practice & Research. Clinical Endocrinology & Metabolism | volume = 23 | issue = 5 | pages = 607–23 | date = October 2009 | pmid = 19945026 | doi = 10.1016/j.beem.2009.06.001}}</ref> Deze overproductie van ACTH veroorzaakt een verhoging van de cortisolspiegels als gevolg van een verhoogde glucocorticoïdesynthese in de bijnierschors, wat resulteert in verschillende bijbehorende symptomen.

Symptomen van de ziekte van Cushing zijn onder meer:
* Vetophopingen in de nek of rug
* [[Striae]]<ref name="Barthel_2016">{{Citeer boek |last1=Barthel |first1=Andreas |last2=Willenberg |first2=Holger S. |last3=Gruber |first3=Matthias |last4=Bornstein |first4=Stefan R. | name-list-style=vanc |title=Adrenal Insufficiency |date=2016 |work=Endocrinology: Adult and Pediatric|pages=1763–1774.e4 |publisher=Elsevier | doi=10.1016/b978-0-323-18907-1.00102-5|isbn=9780323189071}}</ref>
* [[Vermoeidheid]]<ref name="Barthel_2016" />
* [[Osteoporose]]<ref name="Barthel_2016" />
* Verzwakt [[immuunsysteem]]<ref name="Barthel_2016" />
* [[Hypertensie]]<ref name="Barthel_2016" />

=== De ziekte van Addison ===
Corticotrofe cellen kunnen in sommige gevallen ook de oorzaak zijn van de [[ziekte van Addison]].

{{Appendix}}

[[Categorie:Cel]]
[[Categorie:Endocrien systeem]]


text:
# Bomolocha franciscalis
Bomolocha franciscalis is een vlinder uit de familie van de spinneruilen (Erebidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd door Maassen.

title: Bomolocha franciscalis

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| titelweergave = cursief
| naam = ''Bomolocha franciscalis''
| afbeelding =
| familie = [[Spinneruilen|Erebidae]] (Spinneruilen)
| onderfamilie = [[Hypeninae]]
| tribus =
| geslacht = ''[[Bomolocha]]''
| w-naam = ''Bomolocha franciscalis''
| auteur = Maassen
| datum =
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Bomolocha franciscalis''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie van de [[Spinneruilen|spinneruilen (Erebidae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Lepindex}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd door Maassen.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|04|12}}

[[Categorie:Bomolocha|franciscalis]]

title: Bomolocha franciscalis

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Erebidae (Spinneruilen)

Onderfamilie: Hypeninae

Geslacht: Bomolocha

title: Soort


text:
# Julius Fortuna
Julius Forlales Fortuna (Odiongan, 30 juli 1947 – Quezon City, 23 juni 2009) was een Filipijns journalist en studentenleider. Fortuna was als student in de jaren zeventig een van de leiders van de studentenprotesten tegen president  Marcos. Hij werd gearresteerd en zou gedurende acht jaar worden vastgehouden als politiek gevangene. Na zijn vrijlating in 1981 werkte hij als verslaggever, redacteur en columnist bij onder andere de Philippine Daily Globe, The Manilla Chronicle, The Philippine Post, People's journal en The Manila Times.
Fortuna overleed op 61-jarige leeftijd in het Capitol Medical Center in Quezon City aan een hartaanval.

title: Julius Fortuna

wikitext:
'''Julius Forlales Fortuna''' ([[Odiongan]], [[30 juli]] [[1947]] – [[Quezon City]], [[23 juni]] [[2009 in de Filipijnen|2009]]) was een [[Filipijnen|Filipijns]] journalist en studentenleider. Fortuna was als student in de jaren zeventig een van de leiders van de studentenprotesten tegen president [[Ferdinand Marcos| Marcos]]. Hij werd gearresteerd en zou gedurende acht jaar worden vastgehouden als [[politiek gevangene]]. Na zijn vrijlating in 1981 werkte hij als verslaggever, redacteur en columnist bij onder andere de ''Philippine Daily Globe'', ''The Manilla Chronicle'', ''The Philippine Post'', ''People's journal'' en ''[[The Manila Times]]''.

Fortuna overleed op 61-jarige leeftijd in het Capitol Medical Center in [[Quezon City]] aan een [[hartaanval]].

== Bronnen ==
* Plaridel, Samahang, ''[http://www.abs-cbnnews.com/public-service/06/23/09/manila-times-columnist-dies-heart-attack Manila Times columnist dies of heart attack]'', ABS-CBNNews.com, 23 juni 2009, geraadpleegd op 23 juni 2009.
* ''[https://web.archive.org/web/20090626064934/http://www.businessmirror.com.ph/home/nation/12163-journalist-julius-fortuna-writes-30-.html Journalist Julius Fortuna writes 30]'', Business Mirror, 24 juni 2009, geraadpleegd op 24 juni 2009.
* ''[https://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/metro/view/20090624-212182/Manila-Times-columnist-writes-30 Manila Times columnist writes 30]'', Philippine Daily Inquirer, 24 juni 2009, geraadpleegd op 24 juni 2009.

[[Categorie:Filipijns journalist|Fortuna, Julius]]


text:
# Vologases III van Armenië
Vologases III of Vagarsjak (Armeens: Վաղարշակը) (†386) was samen met zijn broer Arsjak III koning van Armenië van 378 tot aan zijn dood.

## Context
Nadat de vorige koning, Varazdat, zijn hoofdgeneraal (sparapet) Mushegh I Mamikonian, had laten vermoorden, nam de broer van Mushegh, Manuel Mamikonian, de touwtjes in handen. Onder zijn bewind was er terug vrede en stabiliteit in het Koninkrijk Armenië. Hij gaf zijn moeder Zarmandukht de titel van koningin en voedde Arsjak en Vologases op, alsof het zijn eigen kinderen waren. Manuel bleef neutraal tegenover de Romeinse en Sassanidische heersers. Op papier regeerden Arsjak III en Vologases over het land.
Om een onbekende reden stierf hij in 386 en datzelfde jaar stierf ook Manuel Mamikonian, een teken voor het Sassinidische Rijk om Armenië binnen te vallen.

title: Vologases III van Armenië

wikitext:
'''Vologases III''' of '''Vagarsjak''' ([[Armeens]]: Վաղարշակը) (†386) was samen met zijn broer [[Arsjak III]] [[Lijst van koningen van Armenië|koning van Armenië]] van 378 tot aan zijn dood.

== Context ==
Nadat de vorige koning, [[Varazdat]], zijn hoofdgeneraal (''sparapet'') [[Mushegh I Mamikonian]], had laten vermoorden, nam de broer van Mushegh, [[Manuel Mamikonian]], de touwtjes in handen. Onder zijn bewind was er terug vrede en stabiliteit in het [[Koninkrijk Armenië]]. Hij gaf zijn moeder [[Zarmandukht]] de titel van koningin en voedde Arsjak en Vologases op, alsof het zijn eigen kinderen waren. Manuel bleef neutraal tegenover de [[Romeinen (volk)|Romeinse]] en [[Sassaniden|Sassanidische]] heersers. Op papier regeerden Arsjak III en Vologases over het land.

Om een onbekende reden stierf hij in 386 en datzelfde jaar stierf ook Manuel Mamikonian, een teken voor het Sassinidische Rijk om Armenië binnen te vallen.

{{Appendix|2=
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=en|titel=Vologases of Armenia|oldid= 1182861819|datum=20240229}}
}}

[[Categorie:Koning van Armenië]]
[[Categorie:Persoon in de 4e eeuw]]


text:
# Stenopogon nigrolimbatus
Stenopogon nigrolimbatus is een vliegensoort uit de familie van de roofvliegen (Asilidae). De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1968 door Martin.

title: Stenopogon nigrolimbatus

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = cursief
| naam = ''Stenopogon nigrolimbatus''
| afbeelding =
| orde = [[Diptera]] (Tweevleugeligen)
| onderorde = [[Vliegen (dieren)|Brachycera]] (Vliegen)
| familie = [[Roofvliegen|Asilidae]] (Roofvliegen)
| geslacht = ''[[Stenopogon]]''
| w-naam = ''Stenopogon nigrolimbatus''
| auteur = Martin
| datum = 1968
| haakjes =
| commons =
| species =
}}
'''''Stenopogon nigrolimbatus''''' is een [[Vliegen (dieren)|vliegen]]soort uit de familie van de [[Roofvliegen|roofvliegen (Asilidae)]].<ref>{{Brontabel|9999-Asilidae}}</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1968 door Martin.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|28}}

[[Categorie:Stenopogon|nigrolimbatus]]

title: Stenopogon nigrolimbatus

Orde: Diptera (Tweevleugeligen)

Onderorde: Brachycera (Vliegen)

Familie: Asilidae (Roofvliegen)

Geslacht: Stenopogon

title: Soort


text:
# Dissonus inaequalis
Dissonus inaequalis is een eenoogkreeftjessoort uit de familie van de Dissonidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2008 door Boxshall, Lin, Ho, Ohtsuka, Venmathi Maran & Justine.

title: Dissonus inaequalis

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Dissonus inaequalis''
| afbeelding =
| rijk = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| stam = [[Geleedpotigen|Arthropoda]] (Geleedpotigen)
| klasse = [[Hexanauplia]]
| onderklasse = [[Eenoogkreeftjes|Copepoda]] (Eenoogkreeftjes)
| orde = [[Siphonostomatoida]]
| familie = [[Dissonidae]]
| geslacht = ''[[Dissonus]]''
| w-naam = ''Dissonus inaequalis''
| auteur = Boxshall, Lin, Ho, Ohtsuka, Venmathi Maran & Justine
| datum = 2008
| haakjes =
| worms = 362586

}}
'''''Dissonus inaequalis''''' is een [[eenoogkreeftjes]]soort uit de familie van de [[Dissonidae]].<ref>Walter, T. Chad (2012). <i>Dissonus inaequalis</i> Boxshall, Lin, Ho, Ohtsuka, Venmathi Maran & Justine, 2008. In: Walter, T.C., Boxshall, G. (2012). World Copepoda database. Geraadpleegd via:  World Register of Marine Species op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=362586</ref> De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 2008 door Boxshall, Lin, Ho, Ohtsuka, Venmathi Maran & Justine.

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2013|03|18}}

[[Categorie:Dissonidae]]

title: Dissonus inaequalis

Klasse: Hexanauplia

Onderklasse: Copepoda (Eenoogkreeftjes)

Orde: Siphonostomatoida

Familie: Dissonidae

Geslacht: Dissonus

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Zelotes talpa
Zelotes talpa is een spinnensoort in de taxonomische indeling van de bodemjachtspinnen (Gnaphosidae). De spin jaagt 's nachts en verschuilt zich overdag onder rotsen en bladeren. Het lijf van de spin is ovaalvormig, smal en puntig aan de achterzijde.
Het dier behoort tot het geslacht Zelotes. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1983 door Norman I. Platnick & Shadab.

title: Zelotes talpa

wikitext:
{{Taxobox spin
| naam          = ''Zelotes talpa''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| familie = [[Bodemjachtspinnen|Gnaphosidae]] (Bodemjachtspinnen)
| geslacht = ''[[Zelotes]]''
| auteur = [[Norman I. Platnick]] & Shadab
| datum = 1983
| haakjes =
}}

'''''Zelotes talpa''''' is een [[spinnen (dieren)|spinnen]][[soort]] in de taxonomische indeling van de [[bodemjachtspinnen|bodemjachtspinnen (Gnaphosidae)]].<ref>{{aut|Platnick, Norman I.}} (2010): [http://research.amnh.org/entomology/spiders/catalog/ The world spider catalog], version 10.5. ''American Museum of Natural History''. [https://web.archive.org/web/20090312050907/http://research.amnh.org:80/entomology/spiders/catalog/ Gearchiveerd] op 12 maart 2009.</ref> De spin jaagt 's nachts en verschuilt zich overdag onder rotsen en bladeren. Het lijf van de spin is ovaalvormig, smal en puntig aan de achterzijde.

Het dier behoort tot het geslacht ''[[Zelotes]]''. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1983 door [[Norman I. Platnick]] & Shadab.

{{Appendix}}

{{beginnetje|biologie|2011|10|14}}

[[Categorie:Zelotes|talpa]]

title: Zelotes talpa

Klasse: Arachnida (Spinachtigen)

Orde: Araneae (Spinnen)

Familie: Gnaphosidae (Bodemjachtspinnen)

Geslacht: Zelotes

title: Soort


text:
# Lijst van voetbalinterlands Engeland - Wit-Rusland
Deze lijst van voetbalinterlands is een overzicht van alle officiële voetbalwedstrijden tussen de nationale teams van Engeland en Wit-Rusland. De landen speelden twee keer tegen elkaar. Het eerste duel, een kwalificatiewedstrijd voor het Wereldkampioenschap voetbal 2010, werd gespeeld in Minsk op 15 oktober 2008. De laatste ontmoeting, de returnwedstrijd in dezelfde kwalificatiereeks, vond plaats op 14 oktober 2009 in Londen.

## Wedstrijden
| № | Plaats | Datum           | Competitie           | Wedstrijd              | Uitslag |
| - | ------ | --------------- | -------------------- | ---------------------- | ------- |
| 1 | Minsk  | 15 oktober 2008 | WK 2010 kwalificatie | Wit-Rusland – Engeland | 1 – 3   |
| 2 | Londen | 14 oktober 2009 | WK 2010 kwalificatie | Engeland – Wit-Rusland | 3 – 0   |

## Samenvatting
| Competitie      | Totaal gespeeld | Winst Engeland | Gelijk | Winst Wit-Rusland | Doelsaldo Engeland – Wit-Rusland |
| --------------- | --------------- | -------------- | ------ | ----------------- | -------------------------------- |
| WK-kwalificatie | 2               | 2              | 0      | 0                 | 6 − 1                            |
| Totaal          | 2               | 2              | 0      | 0                 | 6 − 1                            |

Wedstrijden bepaald door strafschoppen worden, in lijn met de FIFA, als een gelijkspel gerekend.
FA · A-internationals · Selecties · Bondscoaches · Engels vrouwenelftal · Brits olympisch elftal · Engeland -21 · Engeland -20 · Engeland -19 · Engeland -18 · Engeland -17 · Engeland -16 · Vrouwen -17
1872 – 1899 ·
1900 – 1919 ·
1920 – 1929 ·
1930 – 1939 ·
1940 – 1949 ·
1950 – 1959 ·
1960 – 1969 ·
1970 – 1979 ·
1980 – 1989 ·
1990 – 1999 ·
2000 – 2009 ·
2010 – 2019 ·
2020 − 2029
EK's: 1968 ·
1980 ·
1988 ·
1992 ·
1996 ·
2000 ·
2004 ·
2012 ·
2016 ·
2020 ·
2024
WK's: 1950 ·
1954 ·
1958 ·
1962 ·
1966 ·
1970 ·
1982 ·
1986 ·
1990 ·
1998 ·
2002 ·
2006 ·
2010 ·
2014 ·
2018 ·
2022
Albanië ·
Algerije ·
Andorra ·
Argentinië ·
Australië ·
Azerbeidzjan ·
België ·
Bosnië en Herzegovina ·
Brazilië ·
Bulgarije ·
Canada ·
Chili ·
China ·
Colombia ·
Costa Rica ·
Cyprus ·
Denemarken ·
DDR ·
Duitsland ·
Ecuador ·
Egypte ·
Estland ·
Finland ·
Frankrijk ·
Georgië ·
Ghana ·
GOS ·
Griekenland ·
Honduras ·
Hongarije ·
Ierland ·
IJsland ·
Iran ·
Israël ·
Italië ·
Ivoorkust ·
Jamaica ·
Japan ·
Joegoslavië ·
Kameroen ·
Kazachstan ·
Koeweit ·
Kosovo ·
Kroatië ·
Letland ·
Liechtenstein ·
Litouwen ·
Luxemburg ·
Maleisië ·
Malta ·
Marokko ·
Mexico ·
Moldavië ·
Montenegro ·
Nederland ·
Nieuw-Zeeland ·
Nigeria ·
Noord-Ierland ·
Noord-Macedonië ·
Noorwegen ·
Oekraïne ·
Oostenrijk ·
Panama ·
Paraguay ·
Peru ·
Polen ·
Portugal ·
Roemenië ·
Rusland ·
San Marino ·
Saoedi-Arabië ·
Schotland ·
Senegal ·
Servië ·
Servië en Montenegro ·
Slovenië ·
Slowakije ·
Sovjet-Unie ·
Spanje ·
Trinidad en Tobago ·
Tsjechië ·
Tsjecho-Slowakije ·
Tunesië ·
Turkije ·
Uruguay ·
Verenigde Staten ·
Wales ·
Wit-Rusland ·
Zuid-Afrika ·
Zuid-Korea ·
Zweden ·
Zwitserland
Algerije (2010) ·
Argentinië (1986) ·
Argentinië (1998) ·
Argentinië (2002) ·
België (1990) ·
België (2018, 1) ·
België (2018, 2) ·
Brazilië (2002) ·
Colombia (1998) ·
Colombia (2018) ·
Costa Rica (2014) ·
Denemarken (2002) ·
Denemarken (2021) ·
Duitsland (2000) ·
Duitsland (2010) ·
Duitsland (2021) ·
Ecuador (2006) ·
Egypte (1990) ·
Frankrijk (1982) ·
Frankrijk (2012) ·
Frankrijk (2022) ·
Ierland (1990) ·
IJsland (2016) ·
Italië (1990) ·
Italië (2012) ·
Italië (2014) ·
Italië (2021) ·
Kameroen (1990) ·
Koeweit (1982) ·
Kroatië (2018) ·
Kroatië (2021) ·
Marokko (1986) ·
Nederland (1990) ·
Nigeria (2002) ·
Oekraïne (2012) ·
Oekraïne (2021) ·
Panama (2018) ·
Paraguay (1986) ·
Paraguay (2006) ·
Polen (1986) ·
Portugal (1986) ·
Portugal (2000) ·
Portugal (2006) ·
Roemenië (1998) ·
Roemenië (2000) ·
Rusland (2016) ·
Schotland (2021) ·
Senegal (2022) ·
Slovenië (2010) ·
Slowakije (2016) ·
Spanje (1982) ·
Spanje (2024) ·
Trinidad en Tobago (2006) ·
Tsjechië (2021) ·
Tsjecho-Slowakije (1982) ·
Tunesië (1998) ·
Tunesië (2018) ·
Uruguay (2014) ·
Verenigde Staten (2010) ·
Wales (2016) ·
West-Duitsland (1966) ·
West-Duitsland (1982) ·
West-Duitsland (1990) ·
Zweden (2002) ·
Zweden (2006) ·
Zweden (2012)
BFF · A-internationals · Bondscoaches · Statistieken · Wit-Russisch vrouwenelftal · Olympisch elftal · W-Rusland U21 · W-Rusland U19 · W-Rusland U18 · W-Rusland U17 · W-Rusland U16
1990 – 1999 ·
2000 – 2009 ·
2010 – 2019 ·
2020 − 2029
1992 ·
1993 ·
1994 ·
1995 ·
1996 ·
1997 ·
1998 ·
1999 ·
2000 ·
2001 ·
2002 ·
2003 ·
2004 ·
2005 ·
2006 ·
2007 ·
2008 ·
2009 ·
2010 ·
2011 ·
2012 ·
2013 ·
2014 ·
2015 ·
2016 ·
2017 ·
2018 ·
2019 ·
2020 ·
2021 ·
2022 ·
2023
Albanië ·
Andorra ·
Argentinië ·
Armenië ·
Azerbeidzjan ·
Bahrein ·
België ·
Bosnië en Herzegovina ·
Bulgarije ·
Canada ·
Cyprus ·
Denemarken ·
Duitsland ·
Ecuador ·
Egypte ·
Engeland ·
Estland ·
Finland ·
Frankrijk ·
Gabon ·
Georgië ·
Griekenland ·
Hongarije ·
Honduras ·
Ierland ·
IJsland ·
India ·
Iran ·
Israël ·
Italië ·
Japan ·
Jordanië ·
Kazachstan ·
Kirgizië ·
Kosovo ·
Kroatië ·
Letland ·
Libië ·
Liechtenstein ·
Litouwen ·
Luxemburg ·
Malta ·
Mexico ·
Moldavië ·
Montenegro ·
Nederland ·
Nieuw-Zeeland ·
Noord-Ierland ·
Noord-Macedonië ·
Noorwegen ·
Oekraïne ·
Oezbekistan ·
Oman ·
Oostenrijk ·
Peru ·
Polen ·
Roemenië ·
Rusland ·
San Marino ·
Saoedi-Arabië ·
Schotland ·
Slovenië ·
Slowakije ·
Spanje ·
Syrië ·
Tadzjikistan ·
Tsjechië ·
Tunesië ·
Turkije ·
Verenigde Arabische Emiraten ·
Wales ·
Zuid-Korea ·
Zweden ·
Zwitserland

wikitext:
Deze '''lijst van voetbalinterlands''' is een overzicht van alle officiële [[voetbal]]wedstrijden tussen de nationale teams van '''[[Engels voetbalelftal (mannen)|Engeland]]''' en '''[[Wit-Russisch voetbalelftal (mannen)|Wit-Rusland]]'''. De landen speelden twee keer tegen elkaar. Het eerste duel, een kwalificatiewedstrijd voor het [[Wereldkampioenschap voetbal 2010]], werd gespeeld in [[Minsk]] op 15 oktober 2008. De laatste ontmoeting, de returnwedstrijd in dezelfde kwalificatiereeks, vond plaats op 14 oktober 2009 in [[Londen]].

== Wedstrijden ==
{| class="wikitable" style="text-align: center; font-size: 90%; width: 100%; max-width: 68em;"
! № || Plaats || Datum || Competitie || Wedstrijd || Uitslag
|-
|'''[[#Eerste ontmoeting|1]]''' || [[Minsk]] || 15 oktober 2008 || [[Wereldkampioenschap voetbal 2010 (kwalificatie UEFA)|WK 2010 kwalificatie]] || {{BLRf}} – {{ENGf-r}} || 1 – 3
|-
|'''[[#Tweede ontmoeting|2]]''' || [[Londen]] || 14 oktober 2009 || WK 2010 kwalificatie || {{ENGf}} – {{BLRf-r}} || 3 – 0
|}

== Samenvatting ==
{{Tabelkop samenvatting voetbalinterlands | team1=ENGf | team2=BLRf}}
{{Tabelrij samenvatting voetbalinterlands | winst1=2 | gelijk=0 | winst2=0 | doelsaldo=6 − 1 | comp=WK-kwalificatie}}
{{Tabelsom samenvatting voetbalinterlands | winst1=2 | gelijk=0 | winst2=0 | doelsaldo=6 − 1}}

''Wedstrijden bepaald door strafschoppen worden, in lijn met de FIFA, als een gelijkspel gerekend.''

{{Navigatie voetbalelftal Engeland}}
{{Navigatie voetbalelftal Wit-Rusland}}

{{Appendix|2=
*[https://www.worldfootball.net/teams/england-team/belarus-team/11/ Worldfootball]
*[https://www.eu-football.info/_matches.php?id=60&oppo=36 European Football]
{{References}}
}}

[[Categorie:Lijsten van voetbalinterlands Engeland|Wit-Rusland]]
[[Categorie:Lijsten van voetbalinterlands Wit-Rusland|Engeland]]