text:
# Zaragoza (stad)
Zaragoza (Catalaans en Nederlands verouderd: Saragossa) is een gemeente in en de op vier na grootste stad van Spanje. Het is de hoofdstad van de gelijknamige provincie en van de autonome regio Aragón.
De stad ligt op 199 meter boven zeeniveau, aan de rivier Ebro, in een vallei met een landschap van bergen, bossen en woestijnen. De stad heeft een inwonertal van 681.460 (2021). In de agglomeratie wonen 833.455 mensen, dat komt neer op meer dan de helft van de bevolking van de gehele regio Aragón.
Zaragoza is een belangrijke industriestad en handelscentrum, onder meer door haar gunstige ligging, centraal tussen Madrid, Barcelona, Bilbao, Valencia en het Franse Toulouse. De burgemeester van de stad is sinds juni 2023 Nathalia Chueca-Muñoz (PP).

## Geschiedenis
De stad werd in de 1e eeuw v.Chr. een Romeinse kolonie onder keizer Augustus en droeg in die tijd de naam Caesarea Augusta. In het jaar 712 werd de stad veroverd door de Moren en in de periode tussen 1013 en 1118 werd het toenmalige Cesaracosta onderdeel van de taifa Zaragoza en de naam werd verbasterd tot het Arabische Saraqusta. De taifa's ontstonden in de 11e eeuw in de periode van de val van het kalifaat Córdoba (1031) en waren onafhankelijke staten. Saraqusta had veel verschillende emirs, maar in 1110 werd de taifa verslagen door de Almoraviden uit Marokko.
Acht jaar later kwam de stad na tijden weer in christelijk bezit, door de verovering van Alfons I van Aragón. Het werd de hoofdstad van het toenmalige Koninkrijk Aragón en opnieuw werd de naam van de stad veranderd, ditmaal in Çaragoça, waarvan het huidige Zaragoza afstamt.
In de roerige jaren 1640 verloor de Spaanse kroon gebied aan een alliantie van het opstandige Catalonië en Frankrijk. Het hof vestigde zich lange perioden in Zaragoza om de loyaliteit van de stad te verzekeren en van daaruit leiding te geven aan de oorlog. Kroonprins Balthasar Karel overleed er in 1646 in verdachte omstandigheden. Het volgende jaar werden 300 Waalse soldaten ingekwartierd in de stad om onder Felipe de Silva deel te nemen aan de herovering van Monzón. Toen hun soldij geruime tijd uitbleef, begonnen ze op Hemelvaartsdag te plunderen, waarbij ze enkele doden maakten. De Zaragonezen sloegen terug en namen de wapens op tegen de Walen, die vergeefs asiel zochten in kerken en kloosters. Enkel in de Aljafería waren ze veilig. Op het einde van de dag waren een tachtigtal Waalse elitetroepen dood.
Tijdens de Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog in de 19e eeuw kreeg de stad het zwaar te verduren; zowel in 1808 als 1809 werd Çaragoça belegerd door de troepen van Napoleon, waarbij velen door honger en strijd omkwamen. Het inwonertal daalde zelfs van 55.000 naar slechts 12.000. De stad leefde pas weer op in 1865, toen het een spoorlijnverbinding kreeg met Madrid, Barcelona en Bilbao en wederom toen het in 1908 de Frans-Spaanse Tentoonstelling organiseerde.

## Bezienswaardigheden
Zaragoza heeft over de eeuwen vele heersers gehad en vele volken hebben de stad bewoond. Hierdoor vindt men monumenten en resten van vele verschillende culturen en in vele stijlen. Ondanks dat de stad een mooi historisch centrum heeft, met vele bezienswaardigheden, staat de stad in Spanje ook wel bekend als “de onbekende”. De stad behoort niet tot de meest bezochte steden van het land. De aandacht gaat namelijk vooral uit naar hoofdstad Madrid, mediterraans en modern Barcelona en het Andalusische Sevilla. De Wereldtentoonstelling van 2008 heeft de stad echter weer min of meer op de kaart gezet.
Noemenswaardige monumenten van Zaragoza zijn:
- El Pilar (De Pilar-kathedraal): een grote en indrukwekkende kathedraal, o.a. versierd met schilderijen van Francisco Goya. Het plein dat er voor ligt, het Plaza del Pilar, is een van de grootste pleinen van Europa met een lengte van 500 meter.
- La Seo/Catedral del Salvador (Kathedraal): De huidige kathedraal heeft vele volkeren en geloven voorbij zien komen. Men vindt er barokstijlen, Romaanse stijlen en overblijfselen uit tijden dat het een Romeinse tempel en Moorse moskee was.
- Palacio de la Aljafería (Paleis): Dit paleis werd gebouwd in de 9e eeuw door de toenmalige Arabische koning Al-Muqtadir. Het paleis werd daarna bewoond door koning Ferdinand II en koning Peter IV. Daarna werd het de zetel van de Spaanse Inquisitie en vervolgens, tot op de dag vandaag, is het de zetel van de regering van Aragón.
- San Pablo-kerk, onderdeel van de werelderfgoedinschrijving van verschillende Mudejararchitectuur objecten.
- Museo Goya - Colección Ibercaja - Museo Camón Aznar, een museum gewijd aan Goya.
- Museo del Foro de Caesaraugusta, het Romeinse forum.
- Museo del Teatro de Caesaraugusta, het Romeinse theater.

Buiten deze monumenten, kent de stad een aantal andere bezienswaardigheden en musea, uit en over de Romeinse tijd, de Middeleeuwen, de Moorse tijd en de periode van de Renaissance.

## Evenementen
In 2008 organiseerde de stad de Wereldtentoonstelling. De Expo 2008 werd gehouden van 14 juni tot en met 14 september 2008.

## Economie
Zaragoza is buiten een belangrijk handelscentrum ook een van de grote productiecentra van Spanje. Belangrijke industriële motoren van de stad zijn de fabrieken van Opel en Siemens en van elektronicafabrikant Balay. Andere grote Spaanse bedrijven die zijn gevestigd in Zaragoza zijn Pikolin, Lacasa, CAF, SAICA en Torraspapel.
De economie ondervond tot 2008 een behoorlijke groeiperiode, onder meer door de organisatie van de Wereldtentoonstelling in 2008. Sinds 2003 heeft de stad een hogesnelheidsverbinding (de zogenaamde AVE) met Madrid en sinds 2008 met Barcelona. Hierdoor werd de logistieke positie van Zaragoza nog aantrekkelijker. Echter, sinds de Eurocrisis is de economie in Spanje bergafwaarts gegaan.

## Transport
Zaragoza is een van de belangrijkste verkeersknooppunten van Spanje, zowel voor auto- als treinverkeer. Het vliegveld van de stad is klein in vergelijking met dat van Barcelona of Madrid, maar sinds de komst van de low-cost maatschappij Ryanair in 2005, begint het aantal passagiers te groeien. Vanuit het vliegveld kan men nu dagelijks direct vliegen naar Milaan, Londen, Brussel Charleroi en een aantal Spaanse bestemmingen. Door de goede spoor- en snelwegverbindingen met de andere Spaanse grote steden, krijgt het vliegveld van Zaragoza weinig kans om te groeien. Na de komst van de AVE hogesnelheidslijn kan men namelijk in slechts 1,5 uur naar Madrid reizen en van daaruit naar vrijwel alle Europese steden vliegen. Barcelona is nu eveneens via deze hogesnelheidslijn te bereiken.

### Spoor
Met de komst van de hogesnelheidslijn is er een nieuw hoofdstation Zaragoza-Delicias aan de noordwestelijke rand van de stad gebouwd, gelijk met een langeafstand- en regionaal busstation. Het nieuwe station opende op 7 mei 2003. Het oude station El Portillo dat dichter bij het centrum gelegen was, werd gesloten bij gebrek aan baanvakcapaciteit. De tunnel door de stad was dubbelsporig uitgerust met het Spaanse breedspoor. De hogesnelheidslijn is aangelegd met het afwijkende Europese normaalspoor. Om zowel breedspoor als normaalspoor treinen door de stad te laten rijden is besloten een van de twee sporen om te bouwen naar normaalspoor. De baanvakcapaciteit is hierdoor echter sterk beperkt daar elke treinsoort op eigen spoor moet rijden en op eventuele tegemoetkomende tegenliggers moet wachten. Daar het station Delicias ruim 2 km van het centrum is, is in december 2008 het station El Portillo heropend voor regionale treinen en werd het station sinds 11 juni 2008 ook bediend door een nieuwe Cercanías Zaragoza lijn C1 voor voorstadsverkeer.

### Tram
Op 26 april 2011 is de eerste fase van de nieuwe tramlijn geopend. Op 26 maart 2013 is de volledige tramlijn geopend. De laatste tramlijn van het oude tramnet werd in 1976 opgeheven. Dit was het laatste niet-toeristische trambedrijf in Spanje dat nog reed.

## Geografische ligging
Afstanden naar andere steden
- Alicante: 512 kilometer
- Barcelona: 307 kilometer
- Bilbao: 303 kilometer
- Bordeaux: 496 kilometer
- La Coruña: 802 kilometer
- Madrid: 324 kilometer
- Pamplona: 179 kilometer
- Sevilla: 853 kilometer
- Toulouse: 386 kilometer
- Valencia: 325 kilometer
- Valladolid: 441 kilometer

## Demografische ontwikkeling
Bron: INE; 1857-2021: volkstellingen
Opm: Bevolkingscijfers in duizendtallen; aanhechting van Alfocea, Casetas, Juslibol, Mozalbarba (1887), Peñaflor (1897), Villamayor (1920) en Torrecilla de Valmadrid (1960)

## Klimaat
Zaragoza heeft een Mediterraan klimaat maar neigt vaak naar een landklimaat. De zomers zijn erg heet, de temperatuur stijgt soms 3 maanden onafgebroken boven de 30 graden Celsius. De winters zijn echter koud, een stuk kouder dan aan de kust van de Middellandse Zee, maar kennen ook weinig neerslag.

## Sport
Real Zaragoza is de professionele voetbalclub van Zaragoza en speelt in La Romareda. De club speelde meerdere seizoenen op het hoogste Spaanse niveau, de Primera División. Zaragoza was speelstad voor het WK Voetbal van 1982 en de wedstrijden werden destijds in La Romareda gespeeld. De professionele basketbalclub van Zaragoza is CB Zaragoza.

## Partnersteden
- Bethlehem (Palestina)
- Biarritz (Frankrijk)
- Coimbra (Portugal)
- La Plata (Argentinië)
- León (Nicaragua)
- Móstoles (Spanje)
- Pau (Frankrijk)
- Ponce (Puerto Rico)
- Skopje (Macedonië), sinds 2008[4]
- Tijuana (Mexico)
- Yulin (Volksrepubliek China)
- Zaragoza (Nicaragua)

## Bekende inwoners van Zaragoza

### Geboren
- Yolande van Aragón (1384-1442), regentes van Anjou
- José Rebolledo de Palafox (1776-1847), generaal (Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog)
- José de la Gándara (1820-1885), gouverneur van de Dominicaanse Republiek
- Pilar Lorengar (1928-1996), zangeres
- Emilio Soriano Aladrén (1945), voetbalscheidsrechter
- Víctor Fernández (1960), voetbaltrainer
- Cristina Fallarás (1968), auteur
- Mark Consuelos (1971), acteur en filmproducent
- Lara Almarcegui (1972), fotografe en art intervention- en installatiekunstenaar
- Carlos Clos Gómez (1972), voetbalscheidsrechter
- David Cañada (1975-2016), wielrenner
- Raúl Mesa (1982), beachvolleyballer
- Ángel Lafita (1984), voetballer
- Joel Bosqued (1989), acteur
- Mapi León (1995), voetbalster
- Diego Poyet (1995), Engels-Uruguayaans voetballer
- Jesús Vallejo (1997), voetballer
- Manu Morlanes (1999), voetballer
- Alejandro Francés (2002), voetballer
- Salma Paralluelo (2003), voetbalster
- Eliezer Mayenda (2005), Spaans-Frans voetballer

title: Zaragoza (stad)

wikitext:
{{Infobox gemeente Spanje
| naam            = Zaragoza
| vlag            = [[Bestand:Bandera de Zaragoza.svg|100px]]
| wapen           = [[Bestand:Coat of Arms of Saragossa.svg|100px]]
| lat_deg         = 41
| lat_min         = 39
| lon_deg         = 0
| lon_min         = 53
| lon_dir         = W
| provincie       = [[Zaragoza (provincie)|Zaragoza]]
| regio           = [[Aragón (regio)|Aragón]]
| comarca         = [[Zaragoza (comarca)|Zaragoza]]
| idnummer        = 50.297
| postcode        = 50001 – 50018
| burgemeester    = Nathalia Chueca-Muñoz (PP)
| munwebpage      = [http://www.zaragoza.es www.zaragoza.es]
}}
'''Zaragoza''' (Catalaans en Nederlands verouderd: ''Saragossa'') is een [[gemeente (bestuur)|gemeente]] in en de op vier na grootste stad van [[Spanje]]. Het is de hoofdstad van de gelijknamige [[Zaragoza (provincie)|provincie]] en van de autonome regio [[Aragón (regio)|Aragón]].
De stad ligt op 199 meter boven zeeniveau, aan de rivier [[Ebro]], in een vallei met een landschap van bergen, bossen en woestijnen. De stad heeft een inwonertal van 681.460 (2021).<ref>{{Citeer web |url=https://www.ine.es/jaxiPx/Datos.htm?tpx=55200 |titel=Población según municipio y sexo |bezochtdatum=2023-08-29 |werk=INE |taal=es}}</ref> In de agglomeratie wonen 833.455 mensen, dat komt neer op meer dan de helft van de bevolking van de gehele regio [[Aragón (regio)|Aragón]].

Zaragoza is een belangrijke industriestad en handelscentrum, onder meer door haar gunstige ligging, centraal tussen [[Madrid (stad)|Madrid]], [[Barcelona]], [[Bilbao]], [[Valencia (stad)|Valencia]] en het Franse [[Toulouse (stad)|Toulouse]]. De burgemeester van de stad is sinds juni 2023 Nathalia Chueca-Muñoz (PP).

== Geschiedenis ==
De stad werd in de 1e eeuw v.Chr. een Romeinse kolonie onder keizer [[Augustus (keizer)|Augustus]] en droeg in die tijd de naam ''Caesarea Augusta''. In het jaar 712 werd de stad veroverd door de [[Moren]] en in de periode tussen 1013 en 1118 werd het toenmalige ''Cesaracosta'' onderdeel van de [[taifa Zaragoza]] en de naam werd verbasterd tot het Arabische ''Saraqusta''. De [[taifa]]'s ontstonden in de 11e eeuw in de periode van de val van het [[kalifaat Córdoba]] (1031) en waren onafhankelijke staten. Saraqusta had veel verschillende emirs, maar in 1110 werd de taifa verslagen door de [[Almoraviden]] uit [[Marokko]].
[[Bestand:Vista de Zaragoza en 1647.jpg|left|thumb|''Zaragoza in 1647'' door [[Juan Bautista Martínez del Mazo]]]]

Acht jaar later kwam de stad na tijden weer in christelijk bezit, door de verovering van [[Alfons I van Aragón]]. Het werd de hoofdstad van het toenmalige [[Koninkrijk Aragon|Koninkrijk Aragón]] en opnieuw werd de naam van de stad veranderd, ditmaal in ''Çaragoça'', waarvan het huidige Zaragoza afstamt.

In de roerige jaren 1640 verloor de Spaanse kroon gebied aan een alliantie van het opstandige Catalonië en Frankrijk. Het hof vestigde zich lange perioden in Zaragoza om de loyaliteit van de stad te verzekeren en van daaruit leiding te geven aan de oorlog. Kroonprins [[Balthasar Karel van Spanje|Balthasar Karel]] overleed er in 1646 in verdachte omstandigheden. Het volgende jaar werden 300 [[Spaanse Nederlanden|Waalse]] soldaten ingekwartierd in de stad om onder Felipe de Silva deel te nemen aan de herovering van [[Monzón]].<ref>Sergio Martinez Gil, [https://historiaragon.com/2020/12/19/la-matanza-de-los-valones-en-zaragoza/ La Matanza de los valones en Zaragoza], historiaragon.com, 19 december 2020</ref> Toen hun soldij geruime tijd uitbleef, begonnen ze op [[Hemelvaartsdag]] te plunderen, waarbij ze enkele doden maakten. De Zaragonezen sloegen terug en namen de wapens op tegen de Walen, die vergeefs [[Kerkasiel|asiel]] zochten in kerken en kloosters. Enkel in de [[Aljafería]] waren ze veilig. Op het einde van de dag waren een tachtigtal Waalse elitetroepen dood.

Tijdens de Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog in de 19e eeuw kreeg de stad het zwaar te verduren; zowel in 1808 als 1809 werd Çaragoça belegerd door de troepen van [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]], waarbij velen door honger en strijd omkwamen. Het inwonertal daalde zelfs van 55.000 naar slechts 12.000. De stad leefde pas weer op in 1865, toen het een spoorlijnverbinding kreeg met [[Madrid (stad)|Madrid]], [[Barcelona]] en [[Bilbao]] en wederom toen het in 1908 de Frans-Spaanse Tentoonstelling organiseerde.

== Bezienswaardigheden ==
[[Bestand:Basilica del Pilar-sunset.jpg|thumb|[[Kathedraal van Zaragoza|''El Pilar'']] aan de [[Ebro]]]]
[[Bestand:0849 pilar ebro 2004.png|thumb|De rivier de [[Ebro]] stroomt door Zaragoza]]
[[Bestand:Basilica del Pilar ZaragozaAragon(Spain).jpg|thumb|El Pilar]]
[[Bestand:La Seo de noche.JPG|thumb|La Seo]]
[[Bestand:La Aljafería - Patio de Santa Isabel 04.JPG|thumb|Een patio in La Aljafería]]
Zaragoza heeft over de eeuwen vele heersers gehad en vele volken hebben de stad bewoond. Hierdoor vindt men monumenten en resten van vele verschillende culturen en in vele stijlen. Ondanks dat de stad een mooi historisch centrum heeft, met vele bezienswaardigheden, staat de stad in Spanje ook wel bekend als “de onbekende”. De stad behoort niet tot de meest bezochte steden van het land. De aandacht gaat namelijk vooral uit naar hoofdstad [[Madrid (stad)|Madrid]], mediterraans en modern [[Barcelona]] en het Andalusische [[Sevilla (stad)|Sevilla]]. De [[Wereldtentoonstelling van 2008]] heeft de stad echter weer min of meer op de kaart gezet.

Noemenswaardige monumenten van Zaragoza zijn:
* [[Kathedraal van Zaragoza|El Pilar]] (De Pilar-kathedraal): een grote en indrukwekkende kathedraal, o.a. versierd met schilderijen van [[Francisco Goya]]. Het plein dat er voor ligt, het Plaza del Pilar, is een van de grootste pleinen van Europa met een lengte van 500 meter.
* [[La Seo]]/Catedral del Salvador (Kathedraal): De huidige kathedraal heeft vele volkeren en geloven voorbij zien komen. Men vindt er barokstijlen, Romaanse stijlen en overblijfselen uit tijden dat het een Romeinse tempel en Moorse moskee was.
* Palacio de la [[Aljafería]] (Paleis): Dit paleis werd gebouwd in de 9e eeuw door de toenmalige Arabische koning Al-Muqtadir. Het paleis werd daarna bewoond door koning [[Ferdinand II van Aragón|Ferdinand II]] en koning [[Peter IV van Aragón|Peter IV]]. Daarna werd het de zetel van de [[Spaanse Inquisitie]] en vervolgens, tot op de dag vandaag, is het de zetel van de regering van Aragón.
* [[Iglesia de San Pablo (Zaragoza)|San Pablo-kerk]], onderdeel van de werelderfgoedinschrijving van verschillende Mudejararchitectuur objecten.
* [[Museo Goya - Colección Ibercaja - Museo Camón Aznar]], een museum gewijd aan Goya.
* [[Museo del Foro de Caesaraugusta]], het Romeinse forum.
* [[Museo del Teatro de Caesaraugusta]], het Romeinse theater.

Buiten deze monumenten, kent de stad een aantal andere bezienswaardigheden en musea, uit en over de Romeinse tijd, de Middeleeuwen, de Moorse tijd en de periode van de Renaissance.

== Evenementen ==
In 2008 organiseerde de stad de [[Wereldtentoonstelling]]. De [[Expo 2008]] werd gehouden van 14 juni tot en met 14 september 2008.

== Economie ==
Zaragoza is buiten een belangrijk handelscentrum ook een van de grote productiecentra van Spanje. Belangrijke industriële motoren van de stad zijn de fabrieken van [[Opel]] en [[Siemens AG|Siemens]] en van elektronicafabrikant Balay. Andere grote Spaanse bedrijven die zijn gevestigd in Zaragoza zijn Pikolin, Lacasa, CAF, SAICA en Torraspapel.

De economie ondervond tot 2008 een behoorlijke groeiperiode, onder meer door de organisatie van de [[Wereldtentoonstelling]] in 2008. Sinds 2003 heeft de stad een hogesnelheidsverbinding (de zogenaamde AVE) met [[Madrid (stad)|Madrid]] en sinds 2008 met [[Barcelona]]. Hierdoor werd de logistieke positie van Zaragoza nog aantrekkelijker. Echter, sinds de [[Europese staatsschuldencrisis|Eurocrisis]] is de economie in Spanje bergafwaarts gegaan.

== Transport ==
Zaragoza is een van de belangrijkste verkeersknooppunten van Spanje, zowel voor auto- als treinverkeer. Het [[Aeropuerto de Zaragoza|vliegveld]] van de stad is klein in vergelijking met dat van Barcelona of Madrid, maar sinds de komst van de [[low-cost]] maatschappij [[Ryanair]] in 2005, begint het aantal passagiers te groeien. Vanuit het vliegveld kan men nu dagelijks direct vliegen naar [[Milaan (stad)|Milaan]], [[Londen]], [[Brussels South Charleroi Airport|Brussel Charleroi]] en een aantal Spaanse bestemmingen. Door de goede spoor- en snelwegverbindingen met de andere Spaanse grote steden, krijgt het vliegveld van Zaragoza weinig kans om te groeien. Na de komst van de [[Alta Velocidad Española|AVE hogesnelheidslijn]] kan men namelijk in slechts 1,5 uur naar Madrid reizen en van daaruit naar vrijwel alle Europese steden vliegen. Barcelona is nu eveneens via deze hogesnelheidslijn te bereiken.

=== Spoor ===
Met de komst van de hogesnelheidslijn is er een nieuw hoofdstation [[Station Zaragoza-Delicias|Zaragoza-Delicias]] aan de noordwestelijke rand van de stad gebouwd, gelijk met een langeafstand- en regionaal busstation. Het nieuwe station opende op 7 mei 2003. Het oude station El Portillo dat dichter bij het centrum gelegen was, werd gesloten bij gebrek aan baanvakcapaciteit. De tunnel door de stad was dubbelsporig uitgerust met het [[Breedspoor#Iberisch breedspoor|Spaanse breedspoor]]. De hogesnelheidslijn is aangelegd met het afwijkende Europese [[normaalspoor]]. Om zowel breedspoor als normaalspoor treinen door de stad te laten rijden is besloten een van de twee sporen om te bouwen naar normaalspoor. De baanvakcapaciteit is hierdoor echter sterk beperkt daar elke treinsoort op eigen spoor moet rijden en op eventuele tegemoetkomende tegenliggers moet wachten. Daar het station Delicias ruim 2 km van het centrum is, is in december [[2008]] het station El Portillo heropend voor regionale treinen en werd het station sinds 11 juni 2008 ook bediend door een nieuwe [[Cercanías Zaragoza]] lijn C1 voor voorstadsverkeer.

=== Tram ===
Op [[26 april]] [[2011]] is de eerste fase van de nieuwe [[Tram van Zaragoza|tramlijn]] geopend.<ref>{{Citeer web |url=http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/zaragoza-tram-enters-service.html |titel=railway gazette |bezochtdatum=2012-03-12 |archiefdatum=2011-08-31 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20110831001832/http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/zaragoza-tram-enters-service.html |dodeurl=ja }}</ref> Op 26 maart 2013 is de volledige tramlijn geopend. De laatste tramlijn van het oude tramnet werd in 1976 opgeheven. Dit was het laatste niet-toeristische trambedrijf in Spanje dat nog reed.

== Geografische ligging ==
Afstanden naar andere steden
* [[Alicante (stad)|Alicante]]: 512 kilometer
* [[Barcelona]]: 307 kilometer
* [[Bilbao]]: 303 kilometer
* [[Bordeaux (stad)|Bordeaux]]: 496 kilometer
* [[A Coruña (stad)|La Coruña]]: 802 kilometer
* [[Madrid (stad)|Madrid]]: 324 kilometer
* [[Pamplona (Spanje)|Pamplona]]: 179 kilometer
* [[Sevilla (stad)|Sevilla]]: 853 kilometer
* [[Toulouse (stad)|Toulouse]]: 386 kilometer
* [[Valencia (stad)|Valencia]]: 325 kilometer
* [[Valladolid (Spanje)|Valladolid]]: 441 kilometer
[[Bestand:Mapaespaña4.png|left|250px|thumb|Kaart van Spanje]]
{{Clearleft}}

==Demografische ontwikkeling==
<timeline>
Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:450 height:250
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:700
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:85 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:17 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=

 bar:1857 text:1857
 bar:1877 text:1877
 bar:1897 text:1897
 bar:1910 text:1910
 bar:1930 text:1930
 bar:1950 text:1950
 bar:1970 text:1970
 bar:1991 text:1991
 bar:2011 text:2011
 bar:2012 text:2012
 bar:2021 text:2021
PlotData=
 color:d width:25 align:left

 bar:1857 from:0 till: 63
 bar:1877 from:0 till: 85
 bar:1897 from:0 till: 98
 bar:1910 from:0 till: 112
 bar:1930 from:0 till: 174
 bar:1950 from:0 till: 264
 bar:1970 from:0 till: 480
 bar:1991 from:0 till: 622
 bar:2011 from:0 till: 678
 bar:2012 from:0 till: 680
 bar:2021 from:0 till: 681
PlotData=

 bar:1857 at: 63 fontsize:s text: 63 shift:(-5,5)
 bar:1877 at: 85 fontsize:s text: 85 shift:(-5,5)
 bar:1897 at: 98 fontsize:s text: 98 shift:(-5,5)
 bar:1910 at: 112 fontsize:s text: 112 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 174 fontsize:S text: 174 shift:(-10,5)
 bar:1950 at: 264 fontsize:S text: 264 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 480 fontsize:S text: 480 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 622 fontsize:S text: 622 shift:(-10,5)
 bar:2011 at: 678 fontsize:S text: 678 shift:(-10,5)
 bar:2012 at: 680 fontsize:S text: 680 shift:(-10,5)
 bar:2021 at: 681 fontsize:S text: 681 shift:(-10,5)
</timeline>
{{Clearleft}}
:Bron: [[Instituto Nacional de Estadística (Spanje)|INE]]; 1857-2021: volkstellingen
:Opm: Bevolkingscijfers in duizendtallen; aanhechting van Alfocea, Casetas, Juslibol, Mozalbarba (1887), Peñaflor (1897), Villamayor (1920) en Torrecilla de Valmadrid (1960)

== Klimaat ==
[[Bestand:Clima Zaragoza (España).PNG|thumb|Klimaatgrafiek Zaragoza]]
Zaragoza heeft een [[Mediterraan klimaat]] maar neigt vaak naar een [[landklimaat]]. De zomers zijn erg heet, de temperatuur stijgt soms 3 maanden onafgebroken boven de 30 graden Celsius. De winters zijn echter koud, een stuk kouder dan aan de kust van de [[Middellandse Zee]], maar kennen ook weinig neerslag.

== Sport ==
[[Real Zaragoza]] is de professionele voetbalclub van Zaragoza en speelt in [[La Romareda]]. De club speelde meerdere seizoenen op het hoogste Spaanse niveau, de [[Primera División]]. Zaragoza was speelstad voor het WK Voetbal van 1982 en de wedstrijden werden destijds in La Romareda gespeeld. De professionele basketbalclub van Zaragoza is [[CB Zaragoza]].

== Partnersteden ==
* {{PS-VLAG}} [[Bethlehem]] (Palestina)
* {{FR-VLAG}} [[Biarritz]] (Frankrijk)
* {{PT-VLAG}} [[Coimbra (stad)|Coimbra]] (Portugal)
* {{AR-VLAG}} [[La Plata (Buenos Aires)|La Plata]] (Argentinië)
* {{NI-VLAG}} [[León (Nicaragua)|León]] (Nicaragua)
* {{ES-VLAG}} [[Móstoles]] (Spanje)
* {{FR-VLAG}} [[Pau (Pyrénées-Atlantiques)|Pau]] (Frankrijk)
* {{PR-VLAG}} [[Ponce (Puerto Rico)|Ponce]] (Puerto Rico)
* {{MK-VLAG}} [[Skopje]] (Macedonië), sinds 2008<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20131024131101/http://www.skopje.gov.mk/EN/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=69 Skopje Sister Cities]</ref>
* {{MX-VLAG}} [[Tijuana (Baja California)|Tijuana]] (Mexico)
* {{CN-VLAG}} [[Yulin (Guangxi)|Yulin]] (Volksrepubliek China)
* {{NI-VLAG}} [[Zaragoza (Nicaragua)|Zaragoza]] (Nicaragua)

== Bekende inwoners van Zaragoza ==
=== Geboren ===
* [[Yolande van Aragón]] (1384-1442), regentes van Anjou
* [[José Rebolledo de Palafox]] (1776-1847), generaal ([[Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog]])
* [[José de la Gándara]] (1820-1885), gouverneur van de Dominicaanse Republiek
* [[Pilar Lorengar]] (1928-1996), zangeres
* [[Emilio Soriano Aladrén]] (1945), voetbalscheidsrechter
* [[Víctor Fernández]] (1960), voetbaltrainer
* [[Cristina Fallarás]] (1968), auteur
* [[Mark Consuelos]] (1971), acteur en filmproducent
* [[Lara Almarcegui]] (1972), fotografe en art intervention- en installatiekunstenaar
* [[Carlos Clos Gómez]] (1972), voetbalscheidsrechter
* [[David Cañada]] (1975-2016), wielrenner
* [[Raúl Mesa]] (1982), beachvolleyballer
* [[Ángel Lafita]] (1984), voetballer
* [[Joel Bosqued]] (1989), acteur
* [[Mapi León]] (1995), voetbalster
* [[Diego Poyet]] (1995), Engels-Uruguayaans voetballer
* [[Jesús Vallejo]] (1997), voetballer
* [[Manu Morlanes]] (1999), voetballer
* [[Alejandro Francés]] (2002), voetballer
* [[Salma Paralluelo]] (2003), voetbalster
* [[Eliezer Mayenda]] (2005), Spaans-Frans voetballer

== Zie ook ==
* [[Aragón (regio)|Aragón]]
* [[Ebro]]
* [[Zaragoza (provincie)|Provincie Zaragoza]]

{{Appendix}}
{{Navigatie steden Spanje}}
{{Navigatie provincie Zaragoza}}
{{Commons|Zaragoza}}
{{Wikivoyage|Zaragoza}}

[[Categorie:Zaragoza| ]]

title: Situering

Autonome regio: Aragón

Provincie · Comarca: Zaragoza · Zaragoza

Coördinaten: 41° 39′ NB, 0° 53′ WL

title: Algemeen

Burgemeester: Nathalia Chueca-Muñoz (PP)

title: Overig

title: Detailkaart

Detailkaart: · Locatie in Aragón

Portaal: Spanje


text:
# Ancylis bucovinella
Ancylis bucovinella is een vlinder uit de familie bladrollers (Tortricidae). De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1969 door Peiu & Nemes.
De soort komt voor in Europa.

wikiname: nlwiki

title: Ancylis bucovinella

in_language: nl

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam = ''Ancylis bucovinella''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| familie = [[Bladrollers|Tortricidae]] (Bladrollers)
| geslacht = ''[[Ancylis]]''
| w-naam = ''Ancylis bucovinella''
| auteur = Peiu & Nemes
| datum = 1969
| haakjes =
| species = Ancylis bucovinella
| commons =
}}
'''''Ancylis bucovinella''''' is een [[vlinders|vlinder]] uit de familie [[bladrollers]] (Tortricidae). De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1969 door Peiu & Nemes.

De soort komt voor in [[Europa (werelddeel)|Europa]].

{{Appendix|2=
* {{Link Fauna Europaea|id=438715|naam=''Ancylis bucovinella''}}
}}
{{Beginnetje|biologie|2013|03|21}}

[[Categorie:Ancylis|bucovinella]]
[[Categorie:Dier uit het Palearctisch gebied]]

title: Ancylis bucovinella

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Lepidoptera (Vlinders)

Familie: Tortricidae (Bladrollers)

Geslacht: Ancylis

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Kaufhaus Jandorf
A. Jandorf & Co is een voormalige Duitse warenhuisketen die opgericht werd door Abraham Adolf Jandorf. Door het gebruik van de modernste verkooptechnieken groeide hij uit tot een van de rijkste kooplieden van Duitsland. In 1907 richtte hij in Berlijn het Kaufhaus des Westens (KaDeWe) op.

## Warenhuizen in Berlijn

### Spittelmarkt
Begin jaren 1890 werkte Jandorf in Bremerhaven voor de Hamburgse textielhandel M.J. Emden Söhne, een handelsgroep die zowel voor eigen rekening als voor talrijke onafhankelijke kooplieden de gezamenlijke inkoop op zich nam. Hij maakte indruk op het management, waardoor hij in 1892 van direkteur Jakob Emden de opdracht om met een voorschot van 500 Goldmark een klein bedrijf op te zetten in Berlijn. Na zes weken opende Jandorf zijn eerste winkel aan de Spittelmarkt, op de hoek van de Leipziger Strasse, een winkel met goedkope passement, fournituren en wol. In strijd met de afspraak presenteerde hij de onderneming op het bedrijfsbord en het briefpapier als zijn eigendom, namelijk als A. Jandorf & Co., Hamburger Engros Lager. Jandorf wist het onvermijdelijke conflict met Jakob Emden in zijn voordeel om te buigen door te dreigen met ontslag. Omdat de stad datzelfde jaar echter door een cholera-epidemie werd getroffen, had het vermelden van de locatie Hamburg in de bedrijfsnaam een verwoestend effect op het bedrijf. Geconfronteerd met deze aanvangsproblemen, verkortte Jandorf de bedrijfsnaam.
Een rustkussen waarop de wens Slechts een kwartier geborduurd was, werd meer dan een miljoen keer verkocht en bracht het reddende verkoopsucces.
In 1894 trouwde Jandorf met Margarete Hirschfeld, kort daarna gevolgd door de geboorte van hun enige kind, Harry Jandorf. Jandorf werkte de hele dag in zijn warenhuis, van inkoop tot boekhouding en decoratie. De bedrijfsontwikkeling was succesvol. Na korte tijd kon hij het hele huis opkopen en er een warenhuis van 300 m² verkoopoppervlakte van maken. Als ‘volkswarenhuis’ wilde hij zijn doelgroep, het Berlijnse proletariaat, bereiken met eenvoudige, goedkope goederen.

### Kreuzberg (1897)
In 1893 verwierf Adolf Jandorf het eigendom van een verlaten vrouwenklooster aan de Halleschen Tor voor 1,975 miljoen mark om er een tweede warenhuis op te kunnen bouwen om aan de toegenomen vraag te kunnen voldoen. Hier kwam echter niet van terecht, want in 1897/98 werd het volgende warenhuis geopend op de hoek van de Belle-Alliance-Strasse (tegenwoordig Blücherplatz 3) en Tempelhofer Ufer werden gebouwd naar een ontwerp van architect Fritz Flatow, tegen de bedenkingen van Jakob Emden in. Het telde twee verdiepingen met een representatieve neobarokke gevel en telde aanvankelijk 1.500 m².  In 1899 werd op het aangrenzende perceel uitgebreid.  Vanaf dan zou Jandorf zijn warenhuizen op een strategisch goed gelegen straathoek moeten vestigen. In 1922 liet hij een extra verdieping op het gebouw realiseren. Bij de renovatie gingen de vijf neobarokke dakopbouwen en de dakbalustrade verloren.

### Friedrichshain en Mitte
Verdere vestigingen werden in 1901 geopend aan de Große Frankfurter Strasse 113 (tegenwoordig Karl-Marx-Allee 68), op de hoek met de Andreasstrasse. Het gebouw aan de Große Frankfurter Straße werd in de Tweede Wereldoorlog verwoest en de overblijfselen ervan verdwenen met de herontwikkeling van de Stalinallee .

In 1904 werd een warenhuis op de hoek van de Brunnenstrasse en de Veteranenstrasse gerealiseerd; het <i>Warenhaus am Weinberg</i>.
- Warenhuis Jandorf aan de Spittelmarkt, hoek van de Leipziger Straße, 1892
- Warenhuis Jandorf aan Belle-Alliance-Straße, haak van Tempelhofer Ufer, 1898
- Warenhuis Jandorf, Brunnenstraße, 1904

Het was een vijf verdiepingen tellend stalen framegebouw, geconfronteerd met een duidelijk gestructureerde natuurstenen gevel, en kon van binnen flexibel worden ingedeeld. De gevel is versierd met bijen als symbool van hard werken  en met  Jugenstil-maaswerk. Het warenhuis doorstond de Tweede Wereldoorlog onbeschadigd en deed vanaf 1953 in de DDR dienst als instituut voor modevormgeving, later het Haus der Mode.

### Charlottenburg
Jandorf liet van 1905 tot 1906 zijn zesde warenhuis bouwen in Charlottenburg aan de Wilmersdorfer Straße 115, op de hoek met de Pestalozzistraße naar een ontwerp van de architect Alfred Lesser. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog werd het gedeeltelijk verwoest, maar Georg Karg van warenhuisketen Hertie liet het van 1951 tot 1955 restaureren. Verdere renovaties en uitbreidingen volgden en later werd daar een vestiging in Karstadt gevestigd.

### Kreuzberg
In 1906 verwierf Jandorf voor 3,35 miljoen mark een voltooid gebouw in de arbeiderswijk Kreuzberg aan de Kottbusser Damm 1, ontworpen door de architect Franz Ahrens. Het wordt beschouwd als het eerste particuliere gebouw van gewapend beton in Berlijn. Met de opening van dit warenhuis werd Jandorf tot een van de tien grootste warenhuisbedrijven in Duitsland.

### Kaufhaus des Westens
Jandorfs zevende en laatste warenhuis maakte geschiedenis. Jandorf koos als locatie de grens tussen de toenmalige onafhankelijke steden Charlottenburg en Schöneberg aan het einde van de Tauentzienstrasse. Vanwege de onmiddellijke nabijheid van het metrostation Wittenbergplatz en verschillende tramlijnen, was het gunstig gelegen en had goede vooruitzichten om een toekomstig vervoersknooppunt zou worden naarmate de steden samengroeiden om Groot-Berlijn te vormen. Enkele woongebouwen tussen de Ansbacher en de Passauer Strasse moesten worden gesloopt, waarna binnen een jaar het warenhuis werd gebouwd. De architect Johann Emil Schaudt ontwierp het pand met vijf verdiepingen met een zakelijke, functionele gevel van Frankische schelpkalksteen. Koopman Hermann Knauer bouwde het gebouw met zijn bedrijf Boswau & Knauer. Het interieur was van de interieurontwerper Franz Habich, die eerder het warenhuis Oberpollinger in München had ingericht. Het werd omschreven als nobel, modern en waardig, met houten lambrisering en natuursteen. De kleine raamstructuur van de gevel paste zich aan de structuur van de aangrenzende huizen aan en was ook een gevolg van een nieuwe bouwregelgeving die de presentatie van goederen achter grote ramen op de gehele gevel verbood (zoals het warenhuis Tietz aan de Leipziger Straße).
Managers van andere Berlijnse warenhuizen werden opzettelijk weggekocht, zodat het bedrijf A. Wertheim in sommige gevallen juridische stappen tegen Jandorf ondernam voor het Kaufmannsgericht.
Voor de technische infrastructuur reisde Jandorfs broer Moritz naar Londen om het buispostsysteem en nieuwe verkooptechnieken te bestuderen. Hoewel er toen voor de kassa's een luchtpostsysteem met een totale lengte van 18 km en een centrale kassa werd geïnstalleerd, bleek het verkooptalent van fabrikant Lempson groter dan de functionaliteit van het systeem. De hoge reparatiegevoeligheid van de kabels, waardoor veelvuldig bezoek van Britse technici noodzakelijk was, zorgde ervoor dat ze al na een paar jaar werden vervangen door kassa's. Gewaardeerd door klanten en beklaagd door kleine handelaars waren de extra diensten die KaDeWe aanbood naast de verkoop van goederen in 120 afdelingen: “Kapsalons voor mannen en vrouwen, het reisbureau, het wisselkantoor, verfrissings- en theesalons en de fotografische atelier en uitleenbibliotheek."
Op 27 maart 1907, na een reclamecampagne in de dagbladen met groot formaat August Hajduk in Nouveaugebouw de opening vond plaats op basis van de uitgevoerde grafieken. In Augustus 1907 Werd King Chulalongkorn Rama. V. Vanaf Siam, met zijn entourage voor een tweedaagse winkel in Warenhuis van het Westen gaf het op, dineerde rijkelijk in de zogenaamde prince ' s room en besteedde in totaal 250.000 Mark. Het bezoek symboliseert de stilzwijgend gehoopte waardering van de KaDeWe door de hoge adel, die indruk maakte op het Hof, de bourgeoisie en de ambtenaren. Rama V. gaf Jandorf de Orde van de Witte Olifant en benoemde hem in 1912 als Honorair Consul van Siam.

### Aanvallen door detailhandelaren en antisemieten
De warenhuisgroep Jandorf, de Wertheim Groep, de Hermann Tietz-groep en de warenhuizen van Rudolph Karstadt waren zeer succesvol. De hoge omzet ging ten koste van de detailhandel. Met allerlei maatregelen probeerde de winkeliers tevergeefs de groeiende belangstelling van klanten voor de grote warenhuizen tegen te gaan. “Afgunst, wrok en steeds openlijker georganiseerde aanvallen begeleidden vanaf de eerste dag de triomf van warenhuizen in Duitsland.” Winkeliers met kleine winkels bundelden hun belangen tegen deze nieuwe vorm van zakendoen in belangengroepen zoals de Zentral-Vorstand Kaufmännischer Verbände und Vereine Deutschlands. Deze krachten slaagden erin de zogenaamde warenhuisbelastingen in de wet te verankeren in de deelstaatparlementen van Saksen in 1897 en in Hessen in 1911. Ook in Pruisen, overeenkomstig de Pruisische warenhuiswet van 18 juni 1900 moesten alle handelsbedrijven die meer dan twee van de vier willekeurig bepaalde productgroepen aanboden en een omzet van meer dan 400.000 mark hadden, een extra belasting betalen op basis van de omzet. Er werden vaak pogingen ondernomen om de bouw van extra warenhuizen te beperken door middel van bouwvoorschriften. In 1906 werd bijvoorbeeld een wetsvoorstel ingediend bij het Pruisische deelstaatparlement, volgens welke de verkoop vanwege brandgevaar niet meer hoger dan op de eerste verdieping mocht plaatsvinden.
Bovendien waren er antisemitische beledigingen in de pers, aangezien het warenhuis binnen enkele decennia voornamelijk door joodse familiebedrijven werd gerund. In 1932, een jaar vóór het nazi-tijdperk, waren 25 % van de Duitse detailhandelaren van joodse afkomst, terwijl het aandeel bij de warenhuiseigenaren 79 % bedroeg. Om dergelijke vijandigheid beter tegen te gaan, richtte Oscar Tietz in februari 1903 het Verbands Deutscher Waren- und Kaufhäuser op. Jandorf nam plaats in de raad van bestuur.

### Verkoop van warenhuizen
Toen Jandorfs zakenpartner M.J. Emden Söhne in 1926 zijn 19 warenhuizen aan Rudolph Karstadt AG verkocht, besloot hij al snel ook zijn warenhuizen te verkopen. Op dat moment had de Jandorf-groep meer dan 3.000 mensen in dienst en had een waarde in de dubbele cijfers van miljoenen. Op 2 december 1926 maakten de bedrijven A. Jandorf & Co. en Hermann Tietz oHG in een gezamenlijk communiqué bekend dat rond de jaarwisseling 1927 alle warenhuizen en eigendommen van het bedrijf Jandorf eigendom van Tietz zouden worden. De Hermann Tietz OHG-groep werd met een jaaromzet van 300 miljoen Reichsmark in 1928 de grootste warenhuisgroep van Europa.

title: Kaufhaus Jandorf

wikitext:
'''A. Jandorf & Co''' is een voormalige Duitse warenhuisketen die opgericht werd door Abraham Adolf Jandorf. Door het gebruik van de modernste verkooptechnieken groeide hij uit tot een van de rijkste kooplieden van Duitsland. In 1907 richtte hij in Berlijn het [[Kaufhaus des Westens]] (KaDeWe) op.

== Warenhuizen in Berlijn ==

=== Spittelmarkt ===
Begin jaren 1890 werkte Jandorf in Bremerhaven voor de Hamburgse textielhandel ''M.J. Emden Söhne'', een handelsgroep die zowel voor eigen rekening als voor talrijke onafhankelijke kooplieden de gezamenlijke inkoop op zich nam. Hij maakte indruk op het management, waardoor hij in 1892 van direkteur Jakob Emden de opdracht om met een voorschot van 500 Goldmark een klein bedrijf op te zetten in [[Alt-Berlin|Berlijn]]. Na zes weken opende Jandorf zijn eerste winkel aan de [[Spittelmarkt]], op de hoek van de [[Leipziger Straße|Leipziger Strasse]], een winkel met goedkope passement, [[fournituren]] en wol. In strijd met de afspraak presenteerde hij de onderneming op het bedrijfsbord en het briefpapier als zijn eigendom, namelijk als ''A. Jandorf & Co., Hamburger Engros Lager''. Jandorf wist het onvermijdelijke conflict met Jakob Emden in zijn voordeel om te buigen door te dreigen met ontslag. Omdat de stad datzelfde jaar echter door een cholera-epidemie werd getroffen, had het vermelden van de locatie Hamburg in de bedrijfsnaam een verwoestend effect op het bedrijf. Geconfronteerd met deze aanvangsproblemen, verkortte Jandorf de bedrijfsnaam.

Een rustkussen waarop de wens ''Slechts een kwartier'' geborduurd was, werd meer dan een miljoen keer verkocht en bracht het reddende verkoopsucces.

In 1894 trouwde Jandorf met Margarete Hirschfeld, kort daarna gevolgd door de geboorte van hun enige kind, [[Harry Jandorf]]. Jandorf werkte de hele dag in zijn warenhuis, van inkoop tot boekhouding en decoratie. De bedrijfsontwikkeling was succesvol. Na korte tijd kon hij het hele huis opkopen en er een warenhuis van 300 m² verkoopoppervlakte van maken. Als ‘volkswarenhuis’ wilde hij zijn doelgroep, het Berlijnse [[proletariaat]], bereiken met eenvoudige, goedkope goederen.

=== Kreuzberg (1897) ===
In 1893 verwierf Adolf Jandorf het eigendom van een verlaten vrouwenklooster aan [[Hallesches Tor|de Halleschen Tor]] voor 1,975 miljoen [[Mark (1871)|mark]] om er een tweede warenhuis op te kunnen bouwen om aan de toegenomen vraag te kunnen voldoen. Hier kwam echter niet van terecht, want in 1897/98 werd het volgende warenhuis geopend op de hoek van de Belle-Alliance-Strasse (tegenwoordig Blücherplatz 3) en Tempelhofer Ufer werden gebouwd naar een ontwerp van architect [[Fritz Flatow]], tegen de bedenkingen van Jakob Emden in. Het telde twee verdiepingen met een representatieve [[Barok (stijlperiode)#Neobarok|neobarokke]] gevel en telde aanvankelijk 1.500 m².  In 1899 werd op het aangrenzende perceel uitgebreid.  Vanaf dan zou Jandorf zijn warenhuizen op een strategisch goed gelegen straathoek moeten vestigen. In 1922 liet hij een extra verdieping op het gebouw realiseren. Bij de renovatie gingen de vijf neobarokke dakopbouwen en de [[Balustrade|dakbalustrade]] verloren.

=== Friedrichshain en Mitte ===
[[Bestand:Kaufhaus_Jandorf_Brunnenstraße_Berlin.jpg|miniatuur| Warenhuis Jandorf, Berlijn, hoek van Brunnenstrasse en de , Veteranenstrsse, 2008]]
Verdere vestigingen werden in 1901 geopend aan de Große Frankfurter Strasse 113 (tegenwoordig [[Karl-Marx-Allee]] 68), op de hoek met de Andreasstrasse. Het gebouw aan de Große Frankfurter Straße werd in de [[Tweede Wereldoorlog]] verwoest en de overblijfselen ervan verdwenen met de herontwikkeling van [[Karl-Marx-Allee|de Stalinallee]] .

In 1904 werd een warenhuis op de hoek van de Brunnenstrasse en de Veteranenstrasse gerealiseerd; het <nowiki><i>Warenhaus am Weinberg</i></nowiki>.<gallery style="text-align:center" widths="140px" heights="190px">
Bestand:Warenhaus_Jandorf_Spittelmarkt.jpg|koppeling=Datei:Warenhaus_Jandorf_Spittelmarkt.jpg|alt=Warenhaus Jandorf am Spittelmarkt, Ecke Leipziger Straße, 1892|Warenhuis Jandorf aan de Spittelmarkt, hoek van de Leipziger Straße, 1892
Bestand:Warenhaus_Jandorf_Belle_Alliance.jpg|koppeling=Datei:Warenhaus_Jandorf_Belle_Alliance.jpg|alt=Warenhaus Jandorf an der Belle-Alliance-Straße, Ecke Tempelhofer Ufer, 1898|Warenhuis Jandorf aan Belle-Alliance-Straße, haak van Tempelhofer Ufer, 1898
Bestand:Warenhaus_Jandorf_Brunnenstrasse_1904.jpg|koppeling=Datei:Warenhaus_Jandorf_Brunnenstrasse_1904.jpg|alt=Warenhaus Jandorf, Brunnenstraße, 1904|Warenhuis Jandorf, Brunnenstraße, 1904
</gallery>Het was een vijf verdiepingen [[Staalskeletbouw|tellend stalen framegebouw]], geconfronteerd met een duidelijk gestructureerde natuurstenen gevel, en kon van binnen flexibel worden ingedeeld. De gevel is versierd met bijen als symbool van hard werken  en met  [[Jugendstil|Jugenstil]]-[[maaswerk]]. Het warenhuis doorstond de Tweede Wereldoorlog onbeschadigd en deed vanaf 1953 in de DDR dienst als ''instituut voor modevormgeving'', later het ''Haus der Mode.''

=== Charlottenburg ===
Jandorf liet van 1905 tot 1906 zijn zesde warenhuis bouwen in [[Berlin-Charlottenburg|Charlottenburg]] aan de Wilmersdorfer Straße 115, op de hoek met de Pestalozzistraße naar een ontwerp van de architect Alfred Lesser. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog werd het gedeeltelijk verwoest, maar Georg Karg van warenhuisketen [[Hertie Waren- und Kaufhaus|Hertie]] liet het van 1951 tot 1955 restaureren. Verdere renovaties en uitbreidingen volgden en later werd daar een vestiging in [[Karstadt (winkelketen)|Karstadt]] gevestigd.

=== Kreuzberg ===
In 1906 verwierf Jandorf voor 3,35 miljoen mark een voltooid gebouw in de arbeiderswijk [[Berlin-Kreuzberg|Kreuzberg]] aan de Kottbusser Damm 1, ontworpen door de architect Franz Ahrens. Het wordt beschouwd als het eerste particuliere [[Gewapend beton|gebouw van gewapend beton]] in Berlijn. Met de opening van dit warenhuis werd Jandorf tot een van de tien grootste warenhuisbedrijven in Duitsland.

=== Kaufhaus des Westens ===
[[Bestand:KaDeWe_1907_(2).jpg|miniatuur| Kaufhaus des Westens, 1907]]
{{Zie hoofdartikel|Kaufhaus des Westens}}Jandorfs zevende en laatste warenhuis maakte geschiedenis. Jandorf koos als locatie de grens tussen de toenmalige onafhankelijke steden [[Berlin-Charlottenburg|Charlottenburg]] en [[Berlin-Schöneberg|Schöneberg]] aan het einde van [[Tauentzienstraße|de Tauentzienstrasse]]. Vanwege de onmiddellijke nabijheid van het [[Wittenbergplatz (metrostation)|metrostation Wittenbergplatz]] en verschillende tramlijnen, was het gunstig gelegen en had goede vooruitzichten om een toekomstig vervoersknooppunt zou worden naarmate de steden samengroeiden om [[Groot-Berlijn]] te vormen. Enkele woongebouwen tussen de Ansbacher en de Passauer Strasse moesten worden gesloopt, waarna binnen een jaar het warenhuis werd gebouwd. De architect Johann Emil Schaudt ontwierp het pand met vijf verdiepingen met een zakelijke, functionele gevel van Frankische [[Muschelkalk|schelpkalksteen]]. Koopman Hermann Knauer bouwde het gebouw met zijn bedrijf Boswau &amp; Knauer. Het interieur was van de interieurontwerper Franz Habich, die eerder het ''warenhuis Oberpollinger'' in München had ingericht. Het werd omschreven als nobel, modern en waardig, met houten lambrisering en natuursteen. De kleine raamstructuur van de gevel paste zich aan de structuur van de aangrenzende huizen aan en was ook een gevolg van een nieuwe bouwregelgeving die de presentatie van goederen achter grote ramen op de gehele gevel verbood (zoals het warenhuis Tietz aan de Leipziger Straße).

Managers van andere Berlijnse warenhuizen werden opzettelijk weggekocht, zodat het bedrijf ''[[Wertheim (warenhuis)|A. Wertheim]]'' in sommige gevallen juridische stappen tegen Jandorf ondernam voor het Kaufmannsgericht.

Voor de technische infrastructuur reisde Jandorfs broer Moritz naar Londen om het [[Buizenpost|buispostsysteem]] en nieuwe verkooptechnieken te bestuderen. Hoewel er toen voor de kassa's een luchtpostsysteem met een totale lengte van 18 km en een centrale kassa werd geïnstalleerd, bleek het verkooptalent van fabrikant Lempson groter dan de functionaliteit van het systeem. De hoge reparatiegevoeligheid van de kabels, waardoor veelvuldig bezoek van Britse technici noodzakelijk was, zorgde ervoor dat ze al na een paar jaar werden vervangen door [[Kasregister|kassa's]]. Gewaardeerd door klanten en beklaagd door kleine handelaars waren de extra diensten die KaDeWe aanbood naast de verkoop van goederen in 120 afdelingen: “Kapsalons voor mannen en vrouwen, het reisbureau, het wisselkantoor, verfrissings- en theesalons en de fotografische atelier en uitleenbibliotheek."

Op 27 maart 1907, na een reclamecampagne in de dagbladen met groot formaat August Hajduk in [[Jugendstil|Nouveaugebouw]] de opening vond plaats op basis van de uitgevoerde grafieken. In Augustus 1907 Werd King [[Rama V|Chulalongkorn]] Rama. V. Vanaf Siam, met zijn entourage voor een tweedaagse winkel in ''Warenhuis van het Westen'' gaf het op, dineerde rijkelijk in de zogenaamde prince ' s room en besteedde in totaal 250.000 Mark. Het bezoek symboliseert de stilzwijgend gehoopte waardering van de KaDeWe door de hoge adel, die indruk maakte op het Hof, de bourgeoisie en de ambtenaren. Rama V. gaf Jandorf de [[Orde van de Witte Olifant]] en benoemde hem in 1912 als Honorair Consul van Siam.<ref name="LEO-BW">[https://www.leo-bw.de/web/guest/detail/-/Detail/details/PERSON/kgl_biographien/134194896/Jandorf+Adolf ''Jandorf, Adolf''.] In: ''[[LEO-BW]]''; enthält zusätzlich: Martin Otto, ''Jandorf, Adolf.'' In: ''Württembergische Biographien'' 2, Kohlhammer, Stuttgart 2011, ISBN 978-3-17-021530-6, S. 147–149.</ref>

=== Aanvallen door detailhandelaren en antisemieten ===
De warenhuisgroep Jandorf, de [[Wertheim (warenhuis)|Wertheim Groep]], de [[Hertie Waren- und Kaufhaus|Hermann Tietz]]-groep en de warenhuizen van Rudolph Karstadt waren zeer succesvol. De hoge omzet ging ten koste van de detailhandel. Met allerlei maatregelen probeerde de winkeliers tevergeefs de groeiende belangstelling van klanten voor de grote warenhuizen tegen te gaan. “Afgunst, wrok en steeds openlijker georganiseerde aanvallen begeleidden vanaf de eerste dag de triomf van warenhuizen in Duitsland.” Winkeliers met kleine winkels bundelden hun belangen tegen deze nieuwe vorm van zakendoen in belangengroepen zoals de ''Zentral-Vorstand Kaufmännischer Verbände und Vereine Deutschlands''. Deze krachten slaagden erin de zogenaamde warenhuisbelastingen in de wet te verankeren in de deelstaatparlementen van Saksen in 1897 en in Hessen in 1911. Ook in Pruisen, overeenkomstig de Pruisische warenhuiswet van 18 juni 1900 moesten alle handelsbedrijven die meer dan twee van de vier willekeurig bepaalde productgroepen aanboden en een omzet van meer dan 400.000 mark hadden, een extra belasting betalen op basis van de omzet. Er werden vaak pogingen ondernomen om de bouw van extra warenhuizen te beperken door middel van bouwvoorschriften. In 1906 werd bijvoorbeeld een wetsvoorstel ingediend bij het [[Pruisische Landdag|Pruisische deelstaatparlement]], volgens welke de verkoop vanwege brandgevaar niet meer hoger dan op de eerste verdieping mocht plaatsvinden.

Bovendien waren er antisemitische beledigingen in de pers, aangezien het warenhuis binnen enkele decennia voornamelijk door joodse familiebedrijven werd gerund. In 1932, een jaar vóór het nazi-tijdperk, waren 25 % van de Duitse detailhandelaren van joodse afkomst, terwijl het aandeel bij de warenhuiseigenaren 79 % bedroeg. Om dergelijke vijandigheid beter tegen te gaan, richtte Oscar Tietz in februari 1903 het ''Verbands Deutscher Waren- und Kaufhäuser'' op. Jandorf nam plaats in de raad van bestuur.

=== Verkoop van warenhuizen ===
Toen Jandorfs zakenpartner ''M.J. Emden Söhne'' in 1926 zijn 19 warenhuizen aan [[Karstadt (winkelketen)|Rudolph Karstadt AG]] verkocht, besloot hij al snel ook zijn warenhuizen te verkopen. Op dat moment had de Jandorf-groep meer dan 3.000 mensen in dienst en had een waarde in de dubbele cijfers van miljoenen. Op 2 december 1926 maakten de bedrijven ''A. Jandorf & Co.'' en ''Hermann Tietz oHG'' in een gezamenlijk communiqué bekend dat rond de jaarwisseling 1927 alle warenhuizen en eigendommen van het bedrijf Jandorf eigendom van Tietz zouden worden. De ''Hermann Tietz OHG-''groep werd met een jaaromzet van 300 miljoen [[Reichsmark]] in 1928 de grootste warenhuisgroep van Europa.

== Literatuur ==

* Leo Colze (= Leo Cohn): [https://digital.zlb.de/viewer/image/15751696/61/ ''Wie die Warenhäuser groß wurden''.] In: ''Berliner Warenhäuser'' (= ''Großstadt-Dokumente'', Deel 47.) Hermann Seemann Nachfolger, Berlijn 1908, blz. 56–60
* Harry Jandorf: [https://digipres.cjh.org/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE8465111 ''Erinnerungen an meinen Vater Adolf Jandorf''.] Leo Baeck Institute, Center for Jewish History, New York 1967
* Wolfgang Wölk: Jandorf, Adolf. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Deel 10, Duncker & Humblot, Berlijn 1974, ISBN 3-428-00191-5, Blz. 332 e.v..
* Roland Jakel: ''Adolf Jandorf, Kommerzienrat: Ehrenbürger der ehemaligen Gemeinde Hengstfeld; Gründer des KaDeWe in Berlin.'' Hengstfeld 2007
* Nils Busch-Petersen: ''Adolf Jandorf.'' ''Vom Volkswarenhaus zum KaDeWe.'' (= ''Jüdische Miniaturen'', Band 32.) Hentrich & Hentrich, Berlijn 2007, ISBN 978-3-938485-10-1, [http://www.hentrichhentrich.de/scripts/buch.php?ID=351 Inhoudsopgave].
* Antonia Meiners: ''100 Jahre KaDeWe.'' Nicolai-Verlag, Berlijn 2007, ISBN 3-89479-386-4
* W. Michael Blumenthal: [https://www.welt.de/wams_print/article1263959/Mehr-als-ein-Gourmet-Tempel.html ''Mehr als ein Gourmet-Tempel''.] In ''WamS van 14 oktober'' 2007.
* Martin Otto: [https://www.leo-bw.de/web/guest/detail/-/Detail/details/PERSON/kgl_biographien/134194896/Jandorf+Adolf ''Jandorf, Adolf.''] In Maria Magdalena Rückert (Hrsg.): ''Württembergische Biographien unter Einbeziehung hohenzollerischer Persönlichkeiten.'' Band II. Im Auftrag der Kommission für geschichtliche Landeskunde in Baden-Württemberg. Kohlhammer, Stuttgart 2011, ISBN 978-3-17-021530-6, blz. 147–149.
* Walter Riccius: ''Jacques Russ (1867–1930) Puma-Schuh-Spur.'' Verlag Dr. Köster, Berlijn 2021, blz. 86 e.v.

{{Appendix|2=
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Adolf Jandorf}}
{{References}}
}}

[[Categorie:Duits warenhuis]]


text:
# Cot Usen
Cot Usen is een bestuurslaag in het regentschap Aceh Utara van de provincie Atjeh, Indonesië. Cot Usen telt 148 inwoners (volkstelling 2010).

title: Cot Usen

wikitext:
{{Infobox plaats in Indonesië
| soort          = Dorp
| naam           = Cot Usen
| inwoners       = 148
| datum inwoners = 2010
| provincie      = [[Atjeh]]
| regentschap    = [[Aceh Utara]]
| onderdistrict  = [[Baktiya Barat]]
| eiland         =
| tijdzone       =
| code desa      = 1111101011
| mapname        =
| lat_deg        =
| lat_min        =
| lat_sec        =
| lon_deg        =
| lon_min        =
| lon_sec        =
| image          =
| caption        =
}}
'''Cot Usen''' is een bestuurslaag in het [[Regentschap (Indonesië)|regentschap]] [[Aceh Utara]] van de [[Provincies van Indonesië|provincie]] [[Atjeh]], [[Indonesië]]. Cot Usen telt 148 inwoners (volkstelling 2010).

{{Appendix|2=
* Resultaten van de volkstelling (2010), Badan Pusat Statistik, [https://web.archive.org/web/20121202090212/http://bps.go.id/eng/download_file/Population_of_Indonesia_by_Village_2010.pdf Population_of_Indonesia_by_Village]
}}
{{Beginnetje|landen & Volken|land=Indonesië|2=2013|3=06|4=13}}

[[Categorie:Plaats in Atjeh]]

title: Situering

Provincie: Atjeh

Regentschap of · stadsgemeente: Aceh Utara

Onderdistrict: Baktiya Barat

title: Algemeen

title: Overig

Portaal: Indonesië


text:
# Station Scharnegoutum
Scharnegoutum is een voormalige stopplaats aan de spoorlijn Leeuwarden - Stavoren. De stopplaats was geopend van 16 juni 1883 tot 15 mei 1938, en van 1 juni tot 24 juni in het jaar 1940.

title: Station Scharnegoutum

wikitext:
'''Scharnegoutum''' is een voormalige stopplaats aan de [[spoorlijn Leeuwarden - Stavoren]]. De stopplaats was geopend van [[16 juni]] [[1883]] tot [[15 mei]] [[1938]], en van [[1 juni]] tot [[24 juni]] in het jaar [[1940]].

==Externe links==
* {{Link stationsweb.nl|id=Scharnegoutum|label=Scharnegoutum}}

{{Navigatie spoorlijn Leeuwarden - Stavoren}}
{{coor title dms|53|3|46.47|N|5|40|30.45|E|scale:12500_region:NL}}
{{Beginnetje|openbaar vervoer|2=2007|3=08|4=03}}

[[Categorie:Voormalig spoorwegstation in Friesland|Scharnegoutum]]


text:
# Spilomelinae
De Spilomelinae zijn een zeer grote onderfamilie van vlinders of Lepidoptera uit de familie van de grasmotten of Crambidae. Bij vroegere classificatie werden ze ingedeeld in de onderfamilie van Pyraustinae als geslachtengroep Spilomelini.
In totaal zijn ruim 4100 soorten over 340 geslachten bekend. Daarmee is het de meest soortenrijke groep onder de Pyraloidea. Tot 2019 beschouwde men de taxon Spilomelinae als polyfyletisch. In Malley et al  wordt vermeld dat er sterke aanwijzingen zijn dat deze onderfamilie monofyletisch is.
Tot de soorten die in Europa voorkomen behoren onder meer de buxusmot, de sikkelvlekmot, de parelmoermot en de witte kruidenmot.

## Geslachten
(Indicatie van aantallen soorten per geslacht tussen haakjes)

### Geslachtengroep Agroterini Acloque, 1897
- Aetholix Lederer, 1863 (4)
- Agrotera Schrank, 1802 (28)
- Aiyura Munroe, 1974 (2)
- Chalcidoptera Butler, 1887 (15)
- Chilochromopsis Munroe, 1964 (1)
- Coenostolopsis Munroe, 1960 (3)
- Diastictis Hübner, 1818 (12)
- Framinghamia Strand, 1920 (1)
- Glaucobotys Maes, 2008 (1)
- Goliathodes Munroe, 1974 (1)
- Gypodes Munroe, 1976 (1)
- Haritalodes Warren, 1890 (11)
- Lingulabotys Maes, 2025 (2)[2]
- Lygropia Lederer, 1863 (66)
- Lypotigris Hübner, 1825 (1)
- Micromartinia Amsel, 1957 (1)
- Microthyris Lederer, 1863 (7)
- Nagiella Munroe, 1976 (5)
- Neoanalthes Yamanaka & Kirpichnikova, 1993 (8)
- Nosophora Lederer, 1863 (28)
- Notarcha Meyrick, 1884 (18)
- Pantographa Lederer, 1863 (8)
- Paranacoleia Inoue, 1982 (4)
- Patania Moore, 1888 (44)
- Phaedropsis Warren, 1890 (24)
- Phostria Hübner, 1819 (87)
- Phryganodes Guenée, 1854 (25)
- Purpurata Xue, Lu & Du, 2024 (6)
- Suhela Singh, Ranjan, Kirti & Chandra, 2022 (2)
- Syllepte Hübner, 1819–1821 (196)
- Tetracona Meyrick, 1884 (3)
- Tylostega Meyrick, 1894 (9)
- Ulopeza Zeller, 1852 (16)

### Geslachtengroep Asciodini Mally, Hayden, Neinhuis, Jordal & Nuss, 2019
- Arthromastix Warren, 1890 (2)
- Asciodes Guenée, 1854 (5)
- Beebea Schaus, 1923 (1)
- Bicilia Amsel, 1956 (4)
- Ceratocilia Amsel, 1956 (8)
- Ceratoclasis Lederer, 1863 (9)
- Erilusa Walker, 1866 (2)
- Laniifera Hampson, 1899 (2)
- Laniipriva Munroe, 1976 (1)
- Loxomorpha Amsel, 1956 (4)
- Maracayia Amsel, 1956 (2)
- Psara Snellen, 1875 (36)
- Sathria Lederer, 1863 (3)

### Geslachtengroep Herpetogrammatini Mally, Hayden, Neinhuis, Jordal & Nuss, 2019
- Blepharomastix Lederer, 1863 (85)
- Cryptobotys Munroe, 1956 (2)
- Eurrhyparodes Snellen, 1880 (12)
- Herpetogramma Lederer, 1863 (102)
- Hileithia Snellen, 1875 (20)
- Metoeca Warren, 1896 (1)
- Pilocrocis Lederer, 1863 (65)

### Geslachtengroep Hydririni Minet, 1982
- Choristostigma Warren, 1892 (10)
- Gonocausta Lederer, 1863 (4)
- Hydriris Meyrick, 1885 (7)
- Lamprosema Hübner, 1823 (72)
- Nehydriris Munroe, 1974 (1)
- Ommatospila Lederer, 1963 (3)
- Rhectothyris Warren, 1890 (1)
- Syllepis Poey, 1832 (7)

### Geslachtengroep Hymeniini Swinhoe, 1900
- Hymenia Hübner, 1825 (3)
- Spoladea Guenée, 1854 (2)

### Geslachtengroep Lineodini Amsel, 1956
- Euleucinodes Capps, 1948 (1)
- Leucinodes Guenée, 1854 (19)
- Lineodes Guenée, 1854 (47)
- Neoleucinodes Capps, 1948 (9)
- Proleucinodes Capps, 1948 (4)
- Rhectosemia Lederer, 1863 (12)

### Geslachtengroep Margaroniini Swinhoe & Cotes, 1889
- Agathodes Guenée, 1854 (16)
- Agrioglypta Meyrick, 1932 (11)
- Alytana J. C. Shaffer, & Munroe, (2)
- Analyta Lederer, 1863 (10)
- Anarmodia Lederer, 1863 (24)
- Antigastra Lederer, 1863 (2)
- Aphytoceros Meyrick, 1884 (3)
- Arthroschista Hampson, 1893 (2)
- Asturodes Amsel, 1956 (4)
- Azochis Walker, 1859 (16)
- Botyodes Guenée, 1854 (9)
- Cadarena Moore, 1886 (1)
- Caldubotys Singh, Kirti & Singh, 2019 (1)
- Caprinia Walker, 1859 (10)
- Chabulina J. C. Shaffer, & Munroe, (10)
- Charitoprepes Warren, 1896 (3)
- Chrysophyllis Meyrick, 1934 (1)
- Chrysothyridia Munroe, 1967 (2)
- Cirrhochrista Lederer, 1863 (39)
- Colomychus Munroe, 1956 (2)
- Compacta Amsel, 1956 (4)
- Condylorrhiza Lederer, 1863 (4)
- Conogethes Meyrick, 1884 (17)
- Cydalima Lederer, 1863 (9)
- Diaphania Hübner, 1818 (93)
- Didymostoma Warren, 1892 (2)
- Dysallacta Lederer, 1863 (3)
- Endocrossis Meyrick, 1889 (5)
- Eusabena Snellen, 1901 (4)
- Filodes Guenée, 1854 (14)
- Ghesquierellana Berger, 1955 (5)
- Glauconoe Warren, 1892 (1)
- Glyphodella J. C. Shaffer & Munroe (3)
- Glyphodes Guenée, 1854 (153)
- Hedyleptopsis Munroe, 1960 (1)
- Heterocnephes Lederer, 1863 (5)
- Hodebertia Leraut, 2003 (1)
- Hoterodes Guenée, 1854 (5)
- Leucochroma Guenée, 1854 (6)
- Liopasia Möschler, 1882 (15)
- Loxmaionia Schaus, 1913 (1)
- Maruca Walker, 1859 (4)
- Marwitzia Gaede, 1917 (3)
- Megaphysa Guenée, 1854 (1)
- Megastes Guenée, 1854 (16)
- Meroctena Lederer, 1863 (4)
- Nevrina Guenée, 1854 (3)
- Nolckenia Snellen, 1875 (1)
- Obtusipalpis Hampson, 1896 (6)
- Omiodes Guenée, 1854 (102)
- Omphisa Moore, 1886 (10)
- Pachynoa Lederer, 1863 (12)
- Palpita Hübner, 1808 (169)
- Parotis Hübner, 1831 (38)
- Poliobotys J. C. Shaffer & Munroe (1)
- Polygrammodes Guenée, 1854 (78)
- Polygrammopsis Munroe, 1960 (1)
- Polythlipta Lederer, 1863 (19)
- Prenesta Snellen, 1875 (16)
- Pygospila Guenée, 1854 (10)
- Radessa Munroe, 1977 (2)
- Rhagoba Moore, 1888 (2)
- Rhimphalea Lederer, 1863 (13)
- Sinomphisa Munroe, 1958 (3)
- Sparagmia Guenée, 1854 (1)
- Stemorrhages Lederer, 1863 (10)
- Synclera Lederer, 1863 (16)
- Syngamilyta Strand, 1920 (5)
- Talanga Moore, 1885 (10)
- Terastia Guenée, 1854 (8)
- Tessema J. F. G. Clarke, 1986 (1)
- Tyspanodes Warren, 1891 (20)
- Uncobotyodes Kirti & Rose, 1990 (1)
- Zebronia Hübner, 1821 (6)

### Geslachtengroep Nomophilini Kuznetzov & Stekolnikov, 1979
- Arnia Guenée, 1849 (1)
- Ategumia Amsel, 1956 (11)
- Bocchoris Moore, 1885 (25)
- Crocidocnemis Warren, 1889 (2)
- Desmia Westwood, 1832 (89)
- Diacme Warren, 1892 (10)
- Diasemia Hübner, 1825 (13)
- Diasemiodes Munroe, 1957 (4)
- Diasemiopsis Munroe, 1957 (1)
- Diathrausta Lederer, 1863 (21)
- Epipagis Hübner, 1825 (14)
- Mecyna Doubleday, 1849 (34)
- Mimophobetron Munroe, 1950 (1)
- Mimorista Warren, 1890 (15)
- Niphograpta Warren, 1892 (1)
- Nomophila Hübner, 1825 (14)
- Nothomastix Warren, 1890 (5)
- Parapilocrocis Munroe, 1967 (3)
- Parathrausta Seizmair, 2024 (1)
- Pardomima Warren, 1890 (16)
- Perisyntrocha Meyrick, 1894 (4)
- Pessocosma Meyrick, 1884 (4)
- Protonoceras Warren, 1890 (5)
- Samea Guenée, 1854 (29)
- Sameodes Snellen, 1880 (15)
- Syngamia Guenée, 1854 (25)

### Geslachtengroep Spilomelini Guenée, 1854
- Aethaloessa Lederer, 1863 (3)
- Ceratarcha Swinhoe, 1894 (2)
- Cirrhocephalina Munroe, 1995 (5)
- Cnaphalocrocis Lederer, 1863 (29)
- Eporidia Walker, 1859 (1)
- Geshna Dyar, 1906 (1)
- Marasmia Lederer, 1863 (8)
- Marasmianympha Munroe, 1991 (1)
- Massepha Walker, 1859 (17)
- Orphanostigma Warren, 1890 (7)
- Palpusia Amsel, 1956 (10)
- Rhectocraspeda Warren, 1892 (2)
- Salbia Guenée, 1854 (34)
- Scaptesylodes Munroe, 1976 (2)
- Siga Hübner, 1820 (2)
- Spilomela Guenée, 1854 (8)
- Zeuzerobotys Munroe, 1963 (1)

### Geslachtengroep Steniini Guenée, 1854
- Anageshna Munroe, 1956 (1)
- Apogeshna Munroe, 1956 (3)
- Bradina Lederer, 1863 (94)
- Camptomastix Warren, 1892 (2)
- Dolicharthria Stephens, 1834 (23)
- Duponchelia Zeller, 1847 (5)
- Epherema Snellen, 1892 (1)
- Glycythyma Turner, 1908 (4)
- Hymenoptychis Zeller, 1852 (4)
- Loxostegopsis Dyar, 1917 (6)
- Metasia Guenée, 1854 (90)
- Penestola Möschler, 1890 (3)
- Steniodes Snellen, 1875 (9)
- Symmoracma Meyrick, 1894 (1)
- Tatobotys Butler, 1881 (11)

### Geslachtengroep Trichaeini Mally, Hayden, Neinhuis, Jordal & Nuss, 2019
- Archernis Meyrick, 1886 (11)
- Prophantis Warren, 1896 (8)
- Sacculosia Amsel, 1956 (1)
- Trichaea Herrich-Schäffer, 1866 (11)
- Zenamorpha Amsel, 1956 (1)

### Geslachtengroep Udeini Mally, Hayden, Neinhuis, Jordal & Nuss, 2019
- Cheverella B. Landry, 2011   (1)
- Conchylodes Guenée, 1854 (21)
- Deana Butler, 1879 (1)
- Ercta Walker, 1859 (7)
- Mnesictena Meyrick, 1884 (7)
- Sisyracera Möschler, 1890 (3)
- Tanaophysa Warren, 1892 (2)
- Udea Guenée, 1845 (212)
- Udeoides Maes, 2006 (6)

### Geslachtengroep Wurthiini Roepke, 1916
- Apilocrocis Amsel, 1956 (11)
- Aristebulea Munroe & Mutuura, 1968 (2)
- Cotachena Moore, 1885 (12)
- Diaphantania Möschler, 1890 (3)
- Loxocorys Meyrick, 1894 (1)
- Mimetebulea Munroe & Mutuura, 1968 (1)
- Niphopyralis Hampson, 1893 (8)
- Pseudebulea Butler, 1881 (4)
- Togabotys Yamanaka, 1978 (1)

### Overig
- Aboetheta Turner, 1914 (1)
- Acicys Turner, 1911 (1)
- Aediodina Strand, 1919 (1)
- Agrammia Guenée, 1854 (2)
- Almonia Walker, 1866 (4)
- Ametrea Munroe, 1964 (1)
- Arxama Walker, 1866 (4)
- Atelocentra Meyrick, 1884 (1)
- Auchmophoba Turner, 1913 (4)
- Bacotoma Moore, 1885 (10)
- Cangetta Moore, 1886 (13)
- Carthade Snellen, 1899 (1)
- Chabula Moore, 1886 (3)
- Chalcibotys Maes, 2024 (2)
- Chromodes Guenée, 1854 (1)
- Cissachroa Turner, 1937 (1)
- Coelorhyncidia Hampson, 1896 (6)
- Coptobasis Lederer, 1863 (13)
- Coremata Amsel, 1956 (1)
- Criophthona Meyrick, 1884 (9)
- Cristabotys Maes, 2024 (1)
- Cyclarcha Swinhoe, 1894 (2)
- Daulia Walker, 1859 (9)
- Deuterarcha Meyrick, 1884 (2)
- Deuterophysa Warren, 1889 (14)
- Diathraustodes Hampson, 1896 (4)
- Dichocrocis Lederer, 1863 (55)
- Discothyris Warren, 1895 (3)
- Dracaenura Meyrick, 1886 (19)
- Ebuleodes Warren, 1896 (1)
- Ectadiosoma Turner, 1937 (1)
- Elbursia Amsel, 1950 (1)
- Eudaimonisma T. P. Lucas, 1902 (1)
- Eulepte Hübner, 1825 (6)
- Eurybela Turner, 1908 (2)
- Eustenia Snellen, 1899 (1)
- Exoasota Ko & Bae, 2020 (1)
- Furcivena Hampson, 1896 (4)
- Gadessa Moore, 1885 (3)
- Gethosyne Warren, 1896 (1)
- Goniorhynchus Hampson, 1896 (17)
- Hemopsis Kirti & Rose, 1987 (2)
- Heterudea Dognin, 1905 (2)
- Hyalea Guenée, 1854 (4)
- Indogrammodes Kirti & Rose, 1989 (1)
- Iranomecyna Koçak & Kemal, 2016 (1)
- Ischnurges Lederer, 1863 (5)
- Legrandellus J. C. Shaffer & Munroe, (1)
- Lepidoneura Hampson, 1896 (3)
- Leucinodella Strand, 1918 (2)
- Leucochromodes Amsel, 1956 (8)
- Leucophotis Butler, 1886 (1)
- Lipararchis Meyrick, 1934 (3)
- Luma Walker, 1863 (11)
- Macaretaera Meyrick, 1886 (1)
- Macrobela Turner, 1939 (1)
- Malaciotis Meyrick, 1934 (1)
- Malickyella Mey & Speidel, 2010 (4)
- Meekiaria Munroe, 1974 (2)
- Merodictya Warren, 1896 (1)
- Mesocondyla Lederer, 1863 (2)
- Metallarcha Meyrick, 1884 (16)
- Metasibotys Maes, 2022 (1)
- Metraeopsis Dognin, 1905 (1)
- Microgeshna J. C. Shaffer & Munroe, (1)
- Microphysetica Hampson, 1917 (4)
- Mimudea Warren, 1892 (40)
- Mukia Amsel, 1954 (1)
- Myriostephes Meyrick, 1884 (6)
- Myrmidonistis Meyrick, 1887 (1)
- Nacoleia Walker, 1859 (81)
- Nankogobinda Rose & Kirti, 1986 (1)
- Nausinoe Hübner, 1825 (11)
- Nausinoella J. C. Shaffer & Munroe, (1)
- Neobotyodes Singh, Kirti & Singh, 2019 (1)
- Neostege Hampson, 1910 (1)
- Nistra Walker, 1859 (1)
- Ommatobotys J. C. Shaffer & Munroe, (2)
- Orphnophanes Lederer, 1863 (5)
- Orthospila Warren, 1890 (4)
- Osiriaca Walker, 1866 (1)
- Otiophora Turner, 1908 (3)
- Pectinobotys Munroe, 1959 (1)
- Pelinopsis Dognin, 1905 (1)
- Peribona Snellen, 1895 (1)
- Physematia Lederer, 1863 (2)
- Piletocera Lederer, 1863 (94)
- Piletosoma Hampson, 1899 (9)
- Plateopsis Warren, 1896 (1)
- Platygraphis Dyar, 1918 (1)
- Pleonectoides Hampson, 1891 (1)
- Praeacrospila Amsel, 1956 (4)
- Praephostria Amsel, 1956 (2)
- Pramadea Moore, 1888 (9)
- Preneopogon Warren, 1896 (2)
- Prionopaltis Warren, 1892 (3)
- Prorodes Swinhoe, 1894 (3)
- Proternia Meyrick, 1884 (1)
- Pycnarmon Lederer, 1863 (56)
- Pylartes Walker, 1863 (2)
- Pyradena Munroe, 1958 (1)
- Ravanoa Moore, 1885 (2)
- Rehimena Walker, 1866 (16)
- Rhimphaliodes Hampson, 1893 (1)
- Rhynchetria Klunder van Gijen, 1913 (1)
- Sagariphora Meyrick, 1894 (1)
- Sameodesma Hampson, 1918 (2)
- Sciorista Warren, 1890 (1)
- Sedenia Guenée, 1854 (10)
- Sericophylla Turner, 1937 (1)
- Stenorista Dognin, 1905 (2)
- Syngropia Hampson, 1912 (1)
- Syntrita Dognin, 1905 (6)
- Tabidia Snellen, 1880 (13)
- Tanaophysopsis Munroe, 1964 (1)
- Tangla Swinhoe, 1900 (1)
- Tasenia Snellen, 1901 (1)
- Teratauxta E. Hering, 1901 (1)
- Torqueola Swinhoe, 1906 (3)
- Trichoceraea Sauber, 1902 (1)
- Trigonobela Turner, 1915 (2)
- Trithyris Lederer, 1863 (3)
- Troctoceras Dognin, 1905 (1)
- Voliba Walker, 1866 (6)
- Xanthomelaena Hampson, 1896 (1)
- Zagiridia Hampson, 1897 (2)

title: Spilomelinae

wikitext:
{{Taxobox vlinder
| naam = Spilomelinae
| afbeelding = Pleuroptya ruralis01.jpg
| afbeeldingtekst = [[Parelmoermot]] (''Patania ruralis'')
| superfamilie = [[Pyraloidea]]
| familie = [[Grasmotten|Crambidae]] (Grasmotten)
| taxon = [[Onderfamilie]]
| w-naam = Spilomelinae
| auteur = [[Achille Guenée|Guenée]]
| datum = 1854
}}
De '''Spilomelinae''' zijn een zeer grote [[onderfamilie]] van [[vlinders]] of Lepidoptera uit de [[Familie (biologie)|familie]] van de [[grasmotten]] of Crambidae. Bij vroegere classificatie werden ze ingedeeld in de onderfamilie van [[Pyraustinae]] als [[geslachtengroep]] Spilomelini.
In totaal zijn ruim 4100 soorten over 340 geslachten bekend. Daarmee is het de meest soortenrijke groep onder de [[Pyraloidea]]. Tot 2019 beschouwde men de taxon Spilomelinae als polyfyletisch. In Malley et al <ref>{{en}}{{Aut|Mally, Hayden, Neinhuis, Jordal & Nuss}} (2019) {{Citeer web | titel=The phylogenetic systematics of Spilomelinae and Pyraustinae (Lepidoptera: Pyraloidea: Crambidae) inferred from DNA and morphology| url=https://www.senckenberg.de/wp-content/uploads/2019/07/07_asp_77-1_mally_141-204.pdf}} {{DOI|10.26049/ASP77-1-2019-07}}</ref> wordt vermeld dat er sterke aanwijzingen zijn dat deze onderfamilie [[monofyletisch]] is.

Tot de soorten die in Europa voorkomen behoren onder meer de [[buxusmot]], de [[sikkelvlekmot]], de [[parelmoermot]] en de [[witte kruidenmot]].

== Geslachten ==
(Indicatie van aantallen soorten per geslacht tussen haakjes)
===Geslachtengroep Agroterini Acloque, 1897===
*''[[Aetholix]]'' Lederer, 1863 (4)
*''[[Agrotera]]'' Schrank, 1802 (28)
*''[[Aiyura]]'' Munroe, 1974 (2)
*''[[Chalcidoptera]]'' Butler, 1887 (15)
*''[[Chilochromopsis]]'' Munroe, 1964 (1)
*''[[Coenostolopsis]]'' Munroe, 1960 (3)
*''[[Diastictis]]'' Hübner, 1818 (12)
*''[[Framinghamia]]'' Strand, 1920 (1)
*''[[Glaucobotys]]'' Maes, 2008 (1)
*''[[Goliathodes]]'' Munroe, 1974 (1)
*''[[Gypodes]]'' Munroe, 1976 (1)
*''[[Haritalodes]]'' Warren, 1890 (11)
*''[[Lingulabotys]]'' Maes, 2025 (2)<ref>{{Aut|Maes, K. V. N.}} (2025). [https://www.metamorphosis.org.za/articlesPDF/1777/2025.03.06%20Metamorphosis%2036%204-10%20Maes%20Crambidae%20VII%20rev.pdf Studies on Crambidae VII – ''Lingulabotys'' gen. nov. from Africa (Pyraloidea, Crambidae, Spilomelinae).] - Metamorphosis, Official Journal of the Lepidopterists' Society of Africa. '''36''': 4-10. {{doi|id=10.4314/met.v36i1.2}}</ref>
*''[[Lygropia]]'' Lederer, 1863 (66)
*''[[Lypotigris]]'' Hübner, 1825 (1)
*''[[Micromartinia]]'' Amsel, 1957 (1)
*''[[Microthyris]]'' Lederer, 1863 (7)
*''[[Nagiella]]'' Munroe, 1976 (5)
*''[[Neoanalthes]]'' Yamanaka & Kirpichnikova, 1993 (8)
*''[[Nosophora]]'' Lederer, 1863 (28)
*''[[Notarcha]]'' Meyrick, 1884 (18)
*''[[Pantographa]]'' Lederer, 1863 (8)
*''[[Paranacoleia]]'' Inoue, 1982 (4)
*''[[Patania]]'' Moore, 1888 (44)
*''[[Phaedropsis]]'' Warren, 1890 (24)
*''[[Phostria]]'' Hübner, 1819 (87)
*''[[Phryganodes]]'' Guenée, 1854 (25)
*''[[Purpurata]]'' Xue, Lu & Du, 2024 (6)
*''[[Suhela]]'' Singh, Ranjan, Kirti & Chandra, 2022 (2)
*''[[Syllepte]]'' Hübner, 1819–1821 (196)
*''[[Tetracona]]'' Meyrick, 1884 (3)
*''[[Tylostega]]'' Meyrick, 1894 (9)
*''[[Ulopeza]]'' Zeller, 1852 (16)

===Geslachtengroep Asciodini Mally, Hayden, Neinhuis, Jordal & Nuss, 2019===
*''[[Arthromastix]]'' Warren, 1890 (2)
*''[[Asciodes]]'' Guenée, 1854 (5)
*''[[Beebea]]'' Schaus, 1923 (1)
*''[[Bicilia]]'' Amsel, 1956 (4)
*''[[Ceratocilia]]'' Amsel, 1956 (8)
*''[[Ceratoclasis]]'' Lederer, 1863 (9)
*''[[Erilusa]]'' Walker, 1866 (2)
*''[[Laniifera]]'' Hampson, 1899 (2)
*''[[Laniipriva]]'' Munroe, 1976 (1)
*''[[Loxomorpha]]'' Amsel, 1956 (4)
*''[[Maracayia]]'' Amsel, 1956 (2)
*''[[Psara (geslacht)|Psara]]'' Snellen, 1875 (36)
*''[[Sathria]]'' Lederer, 1863 (3)

===Geslachtengroep Herpetogrammatini Mally, Hayden, Neinhuis, Jordal & Nuss, 2019===
*''[[Blepharomastix]]'' Lederer, 1863 (85)
*''[[Cryptobotys]]'' Munroe, 1956 (2)
*''[[Eurrhyparodes]]'' Snellen, 1880 (12)
*''[[Herpetogramma]]'' Lederer, 1863 (102)
*''[[Hileithia]]'' Snellen, 1875 (20)
*''[[Metoeca]]'' Warren, 1896 (1)
*''[[Pilocrocis]]'' Lederer, 1863 (65)

===Geslachtengroep Hydririni Minet, 1982===
*''[[Choristostigma]]'' Warren, 1892 (10)
*''[[Gonocausta]]'' Lederer, 1863 (4)
*''[[Hydriris]]'' Meyrick, 1885 (7)
*''[[Lamprosema]]'' Hübner, 1823 (72)
*''[[Nehydriris]]'' Munroe, 1974 (1)
*''[[Ommatospila]]'' Lederer, 1963 (3)
*''[[Rhectothyris]]'' Warren, 1890 (1)
*''[[Syllepis]]'' Poey, 1832 (7)

===Geslachtengroep Hymeniini Swinhoe, 1900===
*''[[Hymenia]]'' Hübner, 1825 (3)
*''[[Spoladea]]'' Guenée, 1854 (2)

===Geslachtengroep Lineodini Amsel, 1956===
*''[[Euleucinodes]]'' Capps, 1948 (1)
*''[[Leucinodes]]'' Guenée, 1854 (19)
*''[[Lineodes]]'' Guenée, 1854 (47)
*''[[Neoleucinodes]]'' Capps, 1948 (9)
*''[[Proleucinodes]]'' Capps, 1948 (4)
*''[[Rhectosemia]]'' Lederer, 1863 (12)

===Geslachtengroep Margaroniini Swinhoe & Cotes, 1889===
*''[[Agathodes]]'' Guenée, 1854 (16)
*''[[Agrioglypta]]'' Meyrick, 1932 (11)
*''[[Alytana]]'' J. C. Shaffer, & Munroe, (2)
*''[[Analyta]]'' Lederer, 1863 (10)
*''[[Anarmodia]]'' Lederer, 1863 (24)
*''[[Antigastra]]'' Lederer, 1863 (2)
*''[[Aphytoceros]]'' Meyrick, 1884 (3)
*''[[Arthroschista]]'' Hampson, 1893 (2)
*''[[Asturodes]]'' Amsel, 1956 (4)
*''[[Azochis]]'' Walker, 1859 (16)
*''[[Botyodes]]'' Guenée, 1854 (9)
*''[[Cadarena]]'' Moore, 1886 (1)
*''[[Caldubotys]]'' Singh, Kirti & Singh, 2019 (1)
*''[[Caprinia]]'' Walker, 1859 (10)
*''[[Chabulina]]'' J. C. Shaffer, & Munroe, (10)
*''[[Charitoprepes]]'' Warren, 1896 (3)
*''[[Chrysophyllis]]'' Meyrick, 1934 (1)
*''[[Chrysothyridia]]'' Munroe, 1967 (2)
*''[[Cirrhochrista]]'' Lederer, 1863 (39)
*''[[Colomychus]]'' Munroe, 1956 (2)
*''[[Compacta]]'' Amsel, 1956 (4)
*''[[Condylorrhiza]]'' Lederer, 1863 (4)
*''[[Conogethes]]'' Meyrick, 1884 (17)
*''[[Cydalima]]'' Lederer, 1863 (9)
*''[[Diaphania]]'' Hübner, 1818 (93)
*''[[Didymostoma]]'' Warren, 1892 (2)
*''[[Dysallacta]]'' Lederer, 1863 (3)
*''[[Endocrossis]]'' Meyrick, 1889 (5)
*''[[Eusabena]]'' Snellen, 1901 (4)
*''[[Filodes]]'' Guenée, 1854 (14)
*''[[Ghesquierellana]]'' Berger, 1955 (5)
*''[[Glauconoe]]'' Warren, 1892 (1)
*''[[Glyphodella]]'' J. C. Shaffer & Munroe (3)
*''[[Glyphodes]]'' Guenée, 1854 (153)
*''[[Hedyleptopsis]]'' Munroe, 1960 (1)
*''[[Heterocnephes]]'' Lederer, 1863 (5)
*''[[Hodebertia]]'' Leraut, 2003 (1)
*''[[Hoterodes]]'' Guenée, 1854 (5)
*''[[Leucochroma]]'' Guenée, 1854 (6)
*''[[Liopasia]]'' Möschler, 1882 (15)
*''[[Loxmaionia]]'' Schaus, 1913 (1)
*''[[Maruca]]'' Walker, 1859 (4)
*''[[Marwitzia]]'' Gaede, 1917 (3)
*''[[Megaphysa]]'' Guenée, 1854 (1)
*''[[Megastes]]'' Guenée, 1854 (16)
*''[[Meroctena]]'' Lederer, 1863 (4)
*''[[Nevrina]]'' Guenée, 1854 (3)
*''[[Nolckenia]]'' Snellen, 1875 (1)
*''[[Obtusipalpis]]'' Hampson, 1896 (6)
*''[[Omiodes]]'' Guenée, 1854 (102)
*''[[Omphisa]]'' Moore, 1886 (10)
*''[[Pachynoa]]'' Lederer, 1863 (12)
*''[[Palpita]]'' Hübner, 1808 (169)
*''[[Parotis]]'' Hübner, 1831 (38)
*''[[Poliobotys]]'' J. C. Shaffer & Munroe (1)
*''[[Polygrammodes]]'' Guenée, 1854 (78)
*''[[Polygrammopsis]]'' Munroe, 1960 (1)
*''[[Polythlipta]]'' Lederer, 1863 (19)
*''[[Prenesta]]'' Snellen, 1875 (16)
*''[[Pygospila]]'' Guenée, 1854 (10)
*''[[Radessa]]'' Munroe, 1977 (2)
*''[[Rhagoba]]'' Moore, 1888 (2)
*''[[Rhimphalea]]'' Lederer, 1863 (13)
*''[[Sinomphisa]]'' Munroe, 1958 (3)
*''[[Sparagmia]]'' Guenée, 1854 (1)
*''[[Stemorrhages]]'' Lederer, 1863 (10)
*''[[Synclera]]'' Lederer, 1863 (16)
*''[[Syngamilyta]]'' Strand, 1920 (5)
*''[[Talanga (geslacht)|Talanga]]'' Moore, 1885 (10)
*''[[Terastia]]'' Guenée, 1854 (8)
*''[[Tessema]]'' J. F. G. Clarke, 1986 (1)
*''[[Tyspanodes]]'' Warren, 1891 (20)
*''[[Uncobotyodes]]'' Kirti & Rose, 1990 (1)
*''[[Zebronia]]'' Hübner, 1821 (6)

===Geslachtengroep Nomophilini Kuznetzov & Stekolnikov, 1979===
*''[[Arnia (vlinder)|Arnia]]'' Guenée, 1849 (1)
*''[[Ategumia]]'' Amsel, 1956 (11)
*''[[Bocchoris]]'' Moore, 1885 (25)
*''[[Crocidocnemis]]'' Warren, 1889 (2)
*''[[Desmia]]'' Westwood, 1832 (89)
*''[[Diacme]]'' Warren, 1892 (10)
*''[[Diasemia]]'' Hübner, 1825 (13)
*''[[Diasemiodes]]'' Munroe, 1957 (4)
*''[[Diasemiopsis]]'' Munroe, 1957 (1)
*''[[Diathrausta]]'' Lederer, 1863 (21)
*''[[Epipagis]]'' Hübner, 1825 (14)
*''[[Mecyna]]'' Doubleday, 1849 (34)
*''[[Mimophobetron]]'' Munroe, 1950 (1)
*''[[Mimorista]]'' Warren, 1890 (15)
*''[[Niphograpta]]'' Warren, 1892 (1)
*''[[Nomophila]]'' Hübner, 1825 (14)
*''[[Nothomastix]]'' Warren, 1890 (5)
*''[[Parapilocrocis]]'' Munroe, 1967 (3)
*''[[Parathrausta]]'' Seizmair, 2024 (1)
*''[[Pardomima]]'' Warren, 1890 (16)
*''[[Perisyntrocha]]'' Meyrick, 1894 (4)
*''[[Pessocosma]]'' Meyrick, 1884 (4)
*''[[Protonoceras]]'' Warren, 1890 (5)
*''[[Samea]]'' Guenée, 1854 (29)
*''[[Sameodes]]'' Snellen, 1880 (15)
*''[[Syngamia]]'' Guenée, 1854 (25)

===Geslachtengroep Spilomelini Guenée, 1854===
*''[[Aethaloessa]]'' Lederer, 1863 (3)
*''[[Ceratarcha]]'' Swinhoe, 1894 (2)
*''[[Cirrhocephalina]]'' Munroe, 1995 (5)
*''[[Cnaphalocrocis]]'' Lederer, 1863 (29)
*''[[Eporidia]]'' Walker, 1859 (1)
*''[[Geshna]]'' Dyar, 1906 (1)
*''[[Marasmia]]'' Lederer, 1863 (8)
*''[[Marasmianympha]]'' Munroe, 1991 (1)
*''[[Massepha]]'' Walker, 1859 (17)
*''[[Orphanostigma]]'' Warren, 1890 (7)
*''[[Palpusia]]'' Amsel, 1956 (10)
*''[[Rhectocraspeda]]'' Warren, 1892 (2)
*''[[Salbia]]'' Guenée, 1854 (34)
*''[[Scaptesylodes]]'' Munroe, 1976 (2)
*''[[Siga]]'' Hübner, 1820 (2)
*''[[Spilomela]]'' Guenée, 1854 (8)
*''[[Zeuzerobotys]]'' Munroe, 1963 (1)

===Geslachtengroep Steniini Guenée, 1854===
*''[[Anageshna]]'' Munroe, 1956 (1)
*''[[Apogeshna]]'' Munroe, 1956 (3)
*''[[Bradina]]'' Lederer, 1863 (94)
*''[[Camptomastix]]'' Warren, 1892 (2)
*''[[Dolicharthria]]'' Stephens, 1834 (23)
*''[[Duponchelia]]'' Zeller, 1847 (5)
*''[[Epherema]]'' Snellen, 1892 (1)
*''[[Glycythyma]]'' Turner, 1908 (4)
*''[[Hymenoptychis]]'' Zeller, 1852 (4)
*''[[Loxostegopsis]]'' Dyar, 1917 (6)
*''[[Metasia]]'' Guenée, 1854 (90)
*''[[Penestola]]'' Möschler, 1890 (3)
*''[[Steniodes]]'' Snellen, 1875 (9)
*''[[Symmoracma]]'' Meyrick, 1894 (1)
*''[[Tatobotys]]'' Butler, 1881 (11)

===Geslachtengroep Trichaeini Mally, Hayden, Neinhuis, Jordal & Nuss, 2019===
*''[[Archernis]]'' Meyrick, 1886 (11)
*''[[Prophantis]]'' Warren, 1896 (8)
*''[[Sacculosia]]'' Amsel, 1956 (1)
*''[[Trichaea]]'' Herrich-Schäffer, 1866 (11)
*''[[Zenamorpha]]'' Amsel, 1956 (1)

===Geslachtengroep Udeini Mally, Hayden, Neinhuis, Jordal & Nuss, 2019===
*''[[Cheverella]]'' B. Landry, 2011   (1)
*''[[Conchylodes]]'' Guenée, 1854 (21)
*''[[Deana]]'' Butler, 1879 (1)
*''[[Ercta]]'' Walker, 1859 (7)
*''[[Mnesictena]]'' Meyrick, 1884 (7)
*''[[Sisyracera]]'' Möschler, 1890 (3)
*''[[Tanaophysa]]'' Warren, 1892 (2)
*''[[Udea (vlinder)|Udea]]'' Guenée, 1845 (212)
*''[[Udeoides]]'' Maes, 2006 (6)

===Geslachtengroep Wurthiini Roepke, 1916===
*''[[Apilocrocis]]'' Amsel, 1956 (11)
*''[[Aristebulea]]'' Munroe & Mutuura, 1968 (2)
*''[[Cotachena]]'' Moore, 1885 (12)
*''[[Diaphantania]]'' Möschler, 1890 (3)
*''[[Loxocorys]]'' Meyrick, 1894 (1)
*''[[Mimetebulea]]'' Munroe & Mutuura, 1968 (1)
*''[[Niphopyralis]]'' Hampson, 1893 (8)
*''[[Pseudebulea]]'' Butler, 1881 (4)
*''[[Togabotys]]'' Yamanaka, 1978 (1)

===Overig===
*''[[Aboetheta]]'' Turner, 1914 (1)
*''[[Acicys]]'' Turner, 1911 (1)
*''[[Aediodina]]'' Strand, 1919 (1)
*''[[Agrammia]]'' Guenée, 1854 (2)
*''[[Almonia]]'' Walker, 1866 (4)
*''[[Ametrea]]'' Munroe, 1964 (1)
*''[[Arxama]]'' Walker, 1866 (4)
*''[[Atelocentra]]'' Meyrick, 1884 (1)
*''[[Auchmophoba]]'' Turner, 1913 (4)
*''[[Bacotoma]]'' Moore, 1885 (10)
*''[[Cangetta]]'' Moore, 1886 (13)
*''[[Carthade]]'' Snellen, 1899 (1)
*''[[Chabula]]'' Moore, 1886 (3)
*''[[Chalcibotys]]'' Maes, 2024 (2)
*''[[Chromodes]]'' Guenée, 1854 (1)
*''[[Cissachroa]]'' Turner, 1937 (1)
*''[[Coelorhyncidia]]'' Hampson, 1896 (6)
*''[[Coptobasis]]'' Lederer, 1863 (13)
*''[[Coremata]]'' Amsel, 1956 (1)
*''[[Criophthona]]'' Meyrick, 1884 (9)
*''[[Cristabotys]]'' Maes, 2024 (1)
*''[[Cyclarcha]]'' Swinhoe, 1894 (2)
*''[[Daulia]]'' Walker, 1859 (9)
*''[[Deuterarcha]]'' Meyrick, 1884 (2)
*''[[Deuterophysa]]'' Warren, 1889 (14)
*''[[Diathraustodes]]'' Hampson, 1896 (4)
*''[[Dichocrocis]]'' Lederer, 1863 (55)
*''[[Discothyris]]'' Warren, 1895 (3)
*''[[Dracaenura]]'' Meyrick, 1886 (19)
*''[[Ebuleodes]]'' Warren, 1896 (1)
*''[[Ectadiosoma]]'' Turner, 1937 (1)
*''[[Elbursia]]'' Amsel, 1950 (1)
*''[[Eudaimonisma]]'' T. P. Lucas, 1902 (1)
*''[[Eulepte]]'' Hübner, 1825 (6)
*''[[Eurybela]]'' Turner, 1908 (2)
*''[[Eustenia]]'' Snellen, 1899 (1)
*''[[Exoasota]]'' Ko & Bae, 2020 (1)
*''[[Furcivena]]'' Hampson, 1896 (4)
*''[[Gadessa]]'' Moore, 1885 (3)
*''[[Gethosyne]]'' Warren, 1896 (1)
*''[[Goniorhynchus]]'' Hampson, 1896 (17)
*''[[Hemopsis]]'' Kirti & Rose, 1987 (2)
*''[[Heterudea]]'' Dognin, 1905 (2)
*''[[Hyalea]]'' Guenée, 1854 (4)
*''[[Indogrammodes]]'' Kirti & Rose, 1989 (1)
*''[[Iranomecyna]]'' Koçak & Kemal, 2016 (1)
*''[[Ischnurges]]'' Lederer, 1863 (5)
*''[[Legrandellus]]'' J. C. Shaffer & Munroe, (1)
*''[[Lepidoneura]]'' Hampson, 1896 (3)
*''[[Leucinodella]]'' Strand, 1918 (2)
*''[[Leucochromodes]]'' Amsel, 1956 (8)
*''[[Leucophotis]]'' Butler, 1886 (1)
*''[[Lipararchis]]'' Meyrick, 1934 (3)
*''[[Luma (geslacht)|Luma]]'' Walker, 1863 (11)
*''[[Macaretaera]]'' Meyrick, 1886 (1)
*''[[Macrobela]]'' Turner, 1939 (1)
*''[[Malaciotis]]'' Meyrick, 1934 (1)
*''[[Malickyella]]'' Mey & Speidel, 2010 (4)
*''[[Meekiaria]]'' Munroe, 1974 (2)
*''[[Merodictya]]'' Warren, 1896 (1)
*''[[Mesocondyla]]'' Lederer, 1863 (2)
*''[[Metallarcha]]'' Meyrick, 1884 (16)
*''[[Metasibotys]]'' Maes, 2022 (1)
*''[[Metraeopsis]]'' Dognin, 1905 (1)
*''[[Microgeshna]]'' J. C. Shaffer & Munroe, (1)
*''[[Microphysetica]]'' Hampson, 1917 (4)
*''[[Mimudea]]'' Warren, 1892 (40)
*''[[Mukia]]'' Amsel, 1954 (1)
*''[[Myriostephes]]'' Meyrick, 1884 (6)
*''[[Myrmidonistis]]'' Meyrick, 1887 (1)
*''[[Nacoleia]]'' Walker, 1859 (81)
*''[[Nankogobinda]]'' Rose & Kirti, 1986 (1)
*''[[Nausinoe]]'' Hübner, 1825 (11)
*''[[Nausinoella]]'' J. C. Shaffer & Munroe, (1)
*''[[Neobotyodes]]'' Singh, Kirti & Singh, 2019 (1)
*''[[Neostege]]'' Hampson, 1910 (1)
*''[[Nistra]]'' Walker, 1859 (1)
*''[[Ommatobotys]]'' J. C. Shaffer & Munroe, (2)
*''[[Orphnophanes]]'' Lederer, 1863 (5)
*''[[Orthospila]]'' Warren, 1890 (4)
*''[[Osiriaca]]'' Walker, 1866 (1)
*''[[Otiophora]]'' Turner, 1908 (3)
*''[[Pectinobotys]]'' Munroe, 1959 (1)
*''[[Pelinopsis]]'' Dognin, 1905 (1)
*''[[Peribona]]'' Snellen, 1895 (1)
*''[[Physematia]]'' Lederer, 1863 (2)
*''[[Piletocera]]'' Lederer, 1863 (94)
*''[[Piletosoma]]'' Hampson, 1899 (9)
*''[[Plateopsis]]'' Warren, 1896 (1)
*''[[Platygraphis]]'' Dyar, 1918 (1)
*''[[Pleonectoides]]'' Hampson, 1891 (1)
*''[[Praeacrospila]]'' Amsel, 1956 (4)
*''[[Praephostria]]'' Amsel, 1956 (2)
*''[[Pramadea]]'' Moore, 1888 (9)
*''[[Preneopogon]]'' Warren, 1896 (2)
*''[[Prionopaltis]]'' Warren, 1892 (3)
*''[[Prorodes]]'' Swinhoe, 1894 (3)
*''[[Proternia]]'' Meyrick, 1884 (1)
*''[[Pycnarmon]]'' Lederer, 1863 (56)
*''[[Pylartes]]'' Walker, 1863 (2)
*''[[Pyradena]]'' Munroe, 1958 (1)
*''[[Ravanoa]]'' Moore, 1885 (2)
*''[[Rehimena]]'' Walker, 1866 (16)
*''[[Rhimphaliodes]]'' Hampson, 1893 (1)
*''[[Rhynchetria]]'' Klunder van Gijen, 1913 (1)
*''[[Sagariphora]]'' Meyrick, 1894 (1)
*''[[Sameodesma]]'' Hampson, 1918 (2)
*''[[Sciorista]]'' Warren, 1890 (1)
*''[[Sedenia]]'' Guenée, 1854 (10)
*''[[Sericophylla]]'' Turner, 1937 (1)
*''[[Stenorista]]'' Dognin, 1905 (2)
*''[[Syngropia]]'' Hampson, 1912 (1)
*''[[Syntrita]]'' Dognin, 1905 (6)
*''[[Tabidia]]'' Snellen, 1880 (13)
*''[[Tanaophysopsis]]'' Munroe, 1964 (1)
*''[[Tangla (geslacht)|Tangla]]'' Swinhoe, 1900 (1)
*''[[Tasenia]]'' Snellen, 1901 (1)
*''[[Teratauxta]]'' E. Hering, 1901 (1)
*''[[Torqueola]]'' Swinhoe, 1906 (3)
*''[[Trichoceraea]]'' Sauber, 1902 (1)
*''[[Trigonobela]]'' Turner, 1915 (2)
*''[[Trithyris]]'' Lederer, 1863 (3)
*''[[Troctoceras]]'' Dognin, 1905 (1)
*''[[Voliba]]'' Walker, 1866 (6)
*''[[Xanthomelaena]]'' Hampson, 1896 (1)
*''[[Zagiridia]]'' Hampson, 1897 (2)

{{Appendix|1=ref|2=
{{References}}
;Externe links
*{{en}}{{Aut|De Prins J. & De Prins W.}} (2011–2024) [https://www.afromoths.net/moth/430 ''Spilomelinae'' op Afromoths, online database of Afrotropical moth species (Lepidoptera)], geraadpleegd op 23-2-2024.
*{{Aut|Nuss, M.; et al.}} (2003-2024). [http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx GlobIZ]. Global Information System on Pyraloidea. Geraadpleegd op 5-12-2024.
}}

[[Categorie:Grasmotten]]

title: Spilomelinae

Superfamilie: Pyraloidea

Familie: Crambidae (Grasmotten)

title: Onderfamilie


text:
# Pseudopoda gogona
Pseudopoda gogona is een spinnensoort in de taxonomische indeling van de jachtkrabspinnen (Sparassidae).
Het dier behoort tot het geslacht Pseudopoda. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 2001 door Peter Jäger.

title: Pseudopoda gogona

wikitext:
{{Taxobox spin
| naam              = ''Pseudopoda gogona''
| titelweergave     = cursief
| afbeelding        =
| afbeeldingtekst   =
| familie           = [[Jachtkrabspinnen|Sparassidae]] (Jachtkrabspinnen)
| geslacht          = ''[[Pseudopoda]]''
| auteur            = [[Peter Jäger]]
| datum             = 2001
| haakjes           =
}}
'''''Pseudopoda gogona''''' is een [[spinnen (dieren)|spinnen]][[soort]] in de taxonomische indeling van de [[Jachtkrabspinnen|jachtkrabspinnen (Sparassidae)]].<ref>{{aut|Platnick, Norman I.}} (2010): [http://research.amnh.org/entomology/spiders/catalog/ The world spider catalog], version 10.5. ''American Museum of Natural History''. [https://web.archive.org/web/20090312050907/http://research.amnh.org:80/entomology/spiders/catalog/ Gearchiveerd] op 12 maart 2009.</ref>

Het dier behoort tot het geslacht ''[[Pseudopoda]]''. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 2001 door [[Peter Jäger]].

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|10|21}}

[[Categorie:Pseudopoda|gogona]]

title: Pseudopoda gogona

Klasse: Arachnida (Spinachtigen)

Orde: Araneae (Spinnen)

Familie: Sparassidae (Jachtkrabspinnen)

Geslacht: Pseudopoda

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Austrarcturella brychia
Austrarcturella brychia is een pissebed uit de familie Austrarcturellidae. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1992 door Poore & Bardsley.

title: Austrarcturella brychia

wikitext:
{{Taxobox
| titelweergave = cursief
| naam = ''Austrarcturella brychia''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| rijk= [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| familie = [[Austrarcturellidae]]
| klasse= [[Malacostraca]] (Hogere kreeftachtigen)
| orde= [[Pissebedden|Isopoda]] (Pissebedden)
| geslacht = ''[[Austrarcturella]]''
| w-naam = ''Austrarcturella brychia''
| auteur = Poore & Bardsley
| datum = 1992
| haakjes =
| stam = [[Geleedpotigen|Arthropoda]] (Geleedpotigen)
| worms = 259170
}}
'''''Austrarcturella brychia''''' is een [[pissebedden|pissebed]] uit de familie [[Austrarcturellidae]]. De wetenschappelijke naam van de soort is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1992 door Poore & Bardsley.<ref>Poore, G.; Schotte, M. (2010). ''Austrarcturella brychia'' Poore & Bardsley, 1992. In: Schotte, M., Boyko, C.B, Bruce, N.L., Poore, G.C.B., Taiti, S., Wilson, G.D.F. (Eds) (2010). World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans database. Gebaseerd op informatie uit het [[World Register of Marine Species]], te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=259170</ref>
{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|12|15}}
[[Categorie:Austrarcturellidae]]

title: Austrarcturella brychia

Klasse: Malacostraca (Hogere kreeftachtigen)

Orde: Isopoda (Pissebedden)

Familie: Austrarcturellidae

Geslacht: Austrarcturella

title: Soort


text:
# Knolduizendknoop
Knolduizendknoop of levendbarende duizendknoop (Polygonum viviparum) is een vaste plant die behoort tot de duizendknoopfamilie (Polygonaceae). Het is een plant die te vinden is tussen het gras, op stenige bodem en op moerasgrond. De plant komt van nature voor in het arctisch gebied en naar het zuiden toe in de Alpen, Karpaten, Pyreneeën, Kaukasus en het Tibetaans Hoogland op een hoogte van 1000 tot 3000 m.
De plant wordt 5–25 cm hoog, vormt een wortelstok en heeft een onvertakte stengel. De lancetvormige bladeren zijn 2–8 cm lang. Langs de stengel worden in de oksels van de bladschubben broedbolletjes gevormd, waaraan de plant de soortaanduiding viviparum te danken heeft. De plant vermeerdert zich hoofdzakelijk door deze broedbolletjes. De broedbolletjes worden door alpensneeuwhoenders gegeten.
De plant bloeit van mei tot augustus met 3–4 mm lange, witte tot rozerode bloemen, die in een aar staan.
De vrucht is een dopvrucht. Meestal wordt er geen of soms weinig zaad gevormd.

## Namen in andere talen
- Duits: Knöllchen-Knöterich
- Engels: Alpine Bistort, Serpent-grass, Viviparous bistort
- Frans: Renouée vivipare

title: Knolduizendknoop

wikitext:
{{Taxobox
| type= plant
| naam= Knolduizendknoop
| afbeelding= Polygonum viviparum (flowers).jpg
| afbeeldingtekst=
| rijk= ''[[Planten|Plantae]]'' (Planten)
| stam= ''[[Embryophyta]]'' (Landplanten)
| klasse= ''[[Spermatopsida]]'' (Zaadplanten)
| clade1= [[Bedektzadigen]]
| clade3= [[Geavanceerde tweezaadlobbigen]]
| orde= ''[[Caryophyllales]]''
| familie= ''[[Polygonaceae]]'' (Duizendknoopfamilie)
| geslacht= ''[[Polygonum]]'' (Varkensgras)
| taxon= [[soort]]
| w-naam= ''Polygonum viviparum''
| auteur= [[Carl Linnaeus|L.]]
| datum= 1753
| afbeeldingII= Knotweed2.jpg
}}
'''Knolduizendknoop''' of '''levendbarende duizendknoop''' (''Polygonum viviparum'') is een [[vaste plant]] die behoort tot de [[duizendknoopfamilie]] (''Polygonaceae''). Het is een plant die te vinden is tussen het gras, op stenige bodem en op [[moeras]]grond. De plant komt van nature voor in het [[arctisch gebied]] en naar het zuiden toe in de [[Alpen]], [[Karpaten]], [[Pyreneeën]], [[Kaukasus (gebergte)|Kaukasus]] en het [[Tibetaans Hoogland]] op een hoogte van 1000 tot 3000 m.

De plant wordt 5–25 cm hoog, vormt een [[wortelstok]] en heeft een onvertakte [[stengel]]. De [[bladvorm|lancetvormige]] [[blad]]eren zijn 2–8 cm lang. Langs de stengel worden in de oksels van de bladschubben [[broedbol]]letjes gevormd, waaraan de plant de [[soortaanduiding]] ''viviparum'' te danken heeft. De plant vermeerdert zich hoofdzakelijk door deze broedbolletjes. De broedbolletjes worden door [[alpensneeuwhoen]]ders gegeten.

De plant bloeit van mei tot augustus met 3–4 mm lange, witte tot rozerode [[bloem (plant)|bloem]]en, die in een [[aar (bloeiwijze)|aar]] staan.

De vrucht is een [[dopvrucht]]. Meestal wordt er geen of soms weinig [[zaad (plant)|zaad]] gevormd.

==Namen in andere talen==
*Duits: Knöllchen-Knöterich
*Engels: Alpine Bistort, Serpent-grass, Viviparous bistort
*Frans: Renouée vivipare

== Externe links ==
* {{Observation.org taxon}}

{{Navigatie Polygonum}}
{{Taxonbalk}}
[[Categorie:Duizendknoopfamilie]]
[[Categorie:Plant uit het Palearctisch gebied|knolduizendknoop]]

title: Knolduizendknoop

Rijk: Plantae (Planten)

Stam: Embryophyta (Landplanten)

Klasse: Spermatopsida (Zaadplanten)

Orde: Caryophyllales

Familie: Polygonaceae (Duizendknoopfamilie)

Geslacht: Polygonum (Varkensgras)

title: soort