text:
# Kanji
Het kanji (漢字) is een van de drie Japanse schriften en betekent "schrifttekens van Han". Het is overgenomen van de Chinese tekens, hànzi 漢字, toen de Chinese taal en cultuur voor een groot deel overgenomen werden door Japan. Een teken in het kanji wordt ook "kanji" genoemd. Kanji zijn logografisch, wat wil zeggen dat elk teken een begrip uitdrukt. Het kanji alleen is niet genoeg om in het Japans te schrijven, daarbij zijn ook de fonetische lettergreepschriften: hiragana of katakana nodig.
Er bestaan meer dan 50.000 kanji, maar hoogopgeleide Japanners kennen er circa 4.000. Japanse leerlingen aan het voortgezet onderwijs worden geacht bij het examen de jōyōkanji (常用漢字) en de jinmeiyōkanji (人名用漢字) te kennen. De eerste set aan kanji zijn de kanji voor algemeen gebruik en worden beschouwd als de absolute basis. De jōyōkanjilijst bestaat uit 2.136 kanji. De tweede set aan kanji is de jinmeiyōkanjilijst en deze bestaat uit 863 kanji. Deze kanji worden gebruikt voor onder andere eigennamen maar bevatten ook traditionele karakters van de vereenvoudigde kanji die op de jōyōkanjilijst staan. Al deze karakters worden door kinderen geleerd op school. In algemene media (krant, tv, etc.) worden woorden die niet voorkomen op de officiële lijst, geschreven met de fonetische lettergreepschriften: hiragana of katakana. De kanji die buiten deze twee lijsten vallen worden de hyōgaikanji genoemd, dit zijn de zogenaamde ongewone kanji, deze worden nooit gebruikt in communicatie vanuit de overheid, maar kunnen in principe wel worden gebruikt. Doordat de hyōgaikanji een verzamelcategorie is van alle kanji die niet op een van de twee officiële lijsten staan, is het onbekend hoeveel kanji dit exact zijn.

## Geschiedenis
Tot ongeveer 400 n.Chr. had Japan een zogenaamde "orale cultuur", dat wil zeggen dat de Japanners géén schrift bezaten en alleen mondeling konden communiceren. Japan onderhield contacten met China, en het eerste schrift dat de Japanners zagen, was het Chinees schrift. De Japanners namen het Chinese schrift over en noemden het Kanji. Kanji betekent "schrifttekens van Han", wat waarschijnlijk slaat op de Han-dynastie in China.
Vanwege de verschillen tussen de Chinese en Japanse taalstructuur is het echter onmogelijk om in Kanji de volledige Japanse taal weer te geven. Met name voor werkwoordsvormen had men extra karakters nodig en uit de overgenomen Kanji ontwikkelde men twee eigen klank- of lettergreep-alfabetten: het hiragana en het katakana.
Tegenwoordig leren Japanners ook onze latijnse (romeinse) letters, die zij rōmaji noemen. Japanse kinderen leren dus op school vier schriftsoorten: kanji, hiragana, katakana en rōmaji.

## Betekenis
Elke kanji heeft een eigen betekenis; soms ook meerdere betekenissen. Ook kan de betekenis veranderen door gebruik in een samenstelling. Zo kan het karakter 日 worden gelezen als hi (zon), maar in combinatie met andere tekens wordt het bijvoorbeeld nichi als in 日曜日 nichiyōbi (zondag), bi (dag v/d week) als in 火曜日 kayōbi (dinsdag) of jitsu (dag) zoals in 本日 honjitsu (vandaag). 日 wordt verder gebruikt in de betekenis van Japan, als in 日本 nihon (Japan), 日本語 nihongo (de Japanse taal).

## Uitspraak
Kanji hebben meestal meer dan één vaste uitspraak, maar de uitspraak hangt af van de context. Twee hoofdcategorieën voor de uitspraak kunnen worden onderscheiden. Te weten;
- kun'yomi (Japans: 訓読み) de uitspraak gebaseerd op het gesproken Japans. In het Nederlands de kun-lezing genoemd.
- on'yomi (Japans: 音読み); de uitspraak gebaseerd op de uitspraak van de Chinese talen vanaf de Tang-dynastie (618-907) tot en met de Edoperiode (1603-1867). In het Nederlands de on-lezing genoemd.

De on-lezing wordt door de Japanners ook nog wel eens de vertaallezing genoemd. De reden hiervoor is dat de lezingen waren gebaseerd op de Chinese uitspraak en dat het niet de Chinese uitspraak zelf betrof. Vergelijk de Nederlandse uitspraak van Franse leenwoorden. Er zijn ook kanji, die door de Japanners zelf zijn gecreëerd, kokuji (国字, "nationaal karakter"), die toch een on-lezing hebben gekregen, ondanks dat ze geen Chinese origine hebben. Sommige kanji zijn geïntroduceerd in het Japans vanuit verschillende delen van China, op verschillende tijden, en hebben derhalve verschillende on-lezingen en betekenissen.
Een kanji kan meerdere on- en kun-lezingen hebben. Wanneer een kanji onderdeel uitmaakt van een samenstelling wordt meestal de on-lezing gebruikt, terwijl een kanji, wanneer die op zichzelf staat, hiervoor vaak de kun-lezing wordt gebruikt. Echter kun-lezingen in samenstellingen zijn niet ongewoon. Het advies is om bij twijfel een online woordenboek te controleren.
| \| kanji \| betekenis \| kun-lezing \| on-lezing \| Middel Chinees (Chinese uitspraak) \| Moderne (Chinese uitspraak) \| \| ----- \| ----------- \| ---------------------------- \| ------------- \| ---------------------------------- \| --------------------------- \| \| 一 \| één \| hito \| ichi, it \| yit \| yī \| \| 人 \| persoon \| hito \| jin, nin \| nyin \| rén \| \| 小 \| klein \| chīsai, ko-, o- \| shō \| sjewX \| xiǎo \| \| 性 \| geslacht \| saga \| sei, shō \| shengH \| xìng \| \| 口 \| mond \| kuchi \| kō, ku \| khuwX \| kǒu \| \| 同 \| zelfde \| onaji \| dō \| duwng \| tóng \| \| 國 \| land \| kuni \| koku \| kwok \| gúo \| \| 女 \| vrouw \| onna \| jo, nyo, nyou \| nrjoX \| nǚ \| \| 子 \| kind \| ko \| shi, su, tsu \| tsiX \| zǐ \| \| 家 \| huis \| le, ya \| ka, ke \| kae \| jiā \| \| 市 \| stad \| ichi \| shi \| dzyiX \| shì \| \| 愛 \| liefde \| itoshī, kanashī, shimu, mana \| ai \| 'ojH \| ài \| \| 手 \| hand \| te, ta \| shū, zu \| syuwX \| shǒu \| \| 日 \| zon \| hi, bi, ka \| nichi, jitsu \| nyit \| rì, mì \| \| 木 \| boom \| ki, ko \| boku, moku \| mùwk \| mù \| \| 猫 \| kat \| neko \| byō \| maew, mjew \| māo \| \| 王 \| koning \| kimi \| ō, nō \| hjwang \| wáng \| \| 男 \| man \| otoko \| dan, nan \| nom \| nán \| \| 矢 \| pijl \| ya \| shi \| syijX \| shǐ \| \| 足 \| voet / been \| ashi, tariru taru, tasu \| soku \| tsjowk \| zú \| \| 酒 \| alcohol \| sake \| shu \| tsjuwX \| jiǔ \| \| 鳥 \| vogel \| tori \| chō \| tewX \| niǎo \| |             |                              |               |                                    |                             |
| De spelling voor de uitspraak van het Mandarijn Chinees ten tijde van de Tang-dynastie wordt weergegeven volgens het transliteratiesysteem van Baxter-Sagart voor het Middel-Chinees, uitgebracht in 2014. De hoofdletter X indiceert een glottisslag, een kortstondige onderbreking van de stem waarbij de stembanden dichtklappen.                                                                                |             |                              |               |                                    |                             |
| kanji                                                                                | betekenis   | kun-lezing                   | on-lezing     | Middel Chinees (Chinese uitspraak) | Moderne (Chinese uitspraak) |
| 一                                                                                | één         | hito                         | ichi, it      | yit                                | yī                          |
| 人                                                                                | persoon     | hito                         | jin, nin      | nyin                               | rén                         |
| 小                                                                                | klein       | chīsai, ko-, o-              | shō           | sjewX                              | xiǎo                        |
| 性                                                                                | geslacht    | saga                         | sei, shō      | shengH                             | xìng                        |
| 口                                                                                | mond        | kuchi                        | kō, ku        | khuwX                              | kǒu                         |
| 同                                                                                | zelfde      | onaji                        | dō            | duwng                              | tóng                        |
| 國                                                                                | land        | kuni                         | koku          | kwok                               | gúo                         |
| 女                                                                                | vrouw       | onna                         | jo, nyo, nyou | nrjoX                              | nǚ                          |
| 子                                                                                | kind        | ko                           | shi, su, tsu  | tsiX                               | zǐ                          |
| 家                                                                                | huis        | le, ya                       | ka, ke        | kae                                | jiā                         |
| 市                                                                                | stad        | ichi                         | shi           | dzyiX                              | shì                         |
| 愛                                                                                | liefde      | itoshī, kanashī, shimu, mana | ai            | 'ojH                               | ài                          |
| 手                                                                                | hand        | te, ta                       | shū, zu       | syuwX                              | shǒu                        |
| 日                                                                                | zon         | hi, bi, ka                   | nichi, jitsu  | nyit                               | rì, mì                      |
| 木                                                                                | boom        | ki, ko                       | boku, moku    | mùwk                               | mù                          |
| 猫                                                                                | kat         | neko                         | byō           | maew, mjew                         | māo                         |
| 王                                                                                | koning      | kimi                         | ō, nō         | hjwang                             | wáng                        |
| 男                                                                                | man         | otoko                        | dan, nan      | nom                                | nán                         |
| 矢                                                                                | pijl        | ya                           | shi           | syijX                              | shǐ                         |
| 足                                                                                | voet / been | ashi, tariru taru, tasu      | soku          | tsjowk                             | zú                          |
| 酒                                                                                | alcohol     | sake                         | shu           | tsjuwX                             | jiǔ                         |
| 鳥                                                                                | vogel       | tori                         | chō           | tewX                               | niǎo                        |

### On'yomi onderverdeeld
On'yomi, of de uitspraak gebaseerd op de Chinese talen, kunnen in vier verschillende groepen worden onderverdeeld.
- Go-on (呉音, "Wu geluid") de go-lezingen zijn ontleend aan de uitspraken ten tijde van de Zuidelijke en Noordelijke Dynastieën (420-589) in China. 'Go' verwijst naar een Chinese taal, het Wu. Het is de voornaamste lezing in Boeddhistische teksten.
- Kan-on (漢音, "Han geluid") de kan-lezingen zijn ontleend aan de uitspraken ten tijde van de Tang-dynastie (618-907) in China, voornamelijk uit de standaardtaal die werd gesproken in de hoofdstad Chang'an het tegenwoordige Xi'an. 'Han' verwijst naar de Han-Chinezen.
- Tō-on (唐音, "Tang geluid") de tō-lezingen zijn ontleend aan de uitspraken gangbaar in latere Chinese dynastieën zoals de Song- (960-1279) en de Ming-dynastie (1368 – 1644). Deze beslaan alle lezingen overgenomen ten tijde van de Heianperiode tot aan de Edoperiode. Deze lezing is ook bekend als: Tōsō-on (唐宋音, Tang en Song geluid); verwijzende naar eerder genoemde dynastieën. Deze lezingen werden pas gemeengoed in Japan tijdens de Kamakuraperiode (1185-1333). Woorden met de Tō-lezing zijn onder andere: isu (椅子, stoel) en futon (布団, dekbed).
- Kan'yō-on (慣用音, "gebruikelijk geluid") de kan'yō-lezingen zijn foutieve of gewijzigde lezingen van kanji die mettertijd zijn geaccepteerd en onderdeel zijn geworden van het Japans. In sommige gevallen betreffen het de eigenlijke lezingen die de kanji hadden bij de introductie in Japan, maar komen niet overeen met de regels voor karakterconstructie en -uitspraak.

## Opbouw van een kanji
Een kanji is opgebouwd uit een radicaal en een of meer fonetische elementen, die de uitspraak aangeven. Een enkel radicaal kan ook een kanji zijn. Het radicaal is het belangrijkste element van een kanji en geeft vaak een verwijzing naar de betekenis (dit is echter geen regel). In een kanji komen meestal meerdere elementen voor, maar slechts een van deze is het radicaal. In digitale woordenboeken kan men kanji vaak op meerdere elementen vinden.
| Kanji | Uitspraak         | Betekenis kanji     | Radicaal          | Ander element            |
| ----- | ----------------- | ------------------- | ----------------- | ------------------------ |
| 明    | mei               | helder              | 日 (zon)          | 月 (maan)                |
| 語    | go, kata(ru)      | taal, woord         | 言 (woord)        | 吾 (ik, mijn, ons, onze) |
| 吾    | a, ware, waga, go | ik, mijn, ons, onze | 口 (mond)         | 五 (vijf)                |
| 口    | kō, ku, kuchi     | mond                | kanji = radicaal! |                          |
In sommige gevallen verandert een element of radicaal van vorm als het samen met andere elementen in één kanji optreedt:
| Kanji | Uitspraak  | Betekenis kanji          | Radicaal                | Overige elementen                              |
| ----- | ---------- | ------------------------ | ----------------------- | ---------------------------------------------- |
| 休    | kyū        | rust, afwezig zijn       | 人 (persoon)            | 木 (boom)                                      |
| 忘    | wasu(reru) | vergeten                 | 心 (hart, geest)        | 亡 (gestorven, dood)                           |
| 男    | otoko      | man, mannelijk           | 田 (akker, (rijst)veld) | 力 (kracht)                                    |
| 沈    | shizu(mu)  | zinken, onderdompelen    | 水 (water)              | 尢 (radicaal "gebroken been", géén betekenis!) |
| 酒    | sake       | alcoholische drank, sake | 水 (water)              | 酉 (wijnvat)                                   |
Een bepaald element uit een radicaal hoeft niet per se altijd een betekenis te hebben. Zo heeft 尢 als 'los' element geen enkele betekenis. Voor de volledigheid: deze wordt in het Japans "dainomageashi" (gebroken been) genoemd en men refereert er ook naar als radicaal no. 43. In de kanji 沈 (zinken) treedt hij echter op als element, niet als radicaal. Het radicaal is hier 水 (water).
Ook hoeft het niet altijd het radicaal te zijn dat van vorm verandert als meerdere elementen in één kanji worden samengevoegd. In het laatste voorbeeld (酒, alcoholische drank), verandert niet het radicaal (酉, wijnvat), maar juist het andere element (水, water). Ook kan een bepaald element zelf weer uit een radicaal en een of meer elementen bestaan. Zo bestaat 亡 (gestorven, dood) uit het radicaal 亠 (dit is een なべぶた (nabebuta) dat verder geen betekenis heeft en ook niet los kan voorkomen), plus een extra pennenstreek (element zonder betekenis). Het element 水 (water) kan ook los voorkomen en is dan een radicaal op zich. In een woordenboek dat is ingedeeld naar aantal pennenstreken, zou deze dan te vinden zijn onder het deel voor 4 pennenstreken.

### Radicaalpositie
De radicaal van een kanji kan op een vijftal plekken in het karakter voorkomen. Deze posities hebben de volgende namen.
| Term         | Betekenis                          | Voorbeeldkanji     | Component            |
| ------------ | ---------------------------------- | ------------------ | -------------------- |
| 偏 (hen)     | linkerzijde-radicaal               | 信 (mens + geloof) | 亻 (radicaal van 人) |
| 冠 (kanmuri) | bovenkant-radicaal                 | 笠 (bamboehoed)    | ⺮                   |
| 脚 (ashi)    | onderkant-radicaal                 | 想 (denken)        | 心                   |
| 旁 (tsukuri) | rechterzijde (vaak fonetisch deel) | 話                 | 舌                   |
| 構え (kamae) | omsluitende radicaal               | 国 (land)          | 囗                   |

## Schrijfwijze
Bij het schrijven van kanji is de streepvolgorde heel belangrijk. Oorspronkelijk werden kanji uitsluitend met een penseel geschreven en dit bepaalde tevens de richting van de penseelstreken. Losse strepen worden — wanneer geschreven met een penseel — vaak met een heel dunne lijn aan elkaar verbonden. Dit komt doordat het uiteinde van de penseel, tijdens het optillen, het papier nog raakt. Dit betekent niet meteen dat de kanji onleesbaar wordt; omdat men de beweging van de kwast kan volgen, kan men de kanji herkennen. Indien men niet de juiste streepvolgorde hanteert en ook nog eens vluchtig schrijft, is de bedoelde kanji nauwelijks meer af te lezen. Dit geldt des te meer voor pennenschrift, want met pen kan men geen dunne en dikke lijnen maken, wat dingen nog onduidelijker maakt. Rustig schrijven en strakke lijnen maken is een alternatief; maar het kost extra tijd en over het algemeen vindt men (Japanners, Chinezen etc.) "blokletter-achtige" kanji niet mooi.
Verder is het juist schrijven van kanji belangrijk om het aantal strepen te kunnen tellen (voor het opzoeken in woordenboeken). Het karakter 口 wordt bijvoorbeeld met drie strepen geschreven:
| 1: linksboven naar linksonder                      |
| 2: linksboven naar rechts en aaneensluitend omlaag |
| 3: linksonder naar rechtsonder                     |

## Indeling
Kanji worden op veel manieren ingedeeld, onder andere om ze te kunnen opzoeken:
- Uitspraak: voor één klank/uitspraak kunnen enkele tot tientallen kanji bestaan (met verschillende betekenissen);
- Aantal strepen: het aantal trekken met een pen dat nodig is om de kanji op papier te zetten;
- Indelen op radicaal wordt vaak gebruikt in woordenboeken. Men zoekt dan het radicaal in de lijst en telt daarna de overige streken van de kanji. Bijvoorbeeld 朔 zoek je bij 月 (4 streken) + 6 streken;
- Klasseniveau: dit is de moeilijkheidsgraad van de kanji die gebruikt wordt op school bij het leren van kanji.

title: Kanji

wikitext:
[[Bestand:Japanese word "Kanji" (Mincho typeface).png|thumb|Het woord 'kanji' geschreven in kanji]]
Het '''kanji''' (漢字) is een van de drie [[Japans schrift|Japanse schriften]] en betekent "schrifttekens van Han". Het is overgenomen van de Chinese tekens, [[Chinees schrift|hànzi 漢字]], toen de Chinese taal en cultuur voor een groot deel overgenomen werden door [[Japan]]. Een teken in het kanji wordt ook ''"kanji"'' genoemd. Kanji zijn [[Logografisch schrift|logografisch]], wat wil zeggen dat elk teken een begrip uitdrukt. Het kanji alleen is niet genoeg om in het Japans te schrijven, daarbij zijn ook de [[Fonetiek#Transcriptie|fonetische]] [[Syllabisch schrift|lettergreepschriften]]: [[hiragana]] of [[katakana]] nodig.

Er bestaan meer dan 50.000 kanji, maar hoogopgeleide Japanners kennen er circa 4.000. Japanse leerlingen aan het voortgezet onderwijs worden geacht bij het examen de [[jōyōkanji]] (常用漢字) en de [[jinmeiyōkanji]] (人名用漢字) te kennen. De eerste set aan kanji zijn de kanji voor algemeen gebruik en worden beschouwd als de absolute basis. De jōyōkanjilijst bestaat uit 2.136 kanji. De tweede set aan kanji is de jinmeiyōkanjilijst en deze bestaat uit 863 kanji. Deze kanji worden gebruikt voor onder andere eigennamen maar bevatten ook traditionele karakters van de vereenvoudigde kanji die op de jōyōkanjilijst staan. Al deze karakters worden door kinderen geleerd op school. In algemene media (krant, tv, etc.) worden woorden die niet voorkomen op de officiële lijst, geschreven met de fonetische [[Syllabisch schrift|lettergreepschriften]]: [[hiragana]] of [[katakana]]. De kanji die buiten deze twee lijsten vallen worden de [[hyōgaikanji]] genoemd, dit zijn de zogenaamde ''ongewone kanji'', deze worden nooit gebruikt in communicatie vanuit de overheid, maar kunnen in principe wel worden gebruikt. Doordat de hyōgaikanji een verzamelcategorie is van alle kanji die niet op een van de twee officiële lijsten staan, is het onbekend hoeveel kanji dit exact zijn.

== Geschiedenis ==
Tot ongeveer [[400|400 n.Chr.]] had Japan een zogenaamde "[[Orale traditie|orale cultuur]]", dat wil zeggen dat de Japanners géén schrift bezaten en alleen mondeling konden communiceren. Japan onderhield contacten met China, en het eerste schrift dat de Japanners zagen, was het [[Chinees schrift]]. De Japanners namen het Chinese schrift over en noemden het ''Kanji''. Kanji betekent "schrifttekens van Han", wat waarschijnlijk slaat op de [[Han-dynastie]] in China.

Vanwege de verschillen tussen de Chinese en Japanse taalstructuur is het echter onmogelijk om in Kanji de volledige Japanse taal weer te geven. Met name voor werkwoordsvormen had men extra karakters nodig en uit de overgenomen Kanji ontwikkelde men twee eigen klank- of lettergreep-alfabetten: het [[hiragana]] en het [[katakana]].

Tegenwoordig leren Japanners ook onze latijnse (romeinse) letters, die zij [[romaji|rōmaji]] noemen. Japanse kinderen leren dus op school vier schriftsoorten: kanji, hiragana, katakana en rōmaji.

== Betekenis ==
Elke kanji heeft een eigen betekenis; soms ook meerdere betekenissen. Ook kan de betekenis veranderen door gebruik in een samenstelling. Zo kan het karakter 日 worden gelezen als ''hi'' (zon), maar in combinatie met andere tekens wordt het bijvoorbeeld ''nichi'' als in 日曜日 ''nichiyōbi'' (zondag), ''bi'' (dag v/d week) als in 火曜日 ''kayōbi'' (dinsdag) of ''jitsu'' (dag) zoals in 本日 ''honjitsu'' (vandaag). 日 wordt verder gebruikt in de betekenis van Japan, als in 日本 ''nihon'' (Japan), 日本語 ''nihongo'' (de Japanse taal).

== Uitspraak ==
Kanji hebben meestal meer dan één vaste [[uitspraak (taal)|uitspraak]], maar de uitspraak hangt af van de context. Twee hoofdcategorieën voor de uitspraak kunnen worden onderscheiden. Te weten;

* ''kun'yomi'' ([[Japans]]: 訓読み) de uitspraak gebaseerd op het gesproken Japans. In het Nederlands de kun-lezing genoemd.
* ''on'yomi'' ([[Japans]]: 音読み); de uitspraak gebaseerd op de uitspraak van de [[Chinese talen]] vanaf de [[Tang-dynastie]] (618-907) tot en met de [[Edoperiode]] (1603-1867). In het Nederlands de on-lezing genoemd.

De on-lezing wordt door de Japanners ook nog wel eens de vertaallezing genoemd. De reden hiervoor is dat de lezingen waren gebaseerd op de Chinese uitspraak en dat het niet de Chinese uitspraak zelf betrof. Vergelijk de Nederlandse uitspraak van [[Frans]]e leenwoorden. Er zijn ook kanji, die door de Japanners zelf zijn gecreëerd, kokuji (国字, "nationaal karakter"), die toch een on-lezing hebben gekregen, ondanks dat ze geen Chinese origine hebben. Sommige kanji zijn geïntroduceerd in het Japans vanuit verschillende delen van China, op verschillende tijden, en hebben derhalve verschillende on-lezingen en betekenissen.

Een kanji kan meerdere on- en kun-lezingen hebben. Wanneer een kanji onderdeel uitmaakt van een [[Samenstelling (taalkunde)|samenstelling]] wordt meestal de on-lezing gebruikt, terwijl een kanji, wanneer die op zichzelf staat, hiervoor vaak de kun-lezing wordt gebruikt. Echter kun-lezingen in samenstellingen zijn niet ongewoon. Het advies is om bij twijfel een online woordenboek te controleren.<ref>{{en}} [https://www.thoughtco.com/learning-japanese-4070947 ThoughtCo. - When to Use On-Reading and Kun-Reading for Kanji] ''thoughtco.com'' door Namiko Abe 30-01-2019; geraadplkeegd: 07-06-2022</ref>

:{| width="60%"
|
:{| class="wikitable sortable" width="100%"
! kanji || betekenis || kun-lezing || on-lezing || Middel Chinees
(Chinese uitspraak) || Moderne
(Chinese uitspraak)
|-
| 一 || één || hito || ichi, it || yit || yī
|-
| 人 || persoon || hito || jin, nin || nyin || rén
|-
| 小 || klein || chīsai, ko-, o- || shō || sjewX || xiǎo
|-
| 性 || geslacht || saga || sei, shō || shengH || xìng
|-
| 口 || mond || kuchi || kō, ku || khuwX || kǒu
|-
| 同 || zelfde || onaji || dō || duwng || tóng
|-
| 國 || land || kuni || koku || kwok || gúo
|-
| 女 || vrouw || onna || jo, nyo, nyou || nrjoX || nǚ
|-
| 子 || kind || ko || shi, su, tsu || tsiX || zǐ
|-
| 家 || huis || le, ya || ka, ke || kae || jiā
|-
| 市 || stad || ichi || shi || dzyiX || shì
|-
| 愛 || liefde || itoshī, kanashī,
shimu, mana || ai || 'ojH || ài
|-
| 手 || hand || te, ta || shū, zu || syuwX || shǒu
|-
| 日 || zon || hi, bi, ka || nichi, jitsu || nyit || rì, mì
|-
| 木 || boom || ki, ko || boku, moku || mùwk || mù
|-
| 猫 || kat || neko || byō || maew, mjew || māo
|-
| 王 || koning || kimi || ō, nō || hjwang || wáng
|-
| 男 || man || otoko || dan, nan || nom || nán
|-
| 矢 || pijl || ya || shi || syijX || shǐ
|-
| 足 || voet / been || ashi, tariru
taru, tasu || soku || tsjowk || zú
|-
| 酒 || alcohol || sake || shu || tsjuwX || jiǔ
|-
| 鳥 || vogel || tori || chō || tewX || niǎo
|-
|}
|-
| colspan="6" | ''De spelling voor de uitspraak van het Mandarijn Chinees ten tijde van de Tang-dynastie wordt weergegeven volgens het transliteratiesysteem van Baxter-Sagart voor het Middel-Chinees, uitgebracht in 2014. De [[hoofdletter]] ''X'' indiceert een [[glottisslag]], een kortstondige onderbreking van de stem waarbij de [[stembanden]] dichtklappen.''
|-
|}
<ref>{{en}} [http://lodel.ehess.fr/crlao/docannexe.php?id=1227 L'ecole des hautes etudes en sciences sociales – Centre de Recherches Linguistiques sur l'Asie Orientale - Baxter-Sagart Old Chinese reconstruction (Version 1.00, 20 Feb. 2011) - Middle Chinese readings for 9000 Guangyun characters in Baxter's notation sorted by pinyin alpabetical order - PDF-bestand, 89 pagina's (twee pagina's per PDF-pagina)] ''lodel.ehess.fr'' 20-02-2011; geraadpleegd: 08-06-2022. [https://web.archive.org/web/20230408005306/http://lodel.ehess.fr/crlao/docannexe.php?id=1227 Gearchiveerd] op 8 april 2023.</ref>

=== On'yomi onderverdeeld ===
On'yomi, of de uitspraak gebaseerd op de [[Chinese talen]], kunnen in vier verschillende groepen worden onderverdeeld.

* Go-on (呉音, "Wu geluid") de go-lezingen zijn ontleend aan de uitspraken ten tijde van de [[Zuidelijke en Noordelijke Dynastieën]] (420-589) in [[China]]. 'Go' verwijst naar een Chinese taal, het [[Wu (taal)|Wu]]. Het is de voornaamste lezing in Boeddhistische teksten.
* Kan-on (漢音, "Han geluid") de kan-lezingen zijn ontleend aan de uitspraken ten tijde van de [[Tang-dynastie]] (618-907) in China, voornamelijk uit de standaardtaal die werd gesproken in de hoofdstad [[Chang'an (stad)|Chang'an]] het tegenwoordige [[Xi'an]]. 'Han' verwijst naar de [[Han-Chinezen]].
* Tō-on (唐音, "Tang geluid") de tō-lezingen zijn ontleend aan de uitspraken gangbaar in latere [[Geschiedenis van China|Chinese dynastieën]] zoals de [[Song-dynastie|Song]]- (960-1279) en de [[Ming-dynastie]] (1368 – 1644). Deze beslaan alle lezingen overgenomen ten tijde van de [[Heianperiode]] tot aan de [[Edoperiode]]. Deze lezing is ook bekend als: ''Tōsō-on'' (唐宋音, Tang en Song geluid); verwijzende naar eerder genoemde [[dynastie]]ën. Deze lezingen werden pas gemeengoed in Japan tijdens de [[Kamakuraperiode]] (1185-1333). Woorden met de Tō-lezing zijn onder andere: ''isu'' (椅子, stoel) en ''futon'' (布団, dekbed).
* Kan'yō-on (慣用音, "gebruikelijk geluid") de kan'yō-lezingen zijn foutieve of gewijzigde lezingen van kanji die mettertijd zijn geaccepteerd en onderdeel zijn geworden van het Japans. In sommige gevallen betreffen het de eigenlijke lezingen die de kanji hadden bij de introductie in Japan, maar komen niet overeen met de regels voor karakterconstructie en -uitspraak.

== Opbouw van een kanji ==
Een kanji is opgebouwd uit een [[Radicaal (Chinees schrift)|radicaal]] en een of meer [[fonetisch alfabet|fonetische]] elementen, die de uitspraak aangeven. Een enkel radicaal kan ook een kanji zijn. Het radicaal is het belangrijkste element van een kanji en geeft vaak een verwijzing naar de betekenis (dit is echter geen regel). In een kanji komen meestal meerdere elementen voor, maar slechts een van deze is het radicaal. In digitale woordenboeken kan men kanji vaak op meerdere elementen vinden.

:{| class="wikitable"
!Kanji!!Uitspraak!!Betekenis kanji!!Radicaal!!Ander element
|-
|明
|''mei''
|helder
|日 (zon)
|月 (maan)
|-
|語
|''go, kata(ru)''
|taal, woord
|言 (woord)
|吾 (ik, mijn, ons, onze)
|-
|吾
|''a, ware, waga, go''
|ik, mijn, ons, onze
|口 (mond)
|五 (vijf)
|-
|口
|''kō, ku, kuchi''
|mond
| kanji = radicaal!
|}

In sommige gevallen verandert een element of radicaal van vorm als het samen met andere elementen in één kanji optreedt:
:{| class="wikitable"
!Kanji!!Uitspraak!!Betekenis kanji!!Radicaal!!Overige elementen
|-
|休
|''kyū''
|rust, afwezig zijn
|人 (persoon)
|木 (boom)
|-
|忘
|''wasu(reru)''
|vergeten
|心 (hart, geest)
|亡 (gestorven, dood)
|-
|男
|''otoko''
|man, mannelijk
|田 (akker, (rijst)veld)
|力 (kracht)
|-
|沈
|''shizu(mu)''
|zinken, onderdompelen
|水 (water)
|尢 (radicaal "gebroken been", géén betekenis!)
|-
|酒
|''sake''
|alcoholische drank, sake
|水 (water)
|酉 (wijnvat)
|}
Een bepaald element uit een radicaal hoeft niet per se altijd een betekenis te hebben. Zo heeft 尢 als 'los' element geen enkele betekenis. Voor de volledigheid: deze wordt in het Japans ''"dainomageashi"'' (gebroken been) genoemd en men refereert er ook naar als radicaal no. 43. In de kanji 沈 (zinken) treedt hij echter op als element, niet als radicaal. Het radicaal is hier 水 (water).

Ook hoeft het niet altijd het radicaal te zijn dat van vorm verandert als meerdere elementen in één kanji worden samengevoegd. In het laatste voorbeeld (酒, alcoholische drank), verandert niet het radicaal (酉, wijnvat), maar juist het andere element (水, water). Ook kan een bepaald element zelf weer uit een radicaal en een of meer elementen bestaan. Zo bestaat 亡 (gestorven, dood) uit het radicaal 亠 (dit is een なべぶた ([[nabebuta]]) dat verder geen betekenis heeft en ook niet los kan voorkomen), plus een extra pennenstreek (element zonder betekenis). Het element 水 (water) kan ook los voorkomen en is dan een radicaal op zich. In een woordenboek dat is ingedeeld naar aantal pennenstreken, zou deze dan te vinden zijn onder het deel voor 4 pennenstreken.

=== Radicaalpositie ===
De radicaal van een kanji kan op een vijftal plekken in het karakter voorkomen. Deze posities hebben de volgende namen.

{| class="wikitable"
! Term !! Betekenis !! Voorbeeldkanji !! Component
|-
| 偏 (hen) || linkerzijde-radicaal || 信 (mens + geloof) || 亻 (radicaal van 人)
|-
| 冠 (kanmuri) || bovenkant-radicaal || 笠 (bamboehoed) || ⺮
|-
| 脚 (ashi) || onderkant-radicaal || 想 (denken) || 心
|-
| 旁 (tsukuri) || rechterzijde (vaak fonetisch deel) || 話 || 舌
|-
| 構え (kamae) || omsluitende radicaal || 国 (land) || 囗
|}

== Schrijfwijze ==
Bij het schrijven van kanji is de [[streepvolgorde]] heel belangrijk. Oorspronkelijk werden kanji uitsluitend met een [[penseel]] geschreven en dit bepaalde tevens de richting van de penseelstreken. Losse strepen worden — wanneer geschreven met een penseel — vaak met een heel dunne lijn aan elkaar verbonden. Dit komt doordat het uiteinde van de penseel, tijdens het optillen, het papier nog raakt. Dit betekent niet meteen dat de kanji onleesbaar wordt; omdat men de beweging van de kwast kan volgen, kan men de kanji herkennen. Indien men niet de juiste streepvolgorde hanteert en ook nog eens vluchtig schrijft, is de bedoelde kanji nauwelijks meer af te lezen. Dit geldt des te meer voor pennenschrift, want met pen kan men geen dunne en dikke lijnen maken, wat dingen nog onduidelijker maakt. Rustig schrijven en strakke lijnen maken is een alternatief; maar het kost extra tijd en over het algemeen vindt men (Japanners, Chinezen etc.) "blokletter-achtige" kanji niet mooi.

Verder is het juist schrijven van kanji belangrijk om het aantal strepen te kunnen tellen (voor het opzoeken in woordenboeken). Het karakter 口 wordt bijvoorbeeld met drie strepen geschreven:
:{|
|1: linksboven naar linksonder
|-
|2: linksboven naar rechts en aaneensluitend omlaag
|-
|3: linksonder naar rechtsonder
|}

== Indeling ==
Kanji worden op veel manieren ingedeeld, onder andere om ze te kunnen opzoeken:

* Uitspraak: voor één klank/uitspraak kunnen enkele tot tientallen kanji bestaan (met verschillende betekenissen);
* Aantal strepen: het aantal trekken met een pen dat nodig is om de kanji op papier te zetten;
* Indelen op radicaal wordt vaak gebruikt in woordenboeken. Men zoekt dan het radicaal in de lijst en telt daarna de overige streken van de kanji. Bijvoorbeeld 朔 zoek je bij 月 (4 streken) + 6 streken;
* Klasseniveau: dit is de moeilijkheidsgraad van de kanji die gebruikt wordt op school bij het leren van kanji.

== Zie ook ==
* [[jōyōkanji]] - Kanji voor algemeen dagelijks gebruik
* [[Jinmeiyōkanji]] - Naamkanji en traditionele kanjivarianten die voorkomen op de jōyōkanjilijst.
* [[Japans schrift]]
** [[Hiragana]] - Fonetisch syllabisch schrift voor het Japans
** [[Katakana]] - Fonetisch syllabisch schrift voor het Japans
* [[Streepvolgorde]]

{{Appendix|1=bronnen|2=* {{en}} Encyclopaedia Britannica: [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/301146/Japanese-language/75183/Writing-systems Japanese language: Writing systems]
* {{en}} Encyclopaedia Britannica: [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/649670/writing/53661/Chinese-writing-and-its-derivatives Writing: Chinese writing and its derivatives]
* {{nl}} {{aut|Steven Hagers}} "Schrift in Japan" (De Bilt, 2013)
* {{nl}} {{aut|Rob Berkel}}, ''Het ABC van Japan - Schrift en Schrijven in een fascinerend land'' (Groels, 2000)
{{References}}}}

{{Navigatie Japans}}
{{Navigatie karakterschriften in Azië}}

[[Categorie:Japans schrift]]
[[Categorie:Van Chinees afgeleid schrift]]


text:
# Chionea (Sphaeconophilus) austriaca
Chionea (Sphaeconophilus) austriaca is een tweevleugelige uit de familie steltmuggen (Limoniidae). De soort komt voor in het Palearctisch gebied.

wikiname: nlwiki

title: Chionea (Sphaeconophilus) austriaca

in_language: nl

wikitext:
{{Taxobox insect
| titelweergave = ''Chionea (Sphaeconophilus) austriaca''
| naam = ''Chionea (Sphaeconophilus) austriaca''
| afbeelding =
| afbeeldingtekst =
| orde = [[Diptera]] (Tweevleugeligen)
| familie = [[Limoniidae]] (Steltmuggen)
| geslacht = ''[[Chionea]]''
| w-naam = ''Chionea (Sphaeconophilus) austriaca''
| auteur = Christian
| datum = 1980
| haakjes = ja
| commons =
| species =
}}
'''''Chionea (Sphaeconophilus) austriaca''''' is een [[Tweevleugeligen|tweevleugelige]] uit de familie [[steltmuggen]] (Limoniidae). De soort komt voor in het [[Palearctisch gebied]].

{{Beginnetje|biologie|2=2011|3=07|4=01}}
[[Categorie:Chionea]]
[[Categorie:Steltmug uit het Palearctisch gebied]]

title: Chionea (Sphaeconophilus) austriaca

Rijk: Animalia (Dieren)

Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)

Klasse: Insecta (Insecten)

Orde: Diptera (Tweevleugeligen)

Familie: Limoniidae (Steltmuggen)

Geslacht: Chionea

title: Soort

Portaal: Biologie · Insecten


text:
# Corythalia cristata
Corythalia cristata is een spinnensoort in de taxonomische indeling van de springspinnen (Salticidae).
Het dier behoort tot het geslacht Corythalia. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1901 door Frederick Octavius Pickard-Cambridge.

title: Corythalia cristata

wikitext:
{{Taxobox spin
| naam              = ''Corythalia cristata''
| titelweergave     = cursief
| afbeelding        =
| afbeeldingtekst   =
| familie           = [[Springspinnen|Salticidae]] (Springspinnen)
| geslacht          = ''[[Corythalia]]''
| auteur            = [[Frederick Octavius Pickard-Cambridge]]
| datum             = 1901
| haakjes           = ja
}}
'''''Corythalia cristata''''' is een [[spinnen (dieren)|spinnen]][[soort]] in de taxonomische indeling van de [[Springspinnen|springspinnen (Salticidae)]].<ref>{{Brontabel|2012-Platnick}}</ref>

Het dier behoort tot het geslacht ''[[Corythalia]]''. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1901 door [[Frederick Octavius Pickard-Cambridge]].

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|10|21}}
{{DEFAULTSORT:Corythalia cristata}}
[[Categorie:Corythalia|cristata]]

title: Corythalia cristata

Klasse: Arachnida (Spinachtigen)

Orde: Araneae (Spinnen)

Familie: Salticidae (Springspinnen)

Geslacht: Corythalia

title: Soort

Portaal: Biologie


text:
# Paranggupito (plaats)
Paranggupito is een bestuurslaag in het regentschap Wonogiri van de provincie Midden-Java, Indonesië. Paranggupito telt 2313 inwoners (volkstelling 2010).

title: Paranggupito (plaats)

wikitext:
{{Infobox plaats in Indonesië
| soort          = Dorp
| naam           = Paranggupito
| inwoners       = 2313
| datum inwoners = 2010
| provincie      = [[Midden-Java]]
| regentschap    = [[Wonogiri (regentschap)|Wonogiri]]
| onderdistrict  = [[Paranggupito (onderdistrict)|Paranggupito]]
| eiland         =
| tijdzone       =
| code desa      = 3312020001
| mapname        =
| lat_deg        =
| lat_min        =
| lat_sec        =
| lon_deg        =
| lon_min        =
| lon_sec        =
| image          =
| caption        =
}}
'''Paranggupito''' is een bestuurslaag in het [[Regentschap (Indonesië)|regentschap]] [[Wonogiri (regentschap)|Wonogiri]] van de [[Provincies van Indonesië|provincie]] [[Midden-Java]], [[Indonesië]]. Paranggupito telt 2313 inwoners (volkstelling 2010).

{{Appendix|2=
* Resultaten van de volkstelling (2010), Badan Pusat Statistik, [https://web.archive.org/web/20121202090212/http://bps.go.id/eng/download_file/Population_of_Indonesia_by_Village_2010.pdf Population_of_Indonesia_by_Village]
}}
{{Beginnetje|landen & Volken|land=Indonesië|2=2013|3=06|4=20}}

[[Categorie:Plaats in Midden-Java]]

title: Situering

Provincie: Midden-Java

Regentschap of · stadsgemeente: Wonogiri

Onderdistrict: Paranggupito

title: Algemeen

title: Overig

Portaal: Indonesië


text:
# Erdmuthe van Brandenburg
Erdmuthe van Brandenburg (Berlijn, 26 juni 1561 - Stolp, 13 november, 1623) was een Duitse prinses. Door haar huwelijk werd ze hertogin van Pommeren.

## Biografie
Erdmuthe was de oudste dochter van keurvorst Johan Georg van Brandenburg, uit zijn tweede huwelijk met Sabina van Brandenburg-Ansbach.
Op 17 februari 1577 trouwde ze met hertog Johan Frederik van Pommeren-Stettin. In 1571, toen ze nog maar tien jaar oud was, was ze al met de hertog verloofd. Het huwelijk was aanleiding voor een van de grootste feesten tot dan toe in Pommeren. Het huwelijk was aanleiding voor een erfverdrag tussen de hertogelijke dynastie van Pommeren en het huis Hohenzollern van Brandenburg. De afspraak dat het huis Hohenzollern de Pommerse Greifen na het uitsterven van de dynastie zou opvolgen werd opnieuw bevestigd. Bij het uitsterven van de Brandenburgse Hohenzollerns zouden de Pommerse hertogen de Neumark, Löcknitz en Vierraden erven.
Het huwelijk tussen Erdmuthe en Johan Frederik was goed, maar bleef kinderloos. In 1590 werd een edelvrouw, Elisabeth von Doberschütz, ervan beschuldigd de hertogin met een "toverdrank" onvruchtbaar gemaakt te hebben. Een jaar later werd Elisabeth als heks onthoofd op de markt van Stettin, waarna haar lichaam verbrand werd.
Johan Frederik stierf in 1600. Erdmuthe kreeg het amt en het kasteel van Stolp als weduwegoed toegewezen, waar ze in 1623 overleed.

title: Erdmuthe van Brandenburg

wikitext:
{{Infobox heerser
| naam              =Erdmuthe
| afbeelding        =ErdmutBrandenburgPommern.PNG
| onderschrift      =
| afbeeldingbreedte =
| functie           =Hertogin van Pommeren
| regeerperiode     =[[1577]] - [[1600]]
| voorganger        =
| huis-naam         =Huis
| huis              =[[Huis Hohenzollern|Hohenzollern]] (geboren)<br />[[Greifen]] (aangetrouwd)
| vader             =[[Johan Georg van Brandenburg]]
| moeder            =[[Sabina van Brandenburg-Ansbach]]
| geboren           =[[26 juni]] [[1561]]
| geboren_in        =[[Heidelberg (Duitsland)|Heidelberg]]
| gestorven         =[[13 november]], [[1623]]
| gestorven_in      =[[Słupsk|Stolp]]
| begraven          =
| partner-naam      =Echtgenoot
| partner           =[[Johan Frederik van Pommeren]]
| religie           =[[Lutheranisme|Luthers]]
| handtekening      =
| website           =
| portaal           =
}}
'''Erdmuthe van Brandenburg''' ([[Berlijn]], [[26 juni]] [[1561]] - [[Słupsk|Stolp]], [[13 november]], [[1623]]) was een Duitse prinses. Door haar huwelijk werd ze hertogin van [[Hertogdom Pommeren|Pommeren]].

==Biografie==
Erdmuthe was de oudste dochter van keurvorst [[Johan Georg van Brandenburg]], uit zijn tweede huwelijk met [[Sabina van Brandenburg-Ansbach]].

Op [[17 februari]] [[1577]] trouwde ze met hertog [[Johan Frederik van Pommeren|Johan Frederik van Pommeren-Stettin]]. In [[1571]], toen ze nog maar tien jaar oud was, was ze al met de hertog verloofd. Het huwelijk was aanleiding voor een van de grootste feesten tot dan toe in Pommeren. Het huwelijk was aanleiding voor een erfverdrag tussen de hertogelijke dynastie van Pommeren en het [[huis Hohenzollern]] van Brandenburg. De afspraak dat het huis Hohenzollern de Pommerse Greifen na het uitsterven van de dynastie zou opvolgen werd opnieuw bevestigd. Bij het uitsterven van de Brandenburgse Hohenzollerns zouden de Pommerse hertogen de [[Neumark]], [[Löcknitz]] en [[Vierraden]] erven.

Het huwelijk tussen Erdmuthe en Johan Frederik was goed, maar bleef kinderloos. In [[1590]] werd een edelvrouw, [[Elisabeth von Doberschütz]], ervan beschuldigd de hertogin met een "[[toverdrank]]" onvruchtbaar gemaakt te hebben. Een jaar later werd Elisabeth als [[heks (persoon)|heks]] onthoofd op de markt van [[Szczecin|Stettin]], waarna haar lichaam verbrand werd.

Johan Frederik stierf in [[1600]]. Erdmuthe kreeg het amt en het kasteel van Stolp als [[weduwegoed]] toegewezen, waar ze in [[1623]] overleed.

[[Categorie:Huis Hohenzollern]]
[[Categorie:Greifen]]
[[Categorie:Persoon in de 16e eeuw|Brandenburg, E]]
[[Categorie:Persoon in de 17e eeuw|Brandenburg, E]]

title: Hertogin van Pommeren


text:
# Componistenwijk (Baarn)
De Componistenwijk is een wijk in het noordwesten van de Nederlandse plaats Baarn. De wijk wordt begrensd door de Drakenburgerweg in het noorden, de Wagenaarlaan in het oosten, de van Heemstralaan in het zuiden en de Amsterdamsestraatweg (N221) in het westen.
De wijk werd in de jaren vijftig en zestig gebouwd. Het waren veel twee-onder-een-kapwoningen. In het oostelijke deel, tussen de Diepenbrocklaan en de Wagenaarlaan staan rijtjeswoningen. De Baarnse Professorenwijk en Staatsliedenbuurt werden eveneens rond die tijd gebouwd. In 2010 woonden er 995 mensen in de Componistenwijk. De rechte straten zijn zowel naar Nederlandse als naar buitenlandse componisten vernoemd. Wijkontsluiting vindt plaats via de Drakenburgerweg en de Van Heemstralaan, die in het verleden aansloot op de Amsterdamsestraatweg.
Aan de Amsterdamsestraatweg staat restaurant Greenfields, gebouwd in 1614, een van de oudste horecapanden in Baarn. Aan de overkant van het restaurant aan de Amsterdamsestraatweg stond in het verleden een tolhuisje. Langs de straatweg staat een drietal lage flats.
De wijk kenmerkt zich door lommerrijke lanen alsmede een bos midden in de wijk. Het bos staat in de volksmond bekend als het 'hoge bomen bos'. Dit stuk bos is niet aangeplant doch is onderdeel van de vroegere overtuin van kasteel Groeneveld dat aan de andere kant van de Amsterdamsestraatweg ligt.
De lanen in de componistenwijk zijn:
| Nederlandse componisten - Diepenbrocklaan - Cornelis Dopperlaan - Sweelincklaan - Willem Pijperlaan - Johannes Verhulstlaan - Viottalaan - Bernard Zweerslaan | Buitenlandse componisten - Bachlaan - Van Beethovenlaan - Chopinlaan - Haydnlaan - Schubertlaan - Strausslaan - Mozartlaan |

Amaliapark ·
Centrum ·
Componistenwijk ·
Eemdal ·
Noordschil ·
Oosterhei ·
Pekingtuin ·
Prins Hendrikpark ·
Professorenwijk ·
Rode Dorp ·
Schilderswijk ·
Schoonoordpark ·
Staatsliedenwijk ·
Transvaalwijk ·
Tuindorp ·
Wilhelminapark ·
Zandvoort ·
Zeeheldenwijk

title: Componistenwijk (Baarn)

wikitext:
{{Infobox wijk
| kaart=[[Bestand:Map - NL - Baarn - Wijk 01 Baarn-Noord, Eemdal en Eemland - Buurt 00 Componistenwijk.svg|260px]]
| naam= Componistenwijk
| gemeente=[[Baarn]]
| stadsdeel=
| opp= 67 ha.
| cbs = 03080100
| postcode=
| web=
| image    = Baarn Bachlaan 38.JPG
| caption  = Bachlaan
| portaal= Baarn
}}
[[Bestand:Baarn Zweerslaan.JPG|thumb|left|Bernhard Zweerslaan]]
[[Bestand:Baarn Drakenburgerweg 94.JPG|thumb|Drakenburgerweg]]
De '''Componistenwijk''' is een [[woonwijk|wijk]] in het noordwesten van de Nederlandse plaats [[Baarn]]. De wijk wordt begrensd door de Drakenburgerweg in het noorden, de Wagenaarlaan in het oosten, de van Heemstralaan in het zuiden en de Amsterdamsestraatweg ([[Provinciale weg 221|N221]]) in het westen.

De wijk werd in de jaren [[1950-1959|vijftig]] en [[1960-1969|zestig]] gebouwd. Het waren veel twee-onder-een-kapwoningen.<ref>{{Aut|M. Kruidenier}} - ''Baarn in vogelvlucht'', ISBN 978-90-822156-0-1</ref> In het oostelijke deel, tussen de Diepenbrocklaan en de Wagenaarlaan staan rijtjeswoningen. De Baarnse Professorenwijk en Staatsliedenbuurt werden eveneens rond die tijd gebouwd. In 2010 woonden er 995 mensen in de Componistenwijk. De rechte straten zijn zowel naar Nederlandse als naar buitenlandse componisten vernoemd. Wijkontsluiting vindt plaats via de Drakenburgerweg en de Van Heemstralaan, die in het verleden aansloot op de [[Provinciale weg 221|Amsterdamsestraatweg]].

Aan de Amsterdamsestraatweg staat [[Uitspanning Groeneveld|restaurant Greenfields]], gebouwd in [[1614]], een van de oudste horecapanden in Baarn. Aan de overkant van het restaurant aan de Amsterdamsestraatweg stond in het verleden een tolhuisje. Langs de straatweg staat een drietal lage flats.

De wijk kenmerkt zich door lommerrijke lanen alsmede een bos midden in de wijk. Het bos staat in de volksmond bekend als het 'hoge bomen bos'. Dit stuk bos is niet aangeplant doch is onderdeel van de vroegere [[overtuin]] van [[Kasteel Groeneveld (Baarn)|kasteel Groeneveld]] dat aan de andere kant van de Amsterdamsestraatweg ligt.

De lanen in de componistenwijk zijn:
{|
| valign=top width=220 |
;Nederlandse componisten
* [[Alphons Diepenbrock|Diepenbrock]]laan
* [[Cornelis Dopper]]laan
* [[Jan Pieterszoon Sweelinck|Sweelinck]]laan
* [[Willem Pijper]]laan
* [[Johannes Verhulst]]laan
* [[Henri Viotta|Viotta]]laan

* [[Bernard Zweers]]laan
| valign=top width=220 |

; Buitenlandse componisten
* [[Johann Bach|Bach]]laan
* [[Ludwig van Beethoven|Van Beethoven]]laan
* [[Frédéric Chopin|Chopin]]laan
* [[Joseph Haydn|Haydn]]laan
* [[Franz Schubert|Schubert]]laan
* [[Johann Strauss jr.|Strauss]]laan
* [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]]laan
|}
{{Appendix|2=
*''Baarn, geschiedenis en architectuur'', Fred Gaasbeek, Jan van ’t Hof en Maarten Koenders, Zeist 1994
* [http://eemdijk.straatinfo.nl/buurtgegevens/Componistenwijk+-+Gemeente+Baarn/ Straatinfo]
----
{{References}}
}}

{{Navigatie wijken Baarn}}
{{Coor title dms|52|13|11.74|N|5|15|59.22|E|type:city_scale:10000}}

[[Categorie:Wijk in Baarn]]

title: Kerngegevens

Gemeente: Baarn

title: Componistenwijk

Woningvoorraad: 439 woningen

title: Foto's

Foto's: Bachlaan

Portaal: Baarn


text:
# Misumenops varius
Misumenops varius is een spinnensoort in de taxonomische indeling van de krabspinnen (Thomisidae).
Het dier behoort tot het geslacht Misumenops. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1880 door Eugen von Keyserling.

title: Misumenops varius

wikitext:
{{Taxobox spin
| naam              = ''Misumenops varius''
| titelweergave     = cursief
| afbeelding        =
| afbeeldingtekst   =
| familie           = [[Krabspinnen|Thomisidae]] (Krabspinnen)
| geslacht          = ''[[Misumenops]]''
| auteur            = [[Eugen von Keyserling]]
| datum             = 1880
| haakjes           = ja
}}
'''''Misumenops varius''''' is een [[spinnen (dieren)|spinnen]][[soort]] in de taxonomische indeling van de [[Krabspinnen|krabspinnen (Thomisidae)]].<ref>{{aut|Platnick, Norman I.}} (2010): [http://research.amnh.org/entomology/spiders/catalog/ The world spider catalog], version 10.5. ''American Museum of Natural History''. [https://web.archive.org/web/20090312050907/http://research.amnh.org:80/entomology/spiders/catalog/ Gearchiveerd] op 12 maart 2009.</ref>

Het dier behoort tot het geslacht ''[[Misumenops]]''. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1880 door [[Eugen von Keyserling]].

{{Appendix}}
{{beginnetje|biologie|2011|10|21}}

[[Categorie:Misumenops|varius]]

title: Misumenops varius

Familie: Thomisidae (Krabspinnen)

Geslacht: Misumenops

title: Soort


text:
# Nehalennia (godin)
Nehalennia (ook Nehalenia, Nehalaenniae, Nehalaenia) is een beschermgodin die in het 2e- en 3e-eeuwse Gallia Belgica door reizigers, vooral zeelui en handelaars, werd vereerd bij de monding van de Schelde.
Nehalennia is alleen bekend van grote hoeveelheden gevonden altaren bij Colijnsplaat en Domburg in wat nu Zeeland is. De votiefstenen stammen van twee in steen gebouwde tempels die lagen aan de Oosterschelde. Dit was toen de hoofdmonding van de Schelde en vormde de grens tussen de civitates der Menapii en Frisiavones. Deze streek was toentertijd een belangrijke schakel in het Romeinse handelsverkeer tussen de Rijnstreek en Britannia. De vereerders van Nehalennia kwamen dan ook uit een groot gebied dat Gallia Belgica, Germania Inferior, Germania Superior en Britannia omvatte.
Er is voorlopig geen uitsluitsel of het om een Keltische of een Germaanse godin gaat of dat zij uit een oudere traditie stamt. Ook in Keulen en zelfs in Tongeren zijn dergelijke altaren opgedoken. Haar cultus is vrijwel zeker ouder dan de periode waaruit de altaren stammen.
Een deel van de enorme collectie staat opgesteld in het Rijksmuseum van Oudheden.

## Cultus
De cultus van Nehalennia roept nog veel vraagtekens op. Zij was waarschijnlijk gezien haar attributen (hoorn des overvloeds, appels) oorspronkelijk een godin van de vruchtbaarheid. Rond 200, de tijd waaruit de gevonden altaren en beelden stammen, werd Nehalennia echter vooral vereerd als beschermster van reizigers en handelaren in het Noordzeegebied.
De verering van Nehalennia concentreerde zich in tempels in Ganuenta (ten noorden van Colijnsplaat) en Domburg. De tempel in Ganuenta was uitsluitend aan de godin gewijd, terwijl in Domburg ook andere, Romeinse, goden vereerd werden. Hier zijn beelden gevonden van oppergod Jupiter, van Neptunus en de godin Victoria.
De cultus van Nehalennia kende in ieder geval twee vormen. Op de zijkant van een van de gevonden altaren is te zien dat in de tempel van de godin door haar vereerders voedsel werd geofferd. Het meest karakteristieke onderdeel van de cultus is echter het gebruik om aan de godin te beloven dat zij een altaar kreeg wanneer zij de wens van de vereerder zou inlossen. Dankzij deze beloofde altaren kennen wij de naam en cultus van de godin. Op veel altaren staat de naam van de gever en soms ook diens beroep en plaats van herkomst. De tekst op het altaar wordt doorgaans afgesloten met de standaardformule V.S.L.M., een verkorte weergave van Votum solvit libens merito (Heeft zijn gelofte ingelost, gaarne en met reden).
Andere inheemse godheden die lokaal in die tijd vereerd werden zijn: Burorina, Hludana, Hurstrga, Sandraudiga, Seneucaega, Vagdavercustis en Viradecdis.

## Afbeelding en attributen
Voor de komst van de Romeinen maakten de Kelten vrijwel geen afbeeldingen van hun goden en de tempels waren heel eenvoudige houten constructies, waar nu nog weinig van over is. Op deze plaatsen werd de godin om bijstand gebeden.
Nehalennia wordt meestal zittend op een troon afgebeeld met vruchten, vooral appels op haar schoot en een mand vruchten naast haar - die begrepen kunnen worden als symbolen van vruchtbaarheid of vergankelijkheid - en rechts van haar een hond, doorgaans geïnterpreteerd als symbool van trouw.
Een hond heeft binnen de Indo-Europese mythologie echter vaak de grimmige rol van hellehond en bewaker van de onderwereld gekregen. In Romeinse bronnen werd de woeste Noordzee bij één gelegenheid beschreven als "geteisterd door honden". Appels verwijzen in de Europese mythologie meermalen naar anderwereldse oorden zoals het appelland Avalon en de tuin van Hesperia. En de fruitmand is een afleiding van de hoorn des overvloeds.
De wijze van afbeelden van Nehalennia vertoont overeenkomsten met die van de Matronae, de naam die de Romeinen gaven aan godinnen die, alleen of met drie, voor zij naar hier kwamen al door de Kelten werden vereerd. Zij zijn daarna vaak in pijpaarde afgebeeld, evenals honden, als om haar te begeleiden. In Tongeren zijn graven met als grafgift een hondenschedel gevonden, wat zou kunnen wijzen op een rol van de hond in de cultus rond de Matronae. Attributen van deze godinnen zijn heel vaak dieren, vruchten en hoornen des overvloeds. Dit soort regionale godinnen werd meestal afgebeeld als een op een troon zittende vrouw. Zij werden geacht huis en haard te beschermen, maar ook hele stammen of volkeren.
Een afbeelding van een tronende godin met kinderen aan de borst, met schoothondjes, of met manden fruit wordt door Lothar Schwinden getypeerd als een moedergodin (zoals de Gallo-Romeinse versie van de Keltische Aveta).

### Attributen van Nehalennia
Op de afbeeldingen komen stereotiep een aantal symbolen in diverse combinaties of andere selectie terug:
- Schelpdak van de altaarnis: typerend voor altaren van Germaanse-Keltische Matronen (Moedergodinnen) en Romeinse goden.[6]
- Hond: waarschijnlijk een verwijzing naar de waakzaamheid en de trouw van de godin
- Vruchten (vooral appels): niet exclusief voor deze godin, in een schaal op schoot, een mand aan haar voeten, zijkanten van altaren en bovenop als op een offertafel.
- Cornucopia: op de zijkant van een aantal altaren, maar ook weleens in de linkerhand.
- Scheepsroer aan de rechterzijde, of op een zijkant van een altaar. Het roer is soms gecombineerd met een globe, samen de symbolen van Fortuna.
- Houding met de voet op een schip (overgenomen van Neptunus), wijst erop dat zij gezien werd als heerseres van de scheepvaart.
- Gedrapeerde doek aan de achterzijde van een altaar: (bij 4 in Domburg, 13 bij Collijnsplaat plus een beeld). Functie onbekend, maar geen toeval.
- Offertafeltje op de zijflank van en boven op de altaren: met leeuw(inn?)enpoten, daarop broden, vruchten,[7] een varkenskop, steelpannetje, vaas, mes, op de grond een kan, een houten emmer met opstaand hengsel.
- Bloemslingers: aan de omlijsting van de beeltenis, die als het ware een tempel in miniatuur voorstelt.

### Kleding
De kleding waarmee deze godin wordt afgebeeld is zeer specifiek en bestaat uit drie onderdelen:
- Lang tot de voeten reikend gewaad,
- daaroverheen een iets kortere mantel,
- en op die mantel is een schoudermanteltje bevestigd, een pelerientje. Dit is uniek, er is niet één andere godheid die dit kledingstuk draagt. Men concludeert dat het dan ook in het land van Nehalennia zelf werd gedragen door vrouwen.

## Archeologische vondsten
Er zijn enkele grote beelden die naar deze godin verwijzen In Nederland gevonden. Verder is er een wat grotere collectie votiefstenen uit het water opgevist (300 stuks). Ook van deze laatste zijn er veel vernietigd teruggevonden, maar een aantal is bij de Oosterschelde in zee terechtgekomen en die zijn betrekkelijk heel, zij het dat erosie vaak de hele inscriptie heeft uitgevaagd.

### Beelden
Er is één Nehalenniabeeld uit de Oosterschelde in zijn geheel bewaard, zij het in drie stukken. De godin is gezeten op een troon. Zo is er nog een andere zittende Nehalennia, zonder hoofd. Verder zijn er delen van een staand beeld. De vrijstaande beelden hoorden ook bij tempels en hadden waarschijnlijk een centrale functie.
Een aantal kalkstenen beeldjes van ca. 25-30 cm hoogte is van een heel andere orde. Daarvan zijn er vijf (zonder kopje) geborgen. Zij behoren samen met teruggevonden terracottabeeldjes en munten tot de categorie van kleinere votiefgaven.
Dergelijke kleine devotionalia (figurines) zijn in alle tempels uit de oudheid teruggevonden.

### Altaarstenen
Op 14 april 1970 vond de visser K.J. Bout delen van een Nehalennia-altaar in zijn netten, terwijl hij bij Colijnsplaat aan het vissen was. Gericht onderzoek in 1970 en 1971 (en later nog tot 1974) leverde zo’n 240 altaren en beelden op, votiefstenen en resten van een Romeins bouwwerk. Deze worden bewaard en tentoongesteld in het Rijksmuseum van Leiden. Ze zijn opgevist uit de Schaar van Colijnsplaat, een vaargeul in de Oosterschelde, die ligt op de plaats waar ooit een tempel voor Nehalennia was gebouwd. Men ziet haar zittend op een troon met vruchtenmand op schoot en naast haar een grote mand met vruchten en een hond.
De namen van schenkers van deze altaren laten ook handelaren uit Italië, Keulen, Trier en Brittannië zien die handelden in zout, vissaus en kleding. Andere handelswaar was keramiek van het Rijngebied naar Brittannië, terracottabeeldjes uit Keulen en Trier en wijn uit Zuid-Frankrijk en het Moezel- en Rijngebied. Een inscriptie luidt: "voor Nehalennia heeft Marcus Exingius Agricola, burger uit Trier, zouthandelaar in Keulen, zijn gelofte ingelost, gaarne en met reden". Het merendeel van de offerstenen die zijn opgedoken werd geschonken door kooplui voor een veilige oversteek naar Britannia.
In de periode na het jaar 300 verdween de complete tempel in de Schaar van Colijnsplaat, toen in de buurt nog het plaatsje Ganuenta was gelegen. Sinds 1999 is een groep Vlaamse amateurarcheologen van de Landelijke Werkgroep Archeologie Onder Water bezig de zeebodem, waar de tempel in de golven verdween, in kaart te brengen. In 2004 werd in Colijnsplaat een replica van de tempel gebouwd.
Bij Domburg zijn al in 1647 resten van een Nehalennia-tempel gevonden. Nog twee altaren waren gevonden in Keulen-Deutz maar die zijn in de Tweede Wereldoorlog bij een bombardement vernietigd.

#### Beroepen op de altaarinscripties
- Zouthandelaren
- Handelaar in vissaus
- Handelaar in aardewerk (uit Keulen) en terracotta beeldjes, (in de Noordzee 20-25 km uit de kust van Essex gevonden: een godinbeeldje, mogelijk uit een scheepsvracht)[12]
- Wijnhandelaars
- Zeevarenden, zoals handelaren (negotiator Britannicianus): op een stuk altaarsteen uit het land van de Veliocasses (Rouen en omstreken) langs de Seine. Ook is er een steen aangetroffen van een schipper die heen en weer voer tussen Boulogne-sur-Mer in het gebied van de Morini en Britannia.

## Etymologie
Het is onbekend of de naam Nehalennia een Germaanse, Keltische of andere oorsprong heeft. Stammen die toentertijd rondwaarden werden enerzijds door Romeinse geschiedschrijvers aangeduid als Germaans en worden anderzijds vaak door de hedendaagse archeologie geïdentificeerd - of althans gedeeltelijk - als Keltisch. Bovendien moet worden onderkend dat Nehalennia de Latijnse transcriptie is van een naam uit een andere taal, en zodanig verbasterd is, dat veel van de lokale vocalisatie verloren is. Er zijn verschillende etymologische verklaringen voorgesteld.
Mogelijk is de naam te herleiden tot een samenspel van een aantal (proto-)Keltische of Germaanse woordstammen. Het Keltisch en het Germaans zijn verwante taalgroepen die ook een grotendeels gemeenschappelijke archeologische cultuurhorizon delen, met echter enkele subtiele verschillen. Een andere mogelijkheid is dat de naam is afgeleid van het Griekse nekués, "de geesten van de doden".
Naar de oorsprong van de naam kan per lettergreep of per samengestelde groep van twee lettergrepen worden gezocht. In aanmerking komt afleiding vanuit het proto-indo-europese *nek (dood, brengen) voor de eerste lettergreep, *nebh (nevel) voor de eerste twee lettergrepen en onderzoek naar het achtervoegsel -ennia.
Voor het indo-europese *nek geldt als gereconstrueerde proto-keltische equivalent de stam *nek-e/o- (doden). Ondanks enkele verwijzingen van de votiefbeelden naar de onderwereld, valt deze verklaring niet helemaal te rijmen met de vruchtbaarheidsattributen van de godin.
Een beschouwing van de eerste twee lettergrepen ("Nehal") levert mogelijkheden op voor zowel een verklaring uit het (proto-)Germaans als uit het (proto-)Keltisch.

### Germaans
In geval van een Germaanse oorsprong van "Nehal" zou *nihw-ela- (*nigw-ela-) uit het proto-germaans aanknopingspunten kunnen bieden. Het woord is etymologisch gerelateerd aan het woord "vernielen" in het moderne Nederlands. Deze afkomst zou in overeenstemming zijn met de funeraire symboliek in de motieven op de altaren van Nehalennia, alsmede met haar identificatie binnen de Indo-Europese vrouwelijke drie-eenheid (vergelijk Moirae, Nornen) als de godin van de toekomst (vergelijk de Noorse toekomst-norn Skuld, die tevens walkure was en gezeten op de rug van een hellehond strijders voor het toekomstige Ragnarok verzamelde).

### Keltisch
Van het Proto-Keltisch weten we veel minder, evenmin als van de Oud-Keltische godsdienst, maar in geval van een Keltische oorsprong ligt een afleiding van het Indo-Europese (PIE) *nebʰ- ‘nevel, natheid’ voor de hand. Eén argument voor de waarschijnlijkheid daarvan is het parallelle ontstaan daaruit - via een Keltische dialectvorm *nob- ‘natheid’ - van de godennaam Abnoba (waarin het eerste lid ‘rivier’ betekent). Abnoba is een vergelijkbare Keltische woud- en riviergodin, die werd aanbeden in het Zwarte Woud. Een ander argument voor afleiding uit deze PIE-stam is de bredere ontwikkeling die dit oerwoord in het Keltisch doormaakte naar de betekenissen ‘hemel’ (vergl. Nieuwiers neamh, Welsh nef, Bretons neñv) en ‘wolk’ (vergl. Oudiers nél m., gen. niuil, Welsh nifl, Bretons nivl). Hierin is de karakteristieke Keltische evolutie van harde dentalen naar meer geaspireerde medeklinkers waar te nemen. "Nehal" heeft dan dezelfde woordstam en globale betekenis als het Nederlandse nevel, een woord met een haast cultuuroverstijgende (IE-) context. Vergelijk hiervoor ook de mythische betekenis van het Germaanse Niflheim, eveneens afkomstig uit dezelfde IE-stam, het vaag gedefinieerde maar roemrijke geslacht der Nibelungen en de aanwezigheid in het Bataafse Nederland van de door Tacitus genoemde (nog niet geïdentificeerde) rivier met de naam Nabalia. Over dit laatste geldt dat riviernamen doorgaans honkvast in verband stonden met de cultus van een riviergodin.

### Beide
"Nevel" heeft in voorchristelijke tijden hoogstwaarschijnlijk ook een duistere religieuze associatie gehad met destructieve natuurkrachten. Het woord kan daarmee een dubbele betekenis hebben gehad, waarvan het onderlinge verband alleen in de context van een reeds lang geleden verloren gegane heidense cultuurwereld begrepen kan worden. In het Latijn, dat veel beter bekend is dan het oude Germaans of Keltisch, kan iets daarvan bewaard zijn gebleven in de sterk uiteenlopende betekenis van de verwante woorden "nebula" (nevel, mist, damp) en "nebulo" (windbuil, losbol, deugniet). Als ook het oude Keltisch (sterker verwant aan het Latijn dan aan het oude Germaans) dit negatieve synoniem aan het woord voor nevel had behouden, is de bovenstaande verklaring van "Nehal" uit het proto-germaanse "*nihw-ela-" (vernielen) voor het veronderstelde onderwereld-aspect van Nehalennia overbodig. Deze strekking kan dan insgelijks ook op basis van hetzelfde speculatieve proto-keltische woord voor nevel worden verondersteld. Sterker, aangezien het PIE-equivalent van dit proto-germaanse stamwoord nog onbekend is en er vanuit de vergelijkende linguïstiek ook nog geen verwante tegenhangers gevonden zijn in andere IE-talen, kan de Germaanse wereld dit woord in de destructieve betekenis ervan rechtstreeks uit de Keltische wereld hebben overgenomen. Volgens deze zienswijze zijn beide bovenstaande etymologische verklaringen dus niet strijdig maar wederzijds aanvullend, en is Nehalennia de personificatie van zowel vruchtbaarheid (watergodin) als het hiernamaals (schikgodin).
Uit een bestudering van oude plaats- en persoonsnamen in het gebied tussen de Somme en de Wezer blijkt dat daar in de laat-prehistorische tijd een taal gesproken werd, die tussen Germaans en Keltisch lag en die, in aansluiting op de naamgeving door Caesar gemakshalve ‘Belgisch’ genoemd kan worden. Achteraf is dit taalgebied gegermaniseerd in de tweede eeuw voor Christus. Namen met een vergelijkbare uitgang zijn bijvoorbeeld Arduenna, nu de Ardennen, Taruenna, nu Thérouanne, Rurinna, een bijrivier van de Ruhr en ook de Friese godinnennaam Baduhenna. Uitgaand van het behoud van een ‘Belgische’ klank en Indo-Europese achtervoegsels lezen naamkundigen Bogaers en Gijsseling: ‘De naam Nehalennia is dus naar alle waarschijnlijkheid een afleiding van Indo-Europees nei- ‘leiden’. ..Haar naam kan hier dus geïnterpreteerd worden als ‘leidster, stuurvrouw’, m.a.w. zij die het schip veilig over zee loodst’.

### Andere
Volgens vroege geschiedschrijvers Vredius en Mattheus Smallegange zou de naam voortkomen uit Nova Luna, het Latijn voor 'Nieuwe maan'.
Volgens nog andere linguïsten is de naam Nehalennia zomin uit een Keltische als uit een Germaanse taal afkomstig, maar moet hij uit een nog veel oudere taal voortkomen. Jacob Grimm meldt dat hij geen bevredigende verklaring voor de naam kan geven. Neha- is volgens hem mogelijk te verbinden met het suffix bij vrouwelijke meervoudsvormen (bijvoorbeeld -nehis en -nehabus) dat op altaren in het gebied rond de Nederrijn terug te vinden is. Deze altaren betreffen waarschijnlijk vooral nymfen al is er ook een mater onder te vinden.

### Uitgang
De uitgang -ennia, kan eenvoudig een verbastering van uitheemse (Romeinse) oorsprong zijn. Verwijzingen naar de Keltische moedergodin Anu, inclusief een interpretatie van het hondenmotief als symbool voor een moeder-zoonverering (In de Ierse mythologie wordt Anu voorgesteld als moeder van drie zoons die hun gedaante kunnen veranderen in die van een hond), blijven volledig speculatief.

## Hedendaags gebruik en vernoemingen
- Nehalennia was een tijdschrift gewijd aan de studie der westerse oudheid en de nawerking daarvan.
- De naam van de Middelburgse openbare scholengemeenschap werd in 1997 veranderd in Nehalennia.
- In Domburg vindt men naast de Nehalenniaweg ook Hotel Nehalennia.[17]
- Een viaduct over Rijksweg 11 nabij Alphen aan den Rijn draagt de naam Nehalennia.
- De wetenschappelijke naam van het libellengeslacht dwergjuffers is Nehalennia.
- De prehistorische vinvis Nehalaennia devossi is vernoemd naar de godin Nehalennia.[18]
- In Archeon, het archeologisch themapark te Alphen aan den Rijn, bevat de Gallo-Romeinse tempel een godenbeeld van Nehalennia waar dagelijks middels een kleine opvoering een offer aan Nehalennia wordt gebracht.
- Op het album Uit oude grond uit 2010 van de Gelderse folk metal band Heidevolk staat een nummer "Nehalennia".[19]
- Het Zeeuws dispuut Nehalennia was een dispuut binnen de Rotterdamse studentenvereniging SSR-R.

De naam van het werkeiland Neeltje Jans van de Oosterscheldekering, onderdeel van de deltawerken, wordt soms in verband gebracht met Nehalennia. Het werkeiland dankt de naam echter aan een zandbank, die deze naam kreeg nadat daar in de achttiende eeuw het schip Neeltje Jans op was vastgelopen.

title: Nehalennia (godin)

wikitext:
[[Bestand:WLANL - mystic mabel - Voltarief van de Godin Nehalennia 150-250 na Chr..jpg|miniatuur|[[Votiefsteen]] godin Nehalennia 150-250 na Chr.]]
[[Bestand:Nehalennia.jpg|miniatuur|Domburgs Nehalennia-altaar afgebeeld in ''De Romeinsche Beelden en Gedenksteenen van Zeeland'' uit 1845]]
[[Bestand:Tempel van Nehalennia Colijnsplaat (2).JPG|miniatuur|Reconstructie van de tempel op Colijnsplaat]]
'''Nehalennia''' (ook '''Nehalenia, Nehalaenniae, Nehalaenia''') is een beschermgodin die in het [[2e eeuw|2e-]] en [[3e eeuw|3e-eeuwse]]<ref name="livius">Lendering (2006).</ref> [[Gallia Belgica]] door reizigers, vooral [[zeeman (beroep)|zeelui]] en [[handelaar]]s, werd vereerd bij de monding van de [[Schelde (rivier)|Schelde]].

Nehalennia is alleen bekend van grote hoeveelheden gevonden altaren bij [[Colijnsplaat]] en [[Domburg (Nederland)|Domburg]] in wat nu [[Zeeland (provincie)|Zeeland]] is. De votiefstenen stammen van twee in steen gebouwde tempels die lagen aan de Oosterschelde. Dit was toen de hoofdmonding van de Schelde en vormde de grens tussen de civitates der [[Menapii]] en [[Frisiavones]]. Deze streek was toentertijd een belangrijke schakel in het Romeinse handelsverkeer tussen de [[Rijn]]streek en [[Britannia (Romeinse provincie)|Britannia]]. De vereerders van Nehalennia kwamen dan ook uit een groot gebied dat Gallia Belgica, [[Germania Inferior]], [[Germania Superior]] en [[Britannia (Romeinse provincie)|Britannia]] omvatte.

Er is voorlopig geen uitsluitsel of het om een [[Keltische mythologie|Keltische]] of een [[Germaanse mythologie|Germaanse]] godin gaat of dat zij uit een oudere traditie stamt. Ook in [[Keulen (stad)|Keulen]] en zelfs in [[Tongeren (stad)|Tongeren]] zijn dergelijke altaren opgedoken. Haar cultus is vrijwel zeker ouder dan de periode waaruit de altaren stammen.

Een deel van de enorme collectie staat opgesteld in het [[Rijksmuseum van Oudheden]].

== Cultus ==
De cultus van Nehalennia roept nog veel vraagtekens op. Zij was waarschijnlijk gezien haar attributen (hoorn des overvloeds, appels) oorspronkelijk een [[Moedergodin|godin van de vruchtbaarheid]]. Rond 200, de tijd waaruit de gevonden altaren en beelden stammen, werd Nehalennia echter vooral vereerd als beschermster van reizigers en handelaren in het Noordzeegebied.

De verering van Nehalennia concentreerde zich in tempels in [[Ganuenta]] (ten noorden van Colijnsplaat) en [[tempel van Nehalennia in Domburg|Domburg]]. De [[Tempel van Nehalennia op Colijnsplaat|tempel in Ganuenta]] was uitsluitend aan de godin gewijd, terwijl [[Tempel van Nehalennia in Domburg|in Domburg]] ook andere, Romeinse, goden vereerd werden. Hier zijn beelden gevonden van oppergod [[Jupiter (mythologie)|Jupiter]], van [[Neptunus (mythologie)|Neptunus]] en de godin [[Victoria (godin)|Victoria]].

De cultus van Nehalennia kende in ieder geval twee vormen. Op de zijkant van een van de gevonden altaren is te zien dat in de tempel van de godin door haar vereerders voedsel werd geofferd. Het meest karakteristieke onderdeel van de cultus is echter het gebruik om aan de godin te beloven dat zij een altaar kreeg wanneer zij de wens van de vereerder zou inlossen. Dankzij deze beloofde altaren kennen wij de naam en cultus van de godin. Op veel altaren staat de naam van de gever en soms ook diens beroep en plaats van herkomst. De tekst op het altaar wordt doorgaans afgesloten met de standaardformule ''V.S.L.M.'', een verkorte weergave van ''Votum solvit libens merito'' (Heeft zijn gelofte ingelost, gaarne en met reden).

Andere inheemse godheden die lokaal in die tijd vereerd werden zijn: [[Burorina]], [[Hludana]], [[Hurstrga]], [[Sandraudiga]], [[Seneucaega]], [[Vagdavercustis]] en [[Viradectis|Viradecdis]].

== Afbeelding en attributen ==
[[Bestand:Domburg-Nehalennia-Zd.jpg|miniatuur|Nehalennia in brons ''[[Guido Metsers]] 1989'']]
Voor de komst van de Romeinen maakten de Kelten vrijwel geen afbeeldingen van hun goden en de tempels waren heel eenvoudige houten constructies, waar nu nog weinig van over is. Op deze plaatsen werd de godin om bijstand gebeden.

Nehalennia wordt meestal zittend op een [[troon]] afgebeeld met vruchten, vooral [[appel (vrucht)|appel]]s<ref>Appels zijn niet uniek voor Nehalennia maar "komen bij allerlei andere godheden voor, speciaal bij de Moedergodinnen". {{Aut|Stuart, P.}}, (2003): p. 91</ref> op haar schoot en een mand vruchten naast haar - die begrepen kunnen worden als symbolen van [[vruchtbaarheid]] of vergankelijkheid - en rechts van haar een [[hond]], doorgaans geïnterpreteerd als symbool van trouw.

Een hond heeft binnen de [[Indo-Europese religie|Indo-Europese mythologie]] echter vaak de grimmige rol van [[hellehond]] en bewaker van de onderwereld gekregen. In Romeinse bronnen werd de woeste Noordzee bij één gelegenheid beschreven als "geteisterd door honden".<ref>ALBINOVANUS PEDO, geciteerd door Seneca in Suasoriae (i. 15), vergelijkt de woede van de zee tijdens de storm die Germanicus in de Noordzee trof (16 na Chr) met die van "de honden van de zee".</ref> Appels verwijzen in de Europese mythologie meermalen naar anderwereldse oorden zoals het appelland [[Avalon (mythologie)|Avalon]] en de tuin van [[Hesperia (mythologie)|Hesperia]]. En de fruitmand is een afleiding van de hoorn des overvloeds.

De wijze van afbeelden van Nehalennia vertoont overeenkomsten met die van de ''[[Matronae]]'', de naam die de Romeinen gaven aan godinnen die, alleen of met drie, voor zij naar hier kwamen al door de Kelten werden vereerd. Zij zijn daarna vaak in pijpaarde afgebeeld, evenals honden, als om haar te begeleiden. In [[Tongeren (stad)|Tongeren]] zijn graven met als grafgift een hondenschedel gevonden, wat zou kunnen wijzen op een rol van de hond in de cultus rond de Matronae. Attributen van deze godinnen zijn heel vaak dieren, vruchten en [[Cornucopia|hoornen des overvloeds]]. Dit soort regionale godinnen werd meestal afgebeeld als een op een troon zittende vrouw. Zij werden geacht huis en haard te beschermen, maar ook hele stammen of volkeren.

Een afbeelding van een tronende godin met kinderen aan de borst, met schoothondjes, of met manden fruit<ref>Miranda Green. "The Celtic Goddess as Healer." In Sandra Billington (ed). 1996. ''[http://books.google.com/books?id=IoW9yhkrFJoC&printsec=frontcover&dq=The+Concept+of+the+Goddess&lr=#v=onepage&q=&f=false The Concept of the Goddess].'' Routledge. {{ISBN|978-0-415-14421-6}}.</ref> wordt door Lothar Schwinden getypeerd als een [[moedergodin]] (zoals de Gallo-Romeinse versie van de Keltische [[Aveta]]).<ref>Lothar Schwinden. "Muttergöttin der Treverer: Ritona". In Sabine Faust et al. (1996) ''Religio Romana: Wege zu den Göttern im antiken Trier.'' Rheinisches Landesmuseum Trier.</ref>

=== Attributen van Nehalennia ===
Op de afbeeldingen komen stereotiep een aantal symbolen in diverse combinaties of andere selectie terug:
* Schelpdak van de altaarnis: typerend voor altaren van Germaanse-Keltische [[Matres|Matronen]] (Moedergodinnen) en Romeinse goden.<ref>Dr. Marion Euskirchen, Römisch-Germanisches Museum, Keulen</ref>
* Hond: waarschijnlijk een verwijzing naar de waakzaamheid en de trouw van de godin
* Vruchten (vooral appels): niet exclusief voor deze godin, in een schaal op schoot, een mand aan haar voeten, zijkanten van altaren en bovenop als op een offertafel.
* [[Hoorn_des_overvloeds|Cornucopia]]: op de zijkant van een aantal altaren, maar ook weleens in de linkerhand.
* Scheepsroer aan de rechterzijde, of op een zijkant van een altaar. Het roer is soms gecombineerd met een [[globe]], samen de symbolen van [[Fortuna (mythologie)|Fortuna]].
* Houding met de voet op een schip (overgenomen van [[Neptunus (mythologie)|Neptunus]]), wijst erop dat zij gezien werd als heerseres van de scheepvaart.
* Gedrapeerde doek aan de achterzijde van een altaar: (bij 4 in Domburg, 13 bij Collijnsplaat plus een beeld). Functie onbekend, maar geen toeval.
* Offertafeltje op de zijflank van en boven op de altaren: met leeuw(inn?)enpoten, daarop broden, vruchten,<ref>J.H.F. Bloemers, L.P.J. Louwe Kooijmans & H. Sarfatij, ''Verleden land'', Meulenhoff, 1981, p. 104</ref> een varkenskop, steelpannetje, vaas, mes, op de grond een kan, een houten emmer met opstaand hengsel.
* Bloemslingers: aan de omlijsting van de beeltenis, die als het ware een tempel in miniatuur voorstelt.

=== Kleding ===
De kleding waarmee deze godin wordt afgebeeld is zeer specifiek en bestaat uit drie onderdelen:
* Lang tot de voeten reikend gewaad,
* daaroverheen een iets kortere mantel,
* en op die mantel is een schoudermanteltje bevestigd, een [[Pelerine|pelerientje]]. Dit is uniek, er is niet één andere godheid die dit kledingstuk draagt. Men concludeert dat het dan ook in het land van Nehalennia zelf werd gedragen door vrouwen.

== Archeologische vondsten ==
Er zijn enkele grote beelden die naar deze godin verwijzen In Nederland gevonden. Verder is er een wat grotere collectie votiefstenen uit het water opgevist (300 stuks). Ook van deze laatste zijn er veel vernietigd teruggevonden, maar een aantal is bij de Oosterschelde in zee terechtgekomen en die zijn betrekkelijk heel, zij het dat erosie vaak de hele inscriptie heeft uitgevaagd.

=== Beelden ===
[[Bestand:Leiden-Nehalennia-statue.JPG|miniatuur|Beeld van de godin, kalksteen, 82 cm. ''[[Rijksmuseum van Oudheden]] Leiden'']]
Er is één Nehalenniabeeld uit de [[Oosterschelde]] in zijn geheel bewaard, zij het in drie stukken. De godin is gezeten op een troon. Zo is er nog een andere zittende Nehalennia, zonder hoofd. Verder zijn er delen van een staand beeld. De vrijstaande beelden hoorden ook bij tempels en hadden waarschijnlijk een centrale functie.

Een aantal kalkstenen beeldjes van ca. 25-30 cm hoogte is van een heel andere orde. Daarvan zijn er vijf (zonder kopje) geborgen. Zij behoren samen met teruggevonden terracottabeeldjes en munten tot de categorie van kleinere votiefgaven.

Dergelijke kleine devotionalia ([[Venusbeeldjes|figurines]]) zijn in alle tempels uit de [[oudheid]] teruggevonden.

=== Altaarstenen ===
Op 14 april 1970 vond de visser K.J. Bout delen van een Nehalennia-[[altaar (religie)|altaar]] in zijn netten, terwijl hij bij [[Colijnsplaat]] aan het vissen was.<ref>[https://web.archive.org/web/20150219012146/http://www.nehalenniatempel.nl/article.php?story=20050427223612204 Nehalennia gered in Colijnsplaat], Nehalenniatempel.nl</ref> Gericht onderzoek in 1970 en 1971 (en later nog tot 1974) leverde zo’n 240 altaren en beelden op, [[votiefsteen|votiefstenen]] en resten van een Romeins bouwwerk. Deze worden bewaard en tentoongesteld in het Rijksmuseum van Leiden. Ze zijn opgevist uit de Schaar van Colijnsplaat, een vaargeul in de Oosterschelde, die ligt op de plaats waar ooit een tempel voor Nehalennia was gebouwd. Men ziet haar zittend op een troon met vruchtenmand op schoot en naast haar een grote mand met vruchten en een hond.

De namen van schenkers van deze altaren laten ook handelaren uit Italië, Keulen, Trier en Brittannië zien die handelden in zout, vissaus en kleding. Andere handelswaar was keramiek van het Rijngebied naar Brittannië, terracottabeeldjes uit Keulen en Trier en wijn uit Zuid-Frankrijk en het Moezel- en Rijngebied. Een inscriptie luidt: "voor Nehalennia heeft Marcus Exingius Agricola, burger uit Trier, zouthandelaar in Keulen, zijn gelofte ingelost, gaarne en met reden". Het merendeel van de [[offersteen|offerstenen]] die zijn opgedoken werd geschonken door kooplui voor een veilige oversteek naar [[Britannia (Romeinse provincie)|Britannia]].

[[Bestand:Leiden-Nehalennia-figurines.JPG|miniatuur|Kleifigurines]]
In de periode na het jaar 300 verdween de complete tempel in de Schaar van Colijnsplaat, toen in de buurt nog het plaatsje [[Ganuenta]] was gelegen. Sinds 1999 is een groep Vlaamse amateurarcheologen van de ''Landelijke Werkgroep Archeologie Onder Water'' bezig de zeebodem, waar de tempel in de golven verdween, in kaart te brengen. In 2004 werd in Colijnsplaat een replica van de tempel gebouwd.<ref>[https://web.archive.org/web/20110324163519/http://www.nehalennia-tempel.nl/index.php Website Nehalennia-tempel], Nehalenniatempel.nl</ref>

Bij [[Domburg (Nederland)|Domburg]] zijn al in 1647 resten van een [[Tempel van Nehalennia in Domburg|Nehalennia-tempel]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120128213041/http://www.nehalenniatempel.nl/article.php?story=20050427223510626 "Nehalennia gered in Domburg"]</ref> gevonden. Nog twee altaren waren gevonden in [[Keulen-Deutz]] maar die zijn in de Tweede Wereldoorlog bij een bombardement vernietigd.<ref>{{Aut|van Gilst A.}}, "Wijze vrouwen en Godinnen", pag.26</ref>

==== Beroepen op de altaarinscripties ====
* Zouthandelaren
* Handelaar in vissaus
* Handelaar in aardewerk (uit Keulen) en terracotta beeldjes, (in de Noordzee 20-25 km uit de kust van Essex gevonden: een godinbeeldje, mogelijk uit een scheepsvracht)<ref>Stuart P. (2003): p.76-83</ref>
* Wijnhandelaars
* Zeevarenden, zoals handelaren (''negotiator Britannicianus''): op een stuk altaarsteen uit het land van de [[Veliocasses]] (Rouen en omstreken) langs de Seine. Ook is er een steen aangetroffen van een schipper die heen en weer voer tussen [[Boulogne-sur-Mer]] in het gebied van de [[Morini (stam)|Morini]] en Britannia.

== Etymologie ==
[[Bestand:Nehalennia Domburg.jpg|miniatuur|De ontdekking van een Nehalenniatempel in Domburg. Negentiende-eeuwse tekening naar een schets uit 1647]]
Het is onbekend of de naam Nehalennia een [[Germaanse talen|Germaanse]], [[Keltische talen|Keltische]] of andere oorsprong heeft. Stammen die toentertijd rondwaarden werden enerzijds door Romeinse geschiedschrijvers aangeduid als Germaans en worden anderzijds vaak door de hedendaagse archeologie geïdentificeerd - of althans gedeeltelijk - als Keltisch. Bovendien moet worden onderkend dat Nehalennia de Latijnse transcriptie is van een naam uit een andere taal, en zodanig verbasterd is, dat veel van de lokale vocalisatie verloren is. Er zijn verschillende etymologische verklaringen voorgesteld.

Mogelijk is de naam te herleiden tot een samenspel van een aantal (proto-)Keltische of Germaanse woordstammen. Het [[Keltische talen|Keltisch]] en het [[Germaanse talen|Germaans]] zijn verwante taalgroepen die ook een grotendeels gemeenschappelijke archeologische cultuurhorizon delen, met echter enkele subtiele verschillen. Een andere mogelijkheid is dat de naam is afgeleid van het Griekse ''nekués'', "de geesten van de doden".<ref>[https://www.britannica.com/topic/Germanic-religion-and-mythology/Freyr#ref65413 Britannica online]</ref>

Naar de oorsprong van de naam kan per lettergreep of per samengestelde groep van twee lettergrepen worden gezocht. In aanmerking komt afleiding vanuit het proto-indo-europese ''*nek'' (dood, brengen) voor de eerste lettergreep, ''*nebh'' (nevel) voor de eerste twee lettergrepen en onderzoek naar het achtervoegsel ''-ennia''.

Voor het indo-europese *nek geldt als gereconstrueerde proto-keltische equivalent de stam *nek-e/o- (doden). Ondanks enkele verwijzingen van de votiefbeelden naar de onderwereld, valt deze verklaring niet helemaal te rijmen met de vruchtbaarheidsattributen van de godin.

Een beschouwing van de eerste twee lettergrepen ("Nehal") levert mogelijkheden op voor zowel een verklaring uit het (proto-)Germaans als uit het (proto-)Keltisch.

=== Germaans ===
In geval van een Germaanse oorsprong van "Nehal" zou *nihw-ela- (*nigw-ela-) uit het [[proto-germaans]] aanknopingspunten kunnen bieden. Het woord is [[etymologie|etymologisch]] gerelateerd aan het woord "vernielen" in het moderne Nederlands. Deze afkomst zou in overeenstemming zijn met de funeraire symboliek in de motieven op de altaren van Nehalennia, alsmede met haar identificatie binnen de Indo-Europese vrouwelijke drie-eenheid (vergelijk [[Moirae]], [[Nornen]]) als de godin van de ''toekomst'' (vergelijk de Noorse toekomst-norn [[Skuld]], die tevens [[walkure]] was en gezeten op de rug van een [[hellehond]] strijders voor het toekomstige [[Ragnarok]] verzamelde).

=== Keltisch ===
Van het [[Proto-Keltisch]] weten we veel minder, evenmin als van de Oud-Keltische godsdienst, maar in geval van een Keltische oorsprong ligt een afleiding van het Indo-Europese (PIE) *''nebʰ''- ‘nevel, natheid’<ref>[https://web.archive.org/web/20060323174347/http://www.bartleby.com/61/roots/IE337.html Watkin's *nebh-] (gearchiveerd)</ref> voor de hand. Eén argument voor de waarschijnlijkheid daarvan is het parallelle ontstaan daaruit - via een Keltische dialectvorm *''nob''- ‘natheid’ - van de godennaam [[Abnoba]] (waarin het eerste lid ‘rivier’ betekent). Abnoba is een vergelijkbare Keltische woud- en riviergodin, die werd aanbeden in het Zwarte Woud. Een ander argument voor afleiding uit deze PIE-stam is de bredere ontwikkeling die dit oerwoord in het Keltisch doormaakte naar de betekenissen ‘hemel’ (vergl. [[Iers|Nieuwiers]] ''neamh'', [[Welsh (taal)|Welsh]] ''nef'', [[Bretons (taal)|Bretons]] ''neñv'') en ‘wolk’ (vergl. [[Oudiers]] ''nél'' m., gen. ''niuil'', Welsh ''nifl'', Bretons ''nivl''). Hierin is de karakteristieke Keltische evolutie van harde [[dentaal|dentalen]] naar meer geaspireerde medeklinkers waar te nemen. "Nehal" heeft dan dezelfde woordstam en globale betekenis als het Nederlandse ''nevel'', een woord met een haast cultuuroverstijgende (IE-) context. Vergelijk hiervoor ook de mythische betekenis van het Germaanse [[Niflheim]], eveneens afkomstig uit dezelfde IE-stam, het vaag gedefinieerde maar roemrijke geslacht der [[Nibelungen]] en de aanwezigheid in het [[Bataven|Bataafse Nederland]] van de door Tacitus genoemde (nog niet geïdentificeerde) rivier met de naam ''[[Nabalia]]''. Over dit laatste geldt dat riviernamen doorgaans honkvast in verband stonden met de cultus van een [[riviergodin]].

=== Beide ===
"Nevel" heeft in voorchristelijke tijden hoogstwaarschijnlijk ook een duistere religieuze associatie gehad met destructieve natuurkrachten. Het woord kan daarmee een dubbele betekenis hebben gehad, waarvan het onderlinge verband alleen in de context van een reeds lang geleden verloren gegane heidense cultuurwereld begrepen kan worden. In het [[Latijn]], dat veel beter bekend is dan het oude Germaans of Keltisch, kan iets daarvan bewaard zijn gebleven in de sterk uiteenlopende betekenis van de verwante woorden "nebula" (nevel, mist, damp) en "nebulo" (windbuil, losbol, deugniet). Als ook het oude Keltisch (sterker verwant aan het Latijn dan aan het oude Germaans) dit negatieve synoniem aan het woord voor nevel had behouden, is de bovenstaande verklaring van "Nehal" uit het proto-germaanse "*nihw-ela-" (vernielen) voor het veronderstelde onderwereld-aspect van Nehalennia overbodig. Deze strekking kan dan insgelijks ook op basis van hetzelfde speculatieve proto-keltische woord voor nevel worden verondersteld. Sterker, aangezien het PIE-equivalent van dit proto-germaanse stamwoord nog onbekend is en er vanuit de [[vergelijkende linguïstiek]] ook nog geen verwante tegenhangers gevonden zijn in andere IE-talen, kan de Germaanse wereld dit woord in de destructieve betekenis ervan rechtstreeks uit de Keltische wereld hebben overgenomen. Volgens deze zienswijze zijn beide bovenstaande etymologische verklaringen dus niet strijdig maar wederzijds aanvullend, en is Nehalennia de personificatie van zowel vruchtbaarheid (watergodin) als het hiernamaals (schikgodin).

Uit een bestudering van oude plaats- en persoonsnamen in het gebied tussen de Somme en de Wezer blijkt dat daar in de laat-prehistorische tijd een taal gesproken werd, die tussen Germaans en Keltisch lag en die, in aansluiting op de naamgeving door Caesar gemakshalve ‘Belgisch’ genoemd kan worden. Achteraf is dit taalgebied gegermaniseerd in de tweede eeuw voor Christus. Namen met een vergelijkbare uitgang zijn bijvoorbeeld Arduenna, nu de Ardennen, Taruenna, nu Thérouanne, Rurinna, een bijrivier van de Ruhr en ook de Friese godinnennaam [[Baduhenna]]. Uitgaand van het behoud van een ‘Belgische’ klank en Indo-Europese achtervoegsels lezen naamkundigen Bogaers en Gijsseling: ‘De naam Nehalennia is dus naar alle waarschijnlijkheid een afleiding van Indo-Europees nei- ‘leiden’. ..Haar naam kan hier dus geïnterpreteerd worden als ‘leidster, stuurvrouw’, m.a.w. zij die het schip veilig over zee loodst’.<ref>J.E.Bogaers, M. Gijsseling Tijdschrift voor Naamkunde. Jaargang 4 (1972), p 221-230</ref>

=== Andere ===
Volgens vroege geschiedschrijvers [[Vredius]] en [[Mattheus Smallegange]] zou de naam voortkomen uit ''Nova Luna'', het Latijn voor '[[Nieuwe maan]]'.

Volgens nog andere linguïsten is de naam Nehalennia zomin uit een Keltische als uit een Germaanse taal afkomstig, maar moet hij uit een nog veel oudere taal voortkomen.<ref name="livius" /> [[Jacob Grimm]] meldt dat hij geen bevredigende verklaring voor de naam kan geven. ''Neha-'' is volgens hem mogelijk te verbinden met het suffix bij vrouwelijke meervoudsvormen (bijvoorbeeld ''-nehis'' en ''-nehabus'') dat op altaren in het gebied rond de Nederrijn terug te vinden is. Deze altaren betreffen waarschijnlijk vooral [[nimf (mythologie)|nymf]]en al is er ook een ''mater'' onder te vinden.<ref>Jacob Grimm [https://web.archive.org/web/20100126084240/http://www.northvegr.org/lore/grimmst/013_03.php ''Teutonic Mythology'']. voor het Duitse origineel, zie [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Deutsche_Mythologie_(Grimm)_V1_257.jpg Commons]</ref>

=== Uitgang ===
De uitgang ''-ennia'', kan eenvoudig een verbastering van uitheemse (Romeinse) oorsprong zijn. Verwijzingen naar de Keltische moedergodin [[Anu (Keltisch)|Anu]], inclusief een interpretatie van het hondenmotief als symbool voor een moeder-zoonverering (In de Ierse mythologie wordt Anu voorgesteld als moeder van drie zoons die hun gedaante kunnen veranderen in die van een hond), blijven volledig speculatief.

== Hedendaags gebruik en vernoemingen ==
* ''[[Nehalennia (tijdschrift)|Nehalennia]]'' was een tijdschrift gewijd aan de studie der westerse oudheid en de nawerking daarvan.
* De naam van de [[Stedelijk Gymnasium Middelburg|Middelburgse openbare scholengemeenschap]] werd in 1997 veranderd in ''Nehalennia''.
* In Domburg vindt men naast de Nehalenniaweg ook ''Hotel Nehalennia''.<ref name="hotel">{{Citeer web|url=https://www.hoteldomburg.nl|titel=Hotel Nehalennia}}</ref>
* Een viaduct over [[Rijksweg 11]] nabij [[Alphen aan den Rijn (plaats)|Alphen aan den Rijn]] draagt de naam Nehalennia.
* De wetenschappelijke naam van het libellengeslacht [[dwergjuffers]] is ''Nehalennia''.
* De prehistorische [[Vinvissen|vinvis]] ''Nehalaennia devossi'' is vernoemd naar de godin Nehalennia.<ref name="nhm">{{Citeer web|url=https://www.hetnatuurhistorisch.nl/nieuws/weer-een-nieuwe-soort-walvis-uit-de-westerschelde-nehala/|titel=Weer een nieuwe soort walvis uit de Westerschelde: Nehalaennia devossi|bezochtdatum=2021-02-05}}</ref>
* In [[Archeon]], het archeologisch themapark te Alphen aan den Rijn, bevat de Gallo-Romeinse tempel een godenbeeld van Nehalennia waar dagelijks middels een kleine opvoering een offer aan Nehalennia wordt gebracht.
* Op het album ''[[Uit oude grond]]'' uit 2010 van de Gelderse folk metal band [[Heidevolk]] staat een nummer "Nehalennia".<ref name="Heidevolk">{{Citeer AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=KBpDom4QWHE|title=HEIDEVOLK - Nehalennia (Official)|date=6 april 2010|access-date=2021-02-05|publisher=Napalm Records|taal=nl}}</ref>
* Het Zeeuws dispuut ''Nehalennia'' was een dispuut binnen de Rotterdamse studentenvereniging SSR-R.

De naam van het werkeiland [[Neeltje Jans]] van de [[Oosterscheldekering]], onderdeel van de [[deltawerken]], wordt soms in verband gebracht met Nehalennia. Het werkeiland dankt de naam echter aan een zandbank, die deze naam kreeg nadat daar in de achttiende eeuw het schip ''Neeltje Jans'' op was vastgelopen.

== Zie ook ==
* [[Hludana-steen]]
* [[Geschiedenis van Domburg]]

== Literatuur ==
* {{aut|Guttenbrunner, Siegfried}} (1936): ''Die germanischen Götternamen der antiken Inschriften'', Halle, 81-82.
* {{aut|Hondius Crone, Ada}}, (1955): ''The Temple of Nehalennia at Domburg''
* {{aut|Gysseling, Maurits}}, (1972): ‘Over de naam van de godin Nehalennia,’ in: Naamkunde. Mededelingen van het instituut voor naamkunde te Leuven en de commissie voor naamkunde en nederzettingsgeschiedenis te Amsterdam 4, 3-4, 221-229.
* {{aut|[[Jona Lendering|Lendering, J.]]}}, (2000): ''De randen van de aarde. De Romeinen tussen Schelde en Eems'', Amsterdam, blz.164-168
* {{aut|Stuart, P.}} & {{aut|Bogaers, J.E.}}, (2001): ''Nehalennia. Römische Steindenkmäler aus der Oosterschelde bei Colijnsplaat'', Leiden
* {{aut|Rübekeil, Ludwig.}} (2002). "Diachrone Studien zur Kontaktzone zwischen Kelten und Germanen, Wien; Österreichische Akademie der Wissenschaften", philosophisch-historische Klasse Sitzungsberichte 699.
* {{aut|Stuart, P.}}, (2003): ''Nehalennia - Documenten in steen'', De Koperen Tuin, Goes, {{ISBN|90 76815 12 7}}
* {{aut|De Bernardo Stempel, Patrizia}} (2004): "Nehalen(n)ia, das Salz und das Meer", Anzeiger der philosophisch-historischen Klasse 139 (2004), 181–193.
* {{aut|Stuart, P.}}, (2013): ''Nehalennia van Domburg - Geschiedenis van de stenen Monumenten - Documenten in steen'', p/a Stichting Matrijs Utrecht, {{ISBN|978 90 5345 4633}}
* {{aut|Kerkhof, Peter Alexander}} (2016): '[http://www.neerlandistiek.nl/2016/10/nehalennia-taalkundige-raadsels-van-een-zeeuwse-godin/ Nehalennia – taalkundige oplossing voor een Zeeuws raadsel]', in ''Neerlandistiek. Online tijdschrift voor taal- en letterkundig onderzoek'' 25-10-2016

== Externe links ==
* [https://web.archive.org/web/20120406063629/http://www.livius.org/ne-nn/nehalennia/nehalennia.html Nehalennia] op [[livius.org]]
* [https://web.archive.org/web/20060114133008/http://www.wales.ac.uk/documents/external/cawcs/pcl-moe.pdf Proto-Celtic — English lexicon]
* [https://bedevaart.meertens.knaw.nl/plaats/1779 Domburg-Nehalennia als bedevaartplaats]
* [https://web.archive.org/web/20071029002708/http://www.geschiedeniszeeland.nl/themas/nehalennia/index?lng=nl Nehalennia] op geschiedeniszeeland.nl
* [http://www.neerlandistiek.nl/2016/10/nehalennia-taalkundige-raadsels-van-een-zeeuwse-godin/ Nehalennia – taalkundige raadsels van een Zeeuwse godin?] op www.neerlandistiek.nl
* [https://www.nehalenniatempel.nl Nehalenniatempel]

{{Appendix}}
{{Bibliografische informatie}}

[[Categorie:Keltische god]]
[[Categorie:Germaanse god]]
[[Categorie:Werk in het Rijksmuseum van Oudheden]]


text:
# Echiniscus diploglyptus
Echiniscus diploglyptus is een soort in de taxonomische indeling van de beerdiertjes (Tardigrada).
Het diertje behoort tot het geslacht Echiniscus en behoort tot de familie Echiniscidae. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1975 door Durante-Pasa & Maucci.

title: Echiniscus diploglyptus

wikitext:
{{Taxobox
| type            = dier
| naam            = ''Echiniscus diploglyptus''
| titelweergave   =cursief
| afbeelding      =
| afbeeldingtekst =
| rijk            = [[Dieren (biologie)|Animalia]] (Dieren)
| onderrijk       = [[Eumetazoa]] (Orgaandieren)
| superstam       = [[Ecdysozoa]]
| stam            = [[Beerdiertjes|Tardigrada]] (Beerdiertjes)
| klasse          = [[Heterotardigrada]]
| orde            = [[Echiniscoidea]]
| familie         = [[Echiniscidae]]
| geslacht        = ''[[Echiniscus]]''
| auteur          = Durante-Pasa & Maucci
| datum           = 1975
| haakjes         =
| worms           = 342922
}}
'''''Echiniscus diploglyptus''''' is een [[soort]] in de taxonomische indeling van de [[beerdiertjes]] (Tardigrada).

Het diertje behoort tot het geslacht ''[[Echiniscus]]'' en behoort tot de familie [[Echiniscidae]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd in 1975 door Durante-Pasa & Maucci.

{{Appendix|2=
*WoRMS (2010). ''Echiniscus diploglyptus'' Durante-Pasa & Maucci, 1975. Gebaseerd op informatie uit het [[World Register of Marine Species]], te vinden op http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=342922. Opgevraagd op 1 december 2011.}}

{{DEFAULTSORT:Echiniscus diploglyptus}}
[[Categorie:Echiniscoidea]]

title: Echiniscus diploglyptus

Onderrijk: Eumetazoa (Orgaandieren)

Superstam: Ecdysozoa

Stam: Tardigrada (Beerdiertjes)

Klasse: Heterotardigrada

Orde: Echiniscoidea

Familie: Echiniscidae

Geslacht: Echiniscus

title: Soort


text:
# Protaphidius nawaii
Protaphidius nawaii is een insect dat behoort tot de orde vliesvleugeligen (Hymenoptera) en de familie van de schildwespen (Braconidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door Ashmead in 1906.

title: Protaphidius nawaii

wikitext:
{{Taxobox insect
| naam = ''Protaphidius nawaii''
| titelweergave = cursief
| afbeelding =
| orde = [[Vliesvleugeligen|Hymenoptera]] (Vliesvleugeligen)
| familie= [[Schildwespen|Braconidae]] (Schildwespen)
| geslacht = ''[[Protaphidius]]''
| w-naam = ''Protaphidius nawaii''
| auteur = [[William Harris Ashmead|Ashmead]]
| datum = 1906
| haakjes = ja
| commons =
| species =
}}
'''''Protaphidius nawaii''''' is een [[insecten|insect]] dat behoort tot de orde [[vliesvleugeligen]] (Hymenoptera) en de familie van de [[Schildwespen|schildwespen (Braconidae)]]. De wetenschappelijke naam van de soort werd voor het eerst geldig gepubliceerd door [[William Harris Ashmead|Ashmead]] in 1906.

{{Beginnetje|biologie|2012|09|09}}

[[Categorie:Schildwespen]]

title: Protaphidius nawaii

Orde: Hymenoptera (Vliesvleugeligen)

Familie: Braconidae (Schildwespen)

Geslacht: Protaphidius

title: Soort